Баноми хдоӣӣ ки ҳастӣ азуаст

بنام خدائی که هستی ازوست

з бар дастӣу зер дастӣ азуаст

ز بر دستی و زیر دستی ازوست

Фурӯзандаи шамъи кайвони вҳўр

فروزنده شمع کیوان وهور

Расонандаи рӯзии мору мӯр

رساننده روزی مار و مور

Нигорандаи чеҳраи моҳу меҳр

نگارنده چهره ماه و مهر

Брорндаҳи сақфи гардони сипеҳр

برارنده سقف گردان سپهر

Вази он пас дурудӣ ки ҷони пурвирд

وز آن پس درودی که جان پرورد

Бикрдори дониши равони пурвирд

بکردار دانش روان پرورد

Аз анкс ки ҷонҳо бФрмон ӯст

از انکس که جانها بفرمان اوست

Бдонкс ки лўлок дарашон ӯст

بدانکس که لولاک درشان اوست

Муҳамади расӯлӣ ки яздони пок

محمد رسولی که یزدان پاک

Бмҳр вай орост ин тахти хок

بمهر وی آراست این تخت خاک

Расӯлӣ ки аз фараи эзадӣ

رسولی که از فره ایزدی

Напуед биҷуз бар раҳи бхрдӣ

نپوید بجز بر ره بخردی

Дуруди фаровони зи яздони пок

درود فراوان ز یزدان پاک

Бар он нозанини пайкари тобнок

بر آن نازنین پیکر تابناک

Пас онгаҳ бидонҳо ки ҷон бохтанд

پس آنگه بدانها که جان باختند

Сар доду дайнро барафрохтанад

سر داد و دین را برافراختند

Нахустин бар авлоду аъқоб ӯ

نخستین بر اولاد و اعقاب او

Вази анпс бар асҳобу аҳбоб ӯ

وز انپس بر اصحاب و احباب او

Ки буданд ҳаряки бФрҳнгу рой

که بودند هریک بفرهنگ و رای

Ҷҳонрои бнўиии яке кадхудоӣ

جهانرا بنویی یکی کدخدای

Гузаштанд вазон ҳар яке ёдгор

گذشتند وزان هر یکی یادگار

Сухан монад чун гавҳари шоҳвор

سخن ماند چون گوهر شاهوار

Алои аиҳнрмнди покизаи рой

الا ایهنرمند پاکیزه رای

з ман бишинав ар ҳуши дории биҷой

ز من بشنو ار هوش داری بجای

Чу хоҳӣ шудани зинсрои сипанҷ

چو خواهی شدن زینسرای سپنج

Бимони ёдгор аз пас хеши ганҷ

بمان یادگار از پس خویش گنج

На ганҷӣ ки бошад пар аз хоста

نه گنجی که باشد پر از خواسته

Бзр ва бигӯ ҳар биёроста

بزر و بگو هر بیاراسته

Яке ганҷи нав бояд афканди бен

یکی گنج نو باید افکند بن

Ки бошад зару гавҳари он сухан

که باشد زر و گوهر آن سخن

Кунун боз гӯям яке достон

کنون باز گویم یکی داستان

Сухани ҷумла аз гуфта расатон

سخن جمله از گفته راستان

Шунидам ки касрии шаҳи додгар

شنیدم که کسری شه دادگر

Ки дияем аз ва буд бо зебу фар

که دیهیم از و بود با زیب و فر

Заҳри кишварии мӯбадиро бихонад

زهر کشوری موبدی را بخواند

Фаровони суханҳо з ҳикмат баранд

فراوان سخنها ز حکمت براند

Чунин гуфт бо мӯбадони шаҳриёр

چنین گفت با موبدان شهریار

Ки то ман бгитӣ шудам комкор

که تا من بگیتی شدم کامکار

Нагаштам дамӣ аз раҳи бхрдӣ

نگشتم دمی از ره بخردی

Нҷстми биҷузи фараи эзадӣ

نجستم بجز فره ایزدی

Ббичоргон бар накардам ситам

ببیچارگان بر نکردم ستم

Ҷаҳон шуд з додам чу боғи Ирам

جهان شد ز دادم چو باغ ارم

Бидоду диҳиш олам оростам

بداد و دهش عالم آراستم

Ҳамаи номи нек аз ҷаҳони хостам

همه نام نیک از جهان خواستم

Кунун чун замонами сроиди ҳаме

کنون چون زمانم سرآید همی

Бтлхии равонам бар ояд ҳаме

بتلخی روانم بر آید همی

Бихоҳам ки монад зи ман ёдгор

بخواهم که ماند ز من یادگار

Яке ганҷи пари гавҳари шоҳвор

یکی گنج پر گوهر شاهوار

Ки то ҳар ки бар хок ман бугзарад

که تا هر که بر خاک من بگذرد

Аз ангнҷи ҳикмати гуҳарҳо барад

از انگنج حکمت گهرها برد

Бар ӯ мӯбадони офарини хонданд

بر او موبدان آفرین خواندند

Мар ӯро шаҳи покдини хонданд

مر او را شه پاکدین خواندند

Чу шуд ганҷи Нӯшервони сохта

چو شد گنج نوشیروان ساخته

зи хокаши бгрдўни броФрохтаҳ

ز خاکش بگردون برافراخته

Взонпс ба девори он дахма бар

وزانپس به دیوار آن دخمه بر

Суханҳо навишт оншаҳи додгар

سخنها نوشت آنشه دادگر

Бидон то касе кӯи шитобади бароа

بدان تا کسی کو شتابد براه

Бидон дахма ояд биболин шоҳ

بدان دخمه آید ببالین شاه

Аз он пандҳо баҳра гирад ҳаме

از آن پندها بهره گیرد همی

з доду диҳиш тӯша гирад ҳаме

ز داد و دهش توشه گیرد همی

Кунун дар дил эй номвари ҳуши дор

کنون در دل ای نامور هوش دار

Суханҳои Нӯшервони гӯши дор

سخنهای نوشیروان گوش دار

Нахусти онкӣ то рӯзу шабро мадор

نخست آنکه تا روز و شب را مدار

Буд аз ҳаводиси шигифтии мадор

بود از حوادث شگفتی مدار

Дигар онк зинда махон хеш ро

دگر آنک زنده مخوان خویش را

Чу марҳам наёбӣ дили риш ро

چو مرهم نیابی دل ریش را

Турои зинда гуфтан наёяд дуруст

ترا زنده گفتن نیاید درست

Агар зиндагонӣ на бар коми тест

اگر زندگانی نه بر کام تست

Дигар онки бинои дили ҳӯшёр

دگر آنک بینا دل هوشیار

зи корӣ пушаймон нагардад ду бор

ز کاری پشیمان نگردد دو بار

Дигар онк бош аз касе бар карон

دگر آنک باش از کسی بر کران

Ки шодӣ кунад аз ғами дигарон

که شادی کند از غم دیگران

Бузургӣ бозор ҷӯяд ҳаме

بزرگی بآزار جوید همی

Гули роҳат ар хор бӯед ҳаме

گل راحت ار خار بوید همی

Дигар онк бо мардуми биҳнр

دگر آنک با مردم بیهنر

Макун дӯстии ранҷ дар вай мабар

مکن دوستی رنج در وی مبر

Ки ҳаргиз наёбӣ азуи эминӣ

که هرگز نیابی ازو ایمنی

На дар дӯстӣ ва на дар душманӣ

نه در دوستی و نه در دشمنی

Дигар онк чун додат эзади хирад

دگر آنک چون دادت ایزد خرد

Ки то некро бози донеи зи бад

که تا نیک را باز دانی ز بد

Чаро бо касе дӯстӣ мекунӣ

چرا با کسی دوستی میکنی

Ки бо дӯстонат кунад душманӣ

که با دوستانت کند دشمنی

Дигар онки ҳақи гӯй бо ҳар касе

دگر آنک حق گوی با هر کسی

Вгрчаҳ бтлхӣ гароед басӣ

وگرچه بتلخی گراید بسی

Миндишу ҳақи гӯии ибни ямин

میندیش و حق گوی ابن یمین

Қул алҳақ бифармуд дорои дайн

قل الحق بفرمود دارای دین

Дигар анкгар ҳуш додат худоӣ

دگر انک گر هوش دادت خدای

Ҳазар кун зи нодон дониш намой

حذر کن ز نادان دانش نمای

Бипарҳез азуи умр зойеъ макун

بپرهیز ازو عمر ضایع مکن

зи ман ёди дори ин гиромии сухан

ز من یاد دار این گرامی سخن

Дигар анк ҳар кӯи з худ дод дод

دگر انک هر کو ز خود داد داد

Азуи пеши довар мёрид дод

ازو پیش داور میارید داد

Дигар онкгар роз хоҳӣ наҳуфт

دگر آنک گر راز خواهی نهفت

зи душман - набоядаш бо дӯст гуфт

ز دشمن-نبایدش با دوست گفت

Дигар онк аз хеши камтари зхўиш

دگر آنک از خویش کمتر زخویش

Мҷўӣ эй писари нӯш аз дарди неш

مجوی ای پسر نوش از درد نیش

Ки дар оби мурдан бар ҳӯшёр

که در آب مردن بر هوشیار

Аз он ба ки ғўкт диҳад зинҳор

از آن به که غوکت دهد زینهار

Дигар онк ҳар кас ки ӯ хурда дид

دگر آنک هر کس که او خرده دید

Зӣонеи бузургаш бибояд кашид

زیانی بزرگش بباید کشید

Дигар онк бошад тўонкр касе

دگر آنک باشد توانکر کسی

Ки бар андакӣ шукр гуяд басӣ

که بر اندکی شکر گوید بسی

Дигар онкигар кеҳтарӣ ма шавад

دگر آنکه گر کهتری مه شود

зи ҳамтои худ дар ҳунар ба шавад

ز همتای خود در هنر به شود

Бхрдиши доне ки донад касе

بخردیش دانی که داند کسی

Ки баҳра надорад зи дониши басӣ

که بهره ندارد ز دانش بسی

Дигар онки шарманда тронкс аст

دگر آنک شرمنده ترانکس است

Ки гулҳои дъўиши хор ва хас аст

که گلهای دعویش خار و خس است

Нагирададгар шамъи ҷонаши фурӯғ

نگیردد گر شمع جانش فروغ

Чу дар анҷуман гуфта бошад дурӯғ

چو در انجمن گفته باشد دروغ

Дигар онкгар бози ҷўӣии басӣ

دگر آنک گر باز جوئی بسی

Наёбӣ фурӯи моятар зон касе

نیابی فرو مایه تر زان کسی

Ки дорад тўоноӣӣу дастгоҳ

که دارد توانائی و دستگاه

Нагардад дилаши нарм бар дод хоҳ

نگردد دلش نرم بر داد خواه

Дигар онки мағруртар онкас аст

دگر آنک مغرور تر آنکس است

Ки дод аз паии насяи нақдии зи даст

که داد از پی نسیه نقدی ز دست

Дигар онк беҷурм агар дар пасӣ

دگر آنک بی جرم اگر در پسی

Суханҳои зишт аз ту гуяд касе

سخنهای زشت از تو گوید کسی

Чунон душман каз ту он роз гуфт

چنان دشمن کز تو آن راز گفت

Ба аз дӯстии кони сухан боз гуфт

به از دوستی کان سخن باز گفت

Дигар онк ҳар кас ки дорад хирад

دگر آنک هر کس که دارد خرد

Набояд ки чизеи газофии хирад

نباید که چیزی گزافی خرد

Ки ҳар кас ки чизеи хирад бар газоф

که هر کس که چیزی خرد بر گزاف

Фурушади бҳкми хирад бар газоф

فروشد بحکم خرد بر گزاف

Дигар бандаи ӣии каши харидии бзр

دگر بنده ئی کش خریدی بزر

Буд аз шиками бандаи озод тар

بود از شکم بنده آزاد تر

Дигар онкгар марди доно буд

دگر آنک گر مرد دانا بود

Бмидони дониши тавоно буд

بمیدان دانش توانا بود

Чу бо донишии бхрдӣ ёр нест

چو با دانشی بخردی یار نیست

Гули дониш ӯ ҷуз аз хор нест

گل دانش او جز از خار نیست

Дигар онк аз даври гардони сипеҳр

دگر آنک از دور گردان سپهر

Касе гар нашуд огаҳ аз кину меҳр

کسی گر نشد آگه از کین و مهر

Бомўхтни ранҷ дар вай мабар

بآموختن رنج در وی مبر

Ки ин шох ҳаргиз наёяд бабр

که این شاخ هرگز نیاید ببر

Дигар гар нахоҳӣ тўои номҷу

دگر گر نخواهی توای نامجو

Ки бад гуядат кас бдкс магӯӣ

که بد گویدت کس بدکس مگوی

Дигар онк ҳар кас ки бар номи ту

دگر آنک هر کس که بر نام تو

Наад як ду гом аз паии коми ту

نهد یک دو گام از پی کام تو

Бидиҳ поимздўӣ аз ганҷи хеш

بده پایمزدوی از گنج خویش

Ки то ком дил ёбад аз ранҷи хеш

که تا کام دل یابد از رنج خویش

Дигар онк ҳар кӯ буд кӣнаи дор

دگر آنک هر کو بود کینه دار

Набошад бар ӯ меҳрбони ҳеҷ ёр

نباشد بر او مهربان هیچ یار

Дигар онки ранҷи фаровони кашӣ

دگر آنک رنج فراوان کشی

Чу киштии бароаи биёбони кашӣ

چو کشتی براه بیابان کشی

Дигар онк девона хонанду бас

دگر آنک دیوانه خوانند و بس

Касеро ки нобӯда ҷӯяд зи пас

کسی را که نابوده جوید ز پس

Дигар онки пайкор бо каси мҷўӣ

دگر آنک پیکار با کس مجوی

Сухани ҷузи бондозаҳ худ магӯӣ

سخن جز باندازه خود مگوی

Дигар онки саргаштаи Монии ҳаме

دگر آنک سرگشته مانی همی

Чу нокардаро карда донеи ҳаме

چو ناکرده را کرده دانی همی

Дигар онки озарми мардуми биҷавӣ

دگر آنک آزرم مردم بجوی

Каз озарм монад биҷои обрӯӣ

کز آزرم ماند بجای آبروی

Дигар онк бо зери дастони худ

دگر آنک با زیر دستان خود

Бакор оварад макру дастони худ

بکار آورد مکر و دستان خود

з бар даст ӯ дорад ӯро фусӯс

ز بر دست او دارد او را فسوس

Рахш гардад аз шарм чун сндрўс

رخش گردد از شرم چون سندروس

Дигар онк чун пардаи каси дарӣ

دگر آنک چون پرده کس دری

Кунад бо ту гетии ҳамон доварӣ

کند با تو گیتی همان داوری

Дигар онки ҳаргиз пушаймон нашуд

دگر آنک هرگز پشیمان نشد

Касе кӯи ҳаворо бФрмон нашуд

کسی کو هوا را بفرمان نشد

Дигар онки ойинаи кори хеш

دگر آنک آئینه کار خویش

Ҳамеи дор дар пеши дидори хеш

همی دار در پیش دیدار خویش

Ки чун дида бошӣ бадви неки кор

که چون دیده باشی بدو نیک کار

з фарзонагон хондат рӯзгор

ز فرزانگان خواندت روزگار

Дигар онк на бим дорад касе

دگر آنک نه بیم دارد کسی

Ки озор мардум наҷуед басӣ

که آزار مردم نجوید بسی

Дигар онк бар гуфт худ кор кун

دگر آنک بر گفت خود کار کن

Ки то аз ту доранд бовари сухан

که تا از تو دارند باور سخن

Дигар онки қадар бузургон бидон

دگر آنک قدر بزرگان بدان

Сухани пеши эшон бондозаҳи рон

سخن پیش ایشان باندازه ران

Чу қадари бузургони нигаҳдоштӣ

چو قدر بزرگان نگهداشتی

Сари сари варӣ бар маи афроштӣ

سر سر وری بر مه افراشتی

Дигар онки нон додан ойин ӯст

دگر آنک نان دادن آئین اوست

Кунад душман ӯро ситоиш чаҳ дӯст

کند دشمن او را ستایش چه دوست

Дигар онк аз бихрди рози худ

دگر آنک از بیخرد راز خود

Ниҳони дор то давр бошӣ зи бад

نهان دار تا دور باشی ز بد

Дигар онк аз мардуми бихрд

دگر آنک از مردم بیخرد

Чаҳ тарсӣ ки науммат бзштии барад

چه ترسی که نامت بزشتی برد

Асарҳои худро накӯҳиш макун

اثرهای خود را نکوهش مکن

Бадӣҳои ӯро пажӯҳиш макун

بدیهای او را پژوهش مکن

Бкоми дил ҳар ки гуфтӣ сухан

بکام دل هر که گفتی سخن

Дилаши дӯстӣ бо ту афканди бен

دلش دوستی با تو افکند بن

Дигар онки одилтар андари ҷаҳон

دگر آنک عادلتر اندر جهان

Касеро шинос аз киону маон

کسی را شناس از کهان و مهان

Ки ранҷӣ ки ӯро набошад писанд

که رنجی که او را نباشد پسند

Нахоҳад ки ёбад касе зи он газанд

نخواهد که یابد کسی ز آن گزند

Дигар онк бар зери дастони хеш

دگر آنک بر زیر دستان خویش

Бануш карам кӯш майдор беш

بنوش کرم کوش میدار بیش

Ки ҳаркас ки ин шева бунёд кард

که هرکس که این شیوه بنیاد کرد

Чу нӯшин равон дар ҷаҳон ёд кард

چو نوشین روان در جهان یاد کرد

Боҳшу бедори дил ва род бош

باهش و بیدار دل و راد باش

Аз ғами айёми дил озод бош

از غم ایام دل آزاد باش

Гар расадат соли азин пас басӣ

گر رسدت سال ازین پس بسی

Дар ҳамаи комӣу Муродии рисӣ

در همه کامی و مرادی رسی

Пас бчҳл гар бирасад соли ту

پس بچهل گر برسد سال تو

Шеби дигар сон кунад аҳволи ту

شیب دیگر سان کند احوال تو

Заъф наад рӯй ба бунёди ту

ضعف نهد روی به بنیاد تو

Майл харобӣ кунад ободи ту

میل خرابی کند آباد تو

Панҷа агар панҷаи бтў дар занад

پنجه اگر پنجه بتو در زند

Вақти хушати ҷумлаи баҳам бар занад

وقت خوشت جمله بهم بر زند

Гар бирасад муддат умрат бишуст

گر برسد مدت عمرت بشست

Шахси ту моҳӣ буду соли шаст

شخص تو ماهی بود و سال شست

Вар бирасонед бҳФтоди ҳам

ور برسانید بهفتاد هم

Марг тавон ёфт ба афтод ҳам

مرگ توان یافت به افتاد هم

Марги бҳштод ва навад дар басӣаст

مرگ بهشتاد و نود در بسیست

Ва онкӣ намурдааст гронҷон касеаст

و آنکه نمردست گرانجان کسیست

Вонкаҳ буд майли дилаши сӯии сад

وانکه بود میل دلش سوی صد

Ҳаст зи худ бихбри он бе хирад

هست ز خود بیخبر آن بی خرد

Зинда набошад бар бинандагон

زنده نباشد بر بینندگان

Лек буд ранҷи дили зиндагон

لیک بود رنج دل زندگان

Ибни ямин дил наниҳад бар ҳаёт

ابن یمین دل ننهد بر حیات

зи онкӣ буд дар ақаб ӯ мамот

ز آنکه بود در عقب او ممات

Вақти саҳари чобуку чолоку чуст

وقت سحر چابک و چالاک و چست

Қатъ кунад роҳи бъзми дуруст

قطع کند راه بعزم درست

Чу хуш гуфт фарзона ӣӣ ҳӯшманд

چو خوش گفت فرزانه یی هوشمند

Чу аз дарҷ ёқӯт бикшод банд

چو از درج یاقوت بگشاد بند

Ки бахшоиши ойини мардон буд

که بخشایش آئین مردان بود

Крои ин ҳунар ҳаст марди он буд

کرا این هنر هست مرد آن بود

Вале ҷои бахшоиш аввал бибин

ولی جای بخشایش اول ببین

Бидон ҳол ӯро бълми алиқин

بدان حال او را بعلم الیقین

Гараш накбат аз чарх воло расад

گرش نکبت از چرخ والا رسد

На ин накбат ӯро ба танҳо расад

نه این نکبت او را به تنها رسد

Дарин аҳли дониш ҳама оҷизанд

درین اهل دانش همه عاجزند

Гирифтори ин бар кашида даранд

گرفتار این بر کشیده درند

Сбл дар на аз баҳри ёрии қадам

سبل در نه از بهر یاری قدم

Басари пўӣ дар кор ӯ чун қалам

بسر پوی در کار او چون قلم

Бамонаш дар онрнҷ то ҷон кунад

بمانش در آنرنج تا جان کند

Ки ин дардро марг дармон кунад

که این درد را مرگ درمان کند

Агар бишинавӣ қавли ибни ямин

اگر بشنوی قول ابن یمین

Буд феъли ту аз дар офарин

بود فعل تو از در آفرین

Чу хуш гуфт фарзонаи ӣии даври байн

چو خوش گفت فرزانه ئی دور بین

Ки бо ҳеҷ нодон машав ҳамнишин

که با هیچ نادان مشو همنشین

Макун дӯстӣ бо вай аз ҳеҷ рӯй

مکن دوستی با وی از هیچ روی

Ваз ӯ чун зи душмани ҳамеи печ рӯй

وز او چون ز دشمن همی پیچ روی

Ки донои ?герати душмани ҷон буд

که دانا گرت دشمن جان بود

Аз он дӯсти беҳтар ки нодон буд

از آن دوست بهتر که نادان بود