Чун бар ҳқоӣқи он асрор ки шарҳ дода шуд андак вуқуфӣ уфтад оқили соҳиби басирати мунсифро муҳаққиқ шавад ки ақли дарин боргоҳ бар кор карда дигараст чун дигари авомил ӯро қисмӣ аз ақсоми мавҷӯдот балки ҳама мавҷӯдотаст ва аз тмўиҳоту ҳазёноту тараоти саргашта гум гашта мҳтрз бошаду бахотири азизи худ хаёлоту шубаҳоти роҳи надиҳад ки ҷамъӣ аз эшон гуфтанд бтлқини шайтон ки ақлу оқилу маъқӯл ҳар се якеаст ва бидон борӣ таъолӣ хостанд лафзи ақл аз асмоء муштаракааст ки бад-ӣни лафз ҳар тайифаи ҳақиқатӣ дигар мехоҳанд чунонкии баъзе аз занодақаи фалосифаи лафзи ақл эрод мекунанд ва бидон худованд таъолӣ мехоҳанд куфрии бад-ӣни сариҳӣ ки ӯро баномӣ мехонанд ки ӯу анбёء ӯ зот ӯро ҷл ҷалола бидон ном нахондаанд .

چون بر حقائق آن اسرار که شرح داده شد اندک وقوفی افتد عاقل صاحب بصیرت منصف را محقّق شود که عقل درین بارگاه بر کار کردهٔ دیگرست چون دیگر عوامل او را قسمی از اقسام موجودات بلکه همه موجودات است و از تمویهات و هذیانات و ترّهات سرگشته گم گشته محترز باشد و بخاطر عزیز خود خیالات و شبهات راه ندهد که جمعی از ایشان گفتند بتلقین شیطان که عقل و عاقل و معقول هر سه یکی است و بدان باری تعالی خواستند لفظ عقل از اسماء مشترکه است که بدین لفظ هر طایفه حقیقتی دیگر می خواهند چنانکه بعضی از زنادقهٔ فلاسفه لفظ عقل ایراد می کنند و بدان خداوند تعالی می خواهند کفری بدین صریحی که او را بنامی می خوانند که او و انبیاء او ذات او را جلّ جلاله بدان نام نخوانده اند.

Ва тайифае дигари ҳам аз фалосифаи лафз ақл мегӯйанд ва бидон ақл кул мехоҳанд ва мегӯйанд маълули аввал аз иллат аввалӣасту тайифае дигари ақл фаъол мегӯйанд : «у ҳўи алмалики алаъзами алмдбри лФлки алмҳит . » ва баъзе ақл мстФод мегӯйанд ва баъзе ақл инсонӣ мегӯйанд ва ин онаст ки бидон фикр мекунанду тамизи баъзе чизҳо аз баъзе бидон мекунанд ва он бар ду қисматаст :

و طایفه ای دیگر هم از فلاسفه لفظ عقل می گویند و بدان عقل کل می خواهند و می گویند معلول اوّل از علّت اولی است و طایفه ای دیگر عقل فعّال می گویند: «و هو الملک الاعظم المدبر لفلک المحیط.» و بعضی عقل مستفاد می گویند و بعضی عقل انسانی می گویند و این آنست که بدان فکر می کنند و تمیز بعضی چیزها از بعضی بدان می کنند و آن بر دو قسمت است:

Яке ақли билқувваи чунонкӣ дар атфол ҳаст ҳануз камол наёфта .

یکی عقل بالقوّه چنانکه در اطفال هست هنوز کمال نیافته.

Ва дувуми ақли билфеъли чунонкӣ дар оқил комил ҳаст ки аз қӯти бФъл омадааст ва дар ҳади ин ақл гуфтаанд : « алъқли қувваи долаи алии ҳақоиқи алошёءи кулҳо . »

و دوم عقل بالفعل چنانکه در عاقل کامل هست که از قوّت بفعل آمده است و در حدّ این عقل گفته اند: «العقل قوّه دالّه علی حقایق الاشیاء کلّها.»

Ва баъзе гуфтаанд : « алъқли ибораи ани маҷмӯи улӯми азои ваҷди фии воҳиди иўҷби кунаи ъоқло . » чун ҳар тайифаеро аз лафзи ақли ҳақиқатии дигари марои даст ва дар он баъзе мхтӣанд ва баъзе мсиб то аз ?хитои он фалосифаро чандини масаълаи куфри мтФръ шудааст .

و بعضی گفته اند: «العقل عبارهٔ عن مجموع علوم اذا وجد فی واحد یوجب کونه عاقلاً.» چون هر طایفه ای را از لفظ عقل حقیقتی دیگر مرا دست و در آن بعضی مخطی اند و بعضی مصیب تا از خطای آن فلاسفه را چندین مسئلهٔ کفر متفرّع شده است.

Чун бноءи ин масоил бар фасоди фаҳми он хато афтод ҷумла аз қабил « бноءи алФосди алии алФосд » омад .

چون بناء این مسائل بر فساد فهم آن خطا افتاد جمله از قبیل «بناء الفاسد علی الفاسد» آمد.

Чун моро ба бароҳини ақлӣ ва нақулӣу кашфӣ муҳаққиқаст фасоди ақоўили фосиди баъзе дар истилоҳи лафзи ақл на бмҳли хеши он мақолоти маҳолотро эътиборӣ наменаҳем .

چون ما را به براهین عقلی و نقلی و کشفی محقق است فساد اقاویل فاسد بعضی در اصطلاح لفظ عقل نه بمحّل خویش آن مقالات محالات را اعتباری نمی نهیم.

Ва аммо мо бад-ӣни ақл ки зиди ишқи хўонимши ақли инсонӣ май хоҳем ки чун парвариши он дар инсон бкмол мерасад мадраки моҳият ашёъ мешаваду фалосифа иттифоқ доранду идрок ба наздик эшон иборатаст аз ҳусӯли моҳияти маълум дар оламу маъқӯл дар оқил агар чаҳ дарин хилофӣ кардаанд влкн бо ин ҳамаи эшон аз ҳусӯли моҳияти маълум дар оламу маъқӯл дар оқил он намехоҳанд ки ҳақиқати он моҳияти кмоҳӣ дар нафаси олам ҳосил ояд ки агар чунин будӣ чун касе бузед ё бъмр ва олам шудӣ боистӣ ки зайд ё Амр дар нафас ӯ ҳосил омадӣ ва на чунинаст локини иборати эшон аз онкии моҳияти маълум дар нафаси олам ҳосил ояд онаст ки мисоли ону сӯрати он дар ақли донанда падед ояд чунонкии мардум дар оина нигарад сӯрат рӯй ӯ дар оина падед ояд на ҳақиқати вуҷӯд ӯ .

و امّا ما بدین عقل که ضدّ عشق خوانیمش عقل انسانی می خواهیم که چون پرورش آن در انسان بکمال می رسد مدرک ماهیّت اشیاء می شود و فلاسفه اتفاق دارند و ادراک به نزدیک ایشان عبارتست از حصول ماهیّت معلوم در عالم و معقول در عاقل اگر چه درین خلافی کرده اند ولکن با این همه ایشان از حصول ماهیّت معلوم در عالم و معقول در عاقل آن نمی خواهند که حقیقت آن ماهیّت کماهی در نفس عالم حاصل آید که اگر چنین بودی چون کسی بزید یا بعمر و عالم شدی بایستی که زید یا عمرو در نفس او حاصل آمدی و نه چنین است لکن عبارت ایشان از آنکه ماهیّت معلوم در نفس عالم حاصل آید آنست که مثال آن و صورت آن در عقل داننده پدید آید چنانکه مردم در آینه نگرد صورت روی او در آینه پدید آید نه حقیقت وجود او.

Пас бад-ӣни муқаддамоти маълум ва муҳаққиқ мешавад ки камолят ақл онаст ки мадраки мисоли моҳияти ашёъи локмоҳӣ на мадраки ҳақиқат ашёъ шавад кмоҳӣ агар он чиз аз олам маҳсус бошад ки модӯн ақласт ақл муҳтоҷ мешавад ба олатии ҳиссӣ дар идроки ҳақиқати он маҳсус . Чунонкии Маслан агръқл хоҳад ки мадраки ҳақиқат туранҷӣ шавад бодроки ақли ҷузи мадраки сифоти маъқӯли он натавонад шуд ки ӯро чаҳ табъи гарму хушк ё сард ватару ғайри он ва чун хоҳад ки сифоти маҳсуси он бидонад чун рангу буиу таъму нармӣу дуруштӣу хурдӣу бузургии ақл оҷиз монаду муҳтоҷи олат ҳавос шавад дар идрок ва агар гӯйанд ҳавоси он идроки ҳам бқўт ақл мекунад гўӣими ҳайвонот ақл надоранд ва ин идрок бҳўос кунанд ва агар мусаллам дорем ки ақлро ин қӯт ҳаст ки идроки ин ҳқоӣқ маҳсус кунад локин чаҳ лозим ояд аз идрок ӯ олами маъқӯлро ки олам ӯсту идроки маҳсусот ки модӯн ӯсту идроки олами алуҳият ки мо фавқ ӯст балки фалосифа муттафиқанд ки бории таъолии маъқӯли ақл башар нест .

پس بدین مقدمات معلوم و محقّق می شود که کمالیّت عقل آنست که مدرک مثال ماهیّت اشیاء لاکماهی نه مدرک حقیقت اشیاء شود کماهی اگر آن چیز از عالم محسوس باشد که مادون عقل است عقل محتاج می شود به آلتی حسّی در ادراک حقیقت آن محسوس. چنانکه مثلاً اگرعقل خواهد که مدرک حقیقت ترنجی شود بادراک عقل جز مدرک صفات معقول آن نتواند شد که او را چه طبع گرم و خشک یا سرد و تر و غیر آن و چون خواهد که صفات محسوس آن بداند چون رنگ و بوی و طعم و نرمی و درشتی و خردی و بزرگی عقل عاجز ماند و محتاج آلت حواس شود در ادراک و اگر گویند حواس آن ادراک هم بقوت عقل می کند گوئیم حیوانات عقل ندارند و این ادراک بحواس کنند و اگر مسلم داریم که عقل را این قوّت هست که ادراک این حقائق محسوس کند لکن چه لازم آید از ادراک او عالم معقول را که عالم اوست و ادراک محسوسات که مادون اوست و ادراک عالم الوهیّت که ما فوق اوست بلکه فلاسفه متفّق اند که باری تعالی معقول عقل بشر نیست.

Пас ӣнҷои равшан ки ақли қисмӣ аз ақсом мавҷӯдотаст ва он сухан ки бакули вуҷӯд ӯ рости суханӣ ммўаҳаст аз қавли онҳо ки гуфтаанд ақлу оқилу маъқӯл ҳар се якеасту бад-ӣни зоти бории таъолӣ хостаанд . Куфрии бад-ӣни сариҳӣ ва муъадӣаст ин масаълаи бдонкаҳ эшон гӯйанд бории таъолии олам лаззотаасту бад-ӣн он хоҳанд ки нафй сифот кунанду далели эшон он шубҳааст ки гӯйанд бории таъолӣ мавҷӯдӣаст муҷаррад яъне ҷисм несту вуҷӯди муҷарради ҳам ақл бошад ва ҳам оқил ва ҳам маъқӯли ин сухани ҳуҷҷатии фосиду суханӣ ботиласт дар ҳақи бории таъолӣу ҳуҷҷату шабаҳати эшон дарин маънӣ онаст ки : « алълми болшиءи ҳузури моҳӣаи злки алшиءи алмълўм . »

پس اینجا روشن که عقل قسمی از اقسام موجوداتست و آن سخن که بکلّ وجود او راست سخنی مموّه است از قول آنها که گفته اند عقل و عاقل و معقول هر سه یکی است و بدین ذات باری تعالی خواسته اند. کفری بدین صریحی و مؤدّی است این مسئله بدانکه ایشان گویند باری تعالی عالم لذاته است و بدین آن خواهند که نفی صفات کنند و دلیل ایشان آن شبهه است که گویند باری تعالی موجودی است مجرّد یعنی جسم نیست و وجود مجرّد هم عقل باشد و هم عاقل و هم معقول این سخن حجتّی فاسد و سخنی باطل است در حق باری تعالی و حجّت و شبهت ایشان درین معنی آنست که : «العلم بالشّیء حضور ماهیهٔ ذلک الشّیء المعلوم.»

Бошад дар олам , илму оламу маълум ҳар се яке бошад ин шабаҳатро ботил карда ем бидон далел ки агар илми ҳузури моҳияти маълум будӣ дар олам боистӣ ки аз илм ба зайд ё ба ҳарорат ё ба баравадат нафаси зайд ё ҳарорат ё баравадат дар нафаси олам ҳосил омадӣ ва на чунинасту ҷўои дигари азин ашкол гуфтаанд ва онаст ки мафҳум : « куни алшиءи ъолмои муониди лмФҳўми кунаи мълўмо ,у лзлки исҳи ани иълми аҳдҳмои маъаи алзҳўли ани алохр . Фодои ахзнои алзоти ман ҳайси анҳо оламаи канти муғираи лҳои ман ҳайси анҳо маълумау азои ҳсли алтғоири амкни таҳаққуқи алнсбаҳи алмсмоаҳи болҳзўру ҳозои аизои фосиду злки лони алмсомаҳи болълми алтии ҳаии алҳзўри лмои таваққуфи таҳаққуқҳо алии таҳаққуқи алтғоиру таҳаққуқи алтғоири итўқФи алии таҳаққуқи куни алшиءи ъолмоу мълўмои лзми алдўр . »

باشد در عالم، علم و عالم و معلوم هر سه یکی باشد این شبهت را باطل کرده ایم بدان دلیل که اگر علم حضور ماهیّت معلوم بودی در عالم بایستی که از علم به زید یا به حرارت یا به برودت نفس زید یا حرارت یا برودت در نفس عالم حاصل آمدی و نه چنین است و جوای دیگر ازین اشکال گفته اند و آنست که مفهوم: «کون الشیء عالماً معاند لمفهوم کونه معلوماً، و لذلک یصّح ان یعلم احدهما مع الذّهول عن الاخر. فادا اخذنا الذّات من حیث انّها عالمهٔ کانت مغیرهٔ ً لها من حیث انّها معلومه و اذا حصل التّغایر امکن تحقّق النّسبهٔ المّسماهٔ بالحضور و هذا ایضاً فاسد و ذلک لاّن المّسامه بالعلم التّی هی الحضور لما توقف تحقّقها علی تحقّق الّتغایر و تحقّق التّغایر یتوقّف علی تحقّق کون الشّیء عالماً و معلوما لزم الدّور.»

Пас пайдо омад ки ончӣ гуфтаанд :

پس پیدا آمد که آنچه گفته اند:

« алшиءи алмҷрд моҳията ъанд моҳията » сухании ммўаҳ вномълўмаст ва чун идроки ақлиро вуҷӯди моҳияти маъқӯли кмоҳӣ дар нафаси ъол ҳосил намебошад ақли муҳӣти ашёъ кмоҳӣ набошад .

«الشّیء المجرّد ماهیّته عند ماهیتّه» سخنی مموه ونامعلوم است و چون ادراک عقلی را وجود ماهیّت معقول کماهی در نفس عال حاصل نمی باشد عقل محیط اشیاء کماهی نباشد.

Пас камоляти ақл он омад ки мадраки моҳият ашёъ шавад локмоҳӣ аммо камолят ишқ онаст ки мадраки моҳият ашёъ шавад кмоҳии ишорат : « арнои алошёءи кмоҳӣ » бад-ӣни маънӣ .

پس کمالیت عقل آن آمد که مدرک ماهیّت اشیاء شود لاکماهی امّا کمالیّت عشق آنست که مدرک ماهیّت اشیاء شود کماهی اشارت: «ارنا الاشیاء کماهی» بدین معنی.

Пеши азин баён ишқ кардаем ки натиҷаи муҳаббат ҳақасту муҳаббати сифат ҳақаст аммо муҳаббати бҳқиқти сифати иродат ҳақаст ки аз сифот зотаст ки чун бъом таъаллуқ мегирад иродат май гўӣим офаридани мавҷӯдоти натиҷаи он иродатаст ва чун бхос таъаллуқ мегирад баъзеро ки бонъомӣ махсӯс мекунад раҳмат мехонем ва чун бохс таъаллуқ мегирад ки бонъомии хос махсӯс мекунад онро муҳаббат мехонем ва ин анъоми хос ки қавмӣ аз ахас алхўос бидон махсӯсанд ки « иҳбҳму иҳбўнаҳ » анъомӣаст ки ҳеҷ мавҷӯди дигари ҷузи инсони истеҳқоқи ин саодат надошту бтшриФи муҳаббати ҳеҷ мавҷӯди дигарро мушарраф накарданд . Малоикаи муқаррабро фармуд : « бали ибоди мкрмўн . »

پیش ازین بیان عشق کرده ایم که نتیجهٔ محبت حقّ است و محبت صفت حقّ است امّا محبّت بحقیقت صفت ارادت حق است که از صفات ذاتست که چون بعام تعلّق می گیرد ارادت می گوئیم آفریدن موجودات نتیجهٔ آن ارادت است و چون بخاصّ تعلّق می گیرد بعضی را که بانعامی مخصوص می کند رحمت می خوانیم و چون باخصّ تعلّق می گیرد که بانعامی خاص مخصوص می کند آن را محبت می خوانیم و این انعام خاص که قومی از اخص الخواص بدان مخصوص اند که «یحبّهم و یحبّونه» انعامی است که هیچ موجود دیگر جز انسان استحقاق این سعادت نداشت و بتشریف محبت هیچ موجود دیگر را مشرّف نکردند. ملائکهٔ مقرّب را فرمود: «بل عباد مکرمون.»

Исми муҳибӣу маҳбӯбии хавоси инсонро собит фармуд ва ин мартабаи тамомии неъмат манъамаст ,у ишорат : «у атммти алайкуми неъматӣ » бад-ӣни неъмати хос ки махсӯсанд бозоФт , ва ин неъмат онаст ки чун бории таъолии бҷзбаҳи иҳбҳми ошиқро аз ҳастӣ ошиқӣ бастанду бзрўаҳи олами фанои расонаду бтҷлии сифоти маҳбӯбӣ ӯро аз олами фанои бъолми маҳбӯбӣ расонад ҳастӣ маҷозии бархеста ва ҳастӣ ҳақиқии ошкоро шуда то чунонкии баназари ақли бинои олам маъқӯл бошад баназар бе басари бинои ҷамол рубубият шаваду мадраки ҳқоӣқи ашёъи кмоҳии баназари илоҳӣ .

اسم محبّی و محبوبی خواص انسان را ثابت فرمود و این مرتبهٔ تمامی نعمت منعم است، و اشارت: «و اتممت علیکم نعمتی» بدین نعمت خاص که مخصوص اند باضافت، و این نعمت آنست که چون باری تعالی بجذبهٔ یحبّهم عاشق را از هستی عاشقی بستاند و بذروهٔ عالم فنا رساند و بتجلّی صفات محبوبی او را از عالم فنا بعالم محبوبی رساند هستی مجازی برخاسته و هستی حقیقی آشکارا شده تا چنانکه بنظر عقل بینای عالم معقول باشد بنظر بی بصر بینای جمال ربوبیّت شود و مدرک حقائق اشیاء کماهی بنظر الهی.

Ақл агар чаҳ нӯронӣаст бнсбт бо олами ҷисмонии зулмонеи влкну самт ҳудус дорад бнсбт бо нури қадам зулмонеаст бодроки нури қадами муҳӣт натавонад шуд ки : «у лои иҳитўни бшиءи ман илма » .

عقل اگر چه نورانیست بنسبت با عالم جسمانی ظلمانی ولکن و صمت حدوث دارد بنسبت با نور قدم ظلمانی است بادراک نور قدم محیط نتواند شد که: «و لا یحیطون بشیء من علمه ».

Влкни нури қадами бодроки ақлу ғайр ӯ муҳӣт тавонад шуд «у қади аҳоти бакули шийъи уламо » .

ولکن نور قدم بادراک عقل و غیر او محیط تواند شد «و قد احاط بکلّ شیء علماً».

Пас муҳаққиқ шуд ки чунонкии миёни нуру зулмати мзодтсти миёни қадаму ҳудуси мзодтст .

پس محقق شد که چنانکه میان نور و ظلمت مضادتّست میان قدم و حدوث مضادّتست.

Аммо ончӣ фармӯдааст мо ҳар куҷои ақл бештар меёбем ишқ бар ваии зарифтар ва шарифтару собит тар меёбем чунонкии Сайиди коиноти оқилтарин мавҷӯдот ва ошиқтарин мавҷӯдот буд .

امّا آنچه فرموده است ما هر کجا عقل بیشتر می یابیم عشق بر وی ظریفتر و شریفتر و ثابت تر می یابیم چنانکه سیّد کاینات عاقلترین موجودات و عاشقترین موجودات بود.

Бҳқиқти бдонкаҳи нури ақл бо камоли мартаба ӯ дар мисоли мшкўаҳи ҷасаду зҷоҷаҳи дилу равғани зяти рӯҳи бмсобти сафоӣ зятаст ки : « икоди зитҳои изиء » ва агарчӣ зяти рӯҳонияту сафои он ки нур ақласт млоикаҳ доштанд ки : « хилқати алмлоӣкаҳи ман нур » ва он зят буд ки қобили норити нури илоҳӣ буд ки : «у лами тмссаҳи нор . » влкни мшкўаҳи ҷасаду зҷоҷаҳи ءи дилу мисбоҳи сару фатила хФӣ надоштанд ки қобили норити нур илоҳӣ нашуданд бе ин асбобу ҳайвонот агар чаҳ мшкўаҳи ҷасаду зҷоҷаҳи дил буд аммо зяти рӯҳонияту сафоӣ нур набӯд ҳам қобил натавонистанд омадан « Фأбини ани иҳмлнҳоу ашФқни минҳо » .

بحقیقت بدانکه نور عقل با کمال مرتبهٔ او در مثال مشکوهٔ جسد و زجاجهٔ دل و روغن زیت روح بمثابت صفای زیت است که: «یکاد زیتها یضیء» و اگرچه زیت روحانیّت و صفای آن که نور عقل است ملایکه داشتند که: «خلقت الملائکه من نور» و آن زیت بود که قابل ناریت نور الهی بود که: «و لم تمسسه نار.» ولکن مشکوهٔ جسد و زجاجهٔ ء دل و مصباح سرّ و فتیلهٔ خفی نداشتند که قابل ناریّت نور الهی نشدند بی این اسباب و حیوانات اگر چه مشکوهٔ جسد و زجاجهٔ دل بود امّا زیت روحانیت و صفای نور نبود هم قابل نتوانستند آمدن «فأبین ان یحملنها و اشفقن منها».

Камоли истеъдоди қабули он амонат ки бҳқиқти нури файз бевоситааст инсонро доданд ки : « лақади хлқнои алонсони фии аҳсани тақвим » ки ӯро тании мшкўаҳи вору дилии зҷоҷаҳи сифату зяти рӯҳ бо сафои ақл ки зҷоҷаҳ дил бидон чунон нӯронӣ кард ки : « алзҷоҷаҳи конҳо кавкаби дарӣ » бидод ва дар зҷоҷаҳи дили мисбоҳи сару фатила хФӣ биниҳоду бнори нури илоҳии бад-ӣни маҷмӯъа ки одам иборат азуаст таҷаллӣ кард ки : « халқи одами Фтҷлии фӣаи мисбоҳ » ниҳод ӯ қобили он нур илоҳӣ омад ки : « ва ҳамлҳо алонсон » .

کمال استعداد قبول آن امانت که بحقیقت نور فیض بی واسطه است انسان را دادند که: «لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم» که او را تنی مشکوهٔ وار و دلی زجاجهٔ صفت و زیت روح با صفای عقل که زجاجه دل بدان چنان نورانی کرد که: «الزّجاجه کانّها کوکب درّی» بداد و در زجاجهٔ دل مصباح سرّ و فتیلهٔ خفی بنهاد و بنار نور الهی بدین مجموعه که آدم عبارت ازوست تجلّی کرد که: «خلق آدم فتجلّی فیه مصباح» نهاد او قابل آن نور الهی آمد که: «و حملها الانسان».

Пас ҳар мисбоҳ ки зят ӯ софитару сафоӣ ӯ дар нӯронӣати бештар чун нори нури илоҳӣ бадв расед он мисбоҳ дар нӯронӣати нури алии нури комилтар ва зарифтар чун ҳеҷ мисбоҳро дар қабули нӯронӣати он камол истеъдод надоданд ки мисбоҳи Сайиди коинотро слии аллоҳи алайҳу зяти он мисбоҳи тамомтару сафои он зят ки ақл мехонем комилтару латифтар буд лоҷарам дар қабули нури файз бе воситаи бдрҷаҳи камол « алиўми акмалати лаками динкму атммти алайкуми неъматӣ » ӯ раседу вирди вақт ӯ ин дуо буд ки ҳар бомдод бигуфтӣ : « аллоҳами аҷъли фии қалбии нурови фии самъии нуроу фии басарии нуроу фии лисонии нуроу ани яминии нуроу ани ясории нуро ва ман таҳтии нуроу аҷълнии нуроу аъзами лии нуро » .

پس هر مصباح که زیت او صافی تر و صفای او در نورانیّت بیشتر چون نار نور الهی بدو رسید آن مصباح در نورانیّت نور علی نور کاملتر و ظریفتر چون هیچ مصباح را در قبول نورانیّت آن کمال استعداد ندادند که مصباح سیّد کاینات را صلی الله علیه و زیت آن مصباح تمامتر و صفای آن زیت که عقل می خوانیم کاملتر و لطیف تر بود لاجرم در قبول نور فیض بی واسطه بدرجهٔ کمال «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی» او رسید و ورد وقت او این دعا بود که هر بامداد بگفتی: «اللّهم اجعل فی قلبی نوراًو فی سمعی نوراً و فی بصری نوراً و فی لسانی نورا ًو عن یمینی نوراً و عن یساری نوراً و من تحتی نوراً و اجعلنی نوراً و اعظم لی نوراً».

Ва чун ҳамаи вуҷӯд ӯ он нур буд ҳақи таъолӣ ӯро нур хонд ва фармуд ҷоء кам ман аллоҳи нуру китоби мубин . »

و چون همهٔ وجود او آن نور بود حق تعالی او را نور خواند و فرمود جاء کم من الله نور و کتاب مبین.»

Аммо бдонкаҳ ҳар ҷо ки нури ишқ ки шарари нори нур илоҳӣаст бештари нури ақл ки қобили машъали он шарараст бештар ки « нури алии нур » .

امّا بدانکه هر جا که نور عشق که شرر نار نور الهی است بیشتر نور عقل که قابل مشعل آن شرر است بیشتر که «نور علی نور».

Влкн на ҳар куҷои нури ақли бештари ёбӣ лозим ояд ки нур бошад бештар халқ онанд ки нури ақли эшон бенур ишқаст чунонкӣ фармуд : « икоди зитҳои изиءу луи лами тмссаҳи нор . »

ولکن نه هر کجا نور عقل بیشتر یابی لازم آید که نور باشد بیشتر خلق آنند که نور عقل ایشان بی نور عشق است چنانکه فرمود: «یکاد زیتها یضیء و لو لم تمسسه نار.»

Ва ҳаволаи нури он нор ба махсӯсон машйат кард ки : « ядии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء » .

و حوالهٔ نور آن نار به مخصوصان مشیّت کرد که: «یدی الله لنوره من یشاء».

Пас нури ақл дар ҷабалат ҳар шахс мркўз омаду нури ишқи ҷузи манзурони назари аноятро набӯд ки : « ва ман лами иҷъли аллоҳи ?лаи нурои Фмолаҳи ман нур » ин давлати баҳр мтмнӣ нарасад .

پس نور عقل در جبلّت هر شخص مرکوز آمد و نور عشق جز منظوران نظر عنایت را نبود که: «و من لم یجعل الله له نوراً فماله من نور» این دولت بهر متمّنی نرسد.

Ҳар чанд инсони мутлақро истеъдоди қабули файзи ишқ ки шарари нор илоҳӣ аст додаанд ки : « ҳамлҳо алонсон » аммо тавфиқи тарбияти шаҷараи зайтӯнаи нафаси инсонии баҳр кас намедиҳанд ки «у нафасу мосўиҳои Фأлҳмҳои фуҷурҳо втқўиҳои қади аФлҳи ман зкиҳоу қади хоби ман дсиҳо » .

هر چند انسان مطلق را استعداد قبول فیض عشق که شرر نار الهی است داده اند که: «حملها الانسان» امّا توفیق تربیت شجرهٔ زیتونهٔ نفس انسانی بهر کس نمی دهند که «و نفس و ماسویّها فألهمها فجورها وتقویها قد افلح من زکّیها و قد خاب من دسّیها».

Ва баъзеро ки тавфиқи тарбияти шаҷара « тؤтии аклҳои кули ҳайни бозни рабҳо »

و بعضی را که توفیق تربیت شجرهٔ «تؤتی اکلها کلّ حین باذن ربّها»

Ва баъзеро бсмркӣ расонанд на ҳар касеро давлат он диҳанд ки самараи зайтӯна ӯро дар мъсраҳи муҷоҳидату риёзату сидқ талаб андозанд то равғани зяти рӯҳоният ӯро аз олоиши сифоти нафсонӣ софӣ кунанд ва дар зҷоҷаҳи дили бмртбаҳи сафоӣ « алзҷоҷаҳи конҳо кавкаби дарӣ » расонанд .

و بعضی را بثمرکی رسانند نه هر کسی را دولت آن دهند که ثمرهٔ زیتونهٔ او را در معصرهٔ مجاهدت و ریاضت و صدق طلب اندازند تا روغن زیت روحانیّت او را از آلایش صفات نفسانی صافی کنند و در زجاجهٔ دل بمرتبهٔ صفای «الزّجاجهٔ کانّها کوکب درّی» رسانند.

Ва баъзеро ки сафои зяти рӯҳоният каромат карданд на ҳар касро салтанат ёфт нури илоҳии ишқ даст диҳад .

و بعضی را که صفای زیت روحانیّت کرامت کردند نه هر کس را سلطنت یافت نور الهی عشق دست دهد.

Мисбоҳи вуҷӯд ҳар кас ки бидон нур мунаввар нест ӯ агар чаҳ худро зинда медонад аммо бҳқиқт мурдааст .

مصباح وجود هر کس که بدان نور منوّر نیست او اگر چه خود را زنده می داند امّا بحقیقت مرده است.

Зиндагии ҳақиқии онҳо рост ки мисбоҳи эшонро бидон нур мунаввар кардаанд ки : « أўмн кон мето Фأҳииноаҳу ҷълнои ?лаи нурои имшӣ ба фии анноси кмн мислаи фии алзлмоти лӣси бхорҷи минҳо » .

زندگی حقیقی آنها راست که مصباح ایشان را بدان نور منوّر کرده اند که: «أومن کان میتاً فأحییناه و جعلنا له نوراً یمشی به فی النّاس کمن مثله فی الظّلمات لیس بخارج منها ».

Сари беъсати сад ва бист ваанд ҳазор нуқтаи набуввати ин як ҳарф буд то хилоиқро аз зулмоти халқяти ҷисмонӣу рӯҳонӣу мурдагии табиат халос диҳанду бнўру зиндагии олам ҳақиқат расонанд ки : «у ихрҷҳми ман алзлмоти илои алнўр » .

سرّ بعثت صد و بیست و اند هزار نقطه نبوت این یک حرف بود تا خلایق را از ظلمات خلقیت جسمانی و روحانی و مردگی طبیعت خلاص دهند و بنور و زندگی عالم حقیقت رسانند که: «و یخرجهم من الظلمات الی النور».

Ҳар ки даъвати эшон қабул кард ва мтобът намӯд бақадр сидқу қабулу саъии мтобът аз он нуру зиндагӣ ҳаззӣ ёфт ки : « أФмни шарҳи аллоҳи садраи ллосломи Фҳўи алии нури ман раба ? »у қавла « Флнҳиинаҳи ҳиўаҳи тайиба » .

هر که دعوت ایشان قبول کرد و متابعت نمود بقدر صدق و قبول و سعی متابعت از آن نور و زندگی حظّی یافت که: «أفمن شرح الله صدره للاسلام فهو علی نور من ربه؟» و قوله «فلنحییّنه حیوهٔ طیبّهٔ ».

Хавосро ки бкмнди ишқу ҷазботи алуҳияти бмртбаҳи вилояти расониданд аз зулмоти вуҷӯди куллӣ халос доданду бнўри олами бқоءи ҳақиқӣ мунаввар гардониданд ки : « аллоҳ вале аллазӣнаи омнўои ихрҷҳми ман алзлмот » .

خواص را که بکمند عشق و جذبات الوهیّت بمرتبهٔ ولایت رسانیدند از ظلمات وجود کلّی خلاص دادند و بنور عالم بقاء حقیقی منوّر گردانیدند که: «الله ولی الذّین آمنوا یخرجهم من الظّلمات ».

Ва авоми уммат агар чаҳ куллӣ аз зулмоти вуҷӯди ҷисмонӣу рӯҳонӣ халос надоданд аммо аз дарёфт зўءи нури ҳақиқӣ ҳар чанд аз пас ҳуҷб буд бенасиб накарданд .

و عوام امت اگر چه کلی از ظلمات وجود جسمانی و روحانی خلاص ندادند اما از دریافت ضوء نور حقیقی هر چند از پس حجب بود بی نصیب نکردند.

Аз партави анвори набуввати вўлоити бҳсби мтобъту мувофиқат ҳар касро бқдми иродату муҳаббати бҳўолӣ эшон мегардад аз он нури тбшӣ ва тобишӣ мерасад : « ани бўрки ман фии алнор ва ман ҳавлҳо » .

از پرتو انوار نبوّت وولایت بحسب متابعت و موافقت هر کس را بقدم ارادت و محبّت بحوالی ایشان می گردد از آن نور تبشی و تابشی می رسد : «ان بورک من فی النّار و من حولها».

Ва ҳар ки аз давлати мтобъти анбёءу мувофиқати авлиёъ маҳрӯмасту саодати қабули даъвату зиндагии истимоъи калом ҳақ надорад бҳқиқт мурдааст ки : « анки лои тсмъи аламутӣ »

و هر که از دولت متابعت انبیاء و موافقت اولیاء محروم است و سعادت قبول دعوت و زندگی استماع کلام حق ندارد بحقیقت مرده است که: «انّک لا تسمع الموتی»

Онҳо ки брўҳи ҳайвонӣ на брўҳи инсонӣ зиндаанд эшонро бҳқиқти зиндаи мшмр ки зиндагӣ маҷозӣаст . Сифати эшон дар ду ҷаҳон онаст ки : « лои имўти фӣҳоу лои яҳё » зиндагон ҳақиқӣ онҳоанд ки брўҳи хоси ҳазратӣ зиндаанд ки : « кутуби фии қлўбҳми алоямону идаам брўҳ манеҳ » .

آنها که بروح حیوانی نه بروح انسانی زنده اند ایشان را بحقیقت زنده مشمر که زندگی مجازیست. صفت ایشان در دو جهان آنست که: «لا یموت فیها و لا یحیی» زندگان حقیقی آنهااند که بروح خاص حضرتی زنده اند که: «کتب فی قلوبهم الایمان و ایّدهم بروح منه».