Қоли аллоҳ «у нафас ва мо сӯйҳо Фолҳмҳои фуҷурҳо ва тақвоҳо қади аФлҳи ман зкиҳоу қдхоби ман дсиҳо »

قال‌الله «و نفس و ما سویها فالهمها فجورها و تقویها قد افلح من زکیها و قدخاب من دسیها»

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам « аъдои ъдўки нФски алтии байни ҷнбик » .

و قال النبی صلی‌الله علیه و سلم «اعدا عدوک نفسک التی بین جنبیک».

Бдонки нафас душманӣаст дӯст рӯйу ҳиялату макр ӯро ниҳоят несту дафъи шар ӯ кардан ваовро мақҳури гардонӣдани муҳимтарин корҳост зеро ки ӯ душмантарин ҷумла душманонаст аз шаётину дунёу куффор ки « мо ман муъмини алоу ?лаи арбаъаи аъдоء » . Азин чаҳор душмани нафасро душманӣ аз ҳама зиёдатаст чунонк фармуд « аъдои ъдўки нФски алтии байни ҷнбик » .

بدانک نفس دشمنی است دوست روی و حیلت و مکر او را نهایت نیست و دفع شر او کردن واو را مقهور گردانیدن مهم‌ترین کارهاست زیرا که او دشمن‌ترین جمله دشمنان است از شیاطین و دنیا و کفار که «ما من مومن الا و له اربعه اعداء». ازین چهار دشمن نفس را دشمنی از همه زیادت است چنانک فرمود «اعدا عدوک نفسک التی بین جنبیک».

Пас аз тарбияти нафас кардан ва ӯро бслоҳи боз овардан ва аз сифати амморагӣ ӯро бмртбаҳи мтмӣнгии расонӣдани корӣ муаззамасту камоли саодати одамӣ дар тзкит нафасасту камоли шақоват ӯ дар фурӯ гузошт нафасаст бар муқтазои табъ чунонк фармуд баъд аз зиёдаи савганд « қади аФлҳи ман зкиҳои вқдхоби ман дсиҳо » . Аз баҳри онк аз тзкиту тарбияти нафаси шинохти нафас ҳосил шавад ва аз шинохти нафаси шинохти ҳақ лозим меояд ки « ман урф нафса Фқди урфи раба » . Ва маърифати сари ҳамаи съодтҳост . Аммо ӣнҷои дақиқае латифаст онк то нафасро нашинохтӣ тарбият ӯ натавонӣ кард ва то тарбияти нафас бкмол нарасонӣ шинохти ҳақиқӣ ӯ ки мӯҷиби маърифат ҳақаст ҳосили наёбад ва дарин маънии кутуби фаровони бамӣ бояд навишт то мақсӯд ҳосил шавад валикини рамзӣ муфид гуфта ояд равшану мухтасари ани шоаллоҳи таъолии вҳдаҳ .

پس از تربیت نفس کردن و او را بصلاح باز آوردن و از صفت امارگی او را بمرتبه مطمئنگی رسانیدن کاری معظم است و کمال سعادت آدمی در تزکیت نفس است و کمال شقاوت او در فرو گذاشت نفس است بر مقتضای طبع چنانک فرمود بعد از زیاده سوگند «قد افلح من زکیها وقدخاب من دسیها». از بهر آنک از تزکیت و تربیت نفس شناخت نفس حاصل شود و از شناخت نفس شناخت حق لازم می‌آید که «من عرف نفسه فقد عرف ربه». و معرفت سر همه سعادتهاست. اما اینجا دقیقه‌ای لطیف است آنک تا نفس را نشناختی تربیت او نتوانی کرد و تا تربیت نفس بکمال نرسانی شناخت حقیقی او که موجب معرفت حق است حاصل نیابد و درین معنی کتب فراوان بمی‌باید نوشت تا مقصود حاصل شود ولیکن رمزی مفید گفته آید روشن و مختصر ان‌شاءالله تعالی وحده.

Бдонки нафас дар истилоҳ ар боби тариқати иборат аз бухорӣ латифаст ки маншаи он сӯрат диласту атиббои онро рӯҳ ҳайвонӣ гӯйанд ва он маншаи ҷумлагии сифот змимаҳаст чунонк ҳақ таъолӣ фармуд « ани алнФси ломораҳи болсўء » .

بدانک نفس در اصطلاح ار باب طریقت عبارت از بخاری لطیف است که منشأ آن صورت دل است و اطبا آن را روح حیوانی گویند و آن منشأ جملگی صفات ذمیمه است چنانک حق تعالی فرمود «ان النفس لاماره بالسوء».

Амомўзъи он дар инсони бдонки нафаси бҷмлгии аҷзоу абъози қолаби инсон муҳӣтаст ҳамчун равған ки дар аҷзоъи вуҷӯди кунҷид таъбияасту нафаси дигари ҳайвонот дар тани эшон ҳамин нисбат дорад аз роҳи сӯрати валикини нафаси инсониро сифот дигараст ки дар нафас ҳайвонот нест .

اماموضع آن در انسان بدانک نفس بجملگی اجزا و ابعاض قالب انسان محیط است همچون روغن که در اجزاء وجود کنجد تعبیه است و نفس دیگر حیوانات در تن ایشان همین نسبت دارد از راه صورت ولیکن نفس انسانی را صفات دیگر است که در نفس حیوانات نیست.

Яке аз он ҷумла сифат бақост ки нафаси инсониро чошнӣӣ аз олами бақо бар ниҳодаанд то баъд аз мФорқти қолаб боқӣ монад ва агар дар биҳишт бошад ва агар дар дӯзах ҳамеша боқӣ бошад ки « холидин фӣҳо абадан » . БхлоФи нуфуси ҳайвонот ки ҳеҷ чошнӣ аз олам бақо надоранду буқати мФорқт ночиз шаванд .

یکی از آن جمله صفت بقاست که نفس انسانی را چاشنیی از عالم بقا بر نهاده‌اند تا بعد از مفارقت قالب باقی ماند و اگر در بهشت باشد و اگر در دوزخ همیشه باقی باشد که «خالدین فیها ابدا». بخلاف نفوس حیوانات که هیچ چاشنی از عالم بقا ندارند و بوقت مفارقت ناچیز شوند.

Аммо онки нафаси инсониро он чошнӣ аз олами бақо чун ҳосил шуд бдонки бақо аз ду навъаст яке онк ҳамеша буд ва бошад ва он бақоӣ худовандаст табораку таъолии дувум онк набӯд падед омад баъди азин боқӣ бошад бо бқоءи ҳақ ва он бқоءи арвоҳу малакӯту олам охиратаст аввал набӯд ҳақи таъолии бёФрид то абад боқӣ хоҳад дошт .

اما آنک نفس انسانی را آن چاشنی از عالم بقا چون حاصل شد بدانک بقا از دو نوع است یکی آنک همیشه بود و باشد و آن بقای خداوندست تبارک و تعالی دوم آنک نبود پدید آمد بعد ازین باقی باشد با بقاء حق و آن بقاء ارواح و ملکوت و عالم آخرت است اول نبود حق تعالی بیافرید تا ابد باقی خواهد داشت.

Пас нафаси инсонӣ аз ҳар ду навъи бақо чошнӣ ёфтааст . Аммо чошнии бақо аз ҳақ дар вақти тахмири тинати одам ҳосил кард яке аз он гавҳарҳои нафис ки дар хоки хасиси бхдоўндии хеш дафин мекард бақои абадӣ буд ва аммо чошнии бақои арвоҳ дар вақт азад : аҷи рӯҳу қолаби бтсрФ «у нафхати фӣаи ман рӯҳӣ » таъбия афтод .

پس نفس انسانی از هر دو نوع بقا چاشنی یافته است. اما چاشنی بقا از حق در وقت تخمیر طینت آدم حاصل کرد یکی از آن گوهرهای نفیس که در خاک خسیس بخداوندی خویش دفین میکرد بقای ابدی بود و اما چاشنی بقای ارواح در وقت ازد: اج روح و قالب بتصرف «و نفخت فیه من روحی» تعبیه افتاد.

Ва ин мисли онаст ки мардӣу занӣ бо ҳам ҷуфт гирад аз эшон ду фарзанди бик шикам бияёд яке нар ки бо падари монда ва яке мода ки бо модар монад . Ҳам чунин аз издивоҷи рӯҳи вқолби ду фарзанди дилу нафас падед омад . Аммо дили писарӣ буд ки бо падари рӯҳи минмонду нафаси духтарӣ буд ки бо модари қолаб хокӣ мемонад дар дили ҳамаи сифоти ҳамидаи алавии рӯҳонӣ буд ва дар нафаси ҳамаи сифоти змимаҳи суфлои валикин чун нафаси зодаи рӯҳу қолаб буд дар вай аз сифоти бақо ва баъзе аз сифоти ҳамида ки таъаллуқ брўҳонит дорад буд .

و این مثل آن است که مردی و زنی با هم جفت گیرد از ایشان دو فرزند بیک شکم بیاید یکی نر که با پدر مانده و یکی ماده که با مادر ماند. هم چنین از ازدواج روح وقالب دو فرزند دل و نفس پدید آمد. اما دل پسری بود که با پدر روح مینماند و نفس دختری بود که با مادر قالب خاکی میماند در دل همه صفات حمیده علوی روحانی بود و در نفس همه صفات ذمیمه سفلی ولیکن چون نفس زاده روح و قالب بود در وی از صفات بقا و بعضی از صفات حمیده که تعلق بروحانیت دارد بود.

Пас нафаси инсонии бақои азин ваҷҳ ёфт бхлоФи нуфуси ҳайвонот ки зодаи аносир ва афлоканд ва аз рӯҳоният дар эшон ҳеҷ чошнӣ нест лоҷарами Фнопзирндчўни модари впдри хеш .

پس نفس انسانی بقا ازین وجه یافت بخلاف نفوس حیوانات که زاده عناصر و افلاک‌اند و از روحانیت در ایشان هیچ چاشنی نیست لاجرم فناپذیرندچون مادر وپدر خویش.

Ва агар чаҳ дар ибтидои нафаси одами бўдкаҳ аз издивоҷи рӯҳ вқолб бархест валикин дар нафаси одами зарроти нуфуси фарзандон ӯ таъбия буд чунонк дар хоки қолаби одами зарроти вуҷӯди зрёт ӯ таъбия буд тодри аҳд «у ази ахзи рбки ман банӣ одами ман зуҳӯри ҳам зритҳм » ҳар зарраи зритиро ки берун овараданд аз сулби одами зарраи хоки қолаби фарзандӣ буду зарраи нафаси он фарзанд дар он зарраи таъбия онгаҳ дар муқобилаи арвоҳ дар суфӯфи мухталифи бдоштнд чунонк ихтилофи суфӯфи арвоҳ буд то ҳар рӯҳии бмносбтӣ ки бо он зарра дошт ки дар муқобила ӯ афтода буд бидон зарра илтифот кард дар он зарраи аҳляти истимоъи хитоб « аласти брбкм » падед омаду шойистагии ҷавоб « балӣ » зоҳир шуд . Ва берун овардани зарротро аз сулби одами ин фоида буд то дар партав арвоҳ уфтаду алои ҳақи таъолӣ дар сулби одами ҳам суол тавонистӣ кардан аммо чун эшонро аз арвоҳи таъаллуқ назарӣ набӯдӣ истимоъи хитоби вҷўоб муяссар нашудӣ .

و اگر چه در ابتدا نفس آدم بودکه از ازدواج روح وقالب برخاست ولیکن در نفس آدم ذرات نفوس فرزندان او تعبیه بود چنانک در خاک قالب آدم ذرات وجود ذریات او تعبیه بود تادر عهد «و اذ اخذ ربک من بنی آدم من ظهور هم ذریتهم» هر ذره ذریتی را که بیرون آوردند از صلب آدم ذره خاک قالب فرزندی بود و ذره نفس آن فرزند در آن ذره تعبیه آنگه در مقابله ارواح در صفوف مختلف بداشتند چنانک اختلاف صفوف ارواح بود تا هر روحی بمناسبتی که با آن ذره داشت که در مقابله او افتاده بود بدان ذره التفات کرد در آن ذره اهلیت استماع خطاب «الست بربکم» پدید آمد و شایستگی جواب «بلی» ظاهر شد. و بیرون آوردن ذرات را از صلب آدم این فایده بود تا در پرتو ارواح افتد و الا حق تعالی در صلب آدم هم سوال توانستی کردن اما چون ایشان را از ارواح تعلق نظری نبودی استماع خطاب وجواب میسر نشدی.

Пас он зарротро бо сулб одам фиристод то мунқаризи олами бФзли худовандии муҳофизат он мекунад ва дар аслоби обоу арҳоми ИМАот нигоҳ медорад то аз сулби бслбу раҳми брҳм май пайвандад то буқати эҷоди ҳаряки он зарраро ду нима кунад . Яке дар нутфаи падар таъбия мекунад яке дар нутфаи модару бслби падару сина модар фиристад чунонк фармуд « ихрҷи ман байни алслбу алтроӣб »у буқати суҳбат ҳар ду баҳами пайвандад ва дар раҳми модар ва баҳам биомезад ки « анои хлқноаҳи ман нутфаи амшоҷи нбтлиаҳ » пас нутфа ълқаҳ шаваду ълқаҳ мзғаҳ гардад бори бъинот ки бар вай мегузарад чун се арбаъӣн бар ваии гузашти истеҳқоқ он ёбад ки он рӯҳ ки дар олам арвоҳ бидон зарра назар карда буд бони мзғаҳ таъаллуқ гирад ки « сами аншоноаҳи хлқоохр » .

پس آن ذرات را با صلب آدم فرستاد تا منقرض عالم بفضل خداوندی محافظت آن میکند و در اصلاب آبا و ارحام امهات نگاه میدارد تا از صلب بصلب و رحم برحم می‌پیوندد تا بوقت ایجاد هریک آن ذره را دو نیمه کند. یکی در نطفه پدر تعبیه میکند یکی در نطفه مادر و بصلب پدر و سینه مادر فرستد چنانک فرمود «یخرج من بین الصلب و الترائب» و بوقت صحبت هر دو بهم پیوندد و در رحم مادر و بهم بیامیزد که «انا خلقناه من نطفه امشاج نبتلیه» پس نطفه علقه شود و علقه مضغه گردد بار بعینات که بر وی می‌گذرد چون سه اربعین بر وی گذشت استحقاق آن یابد که آن روح که در عالم ارواح بدان ذره نظر کرده بود بآن مضغه تعلق گیرد که «ثم انشاناه خلقاآخر».

Ва чндонк дар раҳми он зарраро ки маншаи қолаб Тифласт парвариш медиҳанд он зарраи нафас ки дар ва таъбияаст бмносбт парвариш меёбад то Тифл дар вуҷӯд ояду бҳд балоғат расад нафаси бкмоли нафасӣ расида бошад баъд аз он шойистагии таҳаммули таколиф шаръ гирад .

و چندانک در رحم آن ذره را که منشأ قالب طفل است پرورش میدهند آن ذره نفس که در و تعبیه است بمناسبت پرورش می‌یابد تا طفل در وجود آید و بحد بلاغت رسد نفس بکمال نفسی رسیده باشد بعد از آن شایستگی تحمل تکالیف شرع گیرد.

Ва агар пеши азин хитоби шаръи бадви пайвастӣ чун ӯ парвариши бкмол ҳосил накарда будӣ қобили таҳаммул таколиф наомадӣ чаҳ аз роҳи сӯрат чаҳ аз роҳи маънӣ . Аммо аз роҳи сӯрати бшроити намозу рӯзау ҳаҷ қиём натавонистӣ намӯд ки ин аъмол баданӣаст ва онро қӯтии ҷисмонӣ бибояд . Аммо аз роҳи маънӣ то қолабу нафас бкмол нарасанд дил ки маҳали ақлу маъдани имону назаргоҳ ҳақаст шойистагӣ он нагирад ки мазҳари нури ақлу имону назар ҳақ гардад зеро ки тамом хилқат набошад агар чаҳ ҳар вақти азин анвори чизе дар вай падед меояд батадрӣҷи валикин онгаҳ росту тамом қобил шавад ки баъд балоғат расаду ақл зоҳир гардад чунонк шарҳи он дар фасли тарбият дил гуфта ояд аншоءи аллоҳи таъолӣ .

و اگر پیش ازین خطاب شرع بدو پیوستی چون او پرورش بکمال حاصل نکرده بودی قابل تحمل تکالیف نیامدی چه از راه صورت چه از راه معنی. اما از راه صورت بشرایط نماز و روزه و حج قیام نتوانستی نمود که این اعمال بدنی است و آن را قوتی جسمانی بباید. اما از راه معنی تا قالب و نفس بکمال نرسند دل که محل عقل و معدن ایمان و نظرگاه حق است شایستگی آن نگیرد که مظهر نور عقل و ایمان و نظر حق گردد زیرا که تمام خلقت نباشد اگر چه هر وقت ازین انوار چیزی در وی پدید می‌آید بتدریج ولیکن آنگه راست و تمام قابل شود که بعد بلاغت رسد و عقل ظاهر گردد چنانک شرح آن در فصل تربیت دل گفته آید انشاء‌الله تعالی.

Акнӯн чун маърифати нафаси фарохури ин мухтасари бдонстӣ ки нафас кист рамзӣ бишинав ки тарбияту тзкит ӯ дар чист . Бдонки нафасро ду сифат зотӣаст ки модар оварадасту боқии сифоти змимаҳи азин ду асл таваллуд мекунад ва он сифот феъл ӯст . Аммо он ду сифат ки зотӣ ӯст ҳаво ва ғазабаст ва ин ҳар ду аз хосияти аносир арбаъааст ки модари нафас буд ҳавои майл ва қасд бошад басӯии сФл чунонк фармуд « волнҷми азои ҳавоӣ » яъне ситора чун фурӯ мешавад ва гуфтаанд ки хоҷаи алайҳи алслм чун аз миъроҷи боз май гашту бъолми суфлои мёмд аз олами алавии воин майлу қасди бсФл аз хосияти об ва хокасту ғазаби трФъу такаббур ва тғлбаст ва он сифати бод ва оташаст . Пас ин ду сифати зотии нафасро модар оварадасту хамири мояи дӯзахи ин ду сифатасту дигари даракоти дӯзах аз он таваллуд кунад ва ин ду сифати ҳавоу ғазаби бзрўрт дар нафас мебоист то бсФти ҳавои ҷазби манофе хеш кунаду бсФти ғазаби дафъи музирот аз хеш кунад то дар олами куну фасоди вуҷӯд ӯ боқӣ монад ва парвариш ёбад .

اکنون چون معرفت نفس فراخور این مختصر بدانستی که نفس کیست رمزی بشنو که تربیت و تزکیت او در چیست. بدانک نفس را دو صفت ذاتی است که مادر آورد است و باقی صفات ذمیمه ازین دو اصل تولد میکند و آن صفات فعل اوست. اما آن دو صفت که ذاتی اوست هوا و غضب است و این هر دو از خاصیت عناصر اربعه است که مادر نفس بود هوا میل و قصد باشد بسوی سفل چنانک فرمود «والنجم اذا هوای» یعنی ستاره چون فرو میشود و گفته‌اند که خواجه علیه‌السلم چون از معراج باز می‌گشت و بعالم سفلی میامد از عالم علوی واین میل و قصد بسفل از خاصیت آب و خاک است و غضب ترفع و تکبر و تغلب است و آن صفت باد و آتش است. پس این دو صفت ذاتی نفس را مادر آوردست و خمیر مایه دوزخ این دو صفت است و دیگر درکات دوزخ از آن تولد کند و این دو صفت هوا و غضب بضرورت در نفس می‌بایست تا بصفت هوا جذب منافع خویش کند و بصفت غضب دفع مضرات از خویش کند تا در عالم کون و فساد وجود او باقی ماند و پرورش یابد.

Аммо ин ду сифатро бҳди эътидол нигаҳ мебояд дошт ки нуқсони ин ду сабаби нуқсони нафас вбднасту зёдтии ин ду сабаби нуқсони ақлу имону тзкиту тарбияти нафаси боътдоли боз овардан ин ду сифати ҳаво ва ғазабасту мизони он қонӯн шариъатаст дар кули ҳол то ҳам нафасу бадан бсломт монад ва ҳам ақлу имон дар тараққӣ бошад ва ҳам дар мавзеи хеши ҳарякро бФрмони шаръ истеъмол фармоед ва дар он риояти ҳақ тақво кунад ва дар талаби рухсати нкўшд чаҳ шаръу тақво мизонеаст ки ҷумлагии сифотро бҳди эътидол нигоҳ дорад то баъзе ғолиб нашавад ва баъзе мағлуб ки он сифот бҳоем ва сбоъаст зеро ки бар бҳоем сифати ҳаво ғолибасту сифати ғазаби мағлуб ва бар сбоъи сифати ғазаб ғолибасту сифати ҳавои мағлуб лоҷарам бҳоем бҳрсу шара дар афтоданду сбоъи бостилоу қаҳру ғалабау қатл ва сайд даромаданд .

اما این دو صفت را بحد اعتدال نگه میباید داشت که نقصان این دو سبب نقصان نفس وبدن است و زیادتی این دو سبب نقصان عقل و ایمان و تزکیت و تربیت نفس باعتدال باز آوردن این دو صفت هوا و غضب است و میزان آن قانون شریعت است در کل حال تا هم نفس و بدن بسلامت ماند و هم عقل و ایمان در ترقی باشد و هم در موضع خویش هریک را بفرمان شرع استعمال فرماید و در آن رعایت حق تقوی کند و در طلب رخصت نکوشد چه شرع و تقوی میزانی است که جملگی صفات را بحد اعتدال نگاه دارد تا بعضی غالب نشود و بعضی مغلوب که آن صفات بهایم و سباع است زیرا که بر بهایم صفت هوا غالب است و صفت غضب مغلوب و بر سباع صفت غضب غالب است و صفت هوا مغلوب لاجرم بهایم بحرص و شره در افتادند و سباع باستیلا و قهر و غلبه و قتل و صید درآمدند.

Пас ин ҳар ду сифатро бҳди эътидол бояд дошт то дар мақоми бҳимӣ ва сабъӣ науфтаду дигари сифоти змимаҳ аз он таваллуд накунад ки агар ҳаво аз ҳади эътидол таҷовуз кунад шарау ҳирсу амл ва хасту дноӣту шаҳвату бухлу хиёнат падед ояд .

پس این هر دو صفت را بحد اعتدال باید داشت تا در مقام بهیمی و سبعی نیفتد و دیگر صفات ذمیمه از آن تولد نکند که اگر هوا از حد اعتدال تجاوز کند شره و حرص و امل و خست و دنائت و شهوت و بخل و خیانت پدید آید.

Ва эътидоли ҳаво онаст ки ҷазби манофе ки хосият ӯст бақадр ҳоҷат зарурӣ кунад дар вақти эҳтиёҷ ки агар бзёдт аз эҳтиёҷ майл кунад шара падед ояд ва агар пеш аз вақти эҳтиёҷ майл кунад ҳирс таваллуд кунад ва агар майли бҷҳт беш ниҳод умр кунад амл зоҳир шавад ва агар майли бчизии дун ракик кунад дноӣт ва хаст падед ояд ва агар майли бчизии рафеъ ва лзид кунад шаҳват зояд ва агар майл бнгоҳдошт кунад бухл гардад ва ин ҳама аз қабил исрофаст ки « анаи лои иҳби алмсрФин » ва агар аз инфоқ битарсад ки дар фақр уфтад баддилии хезад .

و اعتدال هوا آن است که جذب منافع که خاصیت اوست بقدر حاجت ضروری کند در وقت احتیاج که اگر بزیادت از احتیاج میل کند شره پدید آید و اگر پیش از وقت احتیاج میل کند حرص تولد کند و اگر میل بجهت بیش نهاد عمر کند امل ظاهر شود و اگر میل بچیزی دون رکیک کند دنائت و خست پدید آید و اگر میل بچیزی رفیع و لذید کند شهوت زاید و اگر میل بنگاهداشت کند بخل گردد و این همه از قبیل اسراف است که «انه لا یحب المسرفین» و اگر از انفاق بترسد که در فقر افتد بددلی خیزد.

Ва агар сифати ҳаво дар асли хилқат мағлуб уфтаду ноқис буд анўсту хнўсту фурӯмоиагӣ падед ояд ва агар сифат аз ҳади эътидол таҷовуз кунад бдхўиии вткбру адовати ваҳдату тундӣу хўдроиӣу истибдод ва бесаботӣу кизбу аҷабу тафохуру трФъу хилоء мутаваллид шавад ва агар натавонади ғазаб рондани ҳақад дар ботин падед ояд . Ва агар сифати ғазаб дар асли ноқис ва мағлуб уфтад беҳамиятӣ ва беғайритӣу даюсии вкслу зиллат ва аҷз оварад ва агар ин ҳар ду сифати ҳавоу ғазаб ғолиб уфтад ҳасад падед ояд зеро ки бғлбаҳи ҳаво ҳар чаҳ бо касе бинад ва ӯро хуш ояд бидон майл кунад ва аз ғалаба ғазаб нахоҳад ки онкасро бошаду ҳасад инаст ки онч дайгарӣ дорад хоҳӣ ки туро бошад ва нахоҳӣ ки ӯро бошад .

و اگر صفت هوا در اصل خلقت مغلوب افتد و ناقص بود انوثت و خنوثت و فرومایگی پدید آید و اگر صفت از حد اعتدال تجاوز کند بدخویی وتکبر و عداوت وحدت و تندی و خودرایی و استبداد و بی‌ثباتی و کذب و عجب و تفاخر و ترفع و خیلاء متولد شود و اگر نتواند غضب راندن حقد در باطن پدید آید. و اگر صفت غضب در اصل ناقص و مغلوب افتد بی‌حمیتی و بی‌غیرتی و دیوثی وکسل و ذلت و عجز آورد و اگر این هر دو صفت هوا و غضب غالب افتد حسد پدید آید زیرا که بغلبه هوا هر چه با کسی بیند و او را خوش آید بدان میل کند و از غلبه غضب نخواهد که آنکس را باشد و حسد این است که آنچ دیگری دارد خواهی که ترا باشد و نخواهی که او را باشد.

Ва ҳаряки азин сифоти змимаҳи манша дар ктӣ аз даракот дўрхаст ва чун ин сифот бар нафас муставле шавад ва ғолиб гардад . Табъи нафаси моили бФсқу фуҷуру қатлу нҳбу аизоу анвоъ фасодот шавад .

و هریک ازین صفات ذمیمه منشأ در کتی از درکات دورخ است و چون این صفات بر نفس مستولی شود و غالب گردد. طبع نفس مایل بفسق و فجور و قتل و نهب و ایذا و انواع فسادات شود.

Млоикаҳи баназари мулкӣ дар малакӯти қолаб одам нагиристанд ин сифот мушоҳида карданд гуфтанд « атҷъли фӣҳо ман иФсди фӣҳоу исФки алдмоء » . Надонистанд ки чун эксири шариъати барин сифоти змимаҳи бҳимии сабъӣ шайтонӣ ниҳанд ҳамаи сифоти ҳамидаи мулкии рӯҳонӣ раҳмонӣ гардад . Ҳақи таъолӣ дар ҷавоби млоикаҳ азинҷо фармуд « ании аълами молои тъмлўн » . Кимиёгарии шаръ на онаст ки ин сифоти бакулӣ маҳв кунад ки он ҳам нуқсон бошад .

ملایکه بنظر ملکی در ملکوت قالب آدم نگریستند این صفات مشاهده کردند گفتند «اتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدماء». ندانستند که چون اکسیر شریعت برین صفات ذمیمه بهیمی سبعی شیطانی نهند همه صفات حمیده ملکی روحانی رحمانی گردد. حق تعالی در جواب ملایکه ازینجا فرمود «انی اعلم مالا تعملون». کیمیاگری شرع نه آن است که این صفات بکلی محو کند که آن هم نقصان باشد.

Фалосифаро азинҷо ғалат афтод пиндоштанд сифоти ҳавоу ғазабу шаҳвату дигари сифоти змимаҳи бакулӣ маҳв мебояд кард . Бсолҳои ранҷи бурданд ва он бакулӣ маҳв нашуд валикини нуқсони пазируфт ва аз он нуқсони сифоти змимаҳи дигар падед омад чунонк дар нафии ҳавои анўсту хнўсту фурӯмоиагӣу дноӣти ҳиммат падед омад ва аз нуқсони ғазаб беҳамиятӣу сустӣ дар дайн ва беғайритӣу диўӣӣу ҷбонӣ падедамад .

فلاسفه را ازینجا غلط افتاد پنداشتند صفات هوا و غضب و شهوت و دیگر صفات ذمیمه بکلی محو میباید کرد. بسالها رنج بردند و آن بکلی محو نشد ولیکن نقصان پذیرفت و از آن نقصان صفات ذمیمه دیگر پدید آمد چنانک در نفی هوا انوثت و خنوثت و فرومایگی و دنائت همت پدید آمد و از نقصان غضب بی‌حمیتی و سستی در دین و بی‌غیرتی و دیوئی و جبانی پدید امد.

Хосияти шариъату кимиёгарии дайн онаст ки ҳаряки азин сифотро бҳди эътидоли бозоўрд ва дар мақоми хеш сарф кунад ва чунон кунад ки ӯ барин сифот ғолиб бошад ва ин сифот ӯро чун асб ром бошад . Ҳар куҷо хоҳад ронад на чунонк ин сифот бар вай ғолиб бошад то ҳар куҷои майл нафас бошад ӯро асир кунад чун асби тавсан ки сари бикашад ва бе ихтиёри худроу саворро дар чоҳӣ андозад ё бар деворӣ занад ва ҳар ду ҳалок шаванд .

خاصیت شریعت و کیمیاگری دین آن است که هریک ازین صفات را بحد اعتدال بازآورد و در مقام خویش صرف کند و چنان کند که او برین صفات غالب باشد و این صفات او را چون اسب رام باشد. هر کجا خواهد راند نه چنانک این صفات بر وی غالب باشد تا هر کجا میل نفس باشد او را اسیر کند چون اسب توسن که سر بکشد و بی‌اختیار خود را و سوار را در چاهی اندازد یا بر دیواری زند و هر دو هلاک شوند.

Пас ҳар вақт ки бтсрФи эксири шаръу тақвои сифати ҳавоу ғазаб дар нафас боътдол бозомад ки ӯро бхўддрини сифот тасарруфӣ намонад алобшръ дар нафаси сифоти ҳамида падед ояд чун ҳаёу ҷӯаду саховату шуҷоату ҳаламу тавозуъу муруввату қаноату сабру шукру дигари ахлоқи ҳамидау нафас аз мақоми амморагии бмқом мтмӣнгӣ расаду мтиаҳи рӯҳ пок гардад ва дар қатъи манозилу мароҳили суфлоу алавии барроқи сифати рӯҳро бмъорҷи аъло алӣину мадориҷи қоби қавсин расонаду мустаҳаққи хитоб « арҷъии илои рбки розӣаи Марзия » шавад . Ин заъиф оҷиз гуяд

پس هر وقت که بتصرف اکسیر شرع و تقوی صفت هوا و غضب در نفس باعتدال بازآمد که او را بخوددرین صفات تصرفی نماند الابشرع در نفس صفات حمیده پدید آید چون حیا و جود و سخاوت و شجاعت و حلم و تواضع و مروت و قناعت و صبر و شکر و دیگر اخلاق حمیده و نفس از مقام امارگی بمقام مطمئنگی رسد و مطیه روح پاک گردد و در قطع منازل و مراحل سفلی و علوی براق صفت روح را بمعارج اعلی علیین و مدارج قاب قوسین رساند و مستحق خطاب «ارجعی الی ربک راضیه مرضیه» شود.این ضعیف عاجز گوید

Рӯҳро дар муроҷиат бо олами хеши барроқ нафас мебоист зеро ки ӯ пиёда натавонад рафт он вақт ки бад-ӣни олам май пайваст бар барроқи нафхаи савор буд ки «у нафхати фӣаи ман рӯҳӣ » ва ин соъат ки меравад бидон олами бброқи нафаси ҳоҷати дордтои онҷо ки ҳади майдон нафасаст внФсро дар равиши бадви сифати ҳавоу ғазаб ҳоҷатаст агар бълў раваду агли бсФл бе эшон натавонад рафт .

روح را در مراجعت با عالم خویش براق نفس می‌بایست زیرا که او پیاده نتواند رفت آن وقت که بدین عالم می‌پیوست بر براق نفخه سوار بود که «و نفخت فیه من روحی» و این ساعت که میرود بدان عالم ببراق نفس حاجت داردتا آنجا که حد میدان نفس است ونفس را در روش بدو صفت هوا و غضب حاجت است اگر بعلو رود و اگل بسفل بی‌ایشان نتواند رفت.

Машойихи қудси аллоҳи арўоҳҳм азинҷо гуфтаанд « лўлоолҳўии мослки аҳади триқои илои аллоҳ » яъне агар ҳаво набӯдӣ ҳеҷ касро роҳ бхдо набӯдӣ зеро ки ҳавои намруди нафасро чун каркасӣ омаду ғазаб чун каркасии дигар ҳар вақт ки намруди нафаси барин ду каркас савор шаваду туъмаи кари касон бар сўб алавӣаст кари касон рӯй сӯй улувва ниҳанду намруди нафаси суфлоро бмқомот алавӣ расонанд .

مشایخ قدس‌الله ارواحهم ازینجا گفته‌اند «لولاالهوی ماسلک احد طریقا الی‌الله» یعنی اگر هوا نبودی هیچ کس را راه بخدا نبودی زیرا که هوا نمرود نفس را چون کرکسی آمد و غضب چون کرکسی دیگر هر وقت که نمرود نفس برین دو کرکس سوار شود و طعمه کر کسان بر صوب علوی است کر کسان روی سوی علو نهند و نمرود نفس سفلی را بمقامات علوی رسانند.

Ва он чунон бошад ки чун нафаси мутмаинаи ббўд ва бар ҳар ду сифати ҳавоу ғазаб ғолиб шуду завқи хитоб « арҷъӣ » боз ёфт рӯй ҳавоу ғазаб аз асфал бигардонаду сӯии аъло оради номатлӯби эшон қурбати ҳазрат иззат шавад на таматтуъоти олами бҳимӣу сабъӣ чун ҳавои қасд улувва кунад ҳамаи ишқ ва муҳаббат гардаду ғазаб чун рӯй бълўи оради ҳамаи ғайрат ва ҳиммат гардад нафаси бъшқу муҳаббат рӯй бҳзрт нааду бғирту ҳиммат дар ҳеҷ мақом таваққуф накунаду бҳич илтифот нанамояд ҷузи бҳзрти иззату рӯҳро ин ду олати тамомтар ва силтӣаст дар вусӯли бҳзрт .

و آن چنان باشد که چون نفس مطمئنه ببود و بر هر دو صفت هوا و غضب غالب شد و ذوق خطاب «ارجعی» باز یافت روی هوا و غضب از اسفل بگرداند و سوی اعلی آرد نامطلوب ایشان قربت حضرت عزت شود نه تمتعات عالم بهیمی و سبعی چون هوا قصد علو کند همه عشق و محبت گردد و غضب چون روی بعلو آرد همه غیرت و همت گردد نفس بعشق و محبت روی بحضرت نهد و بغیرت و همت در هیچ مقام توقف نکند و بهیچ التفات ننماید جز بحضرت عزت و روح را این دو آلت تمام‌تر و سیلتی است در وصول بحضرت.

Ва ӯ пеши азин дар олами арвоҳи ин ду олат надошт ҳамчун млоикаҳи бмқоми хеши розӣ шуда буд ва аз шамъи ҷалоли аҳадяти бмшоҳдаҳи нурӣу зўӣӣ қонеъ гашта ки « ва мо мнои алои ?лаи мақоми маълум »у Зуҳра он надошт ки қадам аз он мақоми Фропиш наад ҳамчун Ҷабраил мегуфт « луи днўти анмлаҳи лои ҳтрқт » . Валикин чун рӯҳ бо хок ошноӣ гирифт аз издивоҷ ӯ бо аносири фарзанди нафас падед омад .

و او پیش ازین در عالم ارواح این دو آلت نداشت همچون ملایکه بمقام خویش راضی شده بود و از شمع جلال احدیت بمشاهده نوری و ضوئی قانع گشته که «و ما منا الا له مقام معلوم» و زهره آن نداشت که قدم از آن مقام فراپیش نهد همچون جبرئیل میگفت «لو دنوت انمله لا حترقت». ولیکن چون روح با خاک آشنایی گرفت از ازدواج او با عناصر فرزند نفس پدید آمد.

Ва аз нафаси ду фарзанди ҳаво ва ғазаб бархест ҳавои ҷҳўл буду ғазаби злўм чун рӯй нафас дар сФл буд ин ду злўму ҷҳўл ӯро дар мҳолки мёндохтнду рӯҳ низ асири эшон буд ҷумла ҳалок мешуданд .

و از نفس دو فرزند هوا و غضب برخاست هوا جهول بود و غضب ظلوم چون روی نفس در سفل بود این دو ظلوم و جهول او را در مهالک میانداختند و روح نیز اسیر ایشان بود جمله هلاک می‌شدند.

Чун тавфиқи рафиқи гашту бкмнди ҷазба « арҷъии илои рбк » нафаси тавсани сифатро бо олам улуввау ҳазрати иззати хонданди рӯҳ ки савории оқил буд чун бмқоми маълум хеш расед хост ки Ҷабраили вори Аннан боз кашад нафаси тавсани сифат чун парвонаи девонаи бадви прзлўмӣу ҷҳўлии ҳавоу ғазаби худро бар шамъи ҷалол аҳадят заду бтрки вуҷӯд маҷозӣ гуфту даст дар гардани висол шамъ кард то шамъи вуҷӯди маҷозии парвонагӣ ӯро бавуҷуди ҳақиқии шамъии хеш мубаддил кард . Ин заъиф гуяд : байт

چون توفیق رفیق گشت و بکمند جذبه «ارجعی الی ربک» نفس توسن صفت را با عالم علو و حضرت عزت خواندند روح که سواری عاقل بود چون بمقام معلوم خویش رسید خواست که جبرئیل‌وار عنان باز کشد نفس توسن صفت چون پروانه دیوانه بدو پرظلومی و جهولی هوا و غضب خود را بر شمع جلال احدیت زد و بترک وجود مجازی گفت و دست در گردن وصال شمع کرد تا شمع وجود مجازی پروانگی او را بوجود حقیقی شمعی خویش مبدل کرد. این ضعیف گوید:بیت

То нафаси дасткории злўмӣу ҷҳўлии хеш бкмол нарасонад дарин мақоми нафасро бкмол натавон шинохт ки ӯ чист ва ӯро аз баҳр чаҳ офарӣдаанд ва дар кадоми мақоми бачаи кор хост омад ? чун ин дасткорӣ азу бкмол зоҳир шуд ва аз девонагии парвонагии бнўри бахше шамъӣ расед ки « канти ?лаи смъоу бсроу лсонои Фбии исмъ ва беибср ва беинтқ » ҳақиқат « ман урф нафса Фқди урфи рабаи муҳаққиқ » гардад . Яъне ҳар ки нафасро бпрўонгӣ бишнохт ҳазратро бшмъӣ боз донад . Шеър .

تا نفس دستکاری ظلومی و جهولی خویش بکمال نرساند درین مقام نفس را بکمال نتوان شناخت که او چیست و او را از بهر چه آفریده‌اند و در کدام مقام بچه کار خواست آمد؟ چون این دستکاری از و بکمال ظاهر شد و از دیوانگی پروانگی بنور بخشی شمعی رسید که «کنت له سمعا و بصرا و لسانا فبی یسمع و بی یبصر و بی ینطق» حقیقت «من عرف نفسه فقد عرف ربه محقق» گردد. یعنی هر که نفس را بپروانگی بشناخت حضرت را بشمعی باز داند. شعر.

Ва слии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала .

و صلی‌الله علی محمد و آله.