Қоли аллоҳи таъолӣ : « ани фии халқи алсмўоти волорзу ихтилофи аллилу алнҳору алФлки алтии тҷрии фии албҳри бмои инФъи аннос ва мо анзли аллоҳи ман алсмоءи ман моءи Фоҳё ба аларзи бъдмўтҳоу бути фӣҳо ман кули добаҳу тсриФи алрёҳу алсҳоби алмсхрбини алсмоءи волорзи лойоти лқўми иъқлўн » .

قال‌الله تعالی: «ان فی خلق‌السموات والارض و اختلاف اللیل و النهار و الفلک التی تجری فی‌البحر بما ینفع الناس و ما انزل‌الله من‌السماء من ماء فاحیا به‌الارض بعدموتها و بت فیها من کل دابه و تصریف الریاح و السحاب المسخربین السماء والارض لایات لقوم یعقلون».

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳи вслм : « халқи аллоҳи алтрбаҳи явми алсбту халқи алҷболи фӣҳо явми алоҳду халқи алшҷри явми алоснину халқи алмкрўаҳи явми алслсоу халқи алнўри явми алорбъоу бути фӣҳо алдўоби явми алхмису халқи одами баъди алъсри ман явми алҷмъаҳи фии охири соъаҳи ман соъотаи Фимои байни алъсри воллил » .

و قال النبی صلی‌الله علیه‌وسلم: «خلق‌الله التربه یوم‌السبت و خلق الجبال فیها یوم الاحد و خلق الشجر یوم الاثنین و خلق المکروه یوم الثلثا و خلق النور یوم الاربعا و بت فیها الدواب یوم الخمیس و خلق آدم بعد العصر من یوم الجمعه فی آخر ساعه من ساعاته فیما بین‌العصر واللیل».

Бдонк аз мабдаи олами арвоҳи томнтҳои олами аҷсоми худованди таъолии оламҳои мухталиф офарӣдааст аз дунёу охирату малику малакӯт ва дар ҳар олимии синфии азмхлўқот офарӣдааст рӯҳонии вҷсмонӣ ва аз ҳар синфи анвоъи мухталифи офарӣда ва дар ҳар як хосиятии дигари ниҳода чунонк аз синфи мулкии чандини навъи малик офарӣдааст аз Каррӯбӣу рӯҳонӣу ҳамлаи аршу млоикаҳ ҳар осмон то ҳафтум ки ҳаряк навъе дигаранду суфрау брраҳу кироми алкотбину млоикаҳи ҳаво ки абру борону раъду барқу боди бҳкм эшонаст . Дар ривоят меояд ки бар ҳар қатраи борони мулкӣ муваккиласт то он қатра бидон мавзеи фурӯди орад ки фармон худовандӣасту млоикаҳ ки бар дарёҳо муваккиланду млоикаҳи замину млоикаҳи ҳифза аз аҳли шабу аҳли рӯз (у млоикаҳи ҳалқаҳоу маҷолиси зикру млоикаҳи арҳом ) вмлоикаҳ эй ки дар ботини одамии илқоъ хавотир кунанду млоикаҳ эй ки дафъи шайтон аз банӣ одам кунанд ва онҳо ки муҳофизат атфол кунанду мункиру накир ки суол кунанд ва онҳо ки мубашширанд ва онҳо ки муаззабанду млоикаҳи мӯат ки қабз арвоҳ кунанду млоикаҳи ҳаёт ки нафх сувар кунанду млоикаҳ ки бар рӯзӣҳо муваккиланду млоикаҳ ки рсўлоннд ва онҳо ки аввалии аҷтҳаҳи мусаннои вслосу рбоъу млоикаҳ ки хзнаҳ биҳиштанду ризвону млоикаҳ ки худоам биҳиштанду млоикаҳ ки хзнаҳ дӯзаханду забонӣау моликон ва онҳо ки бар дӯзах муваккиланд ва онҳо ки бар атбоқу даракот муваккиланду млоикаҳи замину млоикаҳ ки урӯқи заминҳоу кӯҳҳо бадаст эшонаст ва он малик ки гову моҳӣу ҷаҳон бар сифт ӯсту рӯҳ ки ӯ дар як саф бошад вҷмлгии млоикаҳ дар як саф бошанду дигари анвоъи млоикаҳ ки дар осмону замину дунё ва охиратанд ки ҷузи худоӣ таъолӣ надонад каммияту кайфият ҳар синф .

بدانک از مبدأ عالم ارواح تامنتهای عالم اجسام خداوند تعالی عالمهای مختلف آفریده است از دنیا و آخرت و ملک و ملکوت و در هر عالمی صنفی ازمخلوقات آفریده است روحانی وجسمانی و از هر صنف انواع مختلف آفریده و در هر یک خاصیتی دیگر نهاده چنانک از صنف ملکی چندین نوع ملک آفریده است از کروبی و روحانی و حمله عرش و ملایکه هر آسمان تا هفتم که هریک نوعی دیگراند و سفره و برره و کرام الکاتبین و ملایکه هوا که ابر و باران و رعد و برق و باد بحکم ایشان است. در روایت می‌آید که بر هر قطره باران ملکی موکل است تا آن قطره بدان موضع فرود آرد که فرمان خداوندی است و ملایکه که بر دریاها موکل‌اند و ملایکه زمین و ملایکه حفظه از اهل شب و اهل روز (و ملایکه حلقه‌ها و مجالس ذکر و ملایکه ارحام) وملایکه‌ای که در باطن آدمی القاء خواطر کنند و ملایکه‌ای که دفع شیطان از بنی آدم کنند و آنها که محافظت اطفال کنند و منکر و نکیر که سوال کنند و آنها که مبشراند و آنها که معذبند و ملایکه موت که قبض ارواح کنند و ملایکه حیات که نفخ صور کنند و ملایکه که بر روزیها موکل‌اند و ملایکه که رسولانند و آنها که اولی اجتحه مثنی وثلاث و رباع و ملایکه که خزنه بهشت‌اند و رضوان و ملایکه که خدام بهشت‌اند و ملایکه که خزنه دوزخ‌اند و زبانیه و مالکان و آنها که بر دوزخ موکل‌اند و آنها که بر اطباق و درکات موکل‌اند و ملایکه زمین و ملایکه که عروق زمینها و کوه‌ها بدست ایشان است و آن ملک که گاو و ماهی و جهان بر سفت اوست و روح که او در یک صف باشد وجملگی ملایکه در یک صف باشند و دیگر انواع ملایکه که در آسمان و زمین و دنیا و آخرت‌اند که جز خدای تعالی نداند کمیت و کیفیت هر صنف.

Пас чун як олам аз аволими мухталифи олам мулкӣаст чандини навъ млоикаҳанд ҳаряки бсФтӣу хосиятии дигар махсӯс бингар то дар оламҳои дигар чаҳ анвоъу асноф халқ бошад аз инсону ҳайвону барии баҳрӣ ва аз аснофи ҷину шаётину аболсаҳу мурдау ғелону нсносу аҳли ҷоблқоу ҷоблсоу иأҷўҷу мأҷўҷу дигари асноф ки дар қасас баршумуранд ва аз анвоъи ҳурону всиФтону ғулмон вау лдону аҷноси мухталиф аз набототу ҳайвоноту ҷамодоту маодину аҷсоми касифу латифу баситу муфраду мураккабу аносиру анвоъи нури взлмту ҷавоҳиру эърозу алвону табоиъу тбоъу хавосу сифоту натоиҷу ашколу ҳайату сувару маъонӣу асрору латоифу ҳақоиқу ҳавоси зоҳир чун самъу бсрўи шаму завқу ламси вҳўоси ботин чун ақлу дилу сару рӯҳу хФии вқўои башарӣ чун қӯти мтхилаҳу мутаваҳҳимау мутафаккирау мутазаккирау ҳофизау мудаббирау ҳиси муштараки вози навъи дигари қӯти ҷозибау маскау ҳозимау дофиъиу дигари қувои амала ки шарҳи он дар ташреҳ тавон ёфт .

پس چون یک عالم از عوالم مختلف عالم ملکی است چندین نوع ملایکه‌اند هریک بصفتی و خاصیتی دیگر مخصوص بنگر تا در عالمهای دیگر چه انواع و اصناف خلق باشد از انسان و حیوان و بری بحری و از اصناف جن و شیاطین و ابالسه و مرده و غیلان و نسناس و اهل جابلقا و جابلسا و یأجوج و مأجوج و دیگر اصناف که در قصص برشمرند و از انواع حوران و وصیفتان و غلمان و و لدان و اجناس مختلف از نباتات و حیوانات و جمادات و معادن و اجسام کثیف و لطیف و بسیط و مفرد و مرکب و عناصر و انواع نور وظلمت و جواهر و اعراض و الوان و طبایع و طباع و خواص و صفات و نتایج و اشکال و هیات و صور و معانی و اسرار و لطایف و حقایق و حواس ظاهر چون سمع و بصرو شم و ذوق و لمس وحواس باطن چون عقل و دل و سر و روح و خفی وقوای بشری چون قوت متخیله و متوهمه و متفکره و متذکره و حافظه و مدبره و حس مشترک واز نوع دیگر قوت جاذبه و ماسکه و هاضمه و دافعه و دیگر قوای عمله که شرح آن در تشریح توان یافت.

Ва онч аз қабил алавӣотаст аз аршу курсии влўҳу қаламу буруҷи воФлоку кавокиб аз сайёроту савобату манозилу байти алмъмўру сидраи алмнтҳӣу қоби қавсину ломакону дигари аснофи мавҷӯдоту анвоъи махлуқот чигуна шарҳ тавон дод ки бар дақоиқи он алии алҳқиқаҳи ҷузи ҳазрати худовандии ъзўъло воқиф набошад « ва мо иълми ҷунуди рбки алоҳў » .

و آنچ از قبیل علویات است از عرش و کرسی ولوح و قلم و بروج وافلاک و کواکب از سیارات و ثوابت و منازل و بیت‌المعمور و سدره‌المنتهی و قاب قوسین و لامکان و دیگر اصناف موجودات و انواع مخلوقات چگونه شرح توان داد که بر دقایق آن علی‌الحقیقه جز حضرت خداوندی عزوعلا واقف نباشد «و ما یعلم جنود ربک الاهو».

Аммо адади оламҳо дар баъзе ривоят омадааст ки ҳаждаҳи ҳазор оламаст ва ба ривоятии ҳафтод ҳазор оламасту брўоитии сесад ва шаст ҳазор оламаст валикини ҷумла дар ду олами халқи вомр ки малик ва малакӯт гӯйанд мундараҷаст чунонк баён фармуд ва дар офаридан он бар ҳазрати худовандии худ сано гуфт ки : « алои ?лаи алхлқу аламри табораки аллоҳи раби Алъоламин » .

اما عدد عالمها در بعضی روایت آمده است که هجده هزار عالم است و به روایتی هفتاد هزار عالم است و بروایتی سیصد و شصت هزار عالم است ولیکن جمله در دو عالم خلق وامر که ملک و ملکوت گویند مندرج است چنانک بیان فرمود و در آفریدن آن بر حضرت خداوندی خود ثنا گفت که: «الا له الخلق و الامر تبارک الله رب‌العالمین».

Аммо маротиби малику мулӯку мадориҷи он аввали маротиб малакӯтаст ва он бар ду қисмаст : арвоҳу нуфус ва аммо маротиби арвоҳи аввали маротиби арвоҳ инсонӣ аст бидон шарҳ ки дар фасл собиқ бирафт баъд аз он маротиби арвоҳ мулкӣасту баъд аз он маротиби арвоҳи ҷин ва онгаҳ маротиби арвоҳи шаётин онгаҳ маротиби арвоҳи ҳайвонот онгаҳ маротиб нуфус наУмия ки рӯҳ наУмия ҳам гӯйанд .

اما مراتب ملک و ملوک و مدارج آن اول مراتب ملکوت است و آن بر دو قسم است: ارواح و نفوس و اما مراتب ارواح اول مراتب ارواح انسانی است بدان شرح که در فصل سابق برفت بعد از آن مراتب ارواح ملکی است و بعد از آن مراتب ارواح جن و آنگه مراتب ارواح شیاطین آنگه مراتب ارواح حیوانات آنگه مراتب نفوس نامیه که روح نامیه هم گویند.

Ва аммо маротиби нуфуси мбдоءи он ақл кул омаду баъди маротиби уқули маротиби нуфуси аршу курсӣ ва лавҳасту қалам онгаҳ маротиби нуфуси афлоку буруҷ онгаҳ маротиби нуфуси кавокиби сайёроту савобат онгаҳ маротиби нуфуси марокиз чун маркази асир ки марказ оташасту ҳаво ки марказ бодасту муҳӣт ки марказ обасту замин ки марказ хокаст . Онкии маротиби нуфус маодинаст онгаҳ маротиби нуфуси мураккабот онгаҳ маротиби нуфуси муфрадоти аносир . Ин қадар бар сиблат ақтсор намӯда омад аз мадориҷу маротиби малакӯтӣоти аволими мухталиф .

و اما مراتب نفوس مبداء آن عقل کل آمد و بعد مراتب عقول مراتب نفوس عرش و کرسی و لوح است و قلم آنگه مراتب نفوس افلاک و بروج آنگه مراتب نفوس کواکب سیارات و ثوابت آنگه مراتب نفوس مراکز چون مرکز اثیر که مرکز آتش است و هوا که مرکز باد است و محیط که مرکز آب است و زمین که مرکز خاک است. آنکه مراتب نفوس معادن است آنگه مراتب نفوس مرکبات آنگه مراتب نفوس مفردات عناصر. این قدر بر سبیل اقتصار نموده آمد از مدارج و مراتب ملکوتیات عوالم مختلف.

Ва ин ҷумла онаст ки соликони соҳиби басиратро кашф шавад дар мақоми ароӣт « снриҳми оётнои фии олоФоқу фии анФсҳм » ва агар дар маротиби баъзе тақдим ва таъхир уфтад на аз саҳви олам кашф бошад аз саҳви назар нафас бошад дар идроки маъонии ғайбӣ ё аз саҳви қӯти мутафаккира ки сафири олами ғайб ва шаҳодатаст зеро ки ончи макшуфи назар рӯҳ шавад дар олами ғайби қобили тафовут ва нуқсон набӯд хусусан чун назар рӯҳ мӯед буд бмдди нурулло ки « атқўи Фросаҳи алмўмни ?фонаи инзри бнўроллаҳ » . Амоончи насиба нафас бошад аз маъонии ғайб ба табаъияти рӯҳ буду хаёлу ваҳмро маҷол тасарруф бошад тафовуту зиёдат ва нуқсон бидон роҳ ёбад ва низ дарин маъонӣу маротиб шарҳ дода омдҳри тайифаеро аз аҳли тариқату аҳли ҳикмати мазоҳиб мухталифаст бҳсби назарҳо .

و این جمله آن است که سالکان صاحب بصیرت را کشف شود در مقام ارائت «سنریهم آیاتنا فی آلافاق و فی انفسهم» و اگر در مراتب بعضی تقدیم و تأخیر افتد نه از سهو عالم کشف باشد از سهو نظر نفس باشد در ادراک معانی غیبی یا از سهو قوت متفکره که سفیر عالم غیب و شهادت است زیرا ک آنچ مکشوف نظر روح شود در عالم غیب قابل تفاوت و نقصان نبود خصوصا چون نظر روح موید بود بمدد نورالله که «اتقو فراسه المومن فانه ینظر بنورالله». اماآنچ نصیبه نفس باشد از معانی غیب به تبعیت روح بود و خیال و وهم را مجال تصرف باشد تفاوت و زیادت و نقصان بدان راه یابد و نیز درین معانی و مراتب شرح داده آمدهر طایفه‌ای را از اهل طریقت و اهل حکمت مذاهب مختلف است بحسب نظرها.

Аммо маротиби зуҳӯри аволими малик дар ривоят меояд ки « лмои ародоллаҳи ани ихлқи ҳозои Алъолами халқи ҷавҳари аФнзри илайҳи баназари алҳибаҳи Фозобаҳи Фсори нисфин ман ҳибаҳи арраҳмони нисфаи нору нисфаи моءи фоҷирии алнори алии алмоء Фсъд манеҳ духони Фхлқи ман злки алдхони алсмўоту халқи ман зубдаи аларз » . Осмони взмини бад-ӣни ваҷҳу бад-ӣни тартиби офариду маротиби онч дар замин офарӣдааст чунонк дар ҳадис бод карда омад дар аввали фасл ва дар ояти ҳамон маънӣаст ба иҷмол . Тафсили он хоҷаи алайҳи алслўаҳи вассалом фармӯдааст : заминро рӯзи шанбеи офарид ва он аввал рӯзӣаст аз рӯзҳои ин ҷаҳонӣ зеро ки рӯзи натиҷа замонасту замони натиҷаи гардиши афлок . Чун осмонҳо бёФрид ва гардон кард оғози рӯзи пдидомди шанбеи номи ниҳоди онро . Ва дар рӯзи якшанбеи кӯҳҳо бёФрид ва дар рӯзи душанбеи наботу ашҷори бёФрид ва дар рӯзи се шанбеи ранҷу макрӯҳи бёФрид ва дар рӯзи чаҳоршанбеи анвори бёФрид . Ва дар рӯзи панҷшанбеи ҳайвоноти бёФрид аз ҳар навъи вдри рӯзи одинаи баъд аз намози дигар дар охири соъат аз рӯзи одамро бёФриди алайҳи ассалом . Ин маротибро аз зоҳири наси шунӯдии ҳақиқат он бишинав .

اما مراتب ظهور عوالم ملک در روایت می‌آید که «لما ارادالله ان یخلق هذا العالم خلق جوهر افنظر الیه بنظر الهیبه فاذابه فصار نصفین من هیبه الرحمن نصفه نار و نصفه ماء فاجری النار علی الماء فصعد منه دخان فخلق من ذلک الدخان السموات و خلق من زبده الارض». آسمان وزمین بدین وجه و بدین ترتیب آفرید و مراتب آنچ در زمین آفریده است چنانک در حدیث باد کرده آمد در اول فصل و در آیت همان معنی است به اجمال. تفصیل آن خواجه علیه الصلوه والسلام فرموده است: زمین را روز شنبه آفرید و آن اول روزی است از روزهای این جهانی زیرا ک روز نتیجه زمان است و زمان نتیجه گردش افلاک. چون آسمانها بیافرید و گردان کرد آغاز روز پدیدآمد شنبه نام نهاد آن را. و در روز یکشنبه کوهها بیافرید و در روز دوشنبه نبات و اشجار بیافرید و در روز سه‌شنبه رنج و مکروه بیافرید و در روز چهارشنبه انوار بیافرید. و در روز پنجشنبه حیوانات بیافرید از هر نوع ودر روز آدینه بعد از نماز دیگر در آخر ساعت از روز آدم را بیافرید علیه‌السلام. این مراتب را از ظاهر نص شنودی حقیقت آن بشنو.

Бдонки онч аз партави нури рӯҳи хоҷаи алайҳи ассалом гузар кард бар маротиби малакӯтӣоти арвоҳ то онҷо ки бохри мавҷӯдоти рсидкаҳи малакӯти аносири муфрада буду онч бар малакӯтӣоти нуфус гузар кард ҳам аз партави нури рӯҳи хоҷа буд алайҳи ассалом ки ақлаши гуфтем то онҷо ки ҳам бмлкўт аносир расед бар мисоли паргор ки гирд доира барояд чун бенҳоят расад ҳар ду баҳами пайвандад яке шавад . Он ҳар ду латифа аз рӯҳи въқл чун гирди аволими малакӯти арвоҳу малакӯти нуфуси баргаштанд дар охири мартабаи малакӯти аносир баҳам пайвастанду ҳарчи софи он латифаҳо буд харҷ шуда буд барон навъ ки бар мисоли қанди баён афтодааст дардии қатораи сифати монда буд аз он дарди он ҷавҳари бёФрид ки мефармоед « халқи ҷўҳрои Фнзри илайҳи Фозобаҳ » . Пас он ҷавҳари бтосири назар ҳайбат бидӯнием кард як нима оташ шуд ваяки нимаи об . Пас оташро бар об истило дод то аз об духон бархест қсдълў кард оташ бо духон рӯй бълўи ниҳод аз ғояти латофату гарм рӯй об дар нишеб бимонад аз касофату фусурдагии табъ .

بدانک آنچ از پرتو نور روح خواجه علیه السلام گذر کرد بر مراتب ملکوتیات ارواح تا آنجا که بآخر موجودات رسیدکه ملکوت عناصر مفرده بود و آنچ بر ملکوتیات نفوس گذر کرد هم از پرتو نور روح خواجه بود علیه‌السلام که عقلش گفتیم تا آنجا که هم بملکوت عناصر رسید بر مثال پرگار که گرد دایره برآید چون بنهایت رسد هر دو بهم پیوندد یکی شود. آن هر دو لطیفه از روح وعقل چون گرد عوالم ملکوت ارواح و ملکوت نفوس برگشتند در آخر مرتبه ملکوت عناصر بهم پیوستند و هرچ صاف آن لطیفه‌ها بود خرج شده بود بران نوع که بر مثال قند بیان افتاده است دردی قطاره صفت مانده بود از آن درد آن جوهر بیافرید که می‌فرماید «خلق جوهرا فنظر الیه فاذابه». پس آن جوهر بتاثیر نظر هیبت بدونیم کرد یک نیمه آتش شد ویک نیمه آب. پس آتش را بر آب استیلا داد تا از آب دخان برخاست قصدعلو کرد آتش با دخان روی بعلو نهاد از غایت لطافت و گرم روی آب در نشیب بماند از کثافت و فسردگی طبع.

Ин латифа бишинав ки чун он ҷавҳарро ҳақи таъолии баназар худманзур гардонид он ҷузв ки аз партави нури рӯҳи Маҳмадии бархеста буд аз он ҷузв ки аз ақли бархеста буд ҷудо шуд ва аз назари ҳақи ғизоӣ шавқ ёфт . Дигари бораи қасд улувва карду онч аз ақли фусурдаи бархеста буд бтрдомнӣ ӣнҷо бимонад ва ин хосият аз онҷо буд ки рӯҳи Маҳмадиро сифоти мухталиф буд чунонк шарҳ он бирафтааст . Як сифат аз он муҳаббат буд ва як сифати нур буд муҳаббати оташ сӯзонасту нури фусурда . Пас он латифа ки аз рӯҳи Маҳмадӣ бар маротиби арвоҳ гузар кард аз муҳаббат буду ончи ақл аз ӯ бархест ва бар маротиби нуфус гузар кард аз нур буд . Ва миёни муҳаббату ақли мнозът ва мухолифатаст ҳаргиз боякдигар насозанд баҳри манзил ки муҳаббат рахт андозад ақли хонаи пардозад ҳар куҷои ақл хона гирад муҳаббат карона гирад шеър .

این لطیفه بشنو که چون آن جوهر را حق تعالی بنظر خودمنظور گردانید آن جزو که از پرتو نور روح محمدی برخاسته بود از آن جزو که از عقل برخاسته بود جدا شد و از نظر حق غذای شوق یافت. دیگر باره قصد علو کرد و آنچ از عقل فسرده برخاسته بود بتردامنی اینجا بماند و این خاصیت از آنجا بود که روح محمدی را صفات مختلف بود چنانک شرح آن برفته است. یک صفت از آن محبت بود و یک صفت نور بود محبت آتش‌سوزان است و نور فسرده. پس آن لطیفه که از روح محمدی بر مراتب ارواح گذر کرد از محبت بود و آنچ عقل از او برخاست و بر مراتب نفوس گذر کرد از نور بود. و میان محبت و عقل منازعت و مخالفت است هرگز بایکدیگر نسازند بهر منزل که محبت رخت اندازد عقل خانه پردازد هر کجا عقل خانه گیرد محبت کرانه گیرد شعر.

Онҷои муҳаббат чун аз пас чандини ҳуҷби афтода буд ва бар маротиби арвоҳу малакӯт гузар карда аз маҳбӯби хеши дўрмондаҳ дар малакӯти аносири он латифаи олами ақлро дарёфт . Азу буи ошноӣ шунид ки ҳам аз он вилоят карда буд агарчӣ ин султон буд ваов дарбон аммо бҳкми ошноӣу ҳамвилоятии шавқ « ҳуби алўтни ман алоямон » дар ниҳодаш биҷунбед фарёд баровард ки : шеър

آنجا محبت چون از پس چندین حجب افتاده بود و بر مراتب ارواح و ملکوت گذر کرده از محبوب خویش دورمانده در ملکوت عناصر آن لطیفه عالم عقل را دریافت. از و بوی آشنایی شنید که هم از آن ولایت کرده بود اگرچه این سلطان بود واو دربان اما بحکم آشنایی و همولایتی شوق «حب‌الوطن من‌الایمان» در نهادش بجنبید فریاد برآورد که: شعر

Аз ғояти иштиёқи маҳбӯби хеши даст дар гардани он латифаи ақл хурда оварад ва мегуфт : байт

از غایت اشتیاق محبوب خویش دست در گردن آن لطیفه عقل خرده آورد و می‌گفت: بیت

Влкни дарин мақом ки завқи назари маҳбӯби ҳақиқии бком ҷонаш расед оташ дар вай афтоду даст аз гардани ақл берун оварад . Иборат аз ӯ ин омад ки ҷавҳари бадв ним шуд он нима ки аз ақл буд ақли баддили бўдбтрсид аз тарси бгдохт об шуд . Ва он нима ки аз муҳаббат буд аз назари маҳбӯб ғизо ёфт шавқ ғолиб шуд оташи муҳаббат шуъла баровард оташ падед омад ҳамчунонк миёни обу оташ мзодтаст миёни ақлу ишқ ҳамчунонаст . Пас ишқ бо ақл насохт ӯро бар ҳам зад ва раҳо карду қасди маҳбӯб хеш кард . шеър

ولکن درین مقام که ذوق نظر محبوب حقیقی بکام جانش رسید آتش در وی افتاد و دست از گردن عقل بیرون آورد. عبارت از او این آمد که جوهر بدو نیم شد آن نیمه که از عقل بود عقل بددل بودبترسید از ترس بگداخت آب شد. و آن نیمه که از محبت بود از نظر محبوب غذا یافت شوق غالب شد آتش محبت شعله برآورد آتش پدید آمد همچنانک میان آب و آتش مضادت است میان عقل و عشق همچنان است. پس عشق با عقل نساخت او را بر هم زد و رها کرد و قصد محبوب خویش کرد. شعر

Пас он ҷузв ки қасд боло кард олам улувва аз афлоку анҷуму ғайри он сохта шуд ва он ҷузв ки дар нишеб бимонад замини вкўаҳу дарёу дигар аҷнос бидон тартиб ки гуфтеми азуи бёФрид . Пас он латифа ки аз сифати муҳаббати Маҳмадии бархеста буд аввали гирди малакӯт арвоҳаш бароварданд ва онгаҳ аз дрўзоаҳи ҷавҳар ӯро бар сӯрату сифати малику малакӯт гузар доданд то ҳеҷ зарра аз зарроти коинот аз малику малакӯти нмондкаҳ дар ваии сиррӣ аз асрори муҳаббат таъбия накарданд то ҳеҷ зарра аз муҳаббати холиқи хеш бақадр истеъдод холӣ набошад ва бидон бзбони ҳоли хеши ҳазрати иззатро ҳамд ва сано мегуяд «у ани ман шийъи алои исбҳи бҳмдаҳи влкни лотФқҳўни тсбиҳҳм » байт

پس آن جزو که قصد بالا کرد عالم علو از افلاک و انجم و غیر آن ساخته شد و آن جزو که در نشیب بماند زمین وکوه و دریا و دیگر اجناس بدان ترتیب که گفتیم ازو بیافرید. پس آن لطیفه که از صفت محبت محمدی برخاسته بود اول گرد ملکوت ارواحش برآوردند و آنگه از دروزاه جوهر او را بر صورت و صفت ملک و ملکوت گذر دادند تا هیچ ذره از ذرات کاینات از ملک و ملکوت نماندکه در وی سری از اسرار محبت تعبیه نکردند تا هیچ ذره از محبت خالق خویش بقدر استعداد خالی نباشد و بدان بزبان حال خویش حضرت عزت را حمد و ثنا می‌گوید «و ان من شیء الا یسبح بحمده ولکن لاتفقهون تسبیحهم» بیت

эй млоикаҳи лоф мсбҳӣ мазанед ва худро дар мақом ҳастӣ падеди мёўрид ки «у нҳни тсбҳи бҳмдк ва нақудс лак » он чист ва кист ки на мсбҳи ҳазрати ҷлти мост ? « сбҳи аллоҳи моФии алсмўоту моФии аларзу ҳўолъзизи алҳкиму ҳазрати ҷлти мо аз он азизтар ва бузургвортараст ки худ ҳар касе ҳамду саноӣ мо тавонад гуфт ҳар тасбеҳу тақдис ки бар аҳли осмону замин май бинӣ ва бар зарроти коинот мушоҳида мекунӣ ҳама аз партави санои худовандии мост бар ҳазрати мо ки « субҳони рбки раби алъзаҳи ъмои исФўн » .

ای ملایکه لاف مسبحی مزنید و خود را در مقام هستی پدید میاورید که «و نحن تسبح بحمدک و نقدس لک» آن چیست و کیست که نه مسبح حضرت جلت ماست؟ «سبح‌الله مافی السموات و مافی‌الارض و هوالعزیز الحکیم و حضرت جلت ما از آن عزیزتر و بزرگوارتر است که خود هر کسی حمد و ثنای ما تواند گفت هر تسبیح و تقدیس که بر اهل آسمان و زمین می‌بینی و بر ذرات کاینات مشاهده میکنی همه از پرتو ثنای خداوندی ماست بر حضرت ما که «سبحان ربک رب العزه عما یصفون».

Аммо бавоситаи оинаи рӯҳи Маҳмадӣ ки акс бар зарроти коиноти андохти ҷумлаи мсбҳу муқаддаси гаштанд ҳар касе пиндошт ки он сногўиӣ аз хосият убудийят ӯст надонистанд ки маншаи ин ҳмдозкҷост . Чун навбати бхлосаҳ мавҷӯдот расед ва дар парваришу равиши гирди малики вмлкўти баргашту самараи кирдор бар сари шохи шаҷараи офариниши омдкаҳи қоби қавсин иборат азуасту бтсрФи сар « аўодонӣ » дидаи ҳақиқати байн ӯ кушода гардиду хитоби иззат дар рсидкаҳ : « эй Муҳамад ҳамчун дигари мавҷӯдоту млоикаҳи маро сано бигӯӣ « асни алӣ » . Хоҷаи боздида буд ки ҳар ч аз сногўиии он ҳазрати ҷумла коинот ёфт буданд ориятӣ буду шариъат ӯ он буд ки « алъориаҳи мардӯда » . Бар қазия « ани аллоҳи иأмркми ани туад воломоноти илои аҳлҳо » он амонат рад кард гуфт : аз забони алкни ҳудуси санои зоти қадим чун дуруст ояд « лои аҳсии сноءи алейк » . Санои зоти ту ҳам аз сифоти ту дуруст ояд « анати комаи аснити алии нФск » ӣнҷо на млоикаҳ ки атфоли навомӯзи дабиристон одаманд ки « ё одами анбӣҳми босмоӣҳм » ки эшон худ ном худ намедонанд блаки одам ки муаллим эшонаст бо ҷумлагии фарзандон дар зери рояти санохонии Муҳамади бошндкаҳ « одам ва ман дунаи таҳти лўоӣии явми алқёмаҳи влоФхру бедии лўоءу алҳмди влоФхр » . Азинҷо маълум гардад ки тухми офариниши Муҳамад буду самараи ҳам ӯ буду шаҷараи офариниши бҳқиқти ҳам вуҷӯд Маҳмадӣаст байт .

اما بواسطه آینه روح محمدی که عکس بر ذرات کاینات انداخت جمله مسبح و مقدس گشتند هر کسی پنداشت که آن ثناگویی از خاصیت عبودیت اوست ندانستند که منشأ این حمدازکجاست. چون نوبت بخلاصه موجودات رسید و در پرورش و روش گرد ملک وملکوت برگشت و ثمره کردار بر سر شاخ شجره آفرینش آمدکه قاب قوسین عبارت ازوست و بتصرف سر «اوادانی» دیده حقیقت بین او گشاده گردید و خطاب عزت در رسیدکه : «ای محمد همچون دیگر موجودات و ملایکه مرا ثنا بگوی «اثن علی». خواجه بازدیده بود که هر چ از ثناگویی آن حضرت جمله کاینات یافت بودند عاریتی بود و شریعت او آن بود که «العاریه مردوده». بر قضیه «ان‌الله یأمرکم ان تود والامانات الی اهلها» آن امانت رد کرد گفت: از زبان الکن حدوث ثنای ذات قدیم چون درست آید «لا احصی ثناء علیک». ثنای ذات تو هم از صفات تو درست آید «انت کما اثنیت علی نفسک» اینجا نه ملایکه که اطفال نوآموز دبیرستان آدم‌اند که «یا آدم انبئهم باسمائهم» که ایشان خود نام خود نمی‌دانند بلک آدم که معلم ایشان است با جملگی فرزندان در زیر رایت ثناخوانی محمد باشندکه «آدم و من دونه تحت لوائی یوم‌القیامه ولافخر و بیدی لواء و الحمد ولافخر». ازینجا معلوم گردد که تخم آفرینش محمد بود و ثمره هم او بود و شجره آفرینش بحقیقت هم وجود محمدی است بیت.

Ҳарч малакӯтӣотаст бехҳои он шаҷара тасаввур кун ва ҳар чаҳ ҷисмонӣотаст танаи шаҷараи вонбёи алайҳими алслўаҳи вассаломи шохҳои шаҷарау млоикаҳи баргҳои шаҷара . Ва баёни самараи он шаҷара дар иборат нагунҷад ва ба забони қалами ду забон бо коғази ду рӯй натавон гуфт . шеър

هرچ ملکوتیات است بیخهای آن شجره تصور کن و هر چه جسمانیات است تنه شجره وانبیا علیهم الصلوه والسلام شاخهای شجره و ملایکه برگهای شجره. و بیان ثمره آن شجره در عبارت نگنجد و به زبان قلم دو زبان با کاغذ دو روی نتوان گفت. شعر

Пас ҳамчунонк шаҷара дар самара таъбия бошад самара дар шаҷара таъбияаст то ҳеҷ зарра аз шаҷара нест ки аз вуҷӯди самара холӣаст . Ва ин сар бузургӣасту асли тухм ки аз партави нури аҳадят буд ҳеҷ зарра нест аз шаҷарау самара ки аз партави нури аҳадят холӣаст ки «у нҳни ақрби илайҳи ман ҳабли алўрид » сар « вҳўи мъкм » аз ӣнҷо маълум гардад хосият « аллоҳи нўролсмўоту аларз » ӣнҷо зоҳир шавад .

پس همچنانک شجره در ثمره تعبیه باشد ثمره در شجره تعبیه است تا هیچ ذره از شجره نیست که از وجود ثمره خالی است. و این سر بزرگی است و اصل تخم که از پرتو نور احدیت بود هیچ ذره نیست از شجره و ثمره که از پرتو نور احدیت خالی است که «و نحن اقرب الیه من حبل الورید» سر «وهو معکم» از اینجا معلوم گردد خاصیت «الله نورالسموات و الارض» اینجا ظاهر شود.

Ва бдонк ҳар чизро ки ҳақи таъолӣ дар олами маъонӣ зоҳир кардааст дар олами сӯрати онро сӯратӣ падед овардааст . Пас сӯрати ҷумлагии авомили малакӯти шахс Маҳмадӣ омад алайҳи ассалому сӯрати бпртўи нури аҳадяти калимаи тавҳид « лои илоҳи алооллаҳ » омаду србъси анбёءи алайҳими алслўаҳи вассалом аз баҳри зироати тухм тавҳидаст дар замини дилҳо « алднёи мазраъаи алохраҳ » . Хоҷаи алайҳи алслм азинҷо мефармуд « амрати ани ақотли аннос ҳатто бқўлўи лои илоҳи алооллаҳ » . Ин чист тухми тавҳид дар замини дилҳо Пошидан « зарби аллоҳи Маслан калимаи тайибаи кшҷраҳи тайибаи аслҳо собит ва фаръҳо фии алсмоءи тӯтии аклҳои кули ҳайни бозни рабҳоу изрби аллоҳи аломсоли ллноси лълҳми итзкрўн » .

و بدانک هر چیز را که حق تعالی در عالم معانی ظاهر کرده است در عالم صورت آن را صورتی پدید آورده است. پس صورت جملگی عوامل ملکوت شخص محمدی آمد علیه‌السلام و صورت بپرتو نور احدیت کلمه توحید «لا اله الاالله» آمد و سربعث انبیاء علیهم الصلوه والسلام از بهر زراعت تخم توحید است در زمین دلها «الدنیا مزرعه الاخره». خواجه علیه‌السلم ازینجا میفرمود «امرت ان اقاتل الناس حتی بقولو لا اله الاالله». این چیست تخم توحید در زمین دلها پاشیدن «ضرب‌الله مثلا کلمه طیبه کشجره طیبه اصلها ثابت و فرعها فی السماء توتی اکلها کل حین باذن ربها و یضرب الله الامثال للناس لعلهم یتذکرون».