Қоли аллоҳи таъолӣ : « ании холиқи бшрои ман тин » .

قال‌الله تعالی: «انی خالق بشرا من طین».

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силами ҳикояи ани аллоҳи табораку таъолӣ : « хамрати тинаҳи одами бедии арбаъӣни сбоҳо » .

و قال النبی صلی الله علیه و سلم حکایه عن‌الله تبارک و تعالی: «خمرت طینه آدم بیدی اربعین صباحا».

Бдонки қолаби инсонро чун аз чаҳор унсури обу оташу бод ва хокхостанд сохт он аносирро бар сифати унсурӣу муфрадӣ буна гузоштанд онро бдркоти дигари фурӯи бурданд . Аввал дар ки мураккабии зироки унсури муфрад то дрмқом муфрадӣаст бъолми арвоҳи наздик тараст бар он қазия ки шарҳ рафтааст . Ва чун бмқом мураккабӣ хоҳанд расониди мақоми муфрадӣ бибояд гузошт ва бмркбӣ омад пас бик дар ки аз арвоҳ давртар уфтад ва чун ба мақоми наботии хўоҳдомди мақоми мураккабии вҷмодӣ бибояд гузошт пас даракае дигар давртар уфтад аз олами арвоҳ ва аз наботӣ чун бҳиўонии пайвандад дар ктии дигар фурӯтар равад ва аз ҳайвонӣ чун бмқом инсонӣ расад дар ктии дигар фурӯтар равад . Аз шахси инсонии дрктии дигар фурӯтар нест асфали соФлини иборат аз онаст . Ин сухан бо аносираст ки бтғири аҳволи бад-ӣн даракот мерасад аз баъди арвоҳи влкн агар назар бо малакӯт ҷамодӣ кунӣ ки бад-ӣни маротиби бмртбаҳ инсонӣ расед ин маънӣ дараҷот бошад на даракот ва дар ҳар мақоми борўоҳ наздиктар мешавад на давртар . Фомои сухани мо дар сӯрат аносир меравад ки маликаст на дар малакӯти он пас бад-ӣни ишорат ки рафту тақрир ки карда омад қолаби инсонӣ азҷумла офариниши бмртбаҳ фурӯтар афтоду асфали соФлини бҳқиқт ӯ омад ишорат « сами рддноаҳи асфали соФлин » бтълқ рӯҳаст бқолб . Пас аз ӣнҷо маълум шавад ки аъло алӣин офариниши рӯҳ инсонасту асфали соФлини қолаби инсон ва аз ӣнҷо равшан шавад маънии ин байт :

بدانک قالب انسان را چون از چهار عنصر آب و آتش و باد و خاک خواستند ساخت آن عناصر را بر صفت عنصری و مفردی بنه گذاشتند آن را بدرکات دیگر فرو بردند. اول در که مرکبی زیراک عنصر مفرد تا درمقام مفردی است بعالم ارواح نزدیک‌تر است بر آن قضیه که شرح رفته است. و چون بمقام مرکبی خواهند رسانید مقام مفردی بباید گذاشت و بمرکبی آمد پس بیک در که از ارواح دورتر افتد و چون به مقام نباتی خواهدآمد مقام مرکبی وجمادی بباید گذاشت پس درکه‌ای دیگر دورتر افتد از عالم ارواح و از نباتی چون بحیوانی پیوندد در کتی دیگر فروتر رود و از حیوانی چون بمقام انسانی رسد در کتی دیگر فروتر رود. از شخص انسانی درکتی دیگر فروتر نیست اسفل سافلین عبارت از آن است. این سخن با عناصر است که بتغیر احوال بدین درکات میرسد از بعد ارواح ولکن اگر نظر با ملکوت جمادی کنی که بدین مراتب بمرتبه انسانی رسید این معنی درجات باشد نه درکات و در هر مقام بارواح نزدیکتر می‌شود نه دورتر. فاما سخن ما در صورت عناصر می‌رود که ملک است نه در ملکوت آن پس بدین اشارت که رفت و تقریر که کرده آمد قالب انسانی ازجمله آفرینش بمرتبه فروتر افتاد و اسفل سافلین بحقیقت او آمد اشارت «ثم رددناه اسفل سافلین» بتعلق روح است بقالب. پس از اینجا معلوم شود که اعلی علیین آفرینش روح انسان است و اسفل سافلین قالب انسان و از اینجا روشن شود معنی این بیت:

Шайхи ин заъифи султони вақти хеши мҷдолдини Бағдодии разии аллоҳи анҳу дар маҷмӯъае аз тасонифи худ миФрмоид : « Фсбҳони ман ҷамъи байни ақрби алоқрбину абъдолобъдини бқдртаҳ » вҳкмт дар онки қолаби инсонӣ аз асфал соФлин бошаду рӯҳаш аз аъло алӣин онаст ки чун инсони бори амонат маърифат хоҳад кашӣдан мебояд ки қӯт ҳар ду олами бкмол ӯро бошад чунонк дар ду олами ҳичизи бқўт ӯ набошад то таҳаммули бори амонатро бшоид ва он қӯт аз роҳи сифот май бояд на аз роҳи сӯрат .

شیخ این ضعیف سلطان وقت خویش مجدالدین بغدادی رضی‌الله عنه در مجموعه‌ای از تصانیف خود میفرماید: «فسبحان من جمع بین اقرب الاقربین و ابعدالابعدین بقدرته» وحکمت در آنک قالب انسانی از اسفل سافلین باشد و روحش از اعلی علیین آن است که چون انسان بار امانت معرفت خواهد کشیدن میباید که قوت هر دو عالم بکمال او را باشد چنانک در دو عالم هیچیز بقوت او نباشد تا تحمل بار امانت را بشاید و آن قوت از راه صفات می‌باید نه از راه صورت.

Лоҷарами он қӯт ки рӯҳ инсон дорад чун аз аъло алӣинаст ҳичиз надорад дар олами арвоҳ аз малику шаётину ғайри он ва он қӯт ки нафаси инсони рост чун аз асфал соФлинаст ҳичизро нест дар олами нуфус на бҳоемро на сбоъро на ғайри онро ва он чаҳор унсур ки қолаби инсон аз он сохтанд ҳам аз дардии арвоҳ офарӣда буданд ки қатораи сифат буд чунонк шарҳи он дар фасли аввали бмсоли қанд ва қаннод гуфта омад . Пас аз ҳар сифат ки дар арвоҳ буд ки онро қанд ниҳодем чизе дар бақиятаи қатора буд ҳамчунонк дар фасли зуҳӯри аволими мухталиф тақрир рафту равиши он латифа бар аснофи мавҷӯдот ки ҳеҷ зарра намонад то аз сифоти олами арвоҳ ки дарав чошнӣӣ набӯд ва он чаҳор унсур агарчӣ абъди мавҷӯдот буд аз олами арвоҳу локин дар он аз софи сифоти олами арвоҳи чизеи таъбия буду боқии вуҷӯди он аносири худ дар олами арвоҳи бўдў ҳар чанд дар тахмири тинати одами ҷумлагии сифоти шайтонӣу сабъӣу бҳимӣу саботӣу ҷамодии ҳосил буд влкн чун бохтсоси азоФт « бедӣ » махсӯси гашт ҳар сифати азин сифоти змимаҳро садафии гавҳари сифатӣ аз сифоти алуҳият каромат карданд чун бтсрФи назари офтоби санги хорои садафи гавҳари лаълу ёқӯту зибри ҷаду фирӯза ва ақиқ мегардад бингар то аз хусусият « хамрати тинаҳи одами бедӣ » дар муддат « арбаъӣни сбоҳо » ки брўоитӣ ҳар рӯзи ҳазор соли бўдобу гули одами садафи кадом гавҳар шавад ? ин ташрифи одами роҳнўзи пеш аз нафхи рӯҳ буду давлати қолаб буд ки сарои Халифаи хост буд дарави чиҳил ҳазор соли бхдоўндии хеш кор мекард ки дондкаҳи онҷо чаҳ ганҷҳо таъбия кард ?

لاجرم آن قوت که روح انسان دارد چون از اعلی علیین است هیچیز ندارد در عالم ارواح از ملک و شیاطین و غیر آن و آن قوت که نفس انسان راست چون از اسفل سافلین است هیچیز را نیست در عالم نفوس نه بهایم را نه سباع را نه غیر آن را و آن چهار عنصر که قالب انسان از آن ساختند هم از دردی ارواح آفریده بودند که قطاره صفت بود چنانک شرح آن در فصل اول بمثال قند و قناد گفته آمد. پس از هر صفت که در ارواح بود که آن را قند نهادیم چیزی در بقیت قطاره بود همچنانک در فصل ظهور عوالم مختلف تقریر رفت و روش آن لطیفه بر اصناف موجودات که هیچ ذره نماند تا از صفات عالم ارواح که درو چاشنیی نبود و آن چهار عنصر اگرچه ابعد موجودات بود از عالم ارواح و لکن در آن از صاف صفات عالم ارواح چیزی تعبیه بود و باقی وجود آن عناصر خود در عالم ارواح بودو هر چند در تخمیر طینت آدم جملگی صفات شیطانی و سبعی و بهیمی و ثباتی و جمادی حاصل بود ولکن چون باختصاص اضافت «بیدی» مخصوص گشت هر صفت ازین صفات ذمیمه را صدفی گوهر صفتی از صفات الوهیت کرامت کردند چون بتصرف نظر آفتاب سنگ خارا صدف گوهر لعل و یاقوت و زبر جد و فیروزه و عقیق میگردد بنگر تا از خصوصیت «خمرت طینه آدم بیدی» در مدت «اربعین صباحا» که بروایتی هر روز هزار سال بودآب و گل آدم صدف کدام گوهر شود؟ این تشریف آدم راهنوز پیش از نفخ روح بود و دولت قالب بود که سرای خلیفه خواست بود درو چهل هزار سال بخداوندی خویش کار میکرد که داندکه آنجا چه گنجها تعبیه کرد؟

Подшоҳони сӯратӣ чун иморатӣ фармойанд хидматкорон бар кор кунанд нанги дорндкаҳи бахудии худдаст дар гул ниҳанд бадӣгарони бозгзорнд . Влкн чун кор бидон мавзе расад ки ганҷӣ хоҳанд ниҳоди ҷумлаи хадаму ҳашамро давр кунанду бахудии худ даст дар гул ниҳанд ва он мавзе бақадру андозаи ганҷ рост кунанд ва он ганҷи бахудӣ худ бунаанд .

پادشاهان صورتی چون عمارتی فرمایند خدمتکاران بر کار کنند ننگ دارندکه بخودی خوددست در گل نهند بدیگران بازگذارند. ولکن چون کار بدان موضع رسد که گنجی خواهند نهاد جمله خدم و حشم را دور کنند و بخودی خود دست در گل نهند و آن موضع بقدر و اندازه گنج راست کنند و آن گنج بخودی خود بنهند.

Ҳақи таъолӣ чун аснофи мавҷӯдот май офарид аз дунёу охирату биҳишту дӯзахи Васоити гӯногӯни дарҳари мақом бар кор кард . Чун кори бхлқт одам расед гуфт : « ании холиқи бшрои ман тин » хонаи обу гули одами ман май созам . Ҷамъиро муштабаҳ шуд гуфтанд « халқи алсмўоту аларз » на ҳамаи ту сохтае ? гуфт ӣнҷои ихтисосии дигрҳст ки агар онҳо бошорт « кун » офаридам ки « анмои қўлнои лшиءи азои ардноаҳ ан нақавл ?ла кун Фикўн » инро бахудии худ мисозм бевосита ки дарави ганҷи маърифат таъбия хоҳам кард .

حق تعالی چون اصناف موجودات می‌آفرید از دنیا و آخرت و بهشت و دوزخ وسایط گوناگون درهر مقام بر کار کرد. چون کار بخلقت آدم رسید گفت: «انی خالق بشرا من طین» خانه آب و گل آدم من می‌سازم. جمعی را مشتبه شد گفتند «خلق السموات و الارض» نه همه تو ساخته‌ای؟ گفت اینجا اختصاصی دیگرهست که اگر آنها باشارت «کن» آفریدم که «انما قولنا لشیء اذا اردناه ان نقول له کن فیکون» این را بخودی خود میسازم بی‌واسطه که درو گنج معرفت تعبیه خواهم کرد.

Пас Ҷабраилро бифармуд ки бирав аз рӯй замини як мушт хок бурдор ва биовар . Ҷабраили алайҳ ассалом бирафт хост ки як мушт хок бардорад . Хок гуфт эй Ҷабраил чаҳ мекунӣ ? гуфт турои бҳзрти мибрм ки аз ту хлиФтӣ май офаринад . Савганд бар дод бъзту зулҷалолии ҳақ ки маро мабар ки ман тоқат қурб надораму тоб он наёрам . Ман ниҳояти баъди ахтёркрдм то аз стўоти қҳролўҳит халос ёбам ки қурбатро хатар бисёраст ки « волмхлсўни алии хатари азим » .

پس جبرئیل را بفرمود که برو از روی زمین یک مشت خاک بردار و بیاور. جبرئیل علیه‌السلام برفت خواست که یک مشت خاک بردارد. خاک گفت ای جبرئیل چه می‌کنی؟ گفت ترا بحضرت میبرم که از تو خلیفتی می‌آفریند. سوگند بر داد بعزت و ذوالجلالی حق که مرا مبر که من طاقت قرب ندارم و تاب آن نیارم. من نهایت بعد اختیارکردم تا از سطوات قهرالوهیت خلاص یابم که قربت را خطر بسیارست که «والمخلصون علی خطر عظیم».

Ҷабраил чун зикр савганд шунид бҳзрти бозгашт . Гуфт : худовандо ту донотрии хоки тан дар намедиҳад Микоилро бифармуд ту бирав . ӯ бирафт ҳамчунин савганд бар дод . Исрофилро фармуд ту бирав . ӯ бирафт ҳамчунин савганд бар дод бозгашт . Ҳақи таъолии ъзроӣилро бифармуд бирав агар бтўъ ва рағбат наёяд бокроаҳу иҷбор бар гир ва биовар . Ъзроӣил биёмаду бқҳрики қабзаи хок аз рӯй ҷумла замин барграфт . Дар ривоят меояд ки аз рӯй замини бмқдори чиҳил араш хок бардошта буд биоварад он хокро миёни Маккау тоиФ фурӯ кард ишқи ҳолеи ду асба меомад .

جبرئیل چون ذکر سوگند شنید بحضرت بازگشت. گفت: خداوندا تو داناتری خاک تن در نمی‌دهد میکائیل را بفرمود تو برو. او برفت همچنین سوگند بر داد. اسرافیل را فرمود تو برو. او برفت همچنین سوگند بر داد بازگشت. حق تعالی عزرائیل را بفرمود برو اگر بطوع و رغبت نیاید باکراه و اجبار بر گیر و بیاور. عزرائیل بیامد و بقهریک قبضه خاک از روی جمله زمین برگرفت. در روایت می‌آید که از روی زمین بمقدار چهل ارش خاک برداشته بود بیاورد آن خاک را میان مکه و طایف فرو کرد عشق حالی دو اسبه می‌آمد.

Аввали шарафӣ ки хокро буд ин буд ки бчндини расӯл бҳзртш мехонданд ва ӯ ноз мекард ва мегуфт : моро сари ин ҳадис нест .

اول شرفی که خاک را بود این بود که بچندین رسول بحضرتش میخواندند و او ناز می‌کرد و می‌گفت: ما را سر این حدیث نیست.

Ореи қоидаи чунин рафтааст ҳар кас ки ишқро мункиртар буд чун ошиқ шавад дар ошиқии ғолӣ тар гардад . Бош то масаъла қалб кунанд .

آری قاعده چنین رفته است هر کس که عشق را منکر تر بود چون عاشق شود در عاشقی غالی‌تر گردد. باش تا مسئله قلب کنند.

Ҷумлагии млоикаҳро дар он ҳолати ангушти таъаҷҷуби дрдндон таҳайюр бимонада ки оё ин чаҳ сараст ки хоки залилро аз ҳазрати иззати бчндин эъзоз мехонанду хок дар камоли мазаллату хорӣ бо ҳазрати иззату кибриёеи чандин ноз мекунад ва бо ин ҳамаи ҳазрати Ганау истиғно бо камоли ғайрати бтрк ӯ нагуфту дайгариро биҷой ӯ нахонд ва ин сар бо дайгарӣ дар миён наниҳод . байт

جملگی ملایکه را در آن حالت انگشت تعجب دردندان تحیر بمانده که آیا این چه سر است که خاک ذلیل را از حضرت عزت بچندین اعزاز می‌خوانند و خاک در کمال مذلت و خواری با حضرت عزت و کبریایی چندین ناز میکند و با این همه حضرت غنا و استغنا با کمال غیرت بترک او نگفت و دیگری را بجای او نخواند و این سر با دیگری در میان ننهاد. بیت

Алтофи алуҳияту ҳикмати рубубияти басари млоикаҳ фурӯ мегуфт : « ании аълами мо лотълмўн » шмочаҳ донед ки моро бо ин муштии хок аз азал то абад чаҳ корҳо дар пешаст ?

الطاف الوهیت و حکمت ربوبیت بسر ملایکه فرو میگفت: «انی اعلم ما لاتعلمون» شماچه دانید که ما را با این مشتی خاک از ازل تا ابد چه کارها در پیش است؟

Маъзӯред ки шуморо сару кор бо ишқ набӯдааст . Шумо хушки зоҳидӣ савмиъа нишин ҳзоир қудсед аз гарми равони хароботи ишқ чаҳ хабар доред саломатёнро аз завқи ҳаловати маломатён чаҳ чошнӣ ?

معذورید که شما را سر و کار با عشق نبوده است. شما خشک زاهدان صومعه نشین حظایر قدس‌اید از گرم روان خرابات عشق چه خبر دارید سلامتیان را از ذوق حلاوت ملامتیان چه چاشنی؟

Рўзкӣ чанд сабр кунед то ман барин як мушти хоки дасткорӣ қудрат бинмоем взнгори зулмати халқят аз чеҳраи оинаи фитрат ӯ бизадойам то шумо дарин оинаи нақшҳои буқаламун байнед . Аввали нақш он бошад ки ҳамаро саҷда ӯ бояд кард .

روزکی چند صبر کنید تا من برین یک مشت خاک دستکاری قدرت بنمایم وزنگار ظلمت خلقیت از چهره آینه فطرت او بزدایم تا شما درین آینه نقشهای بوقلمون بینید. اول نقش آن باشد که همه را سجده او باید کرد.

Пас аз абркрми борони муҳаббат бар хок одам бориду хокро гул карду беди қудрат дар гул аз гул дил кард .

پس از ابرکرم باران محبت بر خاک آدم بارید و خاک را گل کرد و بید قدرت در گل از گل دل کرد.

Ҷумлаи муллои аъло Каррӯбӣу рӯҳонӣ дар он ҳолати мутаъаҷҷиб вор менагиристанд ки ҳазрати ҷлти бхдоўндии хеш дар обу гули одами чиҳил шбои рӯз тасарруф мекард ва чун кӯзагар ки аз гул кӯзахоҳад сохт онро бҳргўнаҳи мимолд ва барон чизҳо мёндозди гули одамро дртхмир андохта ки « халқи алонсони ман слсоли колФхор » ва дар ҳар зарраи азони гули дилӣ таъбия мекард ва онро баназари анояти парвариши мидодўи ҳикмат бо млоикаҳ мегуфт : шумо дар гули мнгрид дрдл нигаред .

جمله ملا اعلی کروبی و روحانی در آن حالت متعجب وار می‌نگریستند که حضرت جلت بخداوندی خویش در آب و گل آدم چهل شبا روز تصرف میکرد و چون کوزه گر که از گل کوزه خواهد ساخت آن را بهرگونه میمالد و بران چیزها میاندازد گل آدم را درتخمیر انداخته که «خلق الانسان من صلصال کالفخار» و در هر ذره ازآن گل دلی تعبیه میکرد و آن را بنظر عنایت پرورش میدادو حکمت با ملایکه میگفت: شما در گل منگرید دردل نگرید.

Дар баъзе ривоят онаст ки чиҳил ҳазор сол дар миёни Маккау тоиФ бо обу гули одам аз камоли ҳикмати дасткорӣ қудрат мерафт ва бар беруну андарун ӯ муносиби сифоти худовандии оинаҳо бар кор май нишонд ки ҳаряки мазҳари сифатӣ буд аз сифоти худовандӣ то онч маърӯфаст ҳазор ва як оинаи муносиби ҳзорўики сифат бар кори ниҳод . Соҳиби ҷамолро агарчӣ зарринау симина бисёр бошад аммо бнздик ӯ ҳичизи он эътибор надорад ки оина то агар дар зарринау симинаи халалӣ зоҳир шавад ҳаргизи соҳиби ҷамоли бахуди иморат он накунад влкн агар андаки ғуборӣ бар чеҳраи оина падед ояд дар ҳоли бостини карами бозрми тамоми он ғубор аз рӯй оинаи брмидорд ва агар ҳазор харвор заррина дорад дар хона наад ё дардаст ва гӯш кунад аммо рӯй аз ҳама бигардонад ва рӯй фаро рӯй ӯ кунад .

در بعضی روایت آن است که چهل هزار سال در میان مکه و طایف با آب و گل آدم از کمال حکمت دستکاری قدرت میرفت و بر بیرون و اندرون او مناسب صفات خداوندی آینه‌ها بر کار می‌نشاند که هریک مظهر صفتی بود از صفات خداوندی تا آنچ معروف است هزار و یک آینه مناسب هزارویک صفت بر کار نهاد. صاحب جمال را اگرچه زرینه و سیمینه بسیار باشد اما بنزدیک او هیچیز آن اعتبار ندارد که آینه تا اگر در زرینه و سیمینه خللی ظاهر شود هرگز صاحب جمال بخود عمارت آن نکند ولکن اگر اندک غباری بر چهره آینه پدید آید در حال بآستین کرم بآزرم تمام آن غبار از روی آینه برمیدارد و اگر هزار خروار زرینه دارد در خانه نهد یا دردست و گوش کند اما روی از همه بگرداند و روی فرا روی او کند.

Ва дарҳари оина ки дар ниҳоди одам бар кор мениҳоданд дар он оина ҷамол намой дидаи ҷамоли байни минҳоднд то чун ӯ дар оинаи бҳзор ва як даричаи худро бинад одами бҳзори ваяки дида ӯро бинад .

و درهر آینه که در نهاد آدم بر کار می‌نهادند در آن آینه جمال نمای دیده جمال بین مینهادند تا چون او در آینه بهزار و یک دریچه خود را بیند آدم بهزار ویک دیده او را بیند.

ӣнҷои ишқ маъкӯс гардад агар маъшӯқ хоҳад ки аз ва бигурезад ӯ бҳзори даст дар доманаши овезади он чаҳ буд ки аввали мигрихтӣ ва ин чист ки имрӯз дар миоўизӣ ? ореи онкии азин мигрихтми тоомрўз дар набояд овехт

اینجا عشق معکوس گردد اگر معشوق خواهد که از و بگریزد او بهزار دست در دامنش آویزد آن چه بود که اول میگریختی و این چیست که امروز در میآویزی؟ آری آنکه ازین میگریختم تاامروز در نباید آویخت

Он рӯз гул будам мигрихтми имрӯзи ҳама дил шудам дармеи овезам агар он рӯзи бики гул дӯст надоштам имрӯзи бғромти он баҳр ар дил дӯст медорам . байт

آن روز گل بودم میگریختم امروز همه دل شدم درمی‌آویزم اگر آن روز به یک گل دوست نداشتم، امروز به غرامت آن به هزار دل دوست میدارم. بیت

Ҳамчунин чиҳил ҳзорсоли қолаби одами миёни Маккау тоиФи афтода буд ва ҳар лаҳза аз хзоини макнуни ғайби гавҳарии дигари латифу ҷавҳарии дигари шариф дар ниҳод ӯ таъбия мекарданд то ҳарч аз нафоиси хзоини ғайб буд ҷумла дар обу гули одам дафин карданд . Чун навбат ба дил расед гули дилро аз млот биҳишт биовараданду боби ҳаёт абадӣ бисириштанду боФтоби сесад ва шаст назари бпрўрднд .

همچنین چهل هزارسال قالب آدم میان مکه و طایف افتاده بود و هر لحظه از خزاین مکنون غیب گوهری دیگر لطیف و جوهری دیگر شریف در نهاد او تعبیه میکردند تا هرچ از نفایس خزاین غیب بود جمله در آب و گل آدم دفین کردند. چون نوبت به دل رسید گل دل را از ملاط بهشت بیاوردند و بآب حیات ابدی بسرشتند و بآفتاب سیصد و شصت نظر بپروردند.

Ин латифа бишинав ки адади сесад ва шаст аз куҷо буд ? аз онҷо ки чиҳил ҳазор соли бўдтои он гул дар тахмир буд . Чиҳил ҳазор соли сесад ва шаст ҳазор арбаъӣн бошад баҳри ҳазор арбаъӣн ки брмиоўрди мустаҳаққи як назар мешуд чун сесад ва шаст ҳазор арбаъӣн баровард мустаҳаққи сесаду шасти назари гашт .

این لطیفه بشنو که عدد سیصد و شصت از کجا بود؟ از آنجا که چهل هزار سال بودتا آن گل در تخمیر بود. چهل هزار سال سیصد و شصت هزار اربعین باشد بهر هزار اربعین که برمیآورد مستحق یک نظر میشد چون سیصد و شصت هزار اربعین برآورد مستحق سیصد و شست نظر گشت.

Чун кори дили бойен камол расед гавҳарӣ буд дар хазонаи ғайб ки онро аз назари хозинон пинҳон дошта буду хазонаи дории он бхдоўндӣ хеш карда фармуд ки онро ҳеҷ хазона лоиқ нест алоҳзрти мо ё дили одам . Он чаҳ буд ? гавҳари муҳаббат буд ки дар садафи амонати маърифат таъбия карда буданд ва бар малику малакӯт арза дошта ҳечкас истеҳқоқи хазонагӣу хазонаи дории он гавҳар наёфта хазонагии онрои дили одами лоиқ буд ки ба офтоби назари парварда буд ва ба хазонаи дории он ҷони одами шоистаи бўдкаҳи чандини ҳазор сол аз партави нури сифоти ҷалоли аҳадят парвариш ёфта буд . байт

چون کار دل باین کمال رسید گوهری بود در خزانه غیب که آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود و خزانه داری آن بخداوندی خویش کرده فرمود که آن را هیچ خزانه لایق نیست الاحضرت ما یا دل آدم. آن چه بود؟ گوهر محبت بود که در صدف امانت معرفت تعبیه کرده بودند و بر ملک و ملکوت عرضه داشته هیچکس استحقاق خزانگی و خزانه‌داری آن گوهر نیافته خزانگی آنرا دل آدم لایق بود که به آفتاب نظر پرورده بود و به خزانه داری آن جان آدم شایسته بودکه چندین هزار سال از پرتو نور صفات جلال احدیت پرورش یافته بود. بیت

Аҷаб дар онки чандини ҳазор лутфу ъотФт аз аноят беиллат бо ҷону дили одам дар ғайб ва шаҳодат мерафт ва ҳеҷ касро аз млоикаҳи муқарраб дар он муҳаррами нмисохтнд ва аз эшон ҳеҷ каси одамро нмишнохтнд . Як бик бар одам мегузаштанд ва мегуфтанд оё ин чаҳ нақш аҷибаст ки мингорнду бози ин чаҳ буқаламунаст ки аз пардаи ғайби беруни миоўрнд . Одами бзири лаб оҳиста мегуфт агар шумо марои нмишносиди ман шуморо мешиносам бошед то ман срозини хоб хуш бурдорам асомии шморои як бик баршуморам . Чаҳ аз ҷумлаи он ҷавоҳир ки дафин ниҳодааст яке илми ҷумлагии асмост «у илми одами алосмоءи кулҳо » .

عجب در آنک چندین هزار لطف و عاطفت از عنایت بی‌علت با جان و دل آدم در غیب و شهادت میرفت و هیچ کس را از ملایکه مقرب در آن محرم نمیساختند و از ایشان هیچ کس آدم را نمیشناختند. یک بیک بر آدم میگذشتند و میگفتند آیا این چه نقش عجیب است که مینگارند و باز این چه بوقلمون است که از پرده غیب بیرون میآورند. آدم بزیر لب آهسته میگفت اگر شما مرا نمیشناسید من شما را میشناسم باشید تا من سرازین خواب خوش بردارم اسامی شمارا یک بیک برشمارم. چه از جمله آن جواهر که دفین نهاده است یکی علم جملگی اسماست «و علم آدم الاسماء کلها».

Ҳарчанд ки млоикаҳи дродм тФрс мекарданд нмидонстнд ки ин чаҳ маҷмӯъа Эйаст то Иблиси пурталбиси якбории гирд ӯ тавоф мекард . Ва бидон як чашми аъўронаҳи бадв дар менагирист даҳони одам кушода дид . Гуфт бошед ки ин мушкилро грҳгшоиӣ ёфтам томни бад-ӣни сӯрохи фурӯи рӯми байнам чаҳ ҷоеаст . Чун фурӯ рафту гирди ниҳоди одами баромади ниҳоди одами олимӣ кучак ёфт аз ҳар ч дар олами бузурги дида буд дар онҷо намӯдорӣ дид . Сарро бар мисол осмон ёфт ҳафт табақа чунонк бар ҳафт осмони ҳафт ситораи сайёра буд бар ҳафт табақоти сари қувои башарӣ ҳафт ёфт чун : мтхилаҳу мутаваҳҳимау мутафаккирау ҳофизау зокирау мудаббирау ҳиси муштарак ва чунонк бар осмони млоикаҳ буд дар сари ҳосаҳи басару ҳосаҳи самъу ҳосаҳи шаму ҳосаҳи завқ буду танро бар мисол замин ёфт чунонк дар замини дарахтон буд ва гиёҳҳо ва ҷӯйҳои равон ва кӯҳҳо дртни мўиҳо буд баъзе дарозтар чун мӯии сар бар мисоли дарахт ва баъзе кучак чун мӯии аном бар мисоли гиёҳ ва рагҳо буд бар мисоли ҷӯйҳои равон ва устихонҳо буд бар мисоли кӯҳҳо .

هرچند که ملایکه درآدم تفرس میکردند نمیدانستند که این چه مجموعه‌ای است تا ابلیس پرتلبیس یکباری گرد او طواف میکرد. و بدان یک چشم اعورانه بدو در مینگریست دهان آدم گشاده دید. گفت باشید که این مشکل را گرهگشایی یافتم تامن بدین سوراخ فرو روم بینم چه جاییست. چون فرو رفت و گرد نهاد آدم برآمد نهاد آدم عالمی کوچک یافت از هر چ در عالم بزرگ دیده بود در آنجا نموداری دید. سر را بر مثال آسمان یافت هفت طبقه چنانک بر هفت آسمان هفت ستاره سیاره بود بر هفت طبقات سر قوای بشری هفت یافت چون: متخیله و متوهمه و متفکره و حافظه و ذاکره و مدبره و حس مشترک و چنانک بر آسمان ملایکه بود در سر حاسه بصر و حاسه سمع و حاسه شم و حاسه ذوق بود و تن را بر مثال زمین یافت چنانک در زمین درختان بود و گیاهها و جویهای روان و کوهها درتن مویها بود بعضی درازتر چون موی سر بر مثال درخت و بعضی کوچک چون موی انام بر مثال گیاه و رگها بود بر مثال جویهای روان و استخوانها بود بر مثال کوهها.

Ва чунонк дар олами куброи чаҳор фасл буд баҳору хриФу тобистону зимистон дар одам ки олам суғроаст чаҳор табъ буд : ҳарорат ва баравадату рутӯбату юбусат дар чҳорчизи таъбия ; сафроу савдоу блғму хӯн . Дар олами куброи чаҳор бод буд боди баҳорӣу боди тобистонӣ ва бод хазонеу боди зимистонӣ то баҳории ашҷорро обистан кунад ва баргҳо беруни ораду сабзаҳо брўёнду тобистонии миваҳо бпзонд ва хазоне бхўшонд ва зимистонӣ бирезанд ҳамчунин дар одами чаҳор бод буд : яке ҷозибаи дувуми ҳозимаи сими маскаи чаҳоруми дофиъи . То ҷозибаи таомро бҳлқ кашонад ва бҳозмаҳ диҳад то бпзонду бмоскаҳи рсондтои манофеи он тамом бастанд пас бдоФъаҳ диҳад дофиъии бадар берун кунад . Чунонк аз он чҳорбод агар яке набошад дар олами куброи ҷаҳон хароб шавад азин чаҳор бод дар олами суғро агар яке набошад қавоми қолаби натавонад буд .

و چنانک در عالم کبری چهار فصل بود بهار و خریف و تابستان و زمستان در آدم که عالم صغری است چهار طبع بود: حرارت و برودت و رطوبت و یبوست در چهارچیز تعبیه؛ صفرا و سودا و بلغم و خون. در عالم کبری چهار باد بود باد بهاری و باد تابستانی و باد خزانی و باد زمستانی تا بهاری اشجار را آبستن کند و برگها بیرون آرد و سبزه‌ها برویاند و تابستانی میوه‌ها بپزاند و خزانی بخوشاند و زمستانی بریزاند همچنین در آدم چهار باد بود: یکی جاذبه دوم هاضمه سیم ماسکه چهارم دافعه. تا جاذبه طعام را بحلق کشاند و بهاضمه دهد تا بپزاند و بماسکه رساندتا منافع آن تمام بستاند پس بدافعه دهد دافعه بدر بیرون کند. چنانک از آن چهارباد اگر یکی نباشد در عالم کبری جهان خراب شود ازین چهار باد در عالم صغری اگر یکی نباشد قوام قالب نتواند بود.

Ва дар олами куброи чаҳор навъи об буд : шӯру талху мнтну хуш дар одами ҳам чаҳор об буд шӯру талху мнтну хуш ва ҳар як дар музиъии бҳкмти ниҳода . Оби шӯр дар чашми ниҳода ки дар чашм пиҳасту бақои пиҳ бшўрӣ тавонад буду пиҳро дар чашму қоиаҳи чашми сохтау чашмроу қоиаҳ сипеда кардау сипедаро вқоиаҳ сиёҳа кардау сиёҳаро вқоиаҳи лаъиба алъайн кардау лаъибатро маҳали назару назарро сабаб рӯят кардау оби талхро дар гӯши ниҳода то ҳашарот дар гӯш нараванду оби мнтнро дар бинии ниҳода то онч аз димоғ мутаваллид шуд аз бинӣ берун наёяду оби хуш дар даҳони ниҳода то даҳон хуш дораду забонро бсхн гардон кунаду таомро бадарғае бошдтои бҳлқ фурӯ равад ва дар ҳаряк ҳикматҳои бисёраст агар шимурда ояд дароз гардад ва ҳамчунин дигари намӯдорҳо ки аз олами кубро дар олам суғроаст шарҳу баёни он атноиӣ дорад .

و در عالم کبری چهار نوع آب بود: شور و تلخ و منتن و خوش در آدم هم چهار آب بود شور و تلخ و منتن و خوش و هر یک در موضعی بحکمت نهاده. آب شور در چشم نهاده که در چشم پیه است و بقای پیه بشوری تواند بود و پیه را در چشم و قایه چشم ساخته و چشم را و قایه سپیده کرده و سپیده را وقایه سیاهه کرده و سیاهه را وقایه لعبه‌العین کرده و لعبت را محل نظر و نظر را سبب رویت کرده و آب تلخ را در گوش نهاده تا حشرات در گوش نروند و آب منتن را در بینی نهاده تا آنچ از دماغ متولد شد از بینی بیرون نیاید و آب خوش در دهان نهاده تا دهان خوش دارد و زبان را بسخن گردان کند و طعام را بدرقه‌ای باشدتا بحلق فرو رود و در هریک حکمتهای بسیارست اگر شمرده آید دراز گردد و همچنین دیگر نمودارها که از عالم کبری در عالم صغری است شرح و بیان آن اطنایی دارد.

Пас чун Иблиси гирди ҷумлаи қолаби одам бар омдҳри чизеро ки бидид азуи асарии боздонст ки чист . Аммо чун бадал расед дилро бар мисол кӯшкӣ ёфт дар пеш ӯ аз сина майдонӣ сохта чун сарои подшоҳон ҳар чндкўшид ки роҳӣ ёбад то дар андаруни дил дар равад ҳеҷ роҳ наёфт . Бо худ гуфт ҳарч дидам саҳл буд кор мушкил ӣнҷост агар моро вақте офатӣ расад азин шахси азин мавзе тавонад буд ва агар ҳақи таъолиро бо ин қолаби сар ва корӣ бошад ё таъбия Эй дорад дарин мавзе тавонад дошт . Бо садҳазори андешаи навмед аз дар дили бозгашт .

پس چون ابلیس گرد جمله قالب آدم بر آمدهر چیزی را که بدید ازو اثری بازدانست که چیست. اما چون بدل رسید دل را بر مثال کوشکی یافت در پیش او از سینه میدانی ساخته چون سرای پادشاهان هر چندکوشید که راهی یابد تا در اندرون دل در رود هیچ راه نیافت. با خود گفت هرچ دیدم سهل بود کار مشکل اینجاست اگر ما را وقتی آفتی رسد ازین شخص ازین موضع تواند بود و اگر حق تعالی را با این قالب سر و کاری باشد یا تعبیه‌ای دارد درین موضع تواند داشت. با صدهزار اندیشه نومید از در دل بازگشت.

Иблисро чун дрдли одам бор надоданду даст рад биравяш боз ниҳоданд мардӯди ҳамаи ҷаҳони гашт . Машойихи тариқат азинҷо гуфтаанд : « ҳркрои як дил дар кард мрдўдҳмаҳ дилҳо гардад ва ҳар крои як дил қабул кард мақбули ҳама дилҳо гардад » .

ابلیس را چون دردل آدم بار ندادند و دست رد برویش باز نهادند مردود همه جهان گشت. مشایخ طریقت ازینجا گفته‌اند: «هرکرا یک دل در کرد مردودهمه دلها گردد و هر کرا یک دل قبول کرد مقبول همه دلها گردد».

Бшрти онки он дили дил буд зироки бештари халқи нафасро аз дили бншоснд

بشرط آنک آن دل دل بود زیراک بیشتر خلق نفس را از دل بنشاسند

Иблис чун хоибу хоср аз даруни қолаби одам берун омад бомлоикаҳ гуфт : ҳеҷ бокӣ нест ин шахс мҷўФаст ӯро бғзои ҳоҷат буду соҳиби шаҳвати бошдчўни дигари ҳайвоноти зуд бару молик тавон шуд . Влкн дар садргоҳи кӯшкӣ бе дар ва бом ёфтам дар ваии ҳеҷ роҳ набӯд надонам то он чист ?

ابلیس چون خایب و خاسر از درون قالب آدم بیرون آمد باملایکه گفت: هیچ باکی نیست این شخص مجوف است او را بغذا حاجت بود و صاحب شهوت باشدچون دیگر حیوانات زود بر و مالک توان شد. ولکن در صدرگاه کوشکی بی در و بام یافتم در وی هیچ راه نبود ندانم تا آن چیست؟

Млоикаҳ гуфтанд ашкол ҳануз брнхостаҳаст онч асласт бндонстаҳем . Бо ҳазрат иззат бозгаштанд . Гуфтанд : худовандо мушкилоти ту ҳал кунӣ бандҳо ту гушойии илми ту бахшеи чандин гоҳаст то дарин муштии хоки бхдоўндии хеш дасткорӣ мекунӣу олимии дигари азин муштии хоки бёФридии вдри он хзоин бсёрдФин кардӣ ва моро бар ҳеҷ итилоъии надодӣу касро аз мо муҳаррами ин воқеа насохтӣ борӣ бо мо бигӯӣ ин чаҳ хоҳад буд .

ملایکه گفتند اشکال هنوز برنخاسته است آنچ اصل است بندانسته‌ایم. با حضرت عزت بازگشتند. گفتند: خداوندا مشکلات تو حل کنی بندها تو گشایی علم تو بخشی چندین گاه است تا درین مشتی خاک بخداوندی خویش دستکاری میکنی و عالمی دیگر ازین مشتی خاک بیافریدی ودر آن خزاین بسیاردفین کردی و ما را بر هیچ اطلاعی ندادی و کس را از ما محرم این واقعه نساختی باری با ما بگوی این چه خواهد بود.

Хитоби иззат дар расед ки « ании ҷоъили фии аларзи Халифа » ман дар замини ҳазрати худовандии роноибӣ май офаринам аммо ҳануз тамом накардаам инч шумо мебайнед хона ӯсту манзилгоҳ ва тахтгоҳ ӯст . Чун инро тамом рост кунам ва ӯро бар тахти хилофати нишонами ҷумла ӯро суҷуд кунед « Фозои сўитаҳу нафхати фӣаи ман рӯҳии Фқъўи илоҳи соҷдин » .

خطاب عزت در رسید که «انی جاعل فی‌الارض خلیفه» من در زمین حضرت خداوندی رانایبی می‌آفرینم اما هنوز تمام نکرده‌ام اینچ شما می‌بینید خانه اوست و منزلگاه و تختگاه اوست. چون این را تمام راست کنم و او را بر تخت خلافت نشانم جمله او را سجود کنید «فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعو اله ساجدین».

Бо ҳам гФтндошколи зиёдати ббўди моро саҷда ӯ миФрмоид ва ӯро Халифа худ мехонд . Мо ҳаргиз надонистем ки ҷуз ӯ касе дигари шойистагӣ масҷудӣ дорад ва ӯро субҳонаи втъолӣ бе ёри вшрик ва бемл ва монанди ва безану фарзанд мишнохтим надонистем касе ниёбату хилофат ӯро бшоид . Мо дигар бора биравему гирди ин каъба тавофӣ букунему аҳволи ин хона нек бидонем .

با هم گفتنداشکال زیادت ببود ما را سجده او میفرماید و او را خلیفه خود میخواند. ما هرگز ندانستیم که جز او کسی دیگر شایستگی مسجودی دارد و او را سبحانه وتعالی بی‌یار وشریک و بی‌مل و مانند و بی‌زن و فرزند میشناختیم ندانستیم کسی نیابت و خلافت او را بشاید. ما دیگر باره برویم و گرد این کعبه طوافی بکنیم و احوال این خانه نیک بدانیم.

Биёмаданду гирди қолаб одам мегаштанд ва ҳар касе дар вай назар мекарданд . Гуфтанд мо ӣнҷои ҷузи об ва гул намебайнем азу ҷамоли хилофат мушоҳида намеуфтад дар ваии истеҳқоқи масҷудӣ нмитўон дид . Аз ғайби бҷони эшон ишорат мерасед .

بیامدند و گرد قالب آدم میگشتند و هر کسی در وی نظر میکردند. گفتند ما اینجا جز آب و گل نمی‌بینیم از و جمال خلافت مشاهده نمی‌افتد در وی استحقاق مسجودی نمیتوان دید. از غیب بجان ایشان اشارت میرسید.

Гуфтанд аз сӯрати ин шахси зиёдати ҳисобӣ бар нмитўон гирифт магари ин истеҳқоқ ӯ роози роҳ сифотаст дар сифат ӯ нек назар кунем . Чун нек назар карданд қолаби одамро аз чаҳор унсури хоку боду обу оташи диданди сохта . Дар сифоти он назар карданд хокро сифати сукӯнати диданди бодро сифати ҳаракати диданди хокро зид бод ёфтанду обро суфлои диданду оташро алавӣ ёфтанд ҳар ду зид якдигар буданд .

گفتند از صورت این شخص زیادت حسابی بر نمیتوان گرفت مگر این استحقاق او رااز راه صفات است در صفت او نیک نظر کنیم. چون نیک‌نظر کردند قالب آدم را از چهار عنصر خاک و باد و آب و آتش دیدند ساخته. در صفات آن نظر کردند خاک را صفت سکونت دیدند باد را صفت حرکت دیدند خاک را ضد باد یافتند و آب را سفلی دیدند و آتش را علوی یافتند هر دو ضد یکدیگر بودند.

Дигари бора назар карданд хокро бтбъ хушк ёфтанду бодро тар ёфтанду об росрд ёфтанду оташро гарми ваҳмаро зиди якдигари диданд . Гуфтанд ҳар куҷои ду зид ҷамъ шавад азишон ҷузи фасод ва зулм наёяд « Лукони Фиҳмои илоҳаи алои аллоҳи лФсдто » чун олами куброи бздит дар фасод меояд олами суғрои аўлитр .

دیگر باره نظر کردند خاک را بطبع خشک یافتند و باد را تر یافتند و آب راسرد یافتند و آتش را گرم وهمه را ضد یکدیگر دیدند. گفتند هر کجا دو ضد جمع شود ازیشان جز فساد و ظلم نیاید «لوکان فیهما الهه الا الله لفسدتا» چون عالم کبری بضدیت در فساد میآید عالم صغری اولیتر.

Бо ҳазрати иззат гаштанд гуфтанд « атҷъли фӣҳо ман иФсди фӣҳоу исФки алдмоء » хилофат бксӣ медиҳӣ ки азу Фсодўи хӯни рехтан таваллуд кунад ? дррўоит меояд ҳануз ин сухан тамом нагуфта бўдндкаҳи оташӣ аз сродқоти ҷалол ва азимат даромаду халқиро азишон бсухт .

با حضرت عزت گشتند گفتند«اتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدماء» خلافت بکسی میدهی که از و فسادو خون ریختن تولد کند؟ درروایت میآید هنوز این سخن تمام نگفته بودندکه آتشی از سرادقات جلال و عظمت درآمد و خلقی را ازیشان بسوخت.

Мояи хилофати одам бар зФони ин заъифи босармояи вуҷӯд мулкӣ мегуяд

مایه خلافت آدم بر زفان این ضعیف باسرمایه وجود ملکی میگوید

Аввали маломате ки дар ҷаҳони бўдодм буд ва агар ҳақиқат мехоҳӣ аввали маломатеи ҳазрати ҷлт буд зироки эътирози аввал бар ҳазрат ҷлт карданд « атҷъли фӣҳо » « ман бФсди фӣҳо » . Аҷаб ишоратӣаст ин ки баннои ъшқбозӣ бар маломат ниҳоданд .

اول ملامتیی که در جهان بودآدم بود و اگر حقیقت میخواهی اول ملامتیی حضرت جلت بود زیراک اعتراض اول بر حضرت جلت کردند «اتجعل فیها» «من بفسد فیها». عجب اشارتی است این که بنای عشقبازی بر ملامت نهادند.

Ҷони одами бзбони ҳоли боҳазрат кбрёӣӣ мегуфт : мобори амонат ба расани маломат дар сифт кашидаем ва саломат фурӯхтаем ва маломат харидаем аз чунин нисбатҳо бок надорем ҳарч гӯйанд ғам нест . байт

جان آدم بزبان حال باحضرت کبریائی میگفت: مابار امانت به رسن ملامت در سفت کشیده‌ایم و سلامت فروخته‌ایم و ملامت خریده‌ایم از چنین نسبتها باک نداریم هرچ گویند غم نیست. بیت

Одамиро ин ташриф на бас бошад ки ҳазрати худовандии осмону замин ва ҳар ч дар вайаст шаш шабонаи рӯзи оФридкаҳ « халқи алсмўоти волорзи фии сетаи айём » ва дарон ташриф « бедӣ » арзонӣ надошт боонки олами кубро буд . ӣнҷои одамро ки олами суғро буд май офариди ҳаволаи бчҳл рӯз карду ташрифи халъат « бедӣ » арзонӣ дошт то бихброн бидонанд ки одамии боҳазрати иззат ихтисосӣаст ки ҳеҷ мавҷӯдотро нест . Дигари онк дар хилқати одами бахусӯсят « бедӣ » сиррӣ таъбия афтод ки мавҷӯдот дар офариниши табаъи он сар буд ва ин худ ҳануз ташрифи қолаб одамаст ки олам суғроаст бнсбти боолами куброи онҷо ки ихтисос рӯҳ ӯст бҳзрт ки «у нафхати фӣаи ман рӯҳӣ » бо онки дунёу охирату ҳарч даронаст олами суғро буд бнсбт бо бе ниҳоятии олам рӯҳ бингар то чаҳ ташрифҳо ёфта бошад . Ва чун ҳар ду ҷамъ шавад рӯҳу қолаби бтртиби бкмол худ расед ки донад чаҳ саодату давлати нисори фарқ эшон кунанд ? бечора касе ки аз камоли худ маҳрӯмаст ва ба чашми ҳақорат ба худ менигараду истеъдоди мартабаи инсоният ки ашраф мавҷӯдотаст дртҳсили мштҳёти ҳайвонят ки ахс мавҷӯдотаст сарф мекунаду қадари худ наме шиносад . байт

آدمی را این تشریف نه بس باشد که حضرت خداوندی آسمان و زمین و هر چ در وی است شش شبانه‌روز آفریدکه «خلق السموات والارض فی سته ایام» و دران تشریف «بیدی» ارزانی نداشت باآنک عالم کبری بود. اینجا آدم را که عالم صغری بود می‌آفرید حواله بچهل روز کرد و تشریف خلعت «بیدی» ارزانی داشت تا بیخبران بدانند که آدمی باحضرت عزت اختصاصی است که هیچ موجودات را نیست. دیگر آنک در خلقت آدم بخصوصیت «بیدی» سری تعبیه افتاد که موجودات در آفرینش تبع آن سر بود و این خود هنوز تشریف قالب آدم است که عالم صغری است بنسبت باعالم کبری آنجا که اختصاص روح اوست بحضرت که «و نفخت فیه من روحی» با آنک دنیا و آخرت و هرچ دران است عالم صغری بود بنسبت با بی‌نهایتی عالم روح بنگر تا چه تشریفها یافته باشد. و چون هر دو جمع شود روح و قالب بترتیب بکمال خود رسید که داند چه سعادت و دولت نثار فرق ایشان کنند؟ بیچاره کسی که از کمال خود محروم است و به چشم حقارت به خود می‌نگرد و استعداد مرتبه انسانیت که اشرف موجودات است درتحصیل مشتهیات حیوانیت که اخس موجودات است صرف می‌کند و قدر خود نمی‌شناسد. بیت