Қоли аллоҳи таъолӣ : «у аллазӣнаи аўтўои алълми дараҷот »

قال الله تعالی: «و الذین اوتوا العلم درجات»

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам : « алълмоу рсаҳи алонбёء »у қол « уламои умматии конбёء банӣ Исроил » .

و قال النبی صلی الله علیه و سلم: «العلما و رثه الانبیاء» و قال «علما امتی کانبیاء بنی اسرائیل».

Бдонки илми шарифтарин ва силтӣаст қурбати ҳақроу сифат ҳақасту бўсилти илми бдрҷот алӣ метавон расед ки « волзин ӯ тўои алълми дараҷот » .

بدانک علم شریف‌ترین و سیلتی است قربت حق را و صفت حق است و بوسیلت علم بدرجات علی میتوان رسید که «والذین او توا العلم درجات».

Валикин бидон шарт ки бо илми хавфу хашяти қарин буд зироки сари ҳамаи илмҳо худоӣ тарсӣасту ҳақи таъолии олам касеро мехонд ки ӯ хашят дораду худои тарс буд ки « анмои ихшии аллоҳи ман ибодаи алълмоء » . Ва ҳар чанд ки илми бёФзоиди хашяти мёФзоид . Чунонк хоҷаи алайҳ алслўаҳ фармуд « анои аълмкми биллоҳ ва ахшикм манеҳ » . Ва нишони хашят онаст ки бидон илм кор кунад ва онро всилти дараҷот охират созад на всилти ҷамъи молу иктисоби ҷодаи днёўӣу таматтуъоти бҳимӣ . Ва ҳар кас ки бидон амал накунаду всилти молу ҷоҳ днёўӣ созад ӯ ҷоҳиласт бҳқиқт на олам . Ва ҳақи таъолӣ мисли ӯ ҳошои бадар аз гӯш задааст ки « мисли аллазӣнаи ҳмлўои алтўриаҳи сами лами иҳмлўҳои кмсли алҳмори иҳмли асФоро » . Ва илм мирос анбиёст алайҳими ассалом «у ани уланбиёи лами иўри сўои динороу лои дрҳмоу лкнҳми иўрсўои алълми Фмни ахз ба Фқди ахзи бҳзи вофир » .

ولیکن بدان شرط که با علم خوف و خشیت قرین بود زیراک سر همه علمها خدای ترسی است و حق تعالی عالم کسی را میخواند که او خشیت دارد و خدای ترس بود که «انما یخشی الله من عباده العلماء». و هر چند که علم بیافزاید خشیت میافزاید. چنانک خواجه علیه الصلوه فرمود «انا اعلمکم بالله و اخشیکم منه». و نشان خشیت آن است که بدان علم کار کند و آن را وسیلت درجات آخرت سازد نه وسیلت جمع مال و اکتساب جاده دنیاوی و تمتعات بهیمی. و هر کس که بدان عمل نکند و وسیلت مال و جاه دنیاوی سازد او جاهل است بحقیقت نه عالم. و حق تعالی مثل او حاشا بدر از گوش زده است که «مثل الذین حملوا التوریه ثم لم یحملوها کمثل الحمار یحمل اسفارا». و علم میراث انبیاست علیهم السلام «و ان الانبیا لم یور ثوا دینارا و لا درهما و لکنهم یورثوا العلم فمن اخذ به فقد اخذ بحظ وافر».

Ва анбиёи алайҳими исломи ду навъи илм мирос гузоштанд : илми зоҳиру илми ботин .

و انبیا علیهم اسلام دو نوع علم میراث گذاشتند: علم ظاهر و علم باطن.

Илми зоҳири он илм нофеъаст ки саҳобаи разии аллоҳи анҳуам аз қавлу феъли хоҷаи алайҳи ассалом гирифтаанд то бъини воӣмаҳи салафи татаббуъ он карда вхўондаҳ ва омӯхта ва бидон амал карда аз илми китоби вснту тафсиру ахбору осори вақфау онч аз тавобеъи инҳост .

علم ظاهر آن علم نافع است که صحابه رضی‌الله عنهم از قول و فعل خواجه علیه السلام گرفته‌اند تا بعین وائمه سلف تتبع آن کرده وخوانده و آموخته و بدان عمل کرده از علم کتاب وسنت و تفسیر و اخبار و آثار وقفه و آنچ از توابع اینهاست.

Ва илми ботини маърифати он маъонӣаст ки бе воситаи Ҷабраил аз ғайби алғиб дар мақом « аўоднӣ » дар ҳолат « лии маъаи илоҳи вақт » зқаҳи ҷони хоҷаи алайҳ алслўаҳ мекарданд ки « Фоўҳии илои абдаи мо аўҳӣ » ва аз вилояти набуввати ҷуръаи он ҷомҳои моломол бар суннати киром бар ҷону ҷгрсўхтгони олами талаби мирихтнд ки « мосби аллоҳи фии садрии шиӣои алоу сбитаҳи фии садри абии бикр » .

و علم باطن معرفت آن معانی است که بی‌واسطه جبرئیل از غیب الغیب در مقام «اوادنی» در حالت «لی مع اله وقت» زقه جان خواجه علیه‌الصلوه میکردند که «فاوحی الی عبده ما اوحی» و از ولایت نبوت جرعه آن جامهای مالامال بر سنت کرام بر جان و جگرسوختگان عالم طلب میریختند که «ماصب الله فی‌صدری شیئا الا و صبیته فی صدر ابی‌بکر».

Ва ҳамчунонк илми зоҳири анвоъ бисёраст танаввуъи илми ботин зиёдатаст чун илми имону илми ислому илми эҳсону илми аиқону илми аёну илми айну илми тўбту илми зуҳду илми вараъу илми тақвоу илми ихлосу илми маърифати нафаси вълми сифоту офоти нафасу илми маърифати дилу илми сифоти вотўору аҳволи дилу илми тзкиту тарбияти нафасу илми тасфияу парвариши дилу илми фарқи миёни хавотири нафсонӣу шайтонии вдлӣу ақлӣу ӣмонӣу мулкӣу рӯҳонӣу раҳмонӣу илми фарқи миёни ишорату илҳому хитоби вндоу ҳотифу каломи ҳақу илми таҳзиби ахлоқи вълми табдили сифоту илми тхлқи бохаллоқи ҳақи вълми мушоҳидоти вонўоъи ону илми мукошифоту тафовути ону илми тавҳиду тафовути ону илми сифоти ҷалоли вълми маъонии сифоту илми таҷаллии сифоту илми таҷаллии зоту илми мақомоту илми аҳволу илми қурбу баъду илми вусӯлу илми фаноу илми бақоу илми скру илми сҳўу илми маърифату анвоъи ону ғайри ин аз улӯми ғайбӣ ки баршумурдан он итнобӣ дорад ва ин ҷумла онаст ки соликони ин роҳро бтълми илм «у илми одами алосмоءи кулҳо » ҳосил шавад . Аммо онҳо ки азин саодат маҳрӯманд чун азин навъи улӯм чизе бишинаванд бонакор падед оянд чунонк хоҷаи алайҳи алслўаҳи миФрмоид « ани ман алълми кҳиӣаҳи алмкнўни лоиълмоҳои алои алъмлмоءи биллоҳи Фозои нтқўои баҳои лоинкрҳои алооҳли алъзаҳи биллоҳ » . Ва Абуҳурираи разии аллоҳи анҳу азинҷо мегуфт « ҳифзати ман расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳи вслму ъоӣини ман алълм аммо аҳади ҳумо фақат бсстаҳ ва аммо алохри лўбсстаҳи лқтъи ҳозои алблъўм » .

و همچنانک علم ظاهر انواع بسیار است تنوع علم باطن زیادت است چون علم ایمان و علم اسلام و علم احسان و علم ایقان و علم عیان و علم عین و علم توبت و علم زهد و علم ورع و علم تقوی و علم اخلاص و علم معرفت نفس وعلم صفات و آفات نفس و علم معرفت دل و علم صفات واطوار و احوال دل و علم تزکیت و تربیت نفس و علم تصفیه و پرورش دل و علم فرق میان خواطر نفسانی و شیطانی ودلی و عقلی و ایمانی و ملکی و روحانی و رحمانی و علم فرق میان اشارت و الهام و خطاب وندا و هاتف و کلام حق و علم تهذیب اخلاق وعلم تبدیل صفات و علم تخلق باخلاق حق وعلم مشاهدات وانواع آن و علم مکاشفات و تفاوت آن و علم توحید و تفاوت آن و علم صفات جلال وعلم معانی صفات و علم تجلی صفات و علم تجلی ذات و علم مقامات و علم احوال و علم قرب و بعد و علم وصول و علم فنا و علم بقا و علم سکر و علم صحو و علم معرفت و انواع آن و غیر این از علوم غیبی که برشمردن آن اطنابی دارد و این جمله آن است که سالکان این راه را بتعلم علم «و علم آدم الاسماء کلها» حاصل شود. اما آنها که ازین سعادت محرومند چون ازین نوع علوم چیزی بشنوند بانکار پدید آیند چنانک خواجه علیه‌الصلوه میفرماید «ان من العلم کهیئه المکنون لایعلماها الا العملماء بالله فاذا نطقوا بها لاینکرها الااهل العزه بالله». و ابوهریره رضی‌الله عنه ازینجا میگفت «حفظت من رسول‌الله صلی‌الله علیه وسلم و عائین من العلم اما احد هما فقط بثثته و اما الآخر لوبثثته لقطع هذا البلعوم».

Ва уламои се тайифаанд : яке онки илм зоҳир донад дувуми онки илм ботин донад сими онки ҳам илми зоҳир ва ҳам илм ботин донад ва ин нодарра буд . Дар ҳар аср агар панҷ кас дар ҷумла ҷаҳон бошанд бисёр буд балки баракати яке аз эшон шарқу ғарби оламро фаро расаду қутби вақт буду оламён дар паноҳи давлату сояи ҳиммат ӯ бошанд . Ва ӯ он оламаст ки хоҷаи алайҳи ассаломи бадв тафохур мекунад ки « уламои умматии конбёء банӣ Исроил » вмироси хорони анбёءи алайҳими ассалом азин уламоанд алии алҳқиқаҳ ки мироси улӯми зоҳиру улӯми ботин эшон ёфтаанд ки « ани алълмои варасаи алонбёء »у уламои зоҳири ҳам се тайифаанд : муфтёну музаккарону қазоа .

و علما سه طایفه‌اند: یکی آنک علم ظاهر داند دوم آنک علم باطن داند سیم آنک هم علم ظاهر و هم علم باطن داند و این نادره بود. در هر عصر اگر پنج کس در جمله جهان باشند بسیار بود بلکه برکت یکی از ایشان شرق و غرب عالم را فرا رسد و قطب وقت بود و عالمیان در پناه دولت و سایه همت او باشند. و او آن عالم است که خواجه علیه‌السلام بدو تفاخر میکند که «علما امتی کانبیاء بنی‌اسرائیل» ومیراث خواران انبیاء علیهم‌السلام ازین علمااند علی الحقیقه که میراث علوم ظاهر و علوم باطن ایشان یافته‌اند که «ان العلما ورثه الانبیاء» و علمای ظاهر هم سه طایفه‌اند: مفتیان و مذکران و قضاه.

Аммо муфтён аҳл даросту назар ва фатвоанд ва инҳо ду тайифаанд : яке онки олами дилу олам забонанд даришон хавф ва хашятаст бо илм амал доранд ва бо фатво тақво варзанду таҳсили илму нашри он барои наҷот ва дараҷот кунанду назар аз ҷоҳу моли дунё мунқатиъ доранд эшон онҳоанд ки миФрмоид « анмои ихшии аллоҳи ман ибодаи алълмоء » .

اما مفتیان اهل دراست و نظر و فتوی‌اند و اینها دو طایفه‌اند: یکی آنک عالم دل و عالم زبان‌اند دریشان خوف و خشیت است با علم عمل دارند و با فتوی تقوی ورزند و تحصیل علم و نشر آن برای نجات و درجات کنند و نظر از جاه و مال دنیا منقطع دارند ایشان آنهااند که میفرماید «انما یخشی‌الله من عباده العلماء».

Дувуми онки олами забон ҷоҳил диланд дар дили эшон аз худои хавф ва ҳаё набӯд ва дар илми омухтану нашр кардани нияти таҳсили савоби охирату қурбат ҳақ набӯд бФрзи таҳсили ҷоҳу молу қабули халқи вёФти маносиби татаббуъ илм кунанд . Лоҷарами ҳавои барояшон ғолиб шаваду илми эшон мтобъ ҳаво гардаду кор бҳўо кунанду бълм амал накунанд ва бар уламои муттақеу дайндор ҳасад баранд вдри пӯстин эшон уфтанду барояшон ифтиро кунанд ва дар мақоми баҳси бҷдл бо дид оянду аизои кнндўи сухани бтўҷиаҳи нгўинду ҳақро гардан наниҳанд ва хоҳанд ки бҷлдӣу забоноварӣ ҳақро ботил кунанду ботили родри кисвати ҳақи Фронмоинду изҳор фазл кунанд . Азин ҷинси уламо аз онҳоанд ки хоҷаи алайҳи алслўаҳи миФрмоид « атқўи кули мунофиқи алӣами аллсони иқўли мо търФўну иФъли мотнкрўн » .

دوم آنک عالم زبان جاهل دلند در دل ایشان از خدای خوف و حیا نبود و در علم آموختن و نشر کردن نیت تحصیل ثواب آخرت و قربت حق نبود بفرض تحصیل جاه و مال و قبول خلق ویافت مناصب تتبع علم کنند. لاجرم هوا برایشان غالب شود و علم ایشان متابع هوا گردد و کار بهوا کنند و بعلم عمل نکنند و بر علمای متقی و دیندار حسد برند ودر پوستین ایشان افتند و برایشان افترا کنند و در مقام بحث بجدل با دید آیند و ایذا کنندو سخن بتوجیه نگویند و حق را گردن ننهند و خواهند که بجلدی و زبان آوری حق را باطل کنند و باطل رادر کسوت حق فرانمایند و اظهار فضل کنند. ازین جنس علما از آنهااند که خواجه علیه‌الصلوه میفرماید «اتقو کل منافق علیم اللسان یقول ما تعرفون و یفعل ماتنکرون».

Ва бҳқиқти он офат ки дар дайни вмёни уммати бавоситаи чунин олами фоҷиру зоҳиди ҷоҳили падед омадааст ба ҳеҷ чиз падед наёмадааст чунонк Амиралмӯъминини алии разии аллоҳ анҳу мегуяд « мо қатъи зуҳрии фии алисломи алорҷлони олами Фоҷрўи носки мбтдъи Фолъолми алФоҷри изҳди анноси фии илмаи лмоирўни ман фуҷураи волмбтдъи алноски ирғби анноси фии бидъатаи лмои ирўн ман насикка » .

و بحقیقت آن آفت که در دین ومیان امت بواسطه چنین عالم فاجر و زاهد جاهل پدید آمده است به هیچ چیز پدید نیامده است چنانک امیرالمومنین علی رضی‌الله عنه میگوید «ما قطع ظهری فی‌الاسلام الارجلان عالم فاجرو ناسک مبتدع فالعالم الفاجر یزهد الناس فی علمه لمایرون من فجوره والمبتدع الناسک یرغب الناس فی بدعته لما یرون من نسکه».

Лои ҷурми бшўмии уламои сӯъу зоҳидии мароеу даравишони гадоӣ ки аз ҳризии дайни бадунёи миФрўшнду пайваста бар даргоҳи мулӯки бмзлти мигрднду бадари амирони хоҷагони бостхФоФи дрмирўнду бхўорӣу иҳонати эшонро хизмат мекунанду мадҳу фазли мигўинду бнФмоқи эшонро бдонҷ дар эшон нест ситоиш мекунанду бмдоҳнаҳи баҳри ботил ки эшон мекунанд ё мигўинди сидқи аломири мизннду бтмъи фосиди тарки амри маърӯф ва наҳй ммнкр мекунанд . То ҳосили кор ё дарме чанд ҳаром азишон бустонанд ё ришватии дигари бидиҳанду амалӣ ва мансабӣ бигиранд . Эътиқоди умароу хоҷагону лашкарёни воридоти подшоҳони фосиди ббўд . Ва қиёс карданд ки ҷумлаи уламоу машойихи ҳамин сирати баду хисол мазмум доранд то бичишам ҳақорати бхўоси ҳақу авлиёии иззати нгрстнду бакулӣ рӯй аз инҳо бгрдониднд ва аз фавойиди хизмату суҳбати эшон маҳрӯми монданд ва аз нури илму партави вилояти эшон бенасиб шуданд . Дар ҳадис меояд ки чунин олимӣ ки ғараз ӯ аз илм дунё бошад ӯро аз савоби илми насиба беш аз он нест ки дар дунё аз мол ва ҷоҳ биёбад ва дар о ] рати аввали оташи афрӯзи дӯзах ӯ буд .

لا جرم بشومی علما سوء و زاهدان مرایی و درویشان گدایی که از حریضی دین بدنیا میفروشند و پیوسته بر درگاه ملوک بمذلت میگردند و بدر امیران خواجگان باستخفاف درمیروند و بخواری و اهانت ایشان را خدمت میکنند و مدح و فضل میگویند و بنفماق ایشان را بدانج در ایشان نیست ستایش میکنند و بمداهنه بهر باطل که ایشان می‌کنند یا میگویند صدق‌الامیر میزنند و بطمع فاسد ترک امر معروف و نهی ممنکر می‌کنند. تا حاصل کار یا درمی چند حرام ازیشان بستانند یا رشوتی دیگر بدهند و عملی و منصبی بگیرند. اعتقاد امرا و خواجگان و لشکریان واردات پادشاهان فاسد ببود. و قیاس کردند که جمله علما و مشایخ همین سیرت بد و خصال مذموم دارند تا بچشم حقارت بخواص حق و اولیای عزت نگرستند و بکلی روی از اینها بگردانیدند و از فواید خدمت و صحبت ایشان محروم ماندند و از نور علم و پرتو ولایت ایشان بی‌نصیب شدند. در حدیث میآید که چنین عالمی که غرض او از علم دنیا باشد او را از ثواب علم نصیبه بیش از آن نیست که در دنیا از مال و جاه بیابد و در آ]رت اول آتش افروز دوزخ او بود.

Аз чунин илм ки нофеъ бошад астъозт воҷибаст чунонк хоҷаи алайҳ алслўаҳ фармуд : « аъўзбки ман илми лои инФъ » . Ва илми лоинФъи ду навъаст : яке илми шариъат чун бидон кор накунанд нофеъ набошад агарчӣ он фӣ нафса нофеъ буду дувуми илми нуҷуму кҳонту анвоъи улӯми фалсафа ки онро ҳикмати михўоннд ва баъзе бо калом бромихтаҳанду онрои усӯл ном карда то баноми неки куфру залолат дар гардани халқ оҷиз кунанд воин навъ ғайринофеъаст фии зота ва агар бидон амал кунанд мӯҳлику мФўӣ ва мзл буванд . Ва басии саргаштагони бад-ӣни илм аз роҳи дайну ҷодаи истиқомати биФтоднди бғрўри онки мо илми маърифату шинохти ҳақиқат ҳосил мекунем ва надонистанд ки маърифати ҳақи бқроӣту ривоят ҳосил нашавад алои бррўши мтобъти зоҳиру ботини Муҳамади алайҳи ассалом чунонк ҳақи таъолӣ хабар медиҳад ки «у ани ҳозои сиротӣ мустақиман Фотбъўаҳу лонтбъўои алсбли ФтФрқи бкми ани сиблата . . . » алоиаҳ .

از چنین علم که نافع باشد استعاذت واجب است چنانک خواجه علیه‌الصلوه فرمود: «اعوذبک من علم لا ینفع». و علم لاینفع دو نوع است: یکی علم شریعت چون بدان کار نکنند نافع نباشد اگرچه آن فی نفسه نافع بود و دوم علم نجوم و کهانت و انواع علوم فلسفه که آن را حکمت میخوانند و بعضی با کلام برآمیخته‌اند و آنرا اصول نام کرده تا بنام نیک کفر و ضلالت در گردن خلق عاجز کنند واین نوع غیرنافع است فی‌ذاته و اگر بدان عمل کنند مهلک و مفوی و مضل بوند. و بسی سرگشتگان بدین علم از راه دین و جاده استقامت بیفتادند بغرور آنک ما علم معرفت و شناخت حقیقت حاصل میکنیم و ندانستند که معرفت حق بقرائت و روایت حاصل نشود الا برروش متابعت ظاهر و باطن محمد علیه‌السلام چنانک حق تعالی خبر میدهد که «و ان هذا صراطی مستقیما فاتبعوه و لانتبعوا السبل فتفرق بکم عن سبیله ...» الایه.

Пас муфтии муттақе бояд ки азин анвоъи улӯму офоти он эҳтироз кунад ва дар тхлис ният кӯшад то фатво ки диҳаду дарсӣ ки гуяду мунозирае ки кунад назар бар савоби охирату қурбати ҳақи вншри илму изҳори ҳақу баёни шаръу тақвияти дайн нааду нафасро аз ръўноти илм пок гирданд ва аз олоиши ҳирсу тамаъ татҳир диҳад ки мазаллати уламои дрҳрс ва тамаъаст . Чунонк мегуяд :

پس مفتی متقی باید که ازین انواع علوم و آفات آن احتراز کند و در تخلیص نیت کوشد تا فتوی که دهد و درسی که گوید و مناظره‌ای که کند نظر بر ثواب آخرت و قربت حق ونشر علم و اظهار حق و بیان شرع و تقویت دین نهد و نفس را از رعونات علم پاک گرداند و از آلایش حرص و طمع تطهیر دهد که مذلت علما درحرص و طمع است. چنانک میگوید:

Ва дар фатво додани эҳтиёти тамоми биҷои орад то бмили нафасу ғаразу иллати фатвои надиҳад ва агар вақфӣ дар даст ӯ бошад дар он тасарруф фосид накунаду моли ҳароми нстонд ки чун луқмаи ошуфтаи ббўди ҳирсу шаҳвату ҳасаду риё падед ояд онгаҳ ҳарч дар муддати умри ранҷ барда бошад ҳбоء мансур шавад ва аз бидъатҳо боидкаҳ мҳтрз бошад ва бар ҷодаи суннату мтобъти собити қадам буд ва бар сирату эътиқоди салаф солеҳ раваду мазҳаби аҳли суннат ва ҷамоат дорад .

و در فتوی دادن احتیاط تمام بجای آرد تا بمیل نفس و غرض و علت فتوی ندهد و اگر وقفی در دست او باشد در آن تصرف فاسد نکند و مال حرام نستاند که چون لقمه آشفته ببود حرص و شهوت و حسد و ریا پدید آید آنگه هرچ در مدت عمر رنج برده باشد هباء منثور شود و از بدعتها بایدکه محترز باشد و بر جاده سنت و متابعت ثابت‌قدم بود و بر سیرت و اعتقاد سلف صالح رود و مذهب اهل سنت و جماعت دارد.

Ва авқоту соъоти хеш муваззаф гирданд чунонк умри азизи ҳеҷ дар битолату ҳазлу лағв сарф накунад . Бомдод чун намози субҳи бгзорди бзкрўи қироати қуръон машғӯл шавад то бар омадани офтобу баъд аз намози дигари соъатӣ то бшби ҳам бзкр машғӯл шавад то бошорт « возкри исми рбки бикраи восило » амал карда бошад ки дар он хайр бисёраст . Ва чун офтоб тулӯъ кард дўркътии бгзорду бтдрису аФодту астФодти илм машғӯл шавад ва чун аз он бипардохт намози чошт бпоӣ дорад он қадр ки тавонад аз ду ракаат то дувоздаҳ ракаати баъд аз он ба масолеҳи маоши хешу фарзандону осоишу риояти ҳақи зарурии нафас машғӯл шавад то байни алслўтини дигари бораи ббҳси илмӣ ё мутолиа ё аФодти машғӯл буд тоохри рӯз ки ба зикр машғӯл шавад то намози шоми гузорад ва агар байни алъшоӣин эҳё тавонад кард ба зикру қироату авроди саодатии шигарфат буд ва чун намоз хуфтани гузорад сухан нагӯяд ки суннат инаст . Пас бмтолъаҳ ё такрор машғӯл шавад то донагӣ шаб бугзарад пас соъатӣ рӯй бқблаҳ ва нишинад бзкр машғӯл шавад чун хоб ғлб кунад аз сари ҷамъияту зикр бар паҳлавии рост рӯй бқблаҳи бхсбду бадалу забони ин дуо ки суннат аст мехонд ки « аллоҳами ании аслмти нафасии алику ваҷҳати ваҷҳеи алику алҷأти зуҳрии алику Фўзти амреи алики рҳбаҳи мнку рғбаҳи алики ломлҷоу ломнҷأу ломФри мнки алои алики омнти бктобки алзии анзлту бнбики алзии арслт » пас бадалу забон зикр мегуяд то бо зикр дар хоб шавад . Дар хабараст ки ҳар ки бар вузӯ ва зикр хусбад рӯҳ ӯро бзир арш баранд то бтоъти ҳақи машғӯл буд ва ҳар хоб ки бинад сидқу ҳақ буд ки « навами Алъолами ибода » ин чунин хобӣаст .

و اوقات و ساعات خویش موظف گرداند چنانک عمر عزیز هیچ در بطالت و هزل و لغو صرف نکند. بامداد چون نماز صبح بگزارد بذکرو قرائت قرآن مشغول شود تا بر آمدن آفتاب و بعد از نماز دیگر ساعتی تا بشب هم بذکر مشغول شود تا باشارت «واذکر اسم ربک بکره واصیلا» عمل کرده باشد که در آن خیر بسیارست. و چون آفتاب طلوع کرد دورکعتی بگزارد و بتدریس و افادت و استفادت علم مشغول شود و چون از آن بپرداخت نماز چاشت بپای دارد آنقدر که تواند از دو رکعت تا دوازده رکعت بعد از آن به مصالح معاش خویش و فرزندان و آسایش و رعایت حق ضروری نفس مشغول شود تا بین‌الصلوتین دیگر باره ببحث علمی یا مطالعه یا افادت مشغول بود تاآخر روز که به ذکر مشغول شود تا نماز شام گزارد و اگر بین العشائین احیا تواند کرد به ذکر و قرائت و اوراد سعادتی شگرفت بود و چون نماز خفتن گزارد سخن نگوید که سنت این است. پس بمطالعه یا تکرار مشغول شود تا دانگی شب بگذرد پس ساعتی روی بقبله و نشیند بذکر مشغول شود چون خواب غلب کند از سر جمعیت و ذکر بر پهلوی راست روی بقبله بخسبد و بدل و زبان این دعا که سنت است میخواند که «اللهم انی اسلمت نفسی الیک و وجهت وجهی الیک و الجأت ظهری الیک و فوضت امری الیک رهبه منک و رغبه الیک لاملجا و لامنجأ و لامفر منک الا الیک آمنت بکتابک الذی انزلت و بنبیک الذی ارسلت» پس بدل و زبان ذکر میگوید تا با ذکر در خواب شود. در خبر است که هر که بر وضو و ذکر خسبد روح او را بزیر عرش برند تا بطاعت حق مشغول بود و هر خواب که بیند صدق و حق بود که «نوم العالم عباده» این چنین خوابی است.

Пас ҷаҳд кунад ки дар миёнаи шаб соъатӣ бархезаду бнмози таҳаҷҷуд ки суннат хоҷааст алайҳи ассалом машғӯл шавад ва он сездаҳ ракаат намозаст бо ватар вҳр чанд қроът дарозтар хонд фозилтар буду дигари бора агар хоҳад бхсбд то буқат субҳ бархезаду таҷдид вузӯ кунад вбзкр машғӯл шавад то вақти намоз .

پس جهد کند که در میانه شب ساعتی برخیزد و بنماز تهجد که سنت خواجه است علیه‌السلام مشغول شود و آن سیزده رکعت نمازست با وتر وهر چند قراعت درازتر خواند فاضل‌تر بود و دیگر باره اگر خواهد بخسبد تا بوقت صبح برخیزد و تجدید وضو کند وبذکر مشغول شود تا وقت نماز.

Ва бояд ки азин тааббудот басӯрат бемаънӣ қонеъ нашаваду пайвастаи нафасро аз навъе муҷоҳида фориғ нагузораду дили хешро бози талабад . Ва аз онч дар фусӯли боби маош аз тазкияи нафаси втсФиаҳи дилу тҳлиаҳи рӯҳ шарҳ додаем бақадр вусъ ҳосил мекунад то батадрӣҷи баъзе ҳақоиқ ӯро рӯй менамояду асрор кашф мешавад .

و باید که ازین تعبدات بصورت بی‌معنی قانع نشود و پیوسته نفس را از نوعی مجاهده فارغ نگذارد و دل خویش را باز طلبد. و از آنچ در فصول باب معاش از تزکیه نفس وتصفیه دل و تحلیه روح شرح داده‌ایم بقدر وسع حاصل میکند تا بتدریج بعضی حقایق او را روی مینماید و اسرار کشف میشود.

Аммо музаккарони се тайифаанд : яке онҳоанд ки фаслӣ чанд аз суханони маснӯъи мусаҷҷаъ бемаънӣ ёд гиранд ки аз илми динӣ дарон ҳеҷ набошад ва зФон бидон ҷорӣ кунанд ва он навъи барзанаду бғрзи қабули халқи вҷмъи мол дар ҷаҳони мигрднду бсдгўнаҳи тасаннӯъу тслсу шайёдгарӣу булъаҷабӣ падед Эйанд то чигуна мақсӯди днёўӣ ҳосил кунанд ва бар сари минбари бмдҳу маддоҳии мулӯку салотину умароу вузароу судӯру акобру асҳоби муносибу қазоау ҳукком машғӯл шаванд то бар ҷои пайғамбари алайҳи ассаломи чандини дурӯғу бидъат раво доранд ки бигӯянду бикунанд ва бар сари минбар гадоӣҳо кунанд ва аз золимон мол ситонанд ва тавзеъ хоҳанд то гоҳ буд ки аз даравишон бҳкм бустонанд ба дили нохушӣу бештари он буд ки баришон зкўаҳ воҷиб набӯд ва аз мардум зкўаҳ ситонанд ҳаром хуранд ва ҳаром пӯшанд ва ҳикоятҳои дурӯғ ифтиро кунанду аҳодӣси мавзӯу мтъўн ривоят кунанд ва гӯйанд ҳадисӣ саҳеҳасту халқ ва ҷоҳои мазмум кунанд ва бар хуш омад эшон сухан ронанду халқро дар бидъат ва залолат андозанду гоҳ буд ки таассубҳо кунанду фитна ҳо ангезанду авомро бар таассуби ағро ва иғво кунанд .

اما مذکران سه طایفه‌اند: یکی آنهااند که فصلی چند از سخنان مصنوع مسجع بی‌معنی یاد گیرند که از علم دینی دران هیچ نباشد و زفان بدان جاری کنند و آن نوع برزند و بغرض قبول خلق وجمع مال در جهان میگردند و بصدگونه تصنع و تسلس و شیادگری و بلعجبی پدید ایند تا چگونه مقصود دنیاوی حاصل کنند و بر سر منبر بمدح و مداحی ملوک و سلاطین و امرا و وزرا و صدور و اکابر و اصحاب مناسب و قضاه و حکام مشغول شوند تا بر جای پیغمبر علیه‌السلام چندین دروغ و بدعت روا دارند که بگویند و بکنند و بر سر منبر گداییها کنند و از ظالمان مال ستانند و توزیع خواهند تا گاه بود که از درویشان بحکم بستانند به دل ناخوشی و بیشتر آن بود که بریشان زکوه واجب نبود و از مردم زکوه ستانند حرام خورند و حرام پوشند و حکایتهای دروغ افترا کنند و احادیث موضوع و مطعون روایت کنند و گویند حدیثی صحیح است و خلق و جاهای مذموم کنند و بر خوش آمد ایشان سخن رانند و خلق را در بدعت و ضلالت اندازند و گاه بود که تعصبها کنند و فتنه‌ها انگیزند و عوام را بر تعصب اغرا و اغوا کنند.

Инҳо аз қабили уламои олами забон ҷоҳил диланду оташи афрӯзи дӯзах .

اینها از قبیل علمای عالم زبان جاهل دلند و آتش‌افروز دوزخ.

Дувуми тайифаи аъимма солеҳанд ки сухан аз баҳри худоӣу савоб охират гӯйанду азбдъту залолат давр бошанд ва аз тафсиру ахбору осору сайр слҳо гӯйанд бар ҷодаи суннату сирати салафи солеҳи вхлқро бўъзу нсҳиту ҳикмат бо худоӣу ҷодаи шариъату навбату зуҳду вараъ ва тақво хонанд чунонк ҳақи таъолии миФрмоид « адъи илои сиблати рбки болҳкмаҳи волмўъзаҳи алҳасана » . Ва халқро на ба раҷои мазмум далер гардонанд ва на дрмболғти тхўиФ аз карами ҳақ навмед кунанд ки он ҳам мазмумаст . Вхўдро болоиши тамаъи днёўӣ мулаввас накунанд токлмаҳ алҳақ тавонанд гуфту сухан бетамаъ муассир ояд ки чун бҳби дунёу тамаъи олӯда буд сухани ҳам олӯда буд ва аз манша нафас ояд на онч ояд ҳақ буд вена бар дил муассир ояд ва агар низ онч гуяд ҳақ гуяд валикин аз ҳақ наёяд аз сари ботил ва ҳаво ояд бар дил наёяд . Бузургон гуфтаанд онч аз дили оидбр дил ояд .

دوم طایفه ائمه صالح‌اند که سخن از بهر خدای و ثواب آخرت گویند و ازبدعت و ضلالت دور باشند و از تفسیر و اخبار و آثار و سیر صلحا گویند بر جاده سنت و سیرت سلف صالح وخلق را بوعظ و نصحیت و حکمت با خدای و جاده شریعت و نوبت و زهد و ورع و تقوی خوانند چنانک حق تعالی میفرماید «ادع الی سبیل ربک بالحکمه والموعظه الحسنه». و خلق را نه به رجای مذموم دلیر گردانند و نه درمبالغت تخویف از کرم حق نومید کنند که آن هم مذموم است. وخود را بآلایش طمع دنیاوی ملوث نکنند تاکلمه الحق توانند گفت و سخن بی‌طمع موثر آید که چون بحب دنیا و طمع آلوده بود سخن هم آلوده بود و از منشأ نفس آید نه آنچ آید حق بود ونه بر دل موثر آید و اگر نیز آنچ گوید حق گوید ولیکن از حق نیاید از سر باطل و هوا آید بر دل نیاید . بزرگان گفته‌اند آنچ از دل آیدبر دل آید.

Ва дар ривоят омадааст ки « аўҳии аллоҳи таъолии илои Довӯди Фқол ё Довӯди лои тсأлни ани олами қади аскртаҳи ҳуби алднёи Фоўлӣки қитоъи алтриқи алии ибодӣ » .

و در روایت آمده است که «اوحی‌الله تعالی الی داود فقال یا داود لا تسألن عن عالم قد اسکرته حب الدنیا فاولئک قطاع الطریق علی عبادی».

Ва Абдуллоҳи бен аббоси разии аллоҳи ънҳмо ривоят мекунад аз хоҷаи алайҳи алслўаҳ ки фармуд : « уламои ҳзаҳи аломаҳи раҷулони Фрҷли атоаҳи аллоҳи уламои Фбзлаҳи ллносу лами иأхзи алайҳи тмъоу лами иштр ба смнои Фзлки ислии алайҳи тайри алсмоءи ваҳйатони алмоءу дўоби аларзу алкроми алкотбини иқдми алии аллоҳи ъзўҷли явми алқимаҳи сидои шриФо ҳатто ироФқи алмрслину раҷули атоаҳи аллоҳи уламои фии алднёи Фзн ба ани ибодуллоҳу ахзи алайҳи тмъоу уштурӣ ба смнои иъзб ҳатто иФрғи аллоҳи ман ҳисоби алхлоиқ » .

و عبدالله بن عباس رضی‌الله عنهما روایت می‌کند از خواجه علیه‌الصلوه که فرمود: «علماء هذه الامه رجلان فرجل اتاه‌الله علما فبذله للناس و لم یأخذ علیه طمعا و لم یشتر به ثمنا فذلک یصلی علیه طیر السماء وحیتان الماء و دواب الارض و الکرام الکاتبین یقدم علی الله عزوجل یوم القیمه سیدا شریفا حتی یرافق المرسلین و رجل اتاه‌الله علما فی‌الدنیا فضن به عن عبادالله و اخذ علیه طمعا و اشتری به ثمنا یعذب حتی یفرغ الله من حساب الخلایق».

Ва дар қӯти улқулуби шайхи Абӯтолиби ?маккеии раҳма аллоҳ овардааст ки : « ва ман ағлзи мосмъти Фимни атбоъи алднёи болълми моҳдсўнои ани ъбидбни воқди ани Усмон бе абии сулаймон . Қоли кони раҷули ихдми Мӯсои слии аллоҳи алайҳи Фҷъли иқўли ҳдснии Мӯсои сафии аллоҳи ҳдснӣ Мӯсо наҷай аллоҳи ҳдснӣ Мӯсо кулем аллоҳ ҳатто асарӣу аксари молаи вФқдаҳи Мӯсои слии аллоҳи алайҳи Фҷъли исأли анҳу Флоиҳс манеҳ асро ҳатто ҷоءаҳи раҷули зоти явму фии ядаи хнзири фии ънқаҳи ҳабли асвадаи Фқоли ?лаи Мӯсои слии аллоҳи алайҳи търФи Флонои Фқоли нъми ҳўи ҳозои алхнзири Фқоли Мӯсо ё раби асолки ани трдаҳи илои ҳола ҳатто асأлаҳи Фимоособаҳи ҳозои Фоўҳии аллоҳи таъолии илайҳи лўдъўтнии болзии дъонӣ ба одами Фмни дунаи мо аҷибки фӣаи влкни ахбрки лами санъати ҳозо ба ло на кони итлби алднёи боладин » .

و در قوت القلوب شیخ ابوطالب مکی رحمه الله آورده است که: «و من اغلظ ماسمعت فیمن اتباع الدنیا بالعلم ماحدثونا عن عبیدبن واقد عن عثمان بی ابی سلیمان. قال کان رجل یخدم موسی صلی‌الله علیه فجعل یقول حدثنی موسی صفی‌الله حدثنی موسی نجی‌الله حدثنی موسی کلیم الله حتی اثری و اکثر ماله وفقده موسی صلی‌الله علیه فجعل یسأل عنه فلایحس منه اثرا حتی جاءه رجل ذات یوم و فی یده خنزیر فی عنقه حبل اسوده فقال له موسی صلی‌الله علیه تعرف فلانا فقال نعم هو هذا الخنزیر فقال موسی یا رب اسالک ان ترده الی حاله حتی اسأله فیمااصابه هذا فاوحی الله تعالی الیه لودعوتنی بالذی دعانی به آدم فمن دونه ما اجیبک فیه ولکن اخبرک لم صنعت هذا به لا نه کان یطلب الدنیا بالدین».

Тооини ҷумла ҳақиқат шиносанд уламои дайн ва аз ҳирси дунёу талаби он бад-ӣни эҳтирози намоянд ки дарин боб ва ид бисёраст барин ақтсор намудем .

تااین جمله حقیقت شناسند علمای دین و از حرص دنیا و طلب آن بدین احتراز نمایند که درین باب و عید بسیارست برین اقتصار نمودیم.

Чун музаккари днётлб буд ва бидон шароиту одобу аврод ки муфтӣ ронмўдаҳ омад қиёми намояд аз онҳо буд ки « ирФъи аллоҳи аллазӣнаи омнўи мнкми волзини аўтўи алълми дараҷот » .

چون مذکر دنیاطلب بود و بدان شرایط و آداب و اوراد که مفتی رانموده آمد قیام نماید از آنها بود که «یرفع الله الذین آمنو منکم والذین اوتو العلم درجات».

Дар ривоят меояд аз ибни аббос – разии аллоҳи анҳу – ки уламоро бар муъминон фазилатаст бҳФтсди дараҷаи миён ҳар дараҷае панҷсад сола роҳаст ҳар насиҳату ваъз ки чунин олам фармоед баҳри ҳарфии ӯрои қрбтӣу дрҷтӣ ҳосил мешавад ва ҳар кас ки бавоситаи ваъз ӯ тавба кунаду бтоът машғӯл шавад ва рӯй баҳақи оради ҷумла дар каффаи ҳасанот ӯ бошад рӯзи қиёмат .

در روایت میآید از ابن عباس – رضی‌الله عنه – که علما را بر مومنان فضیلت است بهفتصد درجه میان هر درجه‌ای پانصد ساله راه است هر نصیحت و وعظ که چنین عالم فرماید بهر حرفی اورا قربتی و درجتی حاصل میشود و هر کس که بواسطه وعظ او توبه کند و بطاعت مشغول شود و روی بحق آرد جمله در کفه حسنات او باشد روز قیامت.

Сими тайифа машойиханд ки бҷзботи анояти ҳақи сулӯки роҳи дайну сайри бъолми яқин ҳосил кардаанд ва аз мукошифоти алтофи худовандии улӯм ладуннӣ ёфтаанд ва дар партави анвори таҷаллии сифоти ҳақи бинои маъонӣу ҳақоиқ ва асрор гаштаанд ва бар аҳволи мақомоту сулӯки роҳи ҳақи вуқуфӣ тамом ёфтаанд ва аз ҳазрати иззату вилояти машойихи бдлолту тарбияти халқу даъвати баҳақ маъмур гашта . Баъд аз анки умрии воъизи нафас хеш бӯдаанд ки « ъзи нФски ?фони атъзти Фъзи анноси волои Фостҳии ман аллоҳ » ва аз воъиз « валлоҳи фии қалби кули муъмин » қабул ваъз кардаанду камӣнгоҳи макри вҳилти нафас нигоҳ доштаанду бҳкми фармони бдъўти халқи машғӯл шудау халқро аз хароботи дунёу хамри шаҳавоту мастии ғФлоти боҳзоири қудсу маҷлиси инс « фии мақъади сидқ »у шароби таҳуру таҷаллии ҷамоли соқӣ «у сқиҳми рбҳм » михўоннд «у зкрҳми боёми аллоҳ » ва эшонро аз завқи мшорби мардони мичшоннду силсилаи шавқу муҳаббати дили эшон миҷнбоннду бҳсби ақлу шинохту завқу шавқ ҳар тайифае аз шариъату тариқату ҳақиқат баён мекунанд то ҳар каси ҳаззу насиби хеш бақадр ҳиммати хеши брмидорнд ки « қади илми кули аноси мшрбҳм » .

سیم طایفه مشایخ‌اند که بجذبات عنایت حق سلوک راه دین و سیر بعالم یقین حاصل کرده‌اند و از مکاشفات الطاف خداوندی علوم لدنی یافته‌اند و در پرتو انوار تجلی صفات حق بینای معانی و حقایق و اسرار گشته‌اند و بر احوال مقامات و سلوک راه حق وقوفی تمام یافته‌اند و از حضرت عزت و ولایت مشایخ بدلالت و تربیت خلق و دعوت بحق مأمور گشته. بعد از انک عمری واعظ نفس خویش بوده‌اند که «عظ نفسک فان اتعظت فعظ الناس والا فاستحی من‌الله» و از واعظ «والله فی قلب کل مومن» قبول وعظ کرده‌اند و کمینگاه مکر وحیلت نفس نگاه داشته‌اند و بحکم فرمان بدعوت خلق مشغول شده و خلق را از خرابات دنیا و خمر شهوات و مستی غفلات باحظایر قدس و مجلس انس «فی مقعد صدق» و شراب طهور و تجلی جمال ساقی «و سقیهم ربهم» میخوانند «و ذکرهم بایام الله» و ایشان را از ذوق مشارب مردان میچشانند و سلسله شوق و محبت دل ایشان میجنبانند و بحسب عقل و شناخت و ذوق و شوق هر طایفه‌ای از شریعت و طریقت و حقیقت بیان میکنند تا هر کس حظ و نصیب خویش بقدر همت خویش برمیدارند که «قد علم کل اناس مشربهم».

Ва агар мурғи ҷонӣ ки аз ошиёна « иҳбҳм » паридааст бар шабака иродат меуфтаду бадона « иҳбўнаҳ » дар доми балои ишқ банд мешавад он шаҳбози сипедро ки сахти бадеъу ғариб афтодааст дар кризи хилват хона мекунанду чашми ҳавои нафас ӯ аз ҷаҳони муродоти ду ҷаҳонии брмидўзнду бтъмаҳи зикр парвариш медиҳанд . То онгаҳ ки он ваҳшати илтимоси бмосўои ҳақи азу мунқатиъ шаваду мақоми инс ҳосил кунад мустаъиду мустаҳаққ он шавад ки нишемани даст малик созад .

و اگر مرغ جانی که از آشیانه «یحبهم» پریده است بر شبکه ارادت میافتد و بدانه «یحبونه» در دام بلای عشق بند میشود آن شهباز سپید را که سخت بدیع و غریب افتاده است در کریز خلوت خانه می‌کنند و چشم هوای نفس او از جهان مرادات دو جهانی برمیدوزند و بطعمه ذکر پرورش میدهند. تا آنگه که آن وحشت التماس بماسوای حق ازو منقطع شود و مقام انس حاصل کند مستعد و مستحق آن شود که نشیمن دست ملک سازد.

Инҳо хулосаи офаринишу Халифаи ҳақи нойибу мирос дор анбиёанд ки « уламои умматии конбёء банӣ Исроил » дида ҳар кас бар ҷамоли камол эшон науфтад ки дар зери қбоби ғайрати ҳақ мутаворӣанд .

اینها خلاصه آفرینش و خلیفه حق نایب و میراث‌دار انبیااند که «علما امتی کانبیاء بنی اسرائیل» دیده هر کس بر جمال کمال ایشان نیفتد که در زیر قباب غیرت حق متواری‌اند.

Халқ азишон ҳамин сарваряши бенанд ки аз хеши қиёси аҳволи эшон бар хеш вдигрон кунанд ва эшонро воъизӣ аз воъизон ё олимӣ аз олимон зоҳир шимуранд ва ндонанд ки « лои иқоси алмлоӣкаҳи болҳдодин » .

خلق ازیشان همین سروریش بینند که از خویش قیاس احوال ایشان بر خویش ودیگران کنند و ایشان را واعظی از واعظان یا عالمی از عالمان ظاهر شمرند و ندانند که «لا یقاس الملائکه بالحدادین».

Аммо қазоаи ҳам се тайифаанд чунонк хоҷаи алайҳи алслўаҳи миФрмоид : « алқзоаҳи сулси қозӣони фии алнору қози фии алҷнаҳ » . Фармуд қозӣон сеанд : ду дар дӯзаханд ва яке дар биҳишт .

اما قضاه هم سه طایفه‌اند چنانک خواجه علیه‌الصلوه میفرماید: «القضاه ثلث قاضیان فی‌النار و قاض فی‌الجنه». فرمود قاضیان سه‌اند: دو در دوزخ‌اند و یکی در بهشت.

Он ду ки дар дӯзаханд яке онаст ки бълми қазо ҷоҳил бошад ва аз сари ҷаҳлу ҳавоу майли нафас қазо кунад . Дувуми онки бълми қазои олам буд аммо бълм кор накунад бҷҳлу ҳаво кор кунаду майл вмҳобо кунаду ҷониби халқ бар ҷониби худои тарҷеҳ наад ва ришват сетанду китобати сҷлоту ъқўдонкҳаҳ бқболаҳ диҳад ва аз он мол ва хидматӣ сетанд ва ниёбатҳо дар вилоят бимол ва ришват диҳад . Ва хидматкоронро муставле кунад то ришватҳо ситонанд ва дар ибтол ҳуқуқ кӯшанд ва дар амволи маворису айтоми тасарруф фосид кунанд ва тазвирот бурдоранд ва ботилҳоро баҳақи Фронмоинду ҳақро бпушонанд ва ботил кунанду амсоли ин . Чунонк тасарруф дар авқофи баннои воҷиби намоянди вмносби вмсоҷду мадорису хонақоҳоти баъиллатиҳо ва ғаразҳо ва ришватҳо бнооҳлон ва мстأклаҳ диҳанд втқўити аҳл дайн накунанду кори эҳтисоби вомри маърӯф ва наҳй мнткр мӯҳмал гузоранду ончи бобўоби албр таъаллуқ дорад ки бар қозии воҷиб буд ғмхўоргии он кардан зойеъ гузоранд ин ҷумла онаст ки бидон мустуҷиб дӯзах гирданд .

آن دو که در دوزخ‌اند یکی آن است که بعلم قضا جاهل باشد و از سر جهل و هوا و میل نفس قضا کند. دوم آنک بعلم قضا عالم بود اما بعلم کار نکند بجهل و هوا کار کند و میل ومحابا کند و جانب خلق بر جانب خدای ترجیح نهد و رشوت ستاند و کتابت سجلات و عقودانکحه بقباله دهد و از آن مال و خدمتی ستاند و نیابتها در ولایت بمال و رشوت دهد. و خدمتکاران را مستولی کند تا رشوتها ستانند و در ابطال حقوق کوشند و در اموال مواریث و ایتام تصرف فاسد کنند و تزویرات بردارند و باطلها را بحق فرانمایند و حق را بپوشانند و باطل کنند و امثال این. چنانک تصرف در اوقاف بنا واجب نمایند ومناصب ومساجد و مدارس و خانقاهات بعلتها و غرضها و رشوتها بنااهلان و مستأکله دهند وتقویت اهل دین نکنند و کار احتساب وامر معروف و نهی منتکر مهمل گذارند و آنچ بابواب البر تعلق دارد که بر قاضی واجب بود غمخوارگی آن کردن ضایع گذارند این جمله آن است که بدان مستوجب دوزخ گردند.

Ва аммо он қозӣ ки дар биҳиштаст магар ишорат бидонаст ки худ дар биҳишт қозӣасту алои онк дар дунё қозӣ бошад риояти ин ҳуқуқ бар ваҷҳи хеши куҷои тўондкрд ? хоҷаи алайҳи ассалом азинҷо фармуд « ман ҷаъли қозёи Фқди забҳи бғири скин .

و اما آن قاضی که در بهشت است مگر اشارت بدان است که خود در بهشت قاضی است و الا آنک در دنیا قاضی باشد رعایت این حقوق بر وجه خویش کجا تواندکرد؟ خواجه علیه السلام ازینجا فرمود «من جعل قاضیا فقد ذبح بغیر سکین.

То ин заъиф дар билоди ҷаҳони шарқу ғарби қурби сӣ соласт то мегардад ҳеҷ қозӣ наёфт ки аз ин офот мубарроу масӯн буд алои мошооллаҳ . Маъаи ҳозо агар касе аз ин хисоли нописанди пок ва мубарро буду бзди ин бхсоли ҳамидаи мавсуф бар ҷодаи шариъат ва бидон сирату сарират ки шарҳ дода омад олами омил дарро муттасиф гардаду авқофи хешро бидон аврод ороста дораду миёни мусулмонони ҳукӯмат бар суннату сирати салаф солеҳ тавонад кард вале ман аўлёءоллаҳ бошаду хосу гузидаи ҳақ буду баҳри ҳукӯматӣ ки баҳақи бгзорду шафқатӣ ки бар аҳволи халқи бабради воқомти ҳудӯди шаръ ки биҷои оради дрҷтӣу қрбтӣу рифъатӣ шариф ёбад ва аз нодарраи ҷаҳон буду бчнини қозии табарруки намӯдану тақарруб ҷустани воҷиб буд . Ва слии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала .

تا این ضعیف در بلاد جهان شرق و غرب قرب سی‌سال است تا میگردد هیچ قاضی نیافت که از این آفات مبرا و مصون بود الا ماشاالله. مع هذا اگر کسی از این خصال ناپسند پاک و مبرا بود و بضد این بخصال حمیده موصوف بر جاده شریعت و بدان سیرت و سریرت که شرح داده آمد عالم عامل در را متصف گردد و اوقاف خویش را بدان اوراد آراسته دارد و میان مسلمانان حکومت بر سنت و سیرت سلف صالح تواند کرد ولی من اولیاءالله باشد و خاص و گزیده حق بود و بهر حکومتی که بحق بگزارد و شفقتی که بر احوال خلق ببرد واقامت حدود شرع که بجای آرد درجتی و قربتی و رفعتی شریف یابد و از نادره جهان بود و بچنین قاضی تبرک نمودن و تقرب جستن واجب بود. و صلی‌الله علی محمد و آله.