Қоли аллоҳи таъолӣ : « ани аллоҳи иأмри болъдли волоҳсон »

قال الله تعالی: «ان‌الله یأمر بالعدل والاحسان»

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам : « ани афзали ъбодллаҳи ъндоллаҳи манзалаи явми алқёмаҳи эмоми одили рФқу ани шари ибодуллоҳи ъндоллаҳи манзалаи явми алқёмаҳи эмоми ҷоӣри хрқ » .

و قال النبی صلی‌الله علیه و سلم: «ان افضل عبادلله عندالله منزله یوم‌القیامه امام عادل رفق و ان شر عبادالله عندالله منزله یوم القیامه امام جائر خرق».

Бдонки подшоҳро се ҳолатаст : аввали ҳолат ӯ бо нафаси хеши дувуми ҳолат ӯ бо раоёи сими ҳолат ӯ бо худои хеш ва ӯ дар ҳар ҳолатӣ маъмураст аз ҳазрати иззати басаи чиз ва манеҳӣ ба чиз . Маъмураст бъдлу эҳсону абтоءи зии алқрбӣ ва манеҳӣаст аз фаҳшоу мункиру бағӣ . Ва дар ҳар ҳолатии аинҳоро маънӣ дигараст муносиби он ҳолат .

بدانک پادشاه را سه حالت است: اول حالت او با نفس خویش دوم حالت او با رعایا سیم حالت او با خدای خویش و او در هر حالتی مأمورست از حضرت عزت بسه چیز و منهی به چیز. مأمورست بعدل و احسان و ابتاء ذی‌القربی و منهی است از فحشا و منکر و بغی. و در هر حالتی اینهارا معنی دیگرست مناسب آن حالت.

Аммо ҳолати аввал ки подшоҳро бо нафас хешаст : адл ба ҳосил кардан тавҳидаст нафаси хешроу эҳсон аз ӯҳдаи фароизи берун омаданасту аитоءи зии алқрбии риояти ҳуқуқи ҷавориҳ ва аъзосту муонидаи нафасу муроқибати дилу ҳифзи ҳавоси зоҳиру ҳавоси ботин . То ҳар якро бдонч маъмураст истеъмол фармоед ва аз онч манеҳӣаст мамнӯъ дорад ки фаҳшоу мункиру бағии афъолу ақволи воҳўоли нописанди вношоист ва нобоистаст ки аз он зулмату ҳиҷобу баъди хезаду сифоти змимаҳ таваллуд кунад чун дурӯғу ғайбату бӯҳтону дашному зиноу фисқу фуҷуру зулми вмоннди ин .

اما حالت اول که پادشاه را با نفس خویش است: عدل به حاصل کردن توحیدست نفس خویش را و احسان از عهده فرایض بیرون آمدن است و ایتاء ذی‌القربی رعایت حقوق جوارح و اعضاست و معانده نفس و مراقبت دل و حفظ حواس ظاهر و حواس باطن. تا هر یک را بدانچ مأمورست استعمال فرماید و از آنچ منهی است ممنوع دارد که فحشا و منکر و بغی افعال و اقوال واحوال ناپسند وناشایست و نابایست است که از آن ظلمت و حجاب و بعد خیزد و صفات ذمیمه تولد کند چون دروغ و غیبت و بهتان و دشنام و زنا و فسق و فجور و ظلم ومانند این.

Ва то подшоҳ аввал дод подшоҳии хоси надиҳади баҳақи подшоҳии оми қиём натавонад намӯд чунонк барон зиён накунад бо онк бисёр кас дод подшоҳӣ хос тавонад дод вдоди подшоҳии ом натавонад дод . Зеро ки он ниёбату хилофат ҳақасту тлў набувватасту азони муаззамтар кор нест . Чунонк хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « ани афзали ибодуллоҳ . . . » алҳдису ҳақи таъолии тоъати подшоҳи одилро ботоъати хешу тоъати расӯли хеш дар як силк кашидааст ки « атиъўооллаҳу атиъўолрсўлу аввалии аламри мнкм » .

و تا پادشاه اول داد پادشاهی خاص ندهد بحق پادشاهی عام قیام نتواند نمود چنانک بران زیان نکند با آنک بسیار کس داد پادشاهی خاص تواند داد وداد پادشاهی عام نتواند داد. زیرا که آن نیابت و خلافت حق است و تلو نبوت است و ازآن معظم‌تر کار نیست. چنانک خواجه علیه‌السلام فرمود «ان افضل عبادالله...» الحدیث و حق تعالی طاعت پادشاه عادل را باطاعت خویش و طاعت رسول خویش در یک سلک کشیده است که «اطیعواالله و اطیعوالرسول و اولی الامر منکم».

Аммо бҳқиқти бдонк то дод подшоҳии хоси надиҳад ҳаргиз дод подшоҳии ъомбри қонӯни фармон натавонад дод . Мисоли ин чунон буд ки касе дар дарёи чунон шноўбр нест ки худро ғарқоб халос диҳад хоҳад ки дайгариро аз ғарқоби беруни оради ин маҳол буд .

اما بحقیقت بدانک تا داد پادشاهی خاص ندهد هرگز داد پادشاهی عامبر قانون فرمان نتواند داد. مثال این چنان بود که کسی در دریا چنان شناوبر نیست که خود را غرقاب خلاص دهد خواهد که دیگری را از غرقاب بیرون آرد این محال بود.

Фомои подшоҳии хос онаст ки ҷавориҳу аъзоу нафаси вдлу ҳавоси зоҳиру ботин ки раоёӣ ҳақиқӣ ӯст ҷумларо дар қайди фармон шаръ кашад ва ҳар якро дар бандагии ҳақи хидматӣ ки маъмураст бидон бар кор кунаду бсёсти шаръ аз мнҳёт мумтанеъ гирданд вени нафасро бо ксири шаръ аз амморагии бмأмўргии бози расонад чунонк дар фасли тзкити нафаси шарҳи он рафтааст . Ва дилро аз мأлўФоти табъу мстҳсноти ҳаво низом диҳаду мутаваҷҷеҳи ҳазрат худовандӣ гирданд то қобили файзони файз ҳақ гардад ва мӯед бтأиид илоҳӣ шавад .

فاما پادشاهی خاص آن است که جوارح و اعضا و نفس ودل و حواس ظاهر و باطن که رعایای حقیقی اوست جمله را در قید فرمان شرع کشد و هر یک را در بندگی حق خدمتی که مامورست بدان بر کار کند و بسیاست شرع از منهیات ممتنع گرداند ون نفس را با کسیر شرع از امارگی بمأمورگی باز رساند چنانک در فصل تزکیت نفس شرح آن رفته است. و دل را از مألوفات طبع و مستحسنات هوا نظام دهد و متوجه حضرت خداوندی گرداند تا قابل فیضان فیض حق گردد و موید بتأیید الهی شود.

Онгаҳ бқўти раббонӣу таъӣди осмонӣ дар подшоҳӣ шурӯ кунаду бнёбти ҳақ дар бандагон ӯ мутасарриф шавад ва дар мамлакати аҳкоми салтанат бар қонӯн фармон меронад то баҳри ҳаракати вусъӣу ҷаду ҷаҳд ки дарин боби намояд ӯро қрбтӣу рифъатӣу дрҷтӣ дар ҳазрати иззати мёФзоид .

آنگه بقوت ربانی و تأیید آسمانی در پادشاهی شروع کند و بنیابت حق در بندگان او متصرف شود و در مملکت احکام سلطنت بر قانون فرمان میراند تا بهر حرکت وسعی و جد و جهد که درین باب نماید او را قربتی و رفعتی و درجتی در حضرت عزت میافزاید.

Аммо ҳолати дувум ки миёни подшоҳ ва раиятаст ӣнҷои адлу инсоф густурданасту ҷавр нокардану сӯяти миёни ръоёнгоаҳи доштани тоқўӣ бар заъиф ситам накунаду муҳташам бар дарвеш бор наниҳад .

اما حالت دوم که میان پادشاه و رعیت است اینجا عدل و انصاف گستردن است و جور ناکردن و سویت میان رعایانگاه داشتن تاقوی بر ضعیف ستم نکند و محتشم بر درویش بار ننهد.

Ва эҳсони осори караму муруввати хеш бар раоё расонӣданаст : чунонк тақвияти зуъафо кардан ва бо ақўёи мудорои намӯдану даравишону ъёлмндонро бсдқоту нФқоти дастгирӣ кардану содиру воридро таъаҳҳуд фармудану уламоро муваққари доштану мукфии алмўнаҳи гардонӣдану талабаи илмро бар таҳсили мҳрз бӯдану муовинати эшон бмоиҳтоҷи зарурии намӯдану слҳоу зӯҳҳоду ибодро муҳтараму мутабаррики доштан ва бо ҳўоли эшон бар расӣдан ва агар муҳтоҷ бошанд дафъи ҳоҷати эшон муғтанам шумурдан ва гӯша нишинону мунзавӣонро боз талабидан ва агарчӣ эшон нахоҳанду нтлбнд аз вуҷӯҳоти ҳалоли мадад кардан ва эшонро фориғи алболи доштан то бхдоӣ машғӯл бошанд аз сари фароғату ҷамъият . Чаҳ ҷаҳони ббркти анфоси вохлоси эшон қоимаст ва ин ҷумларо дар байти алмоли ҳақ ва насибааст насиби эшон бадишони расонӣдан воҷибаст агарчӣ эшон нахоҳанду нтлбнд аз сари иззат ва улувва ҳиммат . Вогари ҳақи эшон нрсоннди золим ва осӣ бошанд .

و احسان آثار کرم و مروت خویش بر رعایا رسانیدن است: چنانک تقویت ضعفا کردن و با اقویا مدارا نمودن و درویشان و عیالمندان را بصدقات و نفقات دستگیری کردن و صادر و وارد را تعهد فرمودن و علما را موقر داشتن و مکفی المونه گردانیدن و طلبه علم را بر تحصیل محرض بودن و معاونت ایشان بمایحتاج ضروری نمودن و صلحا و زهاد و عباد را محترم و متبرک داشتن و با حوال ایشان بر رسیدن و اگر محتاج باشند دفع حاجت ایشان مغتنم شمردن و گوشه‌نشینان و منزویان را باز طلبیدن و اگرچه ایشان نخواهند و نطلبند از وجوهات حلال مدد کردن و ایشان را فارغ البال داشتن تا بخدای مشغول باشند از سر فراغت و جمعیت. چه جهان ببرکت انفاس واخلاص ایشان قایم است و این جمله را در بیت المال حق و نصیبه است نصیب ایشان بدیشان رسانیدن واجب است اگرچه ایشان نخواهند و نطلبند از سر عزت و علو همت. واگر حق ایشان نرسانند ظالم و عاصی باشند.

Ва аитоءи зии алқрбии ҳақи гузорӣ умум раоёст чаҳ раияти подшоҳи абмсобт қаробатанд балки биҷои аҳл въёланд . Васияти хоҷаи алайҳи ассалом дар охири ҳаёти ҳолати мамоти ин буд ки « алслўаҳ ва мо маликати аимонкм » фармуд намоз бпоӣ дореду зердастон роникў доред .

و ایتاء ذی‌القربی حق‌گزاری عموم رعایاست چه رعیت پادشاه ابمثابت قرابت‌اند بلکه بجای اهل وعیال‌اند. وصیت خواجه علیه‌السلام در آخر حیات حالت ممات این بود که «الصلوه و ما ملکت ایمانکم» فرمود نماز بپای دارید و زیردستان رانیکو دارید.

Ҳар анъому эҳсону инсофу муъаддилату Аёдӣу мкрмту мудороу мўосоу сиёсату ҳаросат ки подшоҳ фармоед аз салаи раҳму мурувват ва салтанатаст ва ӯ тоад саботу давоми мамлакат ки хоҷаи алайҳи ассалом чунин фармуд ки « алъдлу алмалики тавъамон » .

هر انعام و احسان و انصاف و معدلت و ایادی و مکرمت و مدارا و مواسا و سیاست و حراست که پادشاه فرماید از صله رحم و مروت و سلطنت است و او تاد ثبات و دوام مملکت که خواجه علیه‌السلام چنین فرمود که «العدل و الملک توأمان».

Ҳар суннати ҳасана ки дар тахфифи раоёу осоиши халқ дар мамлакат ниҳода ояд ва ҳар бидъати сиӣаҳ ки бардошта шавад ҳам азон қабил буд ва то мунқаризи олам ҳар подшоҳ ки бидон суннати ҳасана кор кунад ва он тахфифотро муқарар ва муайян дорад савоби он ҳама дар девони ин подшоҳ нависанд ва агар бзди ин ъёзои биллоҳи золимии бидъатии нҳдбд ва қонӯнӣ созад ки пеш азон набӯда бошад ва агар бӯда бошаду подшоҳӣ дигар бардошта бошад ӯ бозҷоӣ наад то мунқаризи олам ҳар кас ки барон бидъат равад ва бидон қонӯн кор кунад уқоби он ҷумла дар девони ин золим мбтдъ нависанд чунонк хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « ман сини санаи ҳасанаи фалаи аҷрҳо аҷри ман амали баҳои илои явми алқёмаҳ ва ман сини санаи сиӣаҳи феълӣаи визрҳоу взрмни амали баҳои илои явми алқёмаҳ » .

هر سنت حسنه که در تخفیف رعایا و آسایش خلق در مملکت نهاده آید و هر بدعت سیئه که برداشته شود هم ازان قبیل بود و تا منقرض عالم هر پادشاه که بدان سنت حسنه کار کند و آن تخفیفات را مقرر و معین دارد ثواب آن همه در دیوان این پادشاه نویسند و اگر بضد این عیاذا بالله ظالمی بدعتی نهدبد و قانونی سازد که پیش ازان نبوده باشد و اگر بوده باشد و پادشاهی دیگر برداشته باشد او بازجای نهد تا منقرض عالم هر کس که بران بدعت رود و بدان قانون کار کند عقاب آن جمله در دیوان این ظالم مبتدع نویسند چنانک خواجه علیه‌السلام فرمود «من سن سنه حسنه فله اجرها اجر من عمل بها الی یوم القیامه و من سن سنه سیئه فعلیه وزرها و وزرمن عمل بها الی یوم القیامه».

Ва бҳқиқт бар подшоҳи одил воҷибаст ки агар дар аҳдҳои дигари қонӯнии бад ниҳода бошанду ҳайфӣу ҷӯрӣ бар раият карда ё хароҷии гарон бар музиъӣ вазъ карда ки фарохур он набошад бардоштану дафъ кардану тахфифи намӯдан ва ӯро он узр мақбул науфтад ки гуяд ман чунин ёфтам ёу боли он бар гардани онкас буд ки ниҳод чаҳу бол бронкс бошад ва ӯ низ махӯз буд ки он зулму бидъат муқарар дошт ва бидон ризо дод .

و بحقیقت بر پادشاه عادل واجب است که اگر در عهدهای دیگر قانونی بد نهاده باشند و حیفی و جوری بر رعیت کرده یا خراجی گران بر موضعی وضع کرده که فراخور آن نباشد برداشتن و دفع کردن و تخفیف نمودن و او را آن عذر مقبول نیفتد که گوید من چنین یافتم یا و بال آن بر گردن آنکس بود که نهاد چه و بال برانکس باشد و او نیز مأخوذ بود که آن ظلم و بدعت مقرر داشت و بدان رضا داد.

Дигари подшоҳ чун шубонасту раият чун рама . Бар шубон воҷибаст ки рамаро аз гург нигоҳ дорад ва дар дафъи шар ӯ кӯшад ва агар дар рамаи баъзе қуч ё қарн бошад ва баъзе мяш ва бе қарни соҳиб қарн хоҳад ки бар беқарн ҳайфӣ кунаду таъаддии намояди офат ӯ нойил кунад .

دیگر پادشاه چون شبان است و رعیت چون رمه. بر شبان واجب است که رمه را از گرگ نگاه دارد و در دفع شر او کوشد و اگر در رمه بعضی قوچ یا قرن باشد و بعضی میش و بی‌قرن صاحب قرن خواهد که بر بی‌قرن حیفی کند و تعدی نماید آفت او نایل کند.

Пас гурги рамаи исломи куффор млоъинанд ва дарин аҳди сахти муставле шудаанд ва дар дафъи шари эшон подшоҳу умароу аҷнодро бҷони кўшидн воҷибаст . Чаҳ нону об онгаҳ барояшон ҳалол шавад ки бо куффор теғ зананду дафъи шар эшон кунанд .

پس گرگ رمه اسلام کفار ملاعین‌اند و درین عهد سخت مستولی شده‌اند و در دفع شر ایشان پادشاه و امرا و اجناد را بجان کوشیدن واجب است. چه نان و آب آنگه برایشان حلال شود که با کفار تیغ زنند و دفع شر ایشان کنند.

Ва агар низ кофар заҳмат нанамояд бар подшоҳ воҷибаст бғзо рафтану диёри куфр гушӯдану исломи ошкоро кардан ва дар аълои калимаи дайни кўшидн « лткўни калимаи аллоҳи ҳаии алълё » .

و اگر نیز کافر زحمت ننماید بر پادشاه واجب است بغزا رفتن و دیار کفر گشودن و اسلام آشکارا کردن و در اعلا کلمه دین کوشیدن «لتکون کلمه الله هی العلیا».

Ва ҳамчунин қучи соҳиби қарни золимон қўидстанд аз умароу аҷноду асҳоби девону арбоби маносибу наввобу гмоштгони ҳазрату уммолу руасоу қазоау ринуаду авбош ки ҳаряк чун фурсат ёбад муносиби қӯту шавкату олати въдти хеши дарбанди аизоу истилоӣ дайгарӣ бошад .

و همچنین قوچ صاحب قرن ظالمان قویدست‌اند از امرا و اجناد و اصحاب دیوان و ارباب مناصب و نواب و گماشتگان حضرت و عمال و روسا و قضاه و رنود و اوباش که هریک چون فرصت یابد مناسب قوت و شوکت و آلت وعدت خویش دربند ایذا و استیلای دیگری باشد.

Раоёро бакулии боинҳо боз набояд гузошту пайвастаи мтФҳси аҳвол ҳар тайифа бояд буд ки рӯзи қиёмати бнқиру қтмир аз аҳволи раоёу хайру шари эшон аз подшоҳи бози пурсанад чунонк хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « калаками роъу калаками масъӯли ани раиятаи Фоломири роъи алии раиятаи вҳўи масъӯли анҳуам » .

رعایا را بکلی باینها باز نباید گذاشت و پیوسته متفحص احوال هر طایفه باید بود که روز قیامت بنقیر و قطمیر از احوال رعایا و خیر و شر ایشان از پادشاه باز پرسند چنانک خواجه علیه‌السلام فرمود «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته فالامیر راع علی رعیته وهو مسئول عنهم».

Ва аммо фаҳшоу мункиру бағии подшоҳ бо раият онаст ки дармиёни эшон бФсқу фуҷур зиндагонӣ кунад ва эшонро бар фасод дораду ъёзболлаҳи бФрзндони эшон тамаъи фасоди дордўи хонадонҳоро бадном кунад . Ва дар аҳд ӯ аҳли фасод қӯт гиранду кори амри маърӯф ва наҳй аз мункир мухтал шаваду каси амри маърӯф натавонад кард . Ва бозори аҳли дайну илму салоҳ касодӣ ёбаду бозори аҳли фисқу зулму фасод равое гирад .

و اما فحشا و منکر و بغی پادشاه با رعیت آن است که درمیان ایشان بفسق و فجور زندگانی کند و ایشان را بر فساد دارد و عیاذبالله بفرزندان ایشان طمع فساد داردو خاندانها را بدنام کند. و در عهد او اهل فساد قوت گیرند و کار امر معروف و نهی از منکر مختل شود و کس امر معروف نتواند کرد. و بازار اهل دین و علم و صلاح کسادی یابد و بازار اهل فسق و ظلم و فساد روایی گیرد.

Ва ъўонону мардуми фурӯмоя ва беаслу ғаммозу намоаму муфсиду золиму ғошму мҳтол дар ҳазрати подшоҳ бар кор шаванду зулму фасодро дар назари подшоҳ дар кисвати маслиҳат ороиш диҳанд боғрози фосиди хеш то Фронмоинд ки мо дӯстдору мушфиқ бар аҳвол подшоҳему дарбанди тавфири девон ва хазона ӯйем . Дар мамлакат бидъатҳо ниҳанду русум вазъ кунанд ва бар харобҳо бифзоианд ва амалҳоро қибола кунанд ва амалҳои нави дроФзоинд ва дар баъзе чизҳо ки қибола набӯда бошад қибола ниҳанд ва бар мардум баҳона гиранд ва мусодира кунанду шнқсаҳҳо ҷӯянд ва бар бигноҳон тӯҳматҳо ниҳанд ва ҷиноятҳо ситонанду қисмоту тавзеъоти бноҳқ ва новоҷиб кунанду дрмоли маворису айтоми тасарруфи фосиди намоянд ва бар бозаргонони боҷҳо ва бёъиҳо ниҳанд ва дар роҳҳо боҷҳо гиранд ва дар авқофи тасарруфот фосид кунанду ҳақ аз мустаҳаққи бозгирнд ва дар идороту анзор вмъошемау содоту зӯҳҳоду ибоду фуқароу слҳо таън зананд ва дар ибтоли он хайроти саъии намоянду арбоби ҳавоиҷро аз даргоҳ давр доранду аҳволи эшон арза надоранду хайрот ва мабароту салоату сидқоти подшоҳро аз мустаҳаққон бурӣда гардонанд .

و عوانان و مردم فرومایه و بی اصل و غماز و نمام و مفسد و ظالم و غاشم و محتال در حضرت پادشاه بر کار شوند و ظلم و فساد را در نظر پادشاه در کسوت مصلحت آرایش دهند باغراض فاسد خویش تا فرانمایند که ما دوستدار و مشفق بر احوال پادشاهیم و دربند توفیر دیوان و خزانه اوییم. در مملکت بدعتها نهند و رسوم وضع کنند و بر خرابها بیفزایند و عملها را قباله کنند و عملهای نو درافزایند و در بعضی چیزها که قباله نبوده باشد قباله نهند و بر مردم بهانه‌گیرند و مصادره کنند و شنقصه‌ها جویند و بر بیگناهان تهمتها نهند و جنایتها ستانند و قسمات و توزیعات بناحق و ناواجب کنند و درمال مواریث و ایتام تصرف فاسد نمایند و بر بازرگانان باجها و بیاعیها نهند و در راهها باجها گیرند و در اوقاف تصرفات فاسد کنند و حق از مستحق بازگیرند و در ادارات و انظار ومعاش ایمه و سادات و زهاد و عباد و فقرا و صلحا طعن زنند و در ابطال آن خیرات سعی نمایند و ارباب حوائج را از درگاه دور دارند و احوال ایشان عرضه ندارند و خیرات و مبرات و صلات و صدقات پادشاه را از مستحقان بریده گردانند.

Ин ҷумла он бошад ки бадномии дайну дунёии подшоҳи ораду овозаи зулму фисқу бухли подшоҳ дар атрофу акнофи ҷаҳон мунташир кунад ва дар миёни халқи ббдсиртӣу золимӣ маърӯф гардад ва то мунқаризи олами ин исми бади брўбмонд ва дар дуоҳои баду лаънати халқи дарҳоли ҳаёту баъд аз мамот бирав кушода шавад .

این جمله آن باشد که بدنامی دین و دنیای پادشاه آرد و آوازه ظلم و فسق و بخل پادشاه در اطراف و اکناف جهان منتشر کند و در میان خلق ببدسیرتی و ظالمی معروف گردد و تا منقرض عالم این اسم بد بروبماند و در دعاهای بد و لعنت خلق درحال حیات و بعد از ممات برو گشاده شود.

Ва ҳарчи он муфсидони бдўстӣу тақарруби бҳзрт ӯ бар вай ороста бошанду ағрози фосиди хеш ҳосил карда фардои рӯзи қиёмат ки явми алърз алокбр хоҳад буд ҳисоби он бнқиру қтмири азу боз хоҳанду баҳри мисқоли заррае аз хайру шари ҷазоу подош ӯ бидиҳанд ки « Фмни иъмли мисқоли зарраи хирои ираҳи вмни иъмли мисқоли зарраи шроираҳ » .

و هرچ آن مفسدان بدوستی و تقرب بحضرت او بر وی آراسته باشند و اغراض فاسد خویش حاصل کرده فردا روز قیامت که یوم‌العرض الاکبر خواهد بود حساب آن بنقیر و قطمیر ازو باز خواهند و بهر مثقال ذره‌ای از خیر و شر جزا و پاداش او بدهند که «فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره ومن یعمل مثقال ذره شرایره».

Ва бҳқиқт ҳар кас аз муқаррабони ҳазрати мулӯк ки эшонро бар зулми далери мигрдоннду дӯстии моли вҷмъи ан бар назари эшон миороинд то эшон бҳлолу ҳаром дар ҷамъи моли микўшнду хӯни даравишони миризнду визру боли мёндўзнд ва ногоҳ бо бҳодсаҳ эй ё бмрги он ҷумла талаф мешаваду бадномии дайну дунё бо эшон мемонад он тайифа агар чаҳ даъвӣ дӯстӣ мекунанд аммо душман ҷон эшонанд ва агар подшоҳи мқбл ва соҳибназар уфтад яке азин муфсидону бдсиртони робҳзрти худ роҳи надиҳад .

و بحقیقت هر کس از مقربان حضرت ملوک که ایشان را بر ظلم دلیر میگردانند و دوستی مال وجمع ان بر نظر ایشان میآرایند تا ایشان بحلال و حرام در جمع مال میکوشند و خون درویشان میریزند و وزر و بال میاندوزند و ناگاه با بحادثه‌ای یا بمرگ آن جمله تلف میشود و بدنامی دین و دنیا با ایشان میماند آن طایفه اگر چه دعوی دوستی میکنند اما دشمن جان ایشانند و اگر پادشاه مقبل و صاحبنظر افتد یکی ازین مفسدان و بدسیرتان رابحضرت خود راه ندهد.

Аммо ҳар касро ин назар нест аз ғояти ҳирси дунёу дӯстии мол . Аҳли рӯзгори бештари чунин ъўонону бдослонро бахуд роҳ медиҳанд вози суҳбати ҳрнмндони возодгону аҳли маънӣу арбоби фазлу асҳоби буютоту ройзанону носеҳони бихир маҳрӯм мемонанд ва агар низ азин навъи банодира касе дрҳзрт мулӯк бошад номултафиту манкӯбу номақбӯл буд . Аз баҳри онки ҷамъӣ аз бдгўёну бадхоҳони Фронмоинд ки ӯ дар банди тавфир девон нест ва дар тақсири хазонаи микўшду ҷаллодтӣ ва кифоятӣ надорад .

اما هر کس را این نظر نیست از غایت حرص دنیا و دوستی مال. اهل روزگار بیشتر چنین عوانان و بداصلان را بخود راه میدهند واز صحبت هرنمندان وآزادگان و اهل معنی و ارباب فضل و اصحاب بیوتات و رایزنان و ناصحان بخیر محروم میمانند و اگر نیز ازین نوع بنادره کسی درحضرت ملوک باشد ناملتفت و منکوب و نامقبول بود. از بهر آنک جمعی از بدگویان و بدخواهان فرانمایند که او در بند توفیر دیوان نیست و در تقصیر خزانه میکوشد و جلادتی و کفایتی ندارد.

Подшоҳи хирадманди соҳиб саодат мӯед аз ҳазрати ҷлт онаст ки бнўри фаросати шоҳона назар кунад андари аҳволи замона ки ин гандаи пери изор ва ин биўФои макор аз ибтидои аҳди фалаки даввор то интиҳои кори рӯзи гори чандини ҳазор бар ноӣ чуннигору ҷавон чун навбаҳорро шавҳар гирифту бики дасти ҳарякро бҳзорони нишоту ноз дар брмикшду бадӣгари дасти ханҷари қҳрбози брмикшд . Кадомин сар бар болин худ ёфт ки набаред кадоми шикам пар кард ки надарид ? онк ӯро бишнохт гуфт :

پادشاه خردمند صاحب سعادت موید از حضرت جلت آن است که بنور فراست شاهانه نظر کند اندر احوال زمانه که این گنده پیر عذار و این بیوفای مکار از ابتدای عهد فلک دوار تا انتهای کار روز گار چندین هزار بر نای چون نگار و جوان چون نوبهار را شوهر گرفت و بیک دست هریک را بهزاران نشاط و ناز در برمیکشد و بدیگر دست خنجر قهرباز برمیکشد. کدامین سر بر بالین خود یافت که نبرید کدام شکم پر کرد که ندرید؟ آنک او را بشناخت گفت:

Кадоми дӯстро бихонад ки на бадари душманӣ берун ронад кадоми азизро бнўохт ки на бмзлтши бгдохти кадоми бечораро амир кард ки на оқибаташ асир кард кро дар мамлакат вазир гардонид ки на чун мамлакаташи збрў зер гардонид крои бшҳри ёрӣ бар тахти шоҳии нишонд ки на чун таҳтаи шатранҷаш бо шоҳ барафшонад ?

کدام دوست را بخواند که نه بدر دشمنی بیرون راند کدام عزیز را بنواخت که نه بمذلتش بگداخت کدام بیچاره را امیر کرد که نه عاقبتش اسیر کرد کرا در مملکت وزیر گردانید که نه چون مملکتش زبرو زیر گردانید کرا بشهر یاری بر تخت شاهی نشاند که نه چون تخته شطرنجش با شاه برافشاند؟

То чун бидида эътибори бадаҳдии дунёии нопойдору биўФоиии сипеҳри макор мушоҳида кунад бар сини ғурур ӯ Фрочоаҳ нашаваду бзхорФи ҷоҳу молу тнъми ду рӯзаи фонӣ гмраҳ нагардад . Ва яқини шиносад ки чун бо дигарон вафо накард бо ӯ ҳам накунад . Пас бар худ ва бар халқи худоӣ аз баҳри ҷаҳони ориятӣ ситам накунад ки дунёии биўФои србсри озор мӯрӣ наярзад чаро оқил аз баҳр ӯ озори худоӣу халқ бар зад .

تا چون بدیده اعتبار بدعهدی دنیای ناپایدار و بیوفایی سپهر مکار مشاهده کند بر سن غرور او فراچاه نشود و بزخارف جاه و مال و تنعم دو روزه فانی گمره نگردد. و یقین شناسد که چون با دیگران وفا نکرد با او هم نکند. پس بر خود و بر خلق خدای از بهر جهان عاریتی ستم نکند که دنیای بیوفا سربسر آزار موری نیرزد چرا عاقل از بهر او آزار خدای و خلق بر زد.

Аммо ҳолати сим ки подшоҳро бо худоӣ хешаст ӣнҷои адли рости доштани зоҳиру ботин хешаст бо худоӣу сару ълониаҳ бо худои икрнг кардану салтанату мамлакат ҳамчун кмрбндгӣ бар миён бастан чунонк худроу мамлакатро барои худоӣ дорад на чунонк худоироу мамлакатро барои худ хоҳад .

اما حالت سیم که پادشاه را با خدای خویش است اینجا عدل راست داشتن ظاهر و باطن خویش است با خدای و سر و علانیه با خدای یکرنگ کردن و سلطنت و مملکت همچون کمربندگی بر میان بستن چنانک خود را و مملکت را برای خدای دارد نه چنانک خدای را و مملکت را برای خود خواهد.

Ва эҳсон онаст ки хоҷа фармуд алайҳи ассалом « алоҳсони ани тъбдоллаҳи конки туроаи ?фони лами ткни туроаи ?фонаи ирок »у тааббуди подшоҳ он нест ки бтоъти нофила машғӯл шавад чун намозу рӯзау таловати қуръону бештари авқоти бъзлту инқитоъу хилват машғӯл бошаду масолеҳи халқ фурӯ гузораду асҳоби ҳўоиҷро маҳрӯм гирданд ва аз салоҳу фасоди малик бихбр монаду раоёро бадасти зулма фурӯ гузорад ки ин маъсиятӣ буд аз ҷумлаи маосии зиёдаттар . Валикини тааббуди подшоҳ онаст ки баъд аз адои фароизу сунани ривоят рӯй бмсолҳи малики орад ва аз аҳволи билоду ибод мтФҳс шаваду бръоити ҳуқуқи мусулмонӣу мусулмонони қиёми намояду дрбндгони худоӣу аҳкоми подшоҳии чунон тасарруф кунад ки гӯйӣ дар худоӣ менигарад ва агар он қӯт назар надорад яқин донад ки худоӣ дар вай менигарад то ҳарч кунад бФрмон кунад ва аз олоиши ҳавоу табъ пок дорад то он ҳаряк ӯро қадамӣ шавад сулӯки роҳи ҳақроу мӯҷиби қрбтӣ ва рифъатӣ гардад ҳазрати рубубиятро .

و احسان آن است که خواجه فرمود علیه‌السلام «الاحسان ان تعبدالله کانک تراه فان لم تکن تراه فانه یراک» و تعبد پادشاه آن نیست که بطاعت نافله مشغول شود چون نماز و روزه و تلاوت قرآن و بیشتر اوقات بعزلت و انقطاع و خلوت مشغول باشد و مصالح خلق فرو گذارد و اصحاب حوایج را محروم گرداند و از صلاح و فساد ملک بیخبر ماند و رعایا را بدست ظلمه فرو گذارد که این معصیتی بود از جمله معاصی زیادت‌تر. ولیکن تعبد پادشاه آن است که بعد از ادای فرایض و سنن روایت روی بمصالح ملک آرد و از احوال بلاد و عباد متفحص شود و برعایت حقوق مسلمانی و مسلمانان قیام نماید و دربندگان خدای و احکام پادشاهی چنان تصرف کند که گویی در خدای مینگرد و اگر آن قوت نظر ندارد یقین داند که خدای در وی مینگرد تا هرچ کند بفرمان کند و از آلایش هوا و طبع پاک دارد تا آن هریک او را قدمی شود سلوک راه حق را و موجب قربتی و رفعتی گردد حضرت ربوبیت را.

Ва « аитоءи зии алқрбӣ » ҷумлаи салаи раҳм убудийятаст ки турфаи алъайни сар аз остона бандагӣ барнадораду бподшоҳии маҷозии дунё мағрур нашавад « Флои тъзнкми алҳиўаҳи алднёу лои иғрнкми аллоҳи алғрўр »у баназари аҷаби бахуду мамлакат худ нанигарад чун фиръавн ки мегуфт « алиси лии малики Мисру ҳзаҳи алонҳори тҷрии ман таҳтӣ » . Блаки бъҷзу инкисору бечорагии пайвастаи мулозимати Утбаи убудийяти намояд . Чунонк мегуяд

و «ایتاء ذی‌القربی» جمله صله رحم عبودیت است که طرفه العین سر از آستانه بندگی برندارد و بپادشاهی مجازی دنیا مغرور نشود «فلا تعزنکم الحیوه الدنیا و لا یغرنکم الله الغرور» و بنظر عجب بخود و مملکت خود ننگرد چون فرعون که میگفت «الیس لی ملک مصر و هذه الانهار تجری من تحتی». بلک بعجز و انکسار و بیچارگی پیوسته ملازمت عتبه عبودیت نماید. چنانک میگوید

Такя бар салтанат Маҳмӯдӣ накунад Аёзи вақт хеш бошад бпиўстни аҷз дар менигарад .

تکیه بر سلطنت محمودی نکند ایاز وقت خویش باشد بپیوستن عجز در مینگرد.

Аммо фаҳшоу мункиру бағии дарин ҳолати кибру нихвати подшоҳӣу трФъу тафаввуқ салтанатаст ки беихтиёр дар димоғи мулӯк падед ояд ва он натиҷа дид истиғноу касрати эҳтиёҷи халқ бахудаст ва ин маразӣаст рӯҳонӣ ки атиббои ҳозиқи онро алоҷ кунанд ки бар мизоҷи ҷону дил воқифанд ва агар ин офатро муъолиҷат накунанд азин марази туғёни ҳақ таваллуд кунад . Чунонк ҳақ таъолӣ фармуд « ани алонсони литғии ани роҳи астғнӣ » ва ҷое дигар фармуд «у луи басти аллоҳи алрзқи лъбодаҳи лбғўои фии аларз » .

اما فحشا و منکر و بغی درین حالت کبر و نخوت پادشاهی و ترفع و تفوق سلطنت است که بی‌اختیار در دماغ ملوک پدید آید و آن نتیجه دید استغنا و کثرت احتیاج خلق بخود است و این مرضی است روحانی که اطبای حاذق آن را علاج کنند که بر مزاج جان و دل واقف‌اند و اگر این آفت را معالجت نکنند ازین مرض طغیان حق تولد کند. چنانک حق تعالی فرمود «ان‌الانسان لیطغی ان راه استغنی» و جایی دیگر فرمود «و لو بسط الله الرزق لعباده لبغوا فی‌الارض».

Яқини шиносад ки дар вақти онк банда бичишам Ганау истиғноу иззати салтанат бахуд нигарад марази такаббуру тҷбри дрдмоғ ӯ падед ояд ва чун бичишам ҳақорату мазаллат дар халқ худоӣ нигарад дарҳол аз назари аноят ҳақ биафтад . Хоҷаи алайҳи ассаломи миФрмоид : « лои идхли алҷнаҳи ман кони фии қалбаи мисқоли зарраи ман алкбир » пурседанд ки ё расӯли аллоҳ кбрчаҳ бошад ? фармуд « ғмзи анносу сФаҳ алҳақ » . Гуфт кибр онаст ки бичишам ҳақорат бамурдмон накарду ҳақи боз натавонад дид .

یقین شناسد که در وقت آنک بنده بچشم غنا و استغنا و عزت سلطنت بخود نگرد مرض تکبر و تجبر دردماغ او پدید آید و چون بچشم حقارت و مذلت در خلق خدای نگرد درحال از نظر عنایت حق بیفتد. خواجه علیه‌السلام میفرماید: «لا یدخل الجنه من کان فی قلبه مثقال ذره من الکبیر» پرسیدند که یا رسول‌الله کبرچه باشد؟ فرمود «غمض الناس و سفه الحق». گفت کبر آن است که بچشم حقارت بمردمان نکرد و حق باز نتواند دید.

Ва муъолиҷати ин офат онаст ки чун тоўс ҳар вақти каса нафас биппару боли салтанату мамлакати худ дрнгрд ва хуш омад он дар вай пдидоид хоҳад ки дар олами такаббуру тҷбр парвоз кунад бпои сиёҳи аҷзу фано дар нигарад ки аввали асл ӯ аз чаҳ буд « ?илами нхлқкми ман моءи маин » боз бинад ки аввали қатрае оби хор буд ва дар охири муштии хок хор хоҳад буд ва дарин ҳолати асири як луқма ва як қатрау оҷизи онки он луқма ва он қатра чун бугзарад ки агар дарав банд шавад розӣ бошад ки малик ҳар ду ҷаҳон бидиҳад то аз он халос ёбад . Ва маъаи ҳозои лаҳзаи Флҳзаҳи мунтазири онки сайлоби аҷал дар расаду расму тлли хонаи умр ки гардиши афлоки бадасти шабу рӯзи як як хишт ӯ бар кандааст бакулӣ хароб кунад . Дарин чунин ҳолатӣ чаҳ мағрур бояд шуд ва азин чунин давлатӣ чаҳ ҳисоб бар шояд гирифт ?

و معالجت این آفت آن است که چون طاوس هر وقت کسه نفس بپر و بال سلطنت و مملکت خود درنگرد و خوش آمد آن در وی پدیدآید خواهد که در عالم تکبر و تجبر پرواز کند بپای سیاه عجز و فنا در نگرد که اول اصل او از چه بود «الم نخلقکم من ماء مهین» باز بیند که اول قطره‌ای آب خوار بود و در آخر مشتی خاک خوار خواهد بود و درین حالت اسیر یک لقمه و یک قطره و عاجز آنک آن لقمه و آن قطره چون بگذرد که اگر درو بند شود راضی باشد که ملک هر دو جهان بدهد تا از آن خلاص یابد. و مع هذا لحظه فلحظه منتظر آنک سیلاب اجل در رسد و رسم و طلل خانه عمر که گردش افلاک بدست شب و روز یک یک خشت او بر کنده است بکلی خراب کند. درین چنین حالتی چه مغرور باید شد و ازین چنین دولتی چه حساب بر شاید گرفت؟

Аммо сирати мулӯк бо ҳар тайифае аз раоёу шафқат бар аҳволи халқи бдонки подшоҳ дар ҷаҳони бмсобт диласт дар тан ки чун подшоҳ бслоҳ бозояд ҳамаи ҷаҳон бслоҳ бозояд ва агар подшоҳ бФсод ояд ҳамаи ҷаҳон ба фасод ояд . Чунонк хоҷаи алайҳи ассалом дар ҳақ дил фармуд « ани фии ҷасади ибни одами лмзғаҳ азо сулҳаст сулҳи баҳои соири алҷсду азои Фсдти Фсди баҳои соири алҷсди алоўҳии алқлб » . Ва азинҷои миФрмоид « анноси алии дайни млўкҳм » .

اما سیرت ملوک با هر طایفه‌ای از رعایا و شفقت بر احوال خلق بدانک پادشاه در جهان بمثابت دل است در تن که چون پادشاه بصلاح بازآید همه جهان بصلاح بازآید و اگر پادشاه بفساد آید همه جهان به فساد آید. چنانک خواجه علیه‌السلام در حق دل فرمود «ان فی جسد ابن آدم لمضغه اذا صلحست صلح بها سایر الجسد و اذا فسدت فسد بها سایر الجسد الاوهی القلب». و ازینجا میفرماید «الناس علی دین ملوکهم».

Ва вазири подшоҳро бмсобт ақласт дилро чунонк дилро аз ақлии комил ногузираст то бмшоўрт ӯ дар мамолики бадан тасарруф кунаду масолеҳи куллӣу ҷузвии бад-ӣн риоят кунад подшоҳро аз вазирии олами одили мунсифи мтмизи кофии амини воқифи ҷаҳондидаи кордони соҳиби ҳиммати соҳиби рой бо муруввати некӯи халқи дайндори мутадаййини поки эътиқоди мушфиқи ногризст ки дар ҷумлаи аҳволи дархусӯсу умум бо ӯ мушовират кунаду ҷумлагии арқони давлату наввоби ҳазрату оммаи раиятро муроҷиат бо ӯ буд .

و وزیر پادشاه را بمثابت عقل است دل را چنانک دل را از عقلی کامل ناگزیر است تا بمشاورت او در ممالک بدن تصرف کند و مصالح کلی و جزوی بدین رعایت کند پادشاه را از وزیری عالم عادل منصف متمیز کافی امین واقف جهاندیده کاردان صاحب همت صاحب رای با مروت نیکو خلق دیندار متدین پاک اعتقاد مشفق ناگریزست که در جمله احوال درخصوص و عموم با او مشاورت کند و جملگی ارکان دولت و نواب حضرت و عامه رعیت را مراجعت با او بود.

Чун вазири чунин буд подшоҳи бФроғту рифоҳят ба ҷаҳонгирӣу ончи шароиту одоб салтанатаст машғӯли тўондбўди волои подшоҳро чун бҷҳондорӣу аҳкоми вазорати қиём бояд намӯд аз ҷаҳонгирии вшроиту номӯси салтанати бозмонду аҳволи мамлакату раият мухтал шавад . Хоҷаи алайҳи ассалом аз ӣнҷо фармуд « азои ародоллаҳи бмлки хирои ҷаъли ?лаи взирои солҳо ?фон насӣ зикрау ани зикри аъона » .

چون وزیر چنین بود پادشاه بفراغت و رفاهیت به جهانگیری و آنچ شرایط و آداب سلطنت است مشغول تواندبود والا پادشاه را چون بجهانداری و احکام وزارت قیام باید نمود از جهانگیری وشرایط و ناموس سلطنت بازماند و احوال مملکت و رعیت مختل شود. خواجه علیه‌السلام از اینجا فرمود «اذا ارادالله بملک خیرا جعل له وزیرا صالحا فان نسی ذکره و ان ذکر اعانه».

Ва чун вазир шоиста бошад бояд ки ӯро муҳтарам ва муваққар дораду ҳукм ӯ дрммлкт нофиз гирданд валикини мушаррафи аҳвол ӯ бошад то онч дар мамолик равад бо вазеъу шариф подшоҳ барон вуқуф дорад .

و چون وزیر شایسته باشد باید که او را محترم و موقر دارد و حکم او درمملکت نافذ گرداند ولیکن مشرف احوال او باشد تا آنچ در ممالک رود با وضیع و شریف پادشاه بران وقوف دارد.

Ва ҳамчунин дигари арқони давлат чун ; муставфӣу мушаррафу нозиру оризи вмншӣу ҳоҷибу хозину астодолдору ҷумлагии амалаи бмсобти ҳавос хумсаанду ҳиси муштараку қувои башарӣ чун чашму гӯшу забону бинӣу ламсу фикру хаёлу фаҳму ҳофизау зокираи дигари қуво . Ва умарои бмсобти сару дасту пойу аъзоӣ раисаанд . Чун ҷигар ва шашу спрзу Зуҳрау ғайри ону наввобу уммол ва нақабоу дигари гмоштгони бмсобти асобъу мафосилу амъоу ғайри ону боқии умуми аҷноду раоёи маъаи тафовути дрҷотҳми бмсобти урӯқи воъсобу изому шуъӯру азулоту тамомии бадан . Чунонк шахси инсонии бад-ӣни ҷумла муҳтоҷаст ва агар азинҳои яке узв набошад шахси ноқис буд ҳамчунин подшоҳи бад-ӣни ҷумла муҳтоҷаст ва агар азинҳо яке набошад кор мамлакат бидон миқдори нуқсони пазирад ва агар чаҳ ҳолро бннмоид .

و همچنین دیگر ارکان دولت چون؛ مستوفی و مشرف و ناظر و عارض ومنشی و حاجب و خازن و استادالدار و جملگی عمله بمثابت حواس خمسه‌اند و حس مشترک و قوای بشری چون چشم و گوش و زبان و بینی و لمس و فکر و خیال و فهم و حافظه و ذاکره دیگر قوا. و امرا بمثابت سر و دست و پای و اعضای رئیسه‌اند. چون جگر و شش و سپرز و زهره و غیر آن و نواب و عمال و نقبا و دیگر گماشتگان بمثابت اصابع و مفاصل و امعا و غیر آن و باقی عموم اجناد و رعایا مع تفاوت درجاتهم بمثابت عروق واعصاب و عظام و شعور و عضلات و تمامی بدن.چنانک شخص انسانی بدین جمله محتاج است و اگر ازینها یکی عضو نباشد شخص ناقص بود همچنین پادشاه بدین جمله محتاج است و اگر ازینها یکی نباشد کار مملکت بدان مقدار نقصان پذیرد و اگر چه حال را بننماید.

Пас подшоҳ бояд ки ҳаряки азин асҳоби маносибро баъд аз аҳляти тамому амонату диёнату никўсиртӣ ки маълум карда бошаду яқини шинохта дар мансабу мақоми хеш насб фармоед ва тамкин диҳад ва аз аҳволи эшон бовуқуф бошад то ҷуръат ва тҷоср нанамоянд ва томъ нигараданд . Ва ончи нони порау иқтоъи вмъишти эшон бошдтмоми брсондто аз эҳтиёҷи зарурӣ дар хиёнат науфтанду сухани баъзе дар ҳақи баъзе бебайнату эҳтиёт тамом нашунӯд ки ҷамъии бҳсди аминони родри сӯрати хиёнати фарои намоянду мушфиқонро бхёнт мансӯб гардонанд ва бар мухлисон тӯҳматҳо ниҳанд .

پس پادشاه باید که هریک ازین اصحاب مناصب را بعد از اهلیت تمام و امانت و دیانت و نیکوسیرتی که معلوم کرده باشد و یقین شناخته در منصب و مقام خویش نصب فرماید و تمکین دهد و از احوال ایشان باوقوف باشد تا جرأت و تجاسر ننمایند و طامع نگردند.و آنچ نان پاره و اقطاع ومعیشت ایشان باشدتمام برساندتا از احتیاج ضروری در خیانت نیفتند و سخن بعضی در حق بعضی بی‌بینت و احتیاط تمام نشنود که جمعی بحسد امینان رادر صورت خیانت فرا نمایند و مشفقان را بخیانت منسوب گردانند و بر مخلصان تهمتها نهند.

Ва агар аз мухлисии хурдае дрўҷўд ояд ки халалӣ зёдтӣ нахоҳад буд афви подшоҳонаро кор фармоеду баҳри чиз дар хашм нашавад ва сиёсатҳои боФрот нафармоед . Вогар ҷурмӣ бошад ки азон дар натавон гузашт «у ҷзоءи сиӣаҳи сиӣаҳи мислҳо » бархонаду пайвастаи оят « влокозмини алғизу алъоФини ани анноси валлоҳи иҳби алмҳснин »ро насб дида дорад валикин на чунонк бсҳли ҳубобӣу слси алънонӣу сусти мизоҷӣ мансӯб гардаду аҳли фитнау фасод далер гирданд ва дар димоғҳо фасодҳо падед ояд .

و اگر از مخلصی خرده‌ای دروجود آید که خللی زیادتی نخواهد بود عفو پادشاهانه را کار فرماید و بهر چیز در خشم نشود و سیاستهای بافراط نفرماید. واگر جرمی باشد که ازان در نتوان گذشت «و جزاء سیئه سیئه مثلها» برخواند و پیوسته آیت «ولاکاظمین الغیظ و العافین عن الناس والله یحب المحسنین» را نصب دیده دارد ولیکن نه چنانک بسهل حبابی و سلس العنانی و سست مزاجی منسوب گردد و اهل فتنه و فساد دلیر گردند و در دماغها فسادها پدید آید.

Блаки подшоҳ бояд ки бсёсту интиқому рҷўлиту ҳамият машҳур бошад . Агар ҷурмҳои хирад бошад тхўиФ кунаду таҳдиди намояд ва ҳуҷҷат гирад ва насиҳат фармоеду ҳалами барзад ва афв кунад ва агар ҷурмӣ буд ки мӯҷиб қисос бошад ё бхлли малик таъаллуқ дорад албата азон дар нагзараду бФрмони шаръи теғ бедареғро кор фармоед . Ин маънии ҳошо чун иллат оклаҳ бошад ки дар узвӣ падед ояд албата эҳмол натавон кард он узвро бтиғи ҷудо бояд кард то он иллати бҷмлгии аъзо сироят накунад .

بلک پادشاه باید که بسیاست و انتقام و رجولیت و حمیت مشهور باشد. اگر جرمهای خرد باشد تخویف کند و تهدید نماید و حجت گیرد و نصیحت فرماید و حلم برزد و عفو کند و اگر جرمی بود که موجب قصاص باشد یا بخلل ملک تعلق دارد البته ازان در نگذرد و بفرمان شرع تیغ بی‌دریغ را کار فرماید. این معنی حاشا چون علت آکله باشد که در عضوی پدید آید البته اهمال نتوان کرد آن عضو را بتیغ جدا باید کرد تا آن علت بجملگی اعضا سرایت نکند.

Дар корҳо ду тарафи тафриту ифроти нигаҳ бояд дошт ки « хайри аломўри аўстҳо » ва дар сиёсат на чандон маболиғат бояд намӯд ки мардуми ҳаросон ва нФўр шаваду хавфу нафрат бар тбоъ муставле гардаду нуфус мтшрд шавад ва макрҳоу ҳилтҳои созанд ки мӯҷиби ташвиш мамлакат бошад

در کارها دو طرف تفریط و افراط نگه باید داشت که «خیر الامور اوسطها» و در سیاست نه چندان مبالغت باید نمود که مردم هراسان و نفور شود و خوف و نفرت بر طباع مستولی گردد و نفوس متشرد شود و مکرها و حیلتها سازند که موجب تشویش مملکت باشد

Ва низ чандон ҳалам набояд брзидкаҳи вақъи подшоҳӣу ҳайбати салтанат аз дилҳо бархезаду муфсидони ворозл далер гирданду зулма муставле шаванду кор бар муслеҳону мухлисону зуъафоу ғрбо танг ояд ва аз ҷавониби халали азим таваллуд кунад .

و نیز چندان حلم نباید برزیدکه وقع پادشاهی و هیبت سلطنت از دلها برخیزد و مفسدان واراذل دلیر گردند و ظلمه مستولی شوند و کار بر مصلحان و مخلصان و ضعفا و غربا تنگ آید و از جوانب خلل عظیم تولد کند.

Ва дар саховат на чандон ғулув бояд кард ки босроФу итлофу табзири анҷомад ки он мазмумаст . Ҳақ таъолӣ фармуд « ани алмбзрини конўои ихвони алшётин » ва фармуд « анаи лоиҳби алмсрФин » ва дар ҳифзи мол то бҳдӣ набояд кушед ки ббхлу знт мансӯб гардад ки он мазаммату хисорати дунё ва охиратаст чунонк фармуд «у лои иҳсбни аллазӣнаи ибхлўни бмои отиҳми аллоҳи ман фазлаи ҳўи хайри илоҳами бали ҳўшри ?лаами ситўФўни моихлўо ба явми алқёмаҳ » бал ки фазли худоӣ аз халқи худоӣ дареғ надораду никномии дунёу савоби охират ҳосил кунад . Пеш аз онк ногоҳ амири аҷали камӣни бргшоид ва ӯро аз сари тахт мамлакат бирабоеду ранҷи брдчндини сола ӯ бадаст душманон диҳаду оташи ҳасрату надомату ғаромати он чунон дар ҷон ӯ муштаал гардад ки ноираҳи он бҳичи обии ҷузи оби раҳмат мантиқӣ нашавад .

و در سخاوت نه چندان غلو باید کرد که باسراف و اتلاف و تبذیر انجامد که آن مذموم است. حق تعالی فرمود «ان‌المبذرین کانوا اخوان الشیاطین» و فرمود «انه لایحب المسرفین» و در حفظ مال تا بحدی نباید کوشید که ببخل و ضنت منسوب گردد که آن مذمت و خسارت دنیا و آخرت است چنانک فرمود «و لا یحسبن الذین یبخلون بما آتیهم الله من فضله هو خیر الهم بل هوشر لهم سیطوفون مایخلوا به یوم القیامه» بل که فضل خدای از خلق خدای دریغ ندارد و نیکنامی دنیا و ثواب آخرت حاصل کند. پیش از آنک ناگاه امیر اجل کمین برگشاید و او را از سر تخت مملکت برباید و رنج بردچندین ساله او بدست دشمنان دهد و آتش حسرت و ندامت و غرامت آن چنان در جان او مشتعل گردد که نایره آن بهیچ آبی جز آب رحمت منطقی نشود.

Ҳркрои дидаи басирати бнўр илоҳӣ мунаввараст ӯро гузоштани ҷоҳу моли фонӣ мусаввираст . Боқӣоти солеҳот ки дастгиру фарёдрас муъминаст аъмоли солеҳа баданӣасту хайроти боқӣаи молӣ . Хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « азомоти алонсони анқтъи амалаи алои ани сулс : садақаи ҷорӣа ӯ илми интФъ ба ӯ валади солеҳи идъўи ?лаи болхир » .

هرکرا دیده بصیرت بنور الهی منورست او را گذاشتن جاه و مال فانی مصور است. باقیات صالحات که دستگیر و فریادرس مومن است اعمال صالحه بدنی است و خیرات باقیه مالی. خواجه علیه‌السلام فرمود «اذامات الانسان انقطع عمله الا عن ثلث: صدقه جاریه او علم ینتفع به او ولد صالح یدعو له بالخیر».

Чаҳ давлат бошад шигарфтар аз ан ки банда дар гӯри хуфтаи вози аъмоли фурӯмонда ҳар нафас ва ҳар лаҳзаи тибқҳои раҳмату каромат аз ҳазрати иззати малоикаи муқарраби бадви мирсоннд ки ин савоби луқма Эйаст ки дар мадрисау хонақоҳи ту бФлони фақиҳ ва дарвеш расед ё савоби истироҳату осоишӣ ки аз биқоъи хайроти ту бФлон банда расед ки бар фалон пул бигузашт ё дар фалони работ дар соя деворӣ нишаст ё дар фалони масҷиди ду ракаати намози гузорад .

چه دولت باشد شگرف‌تر از ان که بنده در گور خفته واز اعمال فرومانده هر نفس و هر لحظه طبقهای رحمت و کرامت از حضرت عزت ملائکه مقرب بدو میرسانند که این ثواب لقمه‌ای است که در مدرسه و خانقاه تو بفلان فقیه و درویش رسید یا ثواب استراحت و آسایشی که از بقاع خیرات تو بفلان بنده رسید که بر فلان پل بگذشت یا در فلان رباط در سایه دیواری نشست یا در فلان مسجد دو رکعت نماز گزارد.

Ҳар подшоҳиро дар айёми давлати хеши чунин саодатҳо аз худ дареғ набояд дошт ки он хайрот нокарда намонад валикин чун ӯ аз хоби хуши давлат дар ояд молу сирват аз дасти рафта буд ва ӯ азон саодати маҳрӯми монда .

هر پادشاهی را در ایام دولت خویش چنین سعادتها از خود دریغ نباید داشت که آن خیرات ناکرده نماند ولیکن چون او از خواب خوش دولت در آید مال و ثروت از دست رفته بود و او ازان سعادت محروم مانده.

Борӣ агар азин саодат маҳрӯм монад зинҳору зинҳори худро дар маърази шақовати ибтоли хайрот дигарон наяндозад .

باری اگر ازین سعادت محروم ماند زنهار و زنهار خودرا در معرض شقاوت ابطال خیرات دیگران نیندازد.

Ва бмсқоли заррае саъй дар тағйиру табдил авқоф нанамояд ва аз ройзанони бдсирти фосиди ъқидти тақрири ин маънӣ қабул накунад ки эшон бҷҳлу ғифлат дар хӯну ҷону имони хеш саъй мекунанд . Ва хабар надоранд ки дуои бади чандини ҳазор мустаҳаққи мазлӯм ки ҳамаи аҳли хайр ва салоҳ бошанд кадоми оқил ихтиёр кунаду ҳиммати арвоҳи чандини ҳазор бонии хайри кадоми муътақид дар ақаби хеш раво дорад ?

و بمثقال ذره‌ای سعی در تغییر و تبدیل اوقاف ننماید و از رایزنان بدسیرت فاسد عقیدت تقریر این معنی قبول نکند که ایشان بجهل و غفلت در خون و جان و ایمان خویش سعی میکنند. و خبر ندارند که دعای بد چندین هزار مستحق مظلوم که همه اهل خیر و صلاح باشند کدام عاقل اختیار کند و همت ارواح چندین هزار بانی خیر کدام معتقد در عقب خویش روا دارد؟

Бошдкаҳ дар буқъае бихирии мақбули афтодаи бошдўи рӯҳи бонии он хайрро дар ҳазрат иззат бидон всилти қрбтии падеди омадаи пайваста дарон ҳазрати мзлмаҳи хеш арза медорад ки « худовандо ! ман моли худ аз нафаси худ бозгрФтми вФрзндонро маҳрӯм гардонидам вози баҳри ризои тўбри бандагони ту вақф кардам фалони золими он хайри ман ботил мекунаду бандагони туро маҳрӯм мегузорад ва бо ҳазрати ту ин далерӣ менамояд чаҳ гӯйӣ ? аз ӯҳдаи ин воқеа ки берун тавонад омад ? хусусан чун авқоф бисёр буду матолибон бисёр нъўзболлаҳи ман азоби алнор .

باشدکه در بقعه‌ای بخیری مقبول افتاده باشدو روح بانی آن خیر را در حضرت عزت بدان وسیلت قربتی پدید آمده پیوسته دران حضرت مظلمه خویش عرضه میدارد که «خداوندا! من مال خود از نفس خود بازگرفتم وفرزندان را محروم گردانیدم واز بهر رضای توبر بندگان تو وقف کردم فلان ظالم آن خیر من باطل میکند و بندگان ترا محروم میگذارد و با حضرت تو این دلیری مینماید چه گویی؟ از عهده این واقعه که بیرون تواند آمد؟ خصوصا چون اوقاف بسیار بود و مطالبان بسیار نعوذبالله من عذاب‌النار.

Взнҳор агар ҷоҳилӣ ё олимии мдоҳн рухсат диҳад ки моли авқофро дар чизеи дигари сарф шояд кард ё блшкр тавон дод ки бидон ғзо кунад ё бъморти пулӣ ё работӣ ё сғрӣ ё садӣ тавон кард . Бидон мағрур нашавад ҳошо ва куллан ин ҳеҷ раво набӯд алои бмсрФи хеш ҳар вақфи бмсби истеҳқоқ сарф кунанд бшрти воқифу алои онк фатво диҳад ва онк фармоеду онки мубошири он шуғл буд ва онк тавонад ва дафъ накунад ҷумла дар визру болу мзлмаҳ он бошанду фардои ҷумлаи мустаҳаққони авқофи хасм эшон гирданд ва дод хеш талабанд .

وزنهار اگر جاهلی یا عالمی مداهن رخصت دهد که مال اوقاف را در چیزی دیگر صرف شاید کرد یا بلشکر توان داد که بدان غزا کند یا بعمارت پلی یا رباطی یا ثغری یا سدی توان کرد. بدان مغرور نشود حاشا و کلا این هیچ روا نبود الا بمصرف خویش هر وقف بمصب استحقاق صرف کنند بشرط واقف و الا آنک فتوی دهد و آنک فرماید و آنک مباشر آن شغل بود و آنک تواند و دفع نکند جمله در وزر و بال و مظلمه آن باشند و فردا جمله مستحقان اوقاف خصم ایشان گردند و داد خویش طلبند.

Бар подшоҳ воҷибаст ки ҳар вақф ки дрммолк ӯ буд бшрти воқиф бар мустаҳаққони ан муқарар дорад ва бар авқофи Аминии соҳиби диёнати мушфиқ ки аҳли он кор бошад гуморд то дар амморот авқоф кӯшаду дасти зулмау мстأклаҳ азон кӯтоҳ дораду ҳақи бмстҳқони расонад . Чун чунин кунад чндонки воқифонро савоб диҳад ҳақи таъолии он подшоҳро савоб диҳад .

بر پادشاه واجب است که هر وقف که درممالک او بود بشرط واقف بر مستحقان ان مقرر دارد و بر اوقاف امینی صاحب دیانت مشفق که اهل آن کار باشد گمارد تا در عمارات اوقاف کوشد و دست ظلمه و مستأکله ازان کوتاه دارد و حق بمستحقان رساند. چون چنین کند چندانک واقفان را ثواب دهد حق تعالی آن پادشاه را ثواب دهد.

Ин заъиф вақте дар шом чунон шунид ки малики салоҳи аддӣни раҳмаи аллоҳи алайҳро одати чунон будӣ ки чун шаҳрӣ бигирифтӣ дар анҷои банноӣ хайрӣ кардӣ . Чун диёр Миср гирифт бо қозии фозили раҳмаи аллоҳи алайҳ ки вазир ӯ буд гуфт : мехоҳам ки дар ӣнҷо хонақоҳӣ бисозам . Қозӣ гуфт : ман мехоҳам ки дар диёри Мисри малики исломи ҳазор буқъаи хайр банно кунад . Гуфт : чигуна муяссар шавад ? қозӣ гуфт : дар диёри Мисри ҳазор буқъаи хайр беш бнокрдаҳанду халалӣ азим бидон авқоф роҳ ёфта агар малик ислом бифармоед то он авқофи баҳоли иморати бози оранд ва аз тасарруфи мстأклаҳ берун оваранду бомини мутадаййин супоранд то бмсрФ мерасонад савоби он ҷумла ӯро бошад ва чунон буд ки он хайрот ӯ банно фармӯда бифармуд то чунон карданд .

این ضعیف وقتی در شام چنان شنید که ملک صلاح‌الدین رحمه الله علیه را عادت چنان بودی که چون شهری بگرفتی در انجا بنای خیری کردی. چون دیار مصر گرفت با قاضی فاضل رحمه الله علیه که وزیر او بود گفت: میخواهم که در اینجا خانقاهی بسازم. قاضی گفت: من میخواهم که در دیار مصر ملک اسلام هزار بقعه خیر بنا کند. گفت: چگونه میسر شود؟ قاضی گفت: در دیار مصر هزار بقعه خیر بیش بناکرده‌اند و خللی عظیم بدان اوقاف راه یافته اگر ملک اسلام بفرماید تا آن اوقاف بحال عمارت باز‌آرند و از تصرف مستأکله بیرون آورند و بامینی متدین سپارند تا بمصرف میرساند ثواب آن جمله او را باشد و چنان بود که آن خیرات او بنا فرموده بفرمود تا چنان کردند.

Ва яқин бибояд донист ки ҳар халал ки дръҳди подшоҳӣ дар авқофи пдидоиди ҳақи таъолии ҷумла азон подшоҳ бозхост кунад . То ин кори муаззамро хор нашмуранд ва худро аз ваболи он нигаҳ доранд .

و یقین بباید دانست که هر خلل که درعهد پادشاهی در اوقاف پدیدآید حق تعالی جمله ازان پادشاه بازخواست کند. تا این کار معظم را خوار نشمرند و خود را از وبال آن نگه دارند.

Ва ҳамчунин аз баҳри шафқат бар аҳволи халқ бояд ки подшоҳ бар даргоҳи ҳоҷибӣ ё қиссаи дории муътамади дайндори некӯи ъқидт насб фармоед то аҳволи мазлӯмону ҳоҷтмндони бқсаҳ ё бпиғом арза медораду подшоҳи қазои ҳўоиҷи эшон аз муҳимоту воҷиботи хеши шиносаду ғаниматии бузурги шимурд .

و همچنین از بهر شفقت بر احوال خلق باید که پادشاه بر درگاه حاجبی یا قصه داری معتمد دیندار نیکو عقیدت نصب فرماید تا احوال مظلومان و حاجتمندان بقصه یا بپیغام عرضه میدارد و پادشاه قضای حوایج ایشان از مهمات و واجبات خویش شناسد و غنیمتی بزرگ شمرد.

Ва бар подшоҳ воҷибаст ки ҳар куҷои сғр кофар бошад амири мардонаи шуҷоъи диловари корозмудаи масофи дидаи дайндори боҳамияту ғайрати исломи нишонд бо лашкарии тамому нону иқтоъ тамом диҳад ва онгаҳ бифармоед то як шаби нёсоинди ҳамаи рӯзи бтохтну ҷиҳод машғӯл бошанд ва агар муҳтоҷ мадад шаванд мадад фармоед то пайвастаи қавии дасту чира ва хўшдл бошанду баҳри фатҳӣ ки бароед навохту ташрифу истимолат тоза фиристад то бидон далерӣу астзҳори ҷон фидо кунанд вдри қаҳру қамъи аъдоӣ дайн кӯшанд .

و بر پادشاه واجب است که هر کجا ثغر کافر باشد امیر مردانه شجاع دلاور کارآزموده مصاف دیده دیندار باحمیت و غیرت اسلام نشاند با لشکری تمام و نان و اقطاع تمام دهد و آنگه بفرماید تا یک شب نیاسایند همه روز بتاختن و جهاد مشغول باشند و اگر محتاج مدد شوند مدد فرماید تا پیوسته قوی دست و چیره و خوشدل باشند و بهر فتحی که براید نواخت و تشریف و استمالت تازه فرستد تا بدان دلیری و استظهار جان فدا کنند ودر قهر و قمع اعدای دین کوشند.

На чунонк ғифлат бар занад ва мӯҳмал гузоранд то кофар муставле шавад бар билоди ислом тохтан кунад ва ҳар вақти чандини ҳазор мусулмон бқтл овараду асири барад ва барда гирад аз аҳлу аёлу атфоли мусулмонон ки ин ҷумлаи ӯҳда дар змти подшоҳ вақт бошад вози ӯҳдаи ҷавоби он ӯро берун бояд омад .

نه چنانک غفلت بر زند و مهمل گذارند تا کافر مستولی شود بر بلاد اسلام تاختن کند و هر وقت چندین هزار مسلمان بقتل آورد و اسیر برد و برده گیرد از اهل و عیال و اطفال مسلمانان که این جمله عهده در ذمت پادشاه وقت باشد واز عهده جواب آن او را بیرون باید آمد.

Ва дигар бар подшоҳ воҷибаст ки чун бшҳрӣ ё вилоятии шаҳнае ё воле фиристад касе оқили мтмиз дайндор фиристад ки даравии сиёсату диёнату мурувват буд то бшроити он шуғли бўҷаҳи хеш қиём тавонад намӯд . Золимӣ набояд ки ҳамаи хӯни раияти резад ва ғофилӣ набояд ки масолеҳи раият мӯҳмал гузорад .

و دیگر بر پادشاه واجب است که چون بشهری یا ولایتی شحنه‌ای یا والیی فرستد کسی عاقل متمیز دیندار فرستد که دروی سیاست و دیانت و مروت بود تا بشرایط آن شغل بوجه خویش قیام تواند نمود. ظالمی نباید که همه خون رعیت ریزد و غافلی نباید که مصالح رعیت مهمل گذارد.

Ва дигар чун қозӣии бшҳрӣ ва вилоятӣ фиристад бояд ки оламу оқилу дайндор ва солеҳ фиристад ки даст кашида дорад аз моли айтому маворису авқофи Варшаваату амсоли ину хидматкорони муслеҳи муътамад ва мутадаййин дорад ки дар даъовии майл ва ҳайф накунанду бтмъи ҳақи ботилу ботил ҳақ накунанд . Ин маънии дарин рӯзгори душвортар даст диҳад ! зеро ки бештари қазо бхдмтӣ медиҳанд на боҳлити бзрўрт ҳар ки хидматӣ диҳад хидматӣ гирад .

و دیگر چون قاضیی بشهری و ولایتی فرستد باید که عالم و عاقل و دیندار و صالح فرستد که دست کشیده دارد از مال ایتام و مواریث و اوقاف ورشوت و امثال این و خدمتکاران مصلح معتمد و متدین دارد که در دعاوی میل و حیف نکنند و بطمع حق باطل و باطل حق نکنند. این معنی درین روزگار دشوارتر دست دهد! زیرا که بیشتر قضا بخدمتی میدهند نه باهلیت بضرورت هر که خدمتی دهد خدمتی گیرد.

Фии алҷмлаҳ чун подшоҳи татаббуъи аҳвол ҳар тайифа Эй кунад ва аз муомилот ҳар соҳиби амалу соҳиби ҳукм бохабар бошаду дарди мусулмонии домани ҷон ӯ гирифта бошад то дрммолк ӯ ҳайфӣ ва зулмӣ наравад корҳо зуди бслоҳ боз ояду ноаҳлон аҳл гирданд ки « анноси алии дайни млў киам » .

فی‌الجمله چون پادشاه تتبع احوال هر طایفه‌ای کند و از معاملات هر صاحب عمل و صاحب حکم باخبر باشد و درد مسلمانی دامن جان او گرفته باشد تا درممالک او حیفی و ظلمی نرود کارها زود بصلاح باز آید و نااهلان اهل گردند که «الناس علی دین ملو کهم».

Ва агар умр бғФлт гузораду дарбанди ҳавоу шаҳвату лиззати вақт хеш бошаду ғам раият нахурд золимони зуд муставле шаванду асҳоби маносиб татовул кунанду мустаҳаққонро маҳрӯм гардонанду куффор истило ёбанду мусулмононро мушавваш доранд ва хӯнҳои бноҳқ рехта шавад молҳои ғрбоу туҷҷор дар маъраз талаф уфтаду фасод ошкоро гардад ва чандон анвоъи балоу фитна падед ояд ки дар ибодат нагунҷад .

و اگر عمر بغفلت گذارد و دربند هوا و شهوت و لذت وقت خویش باشد و غم رعیت نخورد ظالمان زود مستولی شوند و اصحاب مناصب تطاول کنند و مستحقان را محروم گردانند و کفار استیلا یابند و مسلمانان را مشوش دارند و خونهای بناحق ریخته شود مالهای غربا و تجار در معرض تلف افتد و فساد آشکارا گردد و چندان انواع بلا و فتنه پدید آید که در عبادت نگنجد.

Ва ваболи ҷумла дар гардани подшоҳи золим фосиқ бошад . Хоҷаи алайҳи ассалом азинҷо фармуд « ани шари ибодуллоҳи явми алқёмаҳи эмоми ҷоӣри ҳрқ » . Ҳзорбораҳи гадоӣ бар чунин подшоҳӣ фазилат дорад зеро ки хоҷаи алайҳи ассаломи миФрмоид : « мо ман роъи лоиҳўти раиятаи бнсиҳтаҳи алои акбаҳи аллоҳи бмнхраҳи фии алнор » ва ҳамчунин миФрмоид : « мо ман амири ашираи алои иўтӣ ба явми алқёмаҳи мғлўлаҳи ядаи илои ънқаҳи атлқаҳ алҳақ ӯ абқаҳи алҷўр » . Ҳар фарозиро муносиби он нишебӣ буд чунонк ҳеҷ мартабае баландтар ва шарифтар аз мартаба подшоҳӣ нест чун бўҷаҳи хеш буд судаши онки хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « момни аҳади афзали манзалаи ман эмоми ани қоли сидқ ваон ҳукми адлу ани астрҳми раҳм » зӣонаши ҳам муносиби он буд . Ва слии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала .

و وبال جمله در گردن پادشاه ظالم فاسق باشد. خواجه علیه‌السلام ازینجا فرمود «ان شر عبادالله یوم القیامه امام جائر حرق». هزارباره گدایی بر چنین پادشاهی فضیلت دارد زیرا که خواجه علیه‌السلام میفرماید: «ما من راع لایحوط رعیته بنصیحته الا اکبه الله بمنخره فی‌‌النار» و همچنین میفرماید: «ما من امیر عشیره الا یوتی به یوم القیامه مغلوله یده الی عنقه اطلقه الحق او ابقه الجور». هر فرازی را مناسب آن نشیبی بود چنانک هیچ مرتبه‌ای بلندتر و شریفتر از مرتبه پادشاهی نیست چون بوجه خویش بود سودش آنک خواجه علیه‌السلام فرمود «مامن احد افضل منزله من امام ان قال صدق وان حکم عدل و ان استرحم رحم» زیانش هم مناسب آن بود. و صلی الله علی محمد و آله.