Ончӣ аз издивоҷ улувва рӯҳонӣ ва улувва ҷисмонӣ падед омад ду навъ буд : осмонҳоу малоика ва азин ду навъи иборати ду рӯз фармуд ки « Фқзиҳни сабъи смўоти фии явмин . »у ончӣ аз издивоҷи сФли рӯҳонӣу сФли ҷисмонӣ падед омад аз чаҳор навъ буд : мураккаботи аносиру наботу ҳайвону инсони онро ҳаволаи бчҳор рӯз кард ки « фии арбаъаи айёми сўоءи ллсоӣлин . »

آنچه از ازدواج علو روحانی و علو جسمانی پدید آمد دو نوع بود: آسمانها و ملائکه و ازین دو نوع عبارت دو روز فرمود که «فقضیّهن سبع سموات فی یومین.» و آنچه از ازدواج سفل روحانی و سفل جسمانی پدید آمد از چهار نوع بود: مرکبات عناصر و نبات و حیوان و انسان آن را حواله بچهار روز کرد که «فی اربعهٔ ایّام سواء للسّائلین.»

Пас ҷумлагии осмонҳо ва заминҳоу ончӣ дар миёни он офарӣдааст азин шаш навъ берун нест аз ӣнҷо фармуд : « халқи алсмўоту аларз ва мо бинҳмои фии сетаи айём » .

پس جملگی آسمانها و زمینها و آنچه در میان آن آفریده است ازین شش نوع بیرون نیست از اینجا فرمود: «خلق السّموات و الارض و ما بینهما فی ستهٔ ایّام».

Ончӣ аз суфлои рӯҳонӣ таъаллуқ гирифт бмркботи аносири онро нафас наУмия хонданд ва он мураккабро набот гуфтанд ва аз натиҷаи таъаллуқ рӯҳонӣ бидон мураккаб нашаву намоу ҳаракат дар он падед омад ва дар наботи малакӯти унсурӣу малакӯти наботӣ ҷамъ шуду ончии азрўҳонӣ таъаллуқ гирифт бмркби наботи ҳайвон ҳосил омад ва дар ҳайвони малакӯти унсурӣу малакӯти наботӣу малакӯти ҳайвонӣ ҷамъ шуд пас ончӣ аз рӯҳонии бҳиўони таъаллуқи гирифта буд онро рӯҳи ҳайвонии гуфтану натиҷа он нашаву намоу ҳаракату идроки ҳавоси хумса буду мадракоти қувои ҳайвонӣ чун ваҳму хаёлу мафкурау зокирау ҳофизау ғайри он , ва он мояи рӯҳониро ки бҷсмонӣ таъаллуқ мегирифт аз аҷроми самовӣ то бмртбаҳи наботии онро нафас мехонанд чун нуфуси самовӣу нуфуси кавокиб ва нафас наУмия чун бмртбҳаҳ ҳайвонӣ расед онро рӯҳ хонанд зеро ки мадрак ва ҳассос бошад болти қавӣу идрок аз хосият ақласт .

آنچه از سفلی روحانی تعلق گرفت بمرکبات عناصر آنرا نفس نامیه خواندند و آن مرکّب را نبات گفتند و از نتیجهٔ تعلق روحانی بدان مرکّب نشو و نما و حرکت در آن پدید آمد و در نبات ملکوت عنصری و ملکوت نباتی جمع شد و آنچه ازروحانی تعلق گرفت بمرکّب نبات حیوان حاصل آمد و در حیوان ملکوت عنصری و ملکوت نباتی و ملکوت حیوانی جمع شد پس آنچه از روحانی بحیوان تعلق گرفته بود آن را روح حیوانی گفتن و نتیجهٔ آن نشو و نما و حرکت و ادراک حواس خمسه بود و مدرکات قوای حیوانی چون وهم و خیال و مفکّره و ذاکره و حافظه و غیر آن، و آن مایهٔ روحانی را که بجسمانی تعلق می گرفت از اجرام سماوی تا بمرتبهٔ نباتی آن را نفس می خوانند چون نفوس سماوی و نفوس کواکب و نفس نامیه چون بمرتبههٔ حیوانی رسید آن را روح خوانند زیرا که مدرک و حساس باشد بآلت قوی و ادراک از خاصیت عقل است.

Аммо дар ҳайвон чун идроки бавоситаи олат буду ноқис буд ӯро оқил нахонданд аммо бмносбти идроки исми рӯҳ бар вай афтод зеро ки ақли бҳқиқти сифати рӯҳу нур ӯ омад шарҳи ин маънии биҷой хеш бияёд .

اما در حیوان چون ادراک بواسطهٔ آلت بود و ناقص بود او را عاقل نخواندند اما بمناسبت ادراک اسم روح بر وی افتاد زیرا که عقل بحقیقت صفت روح و نور او آمد شرح این معنی بجای خویش بیاید.

Аммо ҳайвонро чун роҳи бъолм рӯҳонӣ набӯду бархӯрдории вай аз сФли рӯҳонӣ буд аз пас чандини ҳуҷб ва бо олами бақои бъолми боқӣ пайвандӣ надошт чун дигари мавҷӯдоти наботӣу мураккаботи унсурӣу аҷроми фалак фанопазир омад .

اما حیوان را چون راه بعالم روحانی نبود و برخورداری وی از سفل روحانی بود از پس چندین حجب و با عالم بقا بعالم باقی پیوندی نداشت چون دیگر موجودات نباتی و مرکبات عنصری و اجرام فلک فناپذیر آمد.

Аммо ончӣ аз рӯҳонии таъаллуқи бқолб инсонӣ гирифт на аз қабили дигари таъаллуқоти рӯҳонӣу ҷисмонӣ буд балки қолаби инсонро баъд аз ҳусӯли малакӯти унсурӣу малакӯти наботӣу малакӯти ҳайвонии бохтсоси тахмир « хамрати тинаҳи одами бедӣ » махсӯс гардониданду басари ин ихтисос ӯро мартабаи масҷудии млоикаҳ арзонӣ доштанд ки « мо мнъки ани тсҷди лмои хилқати бедӣ . »

اما آنچه از روحانی تعلق بقالب انسانی گرفت نه از قبیل دیگر تعلقات روحانی و جسمانی بود بلکه قالب انسان را بعد از حصول ملکوت عنصری و ملکوت نباتی و ملکوت حیوانی باختصاص تخمیر «خمّرت طینهٔ آدم بیدی» مخصوص گردانیدند و بسرّ این اختصاص او را مرتبهٔ مسجودی ملایکه ارزانی داشتند که «ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی.»

Ва ин сиррии бузург бо ҳар ҷони ошнои фарои надиҳад ва чун бкмоли тасвияи Фозои сўитаҳи расониданди рӯҳи инсониро ки файзи фазли аввал буду ташрифи азоФти ман рӯҳии бад-ӣн хосият ёфта бнФхаҳи хосу нафхат ва ҳеҷ мавҷӯди ин хусусият наёфта буд аз аъло маротиби олами рӯҳонии босФли маротиби олами ҷисмонӣ ки қолаб инсонӣаст расониданд бар ҷумлагии аволими алавӣу суфлои рӯҳонӣу ҷисмонӣ убӯр дода бар арвоҳи мулкӣу ҷинӣу нуфуси самовӣу малакӯти ҳайвонӣу наботӣу унсурии гузаштау босФли алсофлини мавҷӯдоти расида ки : « сами рддноаҳи асфали соФлин . »

و این سرّی بزرگ با هر جان آشنایی فرا ندهد و چون بکمال تسویهٔ فاذا سویته رسانیدند روح انسانی را که فیض فضل اول بود و تشریف اضافت من روحی بدین خاصیت یافته بنفخهٔ خاص و نفخت و هیچ موجود این خصوصیت نیافته بود از اعلی مراتب عالم روحانی باسفل مراتب عالم جسمانی که قالب انسانی است رسانیدند بر جملگی عوالم علوی و سفلی روحانی و جسمانی عبور داده بر ارواح ملکی و جنّی و نفوس سماوی و ملکوت حیوانی و نباتی و عنصری گذشته و باسفل السافلین موجودات رسیده که: «ثم رددناه اسفل سافلین.»

Пас ҳар ҳасани истеъдод ки дар қабули файзи ҳақи малику ҷсну ҳайвону наботу ҷамодро доданд ки рӯҳонияту ақлу малакӯтяти иборат аз онаст ҷумла бонсон доданд .

پس هر حسن استعداد که در قبول فیض حق ملک و جسن و حیوان و نبات و جماد را دادند که روحانیت و عقل و ملکوتیّت عبارت از آنست جمله بانسان دادند.

Ва аммо он камоли истеъдод ки : « лақади хлқнои алонсони фии аҳсани тақвим » иборат аз онаст дар қобилияти файз бевосита ки нури аллоҳи иборат аз онаст чунонкӣ бонсон доданд бҳичи мавҷӯд дигар надоданд сар « анои ързнои аломонаҳи алии алсмўоту аларзу алҷболи Фобини ани иҳмлнҳоу ашФқни минҳо ва ҳамлҳо алонсон » ин маънӣ буд пас бад-ӣни тақрир муҳаққиқ шавад ки инсони қобили ду навъ камолятаст як навъи онкии муштараки дигар мавҷӯдотаст ва як навъи онкӣ ӯ бидон махсӯсаст ки ва ҳамлҳо алонсон .

و اما آن کمال استعداد که: «لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم» عبارت از آنست در قابلیّت فیض بی واسطه که نور الله عبارت از آنست چنانکه بانسان دادند بهیچ موجود دیگر ندادند سرّ «انا عرضنا الامانهٔ علی السّموات و الارض و الجبال فابین ان یحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان » این معنی بود پس بدین تقریر محقّق شود که انسان قابل دو نوع کمالیّت است یک نوع آنکه مشترک دیگر موجودات است و یک نوع آنکه او بدان مخصوص است که و حملها الانسان.

Аммо онкии муштарак мавҷӯдотаст хосияти ҷамодӣу наботӣу ҳайвонӣу шайтонӣу мулкӣ буд ва ин ҷумла дар инсони бкмол ҳосиласту камоляти дарин маротиби ақли росту ақли миёни малику инсон муштаракасту бас аммо малик дар қабули файзи ақли қобил тараққӣ нест агар чаҳ млоикаҳ ҳар якро дар қабули файзи ақли мақомӣу мартаба Эй дигараст ки яке бмқом дайгарӣ натавон расед ки : « ва мо мнои алои ?лаи мақоми маълум . »

اما آنکه مشترک موجودات است خاصیت جمادی و نباتی و حیوانی و شیطانی و ملکی بود و این جمله در انسان بکمال حاصل است و کمالیّت درین مراتب عقل راست و عقل میان ملک و انسان مشترک است و بس اما ملک در قبول فیض عقل قابل ترقی نیست اگر چه ملایکه هر یک را در قبول فیض عقل مقامی و مرتبه ای دیگرست که یکی بمقام دیگری نتوان رسید که: «و ما منّا الاّ له مقام معلوم.»

Аммо инсон дар қабули файзи ақли қобил тараққӣаст то ба тарбияти ақл ҳар як аз қӯт бФъл ояду ақл ҳар як шояд ки бъқл дайгарӣ бирасад ва аз вай дар гузарад пас камоляти маротиби ақлии ҳам инсонро тавонад буд ки олоти парвариши он аз ҳавоси зоҳиру қувои ботину дигари мадракоти дилӣу сиррӣу рӯҳонӣ бкмол дорад .

اما انسان در قبول فیض عقل قابل ترقی است تا به تربیت عقل هر یک از قوّت بفعل آید و عقل هر یک شاید که بعقل دیگری برسد و از وی در گذرد پس کمالیت مراتب عقلی هم انسان را تواند بود که آلات پرورش آن از حواسّ ظاهر و قوای باطن و دیگر مدرکات دلی و سرّی و روحانی بکمال دارد.

Аммо навъи дувум дар қобилияти камолят ки хоси инсони рости қобилияти файз бевоситааст ки онро нур аллоҳ мехонем ва агар чаҳ инсон мутлақан мустаъиди қабули ин файзаст аммо саодат ёфт ин файзи баҳр инсон намедиҳанд бхлоФи файзи нури ақл ки мутлақан баҳри инсонии асарӣ аз он файз додаанд ки бидон мустаҳаққ хитоб шаванд ва дар тарбияти он ақли бахуд мустақиланд дар парвариши он муҳтоҷ пайғамбарӣ нестанд то он ақл бкмол расонанд чунонкии фалосифаи бостбдоди хешу таълими устодии ҷинси хеши ақлро бнўъии камоли расониданд ки мадраки дақоиқи улӯми тиббӣу нуҷӯмӣу мантиқӣу риёзӣу ғайр он шуданд ва дар илми илоҳӣ хавз карданд ончии ҳад ақл набӯд ки он навъ идрок кунад бахудии худ дар он шурӯ карданд лоҷарам дар шубаҳоту кФрёти афтоданд .

اما نوع دوم در قابلیّت کمالیّت که خاص انسان راست قابلیت فیض بی واسطه است که آن را نور الله می خوانیم و اگر چه انسان مطلقا مستعّد قبول این فیض است اما سعادت یافت این فیض بهر انسان نمی دهند بخلاف فیض نور عقل که مطلقا بهر انسانی اثری از آن فیض داده اند که بدان مستحق خطاب شوند و در تربیت آن عقل بخود مستقل اند در پرورش آن محتاج پیغمبری نیستند تا آن عقل بکمال رسانند چنانکه فلاسفه باستبداد خویش و تعلیم استادی جنس خویش عقل را بنوعی کمال رسانیدند که مدرک دقایق علوم طبّی و نجومی و منطقی و ریاضی و غیر آن شدند و در علم الهی خوض کردند آنچه حدّ عقل نبود که آن نوع ادراک کند بخودی خود در آن شروع کردند لاجرم در شبهات و کفریات افتادند.

Ва дар илми илоҳии хавз кардани ҷузи бавоситаи файз бе воситаи касро мусаллам нашавад ва саодат ёфт он файзи бмшиту иродату талаби инсонӣ муяссар нест ки он мавҳибатӣаст аз мавоҳиби ҳақу бмшиту иродату анояту фазл ӯ таъаллуқ дорад ки :

و در علم الهی خوض کردن جز بواسطه فیض بی واسطهٔ کس را مسلّم نشود و سعادت یافت آن فیض بمشیّت و ارادت و طلب انسانی میّسر نیست که آن موهبتی است از مواهب حق و بمشیت و ارادت و عنایت و فضل او تعلق دارد که:

« злки фазли аллоҳи иؤтиаҳи ман ишоء . » ҳар чанд онҳоро ки бад-ӣни мавоҳиб махсӯс гардониданд ҳам бдрҷҳду касб ва бандагӣ дароварданд ки : «у аллазӣнаи ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно . » аммо он ҷаҳди ҳам натиҷаи фазли тавфиқ ҳақаст чунонкии хоҷаи слии аллоҳ алайҳ фармуд : « азои ?ераади аллоҳи хирои астъмлаҳи қил ё расӯли аллоҳ , ва мо истеъмола , қол : иўФқаҳи ллъмли алсолҳ . »

«ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء.» هر چند آنها را که بدین مواهب مخصوص گردانیدند هم بدرجهد و کسب و بندگی درآوردند که: «و الذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا.» اما آن جهد هم نتیجهٔ فضل توفیق حق است چنانکه خواجه صلی الله علیه فرمود: «اذا اراد الله خیراً استعمله قیل یا رسول الله، و ما استعماله، قال: یوفّقه للعمل الصالح.»