Қоли аллоҳи таъолӣ : « ман кони ириди ҳрси алохраҳ назд ?лаи фии ҳрсаҳ ва ман кони ириди ҳрси алднё » алоиаҳ .

قال الله تعالی: «من کان یرید حرث الاخره نزد له فی حرثه و من کان یرید حرث الدنیا» الایه.

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам : « ман изръи зръо ӯ иғрси ғрсои Фмо акл манеҳ алтиўру алдўоби иктби фии девони ҳснотаҳ »у қол « атлбўои алрзқи фии хбоёи аларз » .

و قال النبی صلی الله علیه و سلم: «من یزرع زرعا او یغرس غرسا فما اکل منه الطیور و الدواب یکتب فی دیوان حسناته» و قال «اطلبوا الرزق فی خبایا الارض».

Бдонки дҳқнту зироат бозаргонӣаст бо худоӣу беҳтарини ҷумлау саноеъ ва макосибаст . Агар касе бўҷаҳ хеш кунад . Ва агар касеро назар маърифат бахшанд боз бинад ки хилофат ҳақаст дар сифати раззоқӣ ва чун аз сари назару басират касе бад-ӣни кор машғӯл шавад савоб ӯро ниҳоят набӯду маротибу дараҷот баланд ёбад .

بدانک دهقنت و زراعت بازرگانی است با خدای و بهترین جمله و صنایع و مکاسب است. اگر کسی بوجه خویش کند. و اگر کسی را نظر معرفت بخشند باز بیند که خلافت حق است در صفت رزاقی و چون از سر نظر و بصیرت کسی بدین کار مشغول شود ثواب او را نهایت نبود و مراتب و درجات بلند یابد.

Ва инҳо се тайифаанд ҳар тайифаро одоб ва шароитаст ки чун бидон қиёми намоянди бдрҷаҳи садиқону шуҳадо ва слҳо барисанд .

و اینها سه طایفه‌‌اند هر طایفه را آداب و شرایط است که چون بدان قیام نمایند بدرجه صدیقان و شهدا و صلحا برسند.

Тайифаи аввал деҳқононанд ки мол ва малик доранду муҳтоҷи мазореъону муздурон ва шогирдон бошанд то аз баҳри эшон бзроъту иморат машғӯл шаванд . Шароиту одоби эшон онаст ки аввал бимолу малики хеш мағрур нашаванд ва дил барон наниҳанду дардасти худ орият ва амонат шиносанду бҷмлгӣ ҳар ч ҳаст азон худоӣ донанд ки « вллаҳи малики алсмўоту аларз » . Ва дар банди ҷамъу адхор ва астксор набошанд ва бичишам ҳақорати Бишогирдону муздурон дарвеш нанигаранд ва дар мазореъату дҳқнти хеши назар бар зироат охират ниҳанд ки « алднёи мазраъаи алохраҳ » .

طایفه اول دهقانان‌اند که مال و ملک دارند و محتاج مزارعان و مزدوران و شاگردان باشند تا از بهر ایشان بزراعت و عمارت مشغول شوند. شرایط و آداب ایشان آن است که اول بمال و ملک خویش مغرور نشوند و دل بران ننهند و دردست خود عاریت و امانت شناسند و بجملگی هر چ هست ازان خدای دانند که «ولله ملک السموات و الارض». و در بند جمع و ادخار و استکثار نباشند و بچشم حقارت بشاگردان و مزدوران درویش ننگرند و در مزارعت و دهقنت خویش نظر بر زراعت آخرت نهند که «الدنیا مزرعه الاخره».

Ва чун деҳқони тухм аз анбор берун диҳад бидон ният диҳад ки тухми охирати микорм на тухми дунё ва ин бидон маънӣ буд ки ният кунад ки чун ҳақи таъолии ин тухмро парвариш диҳаду иртифоъӣ ҳосил шавад ҳар кас аз одамӣу ғайри он ки аз он бихӯрад ҷумларо ҳалол кардам . Балки он нияти кндкаҳи халқи худои бқўт муҳтоҷанд аз инсону ҳайвон ва ҳар каси анӣ дҳқнт натавонанд кард ман аз барои ризои ҳақи бхдмти эшон машғӯл мешавам то бъбўдити ҳақ дар сӯрати хизмати халқ ӯ қиёми намоям .

و چون دهقان تخم از انبار بیرون دهد بدان نیت دهد که تخم آخرت میکارم نه تخم دنیا و این بدان معنی بود که نیت کند که چون حق تعالی این تخم را پرورش دهد و ارتفاعی حاصل شود هر کس از آدمی و غیر آن که از آن بخورد جمله را حلال کردم. بلکه آن نیت کندکه خلق خدای بقوت محتاج‌اند از انسان و حیوان و هر کس انی دهقنت نتوانند کرد من از برای رضای حق بخدمت ایشان مشغول میشوم تا بعبودیت حق در صورت خدمت خلق او قیام نمایم.

Ва бояд ки бар мазореъу шогирду муздури ҳеҷ ҳайф накунаду музду насиби эшон тамом бирасонад . Ва аввали иртифоъ ки аз кишту боғу ғайри он ҳосил ояду нассоби тамом буд зкўаҳи он беруни ҳам бар хирмани вҷдо дар хона Эй кунаду базӯдии бмстҳқоқ зкўаҳ бирасонад бар қонӯни шаръ ки агар аз моли зкўаҳи чизе дар мол ӯ омехта бимонад ҷумлаи мол бошбҳт шавад .

و باید که بر مزارع و شاگرد و مزدور هیچ حیف نکند و مزد و نصیب ایشان تمام برساند. و اول ارتفاع که از کشت و باغ و غیر آن حاصل آید و نصاب تمام بود زکوه آن بیرون هم بر خرمن وجدا در خانه‌ای کند و بزودی بمستحقاق زکوه برساند بر قانون شرع که اگر از مال زکوه چیزی در مال او آمیخته بماند جمله مال باشبهت شود.

Ва боқии онч аз иртифоъ бимонад дар банд он нашавад ки чизе захира кунад барои соли дигари таваккул бар худоӣ кунад ки деҳқонии худ айн таваккуласт зирок дар таҳсили иртифоъи умеди бикраму лутф ҳақ мебояд дошт ки ҳеҷ махлуқро дарон ҳеҷ мадхал ва маҷол нест .

و باقی آنچ از ارتفاع بماند در بند آن نشود که چیزی ذخیره کند برای سال دیگر توکل بر خدای کند که دهقانی خود عین توکل است زیراک در تحصیل ارتفاع امید بکرم و لطف حق میباید داشت که هیچ مخلوق را دران هیچ مدخل و مجال نیست.

Ва бояд ки пайваста дар хонаи хеш бар содиру вориди дарвешу тавонгар кушода дорад ва ба рӯй кушодау дилии хушу эътиқодии хубу ниятии холиси хизмати халқ худоӣ кунад бар қадари дахлу иртифоъи хешу миннат бар худ наад .

و باید که پیوسته در خانه خویش بر صادر و وارد درویش و توانگر گشاده دارد و به روی گشاده و دلی خوش و اعتقادی خوب و نیتی خالص خدمت خلق خدای کند بر قدر دخل و ارتفاع خویش و منت بر خود نهد.

Ва агар солии иртифоъ кам бошад ё хушки сол буд ва боронҳо наёяд бор бар дил наниҳаду бҷҳти рӯзӣ ғамнок нашаваду бҳрси моли куфрони неъмат ҳақ накунаду бадалу забони инкору эътирози барои аФоъил ҳақ накунаду бияндешад ки дарон ҳикматҳо бошаду брзоу таслим пеш ояду рӯзӣ аз худоӣ донад вкм аз ганда перӣ набошад .

و اگر سالی ارتفاع کم باشد یا خشک سال بود و بارانها نیاید بار بر دل ننهد و بجهت روزی غمناک نشود و بحرص مال کفران نعمت حق نکند و بدل و زبان انکار و اعتراض برا افاعیل حق نکند و بیندیشد که دران حکمتها باشد و برضا و تسلیم پیش آید و روزی از خدای داند وکم از گنده پیری نباشد.

Чун деҳқони дҳқнти барин ваҷҳ кунаду тухми бад-ӣни нияти корду ғарси бойену ихлоси нишонд ва дар обу замини дигарон тасарруф фосид накунаду поси овомир ва навоҳӣ шаръ боз дорад ҳар луқма ва ҳар дона ва ҳар самара ки аз молу малику кишту боғ ӯ бодмиӣ ё бмрғӣ ё ҳайвонӣ расад ҷумла дар девони ҳасанот ӯ нависанду всилти қурбату дарҷат ӯ гардад . Балки чун ният ӯ он бошад ки ин кор аз баҳр мусулмонон мекунам то азин нафъӣ ё банд аз ҳар донау самарае ки аз ранҷи барад ӯ бхлоиқ расад агарчӣ ббҳо харанд азон ҷумлаи савоб ҳосил шавад ӯро . Бузургон гуфтаанд : бар як луқмаи нон то пухта шавад сесад ва шаст кас кор мекунанд аз корндаҳу дрўндаҳу дурудгару оҳангару дигари ҳрФтҳо . Чун он як луқмаи туъмаи веле аз авлиёӣ ҳақ гардад он ҷумларо ҳақ таъолӣ бидон вале бахшад ва аз оташи дӯзах озод кунад ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

چون دهقان دهقنت برین وجه کند و تخم بدین نیت کارد و غرس باین و اخلاص نشاند و در آب و زمین دیگران تصرف فاسد نکند و پاس اوامر و نواهی شرع باز دارد هر لقمه و هر دانه و هر ثمره که از مال و ملک و کشت و باغ او بآدمیی یا بمرغی یا حیوانی رسد جمله در دیوان حسنات او نویسند و وسیلت قربت و درجت او گردد. بلکه چون نیت او آن باشد که این کار از بهر مسلمانان میکنم تا ازین نفعی یا بند از هر دانه و ثمره‌ای که از رنج برد او بخلایق رسد اگرچه ببها خرند ازان جمله ثواب حاصل شود او را. بزرگان گفته‌اند: بر یک لقمه نان تا پخته شود سیصد و شصت کس کار میکنند از کارنده و درونده و درودگر و آهنگر و دیگر حرفتها. چون آن یک لقمه طعمه ولیی از اولیای حق گردد آن جمله را حق تعالی بدان ولی بخشد و از آتش دوزخ آزاد کند ان‌شاء‌الله تعالی.

Тайифаи дувуми руасо ва мақдамонанду шароити эшон онаст ки бад-ӣни ҷумла ки намудем кор кунанд . Ва дигари миёни раияти сӯят нигоҳ доранду ҷониби қавӣ бар заъиф тарҷеҳ наниҳанд Варшаваати нстоннду ёр ҳақ бошанду тақвияти дайну аҳл дайн кунанду раоёро осӯда ва мураффаҳ доранд ва дар дафъи зулм азишон ҷади балиғи намоянд ва аз моли малику асбоби раияти тамаъ бурӣда доранду кӯтоҳи даст ва қонеъ бошанд . Ва зиндагонӣ бслоҳ кунанд ва аз асбоби фасод давр бошанду муфсидонро молидаа доранду амри маърӯф ва наҳй мункир кунанд . Ва агар дар касе аз раияти фузулӣ ё фасодии бенанд ӯро тодиб кунанд ва тавба диҳанд . Ва бшроити раёсату мақдамии худ бўҷаҳи хеши қиёми намоянд .

طایفه دوم روسا و مقدمان‌اند و شرایط ایشان آن است که بدین جمله که نمودیم کار کنند. و دیگر میان رعیت سویت نگاه دارند و جانب قوی بر ضعیف ترجیح ننهند ورشوت نستانند و یار حق باشند و تقویت دین و اهل دین کنند و رعایا را آسوده و مرفه دارند و در دفع ظلم ازیشان جد بلیغ نمایند و از مال ملک و اسباب رعیت طمع بریده دارند و کوتاه دست و قانع باشند. و زندگانی بصلاح کنند و از اسباب فساد دور باشند و مفسدان را مالیده دارند و امر معروف و نهی منکر کنند. و اگر در کسی از رعیت فضولی یا فسادی بینند او را تادیب کنند و توبه دهند. و بشرایط ریاست و مقدمی خود بوجه خویش قیام نمایند.

Ва яқин шиносанд ки ҳарчи имрӯз баришон ва бар раият эшон меравад ҷумла азишон пурсанад ки раис ва мақдам бошанд ки « калаками роъу калаками масъӯли ани раията » .

و یقین شناسند که هرچ امروز بریشان و بر رعیت ایشان میرود جمله ازیشان پرسند که رئیس و مقدم باشند که «کلکم راع و کلکم مسوول عن رعیته».

Чун бад-ӣни шароит қиём намуданд ҳақи таъолии баҳри тоъатӣу хайрӣу салоҳӣу роҳатӣ ки дарон биқоъ азон раоё дар вуҷӯд омада бошад руасоу мақдамонро савобӣу дрҷтӣ каромат кунад ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

چون بدین شرایط قیام نمودند حق تعالی بهر طاعتی و خیری و صلاحی و راحتی که دران بقاع ازان رعایا در وجود آمده باشد روسا و مقدمان را ثوابی و درجتی کرامت کند ان‌شاء الله تعالی.

Тайифаи сими мазореъон ва муздуронанд ки молу малик камтар доранд малик дигарон коранду барзигарӣ эшон кунанд . Бояд ки бақадр вусъи хеши бшроити тайифаи аввали қиёми намоянду амонату диёнати биҷои оранд ва аз хиёнату тасарруфоти фосид иҷтиноб кунанду шафқат дареғ надоранд ва дар ғайбату ҳузури моликони ростӣ ва покӣ варзанд ва дар ҳифзи молу малик эшон кӯшанд ва дар иморату зироати ҷади балиғи намоянд . Ва бар чаҳорпоён зулм накунанду бор гарон наниҳанду кор бисёр нФрмоинд ва бисёр назананд ки аз ҳар ч баришон равад зиёдат аз вусъи эшон ҳақи таъолии фардои боз хост кунад ва инсоф бастанду интиқоми бикашад ки « валлоҳи азизи зўонтқом » .

طایفه سیم مزارعان و مزدوران‌اند که مال و ملک کمتر دارند ملک دیگران کارند و برزگری ایشان کنند. باید که بقدر وسع خویش بشرایط طایفه اول قیام نمایند و امانت و دیانت بجای آرند و از خیانت و تصرفات فاسد اجتناب کنند و شفقت دریغ ندارند و در غیبت و حضور مالکان راستی و پاکی ورزند و در حفظ مال و ملک ایشان کوشند و در عمارت و زراعت جد بلیغ نمایند. و بر چهارپایان ظلم نکنند و بار گران ننهند و کار بسیار نفرمایند و بسیار نزنند که از هر چ بریشان رود زیادت از وسع ایشان حق تعالی فردا باز خواست کند و انصاف بستاند و انتقام بکشد که «والله عزیز ذوانتقام».

Ва чун бакори кишоварзӣу ҷуфт рондан машғӯл бошанд бояд ки пайвастаи зикри мигўинд ва чун вақт намоз дароед ҳолеи бнмоз машғӯл шаванд ва агар бҷмоът натавонанд бории бхўиштни ният ҷамоат кунанд ки савоб биёбанду бҳичи ваҷҳи намоз фурӯ нагузоранду бадӣгари шароит ки намӯда омадааст қиёми намоянд .

و چون بکار کشاورزی و جفت راندن مشغول باشند باید که پیوسته ذکر میگویند و چون وقت نماز دراید حالی بنماز مشغول شوند و اگر بجماعت نتوانند باری بخویشتن نیت جماعت کنند که ثواب بیابند و بهیچ وجه نماز فرو نگذارند و بدیگر شرایط که نموده آمده است قیام نمایند.

Ва зроъи бҳқиқти худро ндонанд ҳазрати худовандиро донанд ки « аи антми тзръў наам нҳни алзоръўн » . Чун дасту пойу бенаӣу шунавоӣу қӯту қудрати ҷумла аз ҳазрат иззатаст то мазореъ тухм тавонад андохт ё ғарс тавонад нишонд ва онгаҳ дар тухми ҳеҷ тасарруфи дигар натавонад кард то ҳазрати худовандии бкмоли қудрати тухмро дар замин аз якдигар бишкофаду сабза берун овараду батадрӣҷи тухмро дар замин нест кунад баъд аз ани брўзгор бар сари шохи дигар бора ҳаст кунад якеро сад то ҳафтсаду азъоФи он пас бҳқиқти зроъи ҳазрат худовандӣ бӯдааст арзоқи бандагонро дар завоёии замин ӯ пинҳон кардааст то хоҷаи алайҳи ассаломи халқро баталаб он миФрстд ки « атлбўои алрзқи фии хбоёи аларз » .

و زراع بحقیقت خود را ندانند حضرت خداوندی را دانند که «ا انتم تزرعو نه ام نحن الزارعون». چون دست و پای و بینایی و شنوایی و قوت و قدرت جمله از حضرت عزت است تا مزارع تخم تواند انداخت یا غرس تواند نشاند و آنگه در تخم هیچ تصرف دیگر نتواند کرد تا حضرت خداوندی بکمال قدرت تخم را در زمین از یکدیگر بشکافد و سبزه بیرون آورد و بتدریج تخم را در زمین نیست کند بعد از ان بروزگار بر سر شاخ دیگر باره هست کند یکی را صد تا هفتصد و اضعاف آن پس بحقیقت زراع حضرت خداوندی بوده است ارزاق بندگان را در زوایای زمین او پنهان کرده است تا خواجه علیه السلام خلق را بطلب آن میفرستد که «اطلبوا الرزق فی خبایا الارض».

Пас мазореъ бояд ки худро бнёбт бар кор карда ҳақ донаду зроъу раззоқи ҳақиқӣ ӯро шиносаду рӯзгор хеш бидон ӯ роду авқот ки шарҳ рафтааст дар фусӯли мутақаддим ороста дорад то баҳри онч аз зироат ӯ ба одамӣу ҳайвон ва туюр расад ҳақи таъолии ҳасанае дар девон ӯ нависаду дрҷтӣу қрбтӣ ӯро каромат кунад .

پس مزارع باید که خود را بنیابت بر کار کرده حق داند و زراع و رزاق حقیقی او را شناسد و روزگار خویش بدان او راد و اوقات که شرح رفته است در فصول متقدم آراسته دارد تا بهر آنچ از زراعت او به آدمی و حیوان و طیور رسد حق تعالی حسنه‌ای در دیوان او نویسد و درجتی و قربتی او را کرامت کند.

Чунонк хоҷаи алайҳи алслўаҳу ассалом бишорат дод ки « ман изръи зръо ӯ иғрси ғрсои Фмо акл манеҳ алсиўру алдўоби иктби фии девони ҳснотаҳ » . Васлии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала .

چنانک خواجه علیه الصلوه و السلام بشارت داد که «من یزرع زرعا او یغرس غرسا فما اکل منه الصیور و الدواب یکتب فی دیوان حسناته». وصلی الله علی محمد و آله.