Вҳўи алмштмли алии алғрзи алмқсўд беона фии ҳзаҳи алтмоҳид . эй дӯсти дайн ,у толиби калимоти ҳақи алиқини бдонкаҳ аз саволоти ту ҷавоби хоҳем кардан : яке « аллоҳи нури алсмўоти волأрз » . Ва дигар « أўли мо халқи аллоҳи нурӣ » всим « алмؤмни мроаҳи алмؤмн » .

وَهُوَ المُشْتَمِلُ عَلَی الغَرَضِ الْمَقْصُودِ بَیانُهُ فی هذِهِ التّماهِیدِ. ای دوست دین، و طالب کلمات حق الیقین بدانکه از سؤالات تو جواب خواهیم کردن: یکی «اللّهُ نُورُ السَّموات وَالأَرضِ». و دیگر «أوّلَ ما خَلَقَ اللّهُ نُوری» وسیم «اَلْمُؤمِنُ مِرآة المِؤمِنِ».

Ҷавоби аввал : саволи оғози бқрон шояд кард ки « أллаҳи нури алсмўоти волأрз » . Дариғо ҳаргизи тафсири ин оят ки гуфтааст , онгоҳ касеро таваққуъ бошад ки ман низ бигӯям ! ман дар ҳеҷ китоб , тФсирўи баёни ин ояти ндидҳ‬ом ; аммо надонам ки ту дидҳ‬оӣ ё на ? ман дидҳ‬ом , аммо дар китоб « въндаҳам алкитоб » беҳарфу савт ;у локини нмидонм ки чун бо ҳарфу савти орм чигуна буд !

جواب اول:سؤال آغاز بقرآن شاید کرد که «أللّهُ نُورُ السّمواتِ وَالأَرْضِ». دریغا هرگز تفسیر این آیت که گفته است، آنگاه کسی را توقع باشد که من نیز بگویم! من در هیچ کتاب، تفسیرو بیان این آیت ندیده‬ام؛ اما ندانم که تو دیده‬ای یا نه؟ من دیده‬ام، اما در کتاب «وَعِنْدَهُ اَمُّ الکِتاب»بی حرف و صوت؛ و لکن نمیدانم که چون با حرف و صوت آرم چگونه بود!

Акнӯн гӯши дор : мутакаллимону уламои ҷаҳли мигўинд ки худоро нур нишоед хонд . Чаро ? зеро ки « алнўри ибораи ъмои лобқоءи ?лаи замонин » , ва муҳаддис бошад , ин сухан рост бошад , аммо онкас ки гӯйанд ки нур ӯ , аиннўр бошад ; ва ин сифат ғалат бошад , аз номҳои ӯ , яке нураст ва ин нури мунаввари ҷумлаи нўрҳост , дариғо нурҳо бар ақсомаст : нури оФтобў нур моҳтобаст , нур оташаст внўр гавҳараст , нур зараст нури лаъл ва пирўзҷ бошад ,у нурии дигар ки ном бошад чунонкии нуриддин ва ё нўр<олъин> . Онкас ки ҷузи нури офтоб надида бошад , чун пеши аўному шарҳи нурҳои дигар гӯйанд ; қабул накунад ва мункир бошад .

اکنون گوش دار: متکلمان و علمای جهل میگویند که خدا را نور نشاید خواند. چرا؟ زیرا که «النُورُ عِبارَةٌ عُمّا لابَقاءَ لَهُ زمانَیْنِ»، و محدث باشد، این سخن راست باشد، اما آنکس که گویند که نور او، ایننور باشد؛ و این صفت غلط باشد، از نامهای او، یکی نور است و این نور منور جمله نورهاست، دریغا نورها بر اقسام است: نور آفتابو نور ماهتابست، نور آتش است ونور گوهر است، نور زر است نور لعل و پیروزج باشد، و نوری دیگر که نام باشد چنانکه نورالدین و یا نور<العین>. آنکس که جز نور آفتاب ندیده باشد، چون پیش اونام و شرح نورهای دیگر گویند؛ قبول نکند و منکر باشد.

Дариғо ҳҷҳолосломи Абуҳомиди Муҳамади алғзолӣ - разии аллоҳи анҳу - чаҳ баён хуб мекунад ;у шмҳ‬оӣ аз ин нур баён кард ва гуфт : « أлнўри ибораи ъмои тзҳр ба алأшёء » яъне нур он бошад ки чизҳо биҷуз аз нур натавон дид ,у зулмати бнўр зоҳир шавад . Агар нури ин маънӣ дорад , итлоқи нури ҳақиқии худ бар худо ояд , ва бар дигари нурҳо босам муҷоз уфтад . Ҳамаи мавҷӯдоти олами худ маъдӯм буданд ; пас бнўр ӯу қудрату иродат ӯ мавҷӯд шуданд . Пас чун вуҷӯди осмону замин аз қудрату иродат ӯ бошад , « аллоҳи нури алсмўоти волأрз » ҷуз вай набошад . Ҳаргизи ҳеҷ зарраро дар зулмат тавон дид ? на , зуҳӯру кашфи зарроти бавуҷуди тулӯъ офтоб бошад . Агар тулӯъ офтоб набошад , вуҷӯд заррот натавон диду маъдӯми намояд . Агар тулӯъи нур « аллоҳи нури алсмўоти волأрз » набӯдӣ , вуҷӯди заррот « вإзои أхзи рбки ман банӣ одами ман зҳўрҳми зритҳм » ҳаргиз набӯдӣ .

دریغا حجةالاسلام ابوحامد محمد الغزالی- رضی اللّه عنه- چه بیان خوب میکند؛ و شمه‬ای از این نور بیان کرد و گفت: «ألنُّورُ عِبارَةٌ عَمّا تَظْهَرُ بِهِ الأشْیاءُ» یعنی نور آن باشد که چیزها بجز از نور نتوان دید، و ظلمت بنور ظاهر شود. اگر نور این معنی دارد، اطلاق نور حقیقی خود بر خدا آید، و بر دیگر نورها باسم مجاز افتد. همه موجودات عالم خود معدوم بودند؛ پس بنور او و قدرت و ارادت او موجود شدند. پس چون وجود آسمان و زمین از قدرت و ارادت او باشد، «اللّهُ نُورُ السَّمواتِ وَالأَرْض» جز وی نباشد. هرگز هیچ ذره را در ظلمت توان دید؟ نه، ظهور و کشف ذرات بوجود طلوع آفتاب باشد. اگر طلوع آفتاب نباشد، وجود ذرات نتوان دید و معدوم نماید. اگر طلوع نور «اللّهُ نُورُ السّمواتِ وَالأَرْض» نبودی، وجود ذرات «وَإِذا أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِم ذُرَّیتَهُم» هرگز نبودی.

Пас ин хабар ки Мустафо гуфт : « إни аллоҳи халқи алхлқи ман зулмаи сами раши алайҳими ман нура » аз баҳри ин маънӣ гуфт ки вуҷӯди халқи наът зулмат дошт ; онро бнўри илоҳят мақрун карданд то ҳамаи вуҷӯди эшон нур бошад ,у зулмати эшон бнўр мубаддил шавад . ӣнҷои бадоне ки шблӣ чаро мегуяд : « моФии алҷнаҳи أҳди сӯии аллоҳ » . Сухани маърӯфи крхӣ низ туро мусаввир гардад онҷо ки гуфт : « лӣси фии алўҷўди إлои аллоҳ » сухани абўолъбоси қассоби туро рӯй намояд « лӣси фии алдорини إлои рабии вإни алмўҷўдоти кулҳо маъдӯмаи إлои вуҷӯда » . Ва ӣнҷои бадоне ки алии бен абитолб - карами аллоҳи виҷҳа - чаро гуяд : « лоأъбди рибои лами أраҳ » . Сухани Мустафо - слъм - ӣнҷои ҷилва гарӣ кунад ки « лороҳаҳи ллмؤмни ман дуни лқоءоллаҳ » .

پس این خبر که مصطفی گفت: «إِنَّ اللّهَ خَلَقَ الخَلْقَ مِنْ ظُلْمَةِ ثُمَّ رَشَّ عَلَیْهِمْ مِن نورِهِ» از بهر این معنی گفت که وجود خلق نعت ظلمت داشت؛ آن را بنور الهیّت مقرون کردند تا همه وجود ایشان نور باشد، و ظلمت ایشان بنور مبدل شود. اینجا بدانی که شبلی چرا می‬گوید: «مافی الجَنَّةِ أَحدٌ سِوی اللّهِ». سخن معروف کرخی نیز ترا مصور گردد آنجا که گفت: «لَیْسَ فی الوُجودِ إِلاّ اللّهُ» سخن ابوالعباس قصاب ترا روی نماید «لَیْسَ فی الدّارَیْنِ إِلّا رَبّی وَإِنَّ المَوجُوداتِ کُلَّها مَعْدُوَمةٌ إِلّا وُجُودُهُ». و اینجا بدانی که علی بن ابیطالب- کَرَّمَ اللّهُ وَجْهَهُ- چرا گوید: «لاأَعْبُدُ رَبّاً لَمْ أَرَهُ». سخن مصطفی- صلعم- اینجا جلوه گری کند که «لاراحَةَ لِلمُؤمنِ مِن دُون لِقاءَاللّهِ».

Дариғо агар бигӯям ки нур чаҳ бошад , эҳтимол накунӣ , ва оламҳо бар ҳам аўФтд ; аммо рамзӣ бигӯям ва дареғ надорам ; бишинав : « аллоҳи нури алсмўоти волأрз » яъне أсл « алсмўоти волأрз » , асли вуҷӯди осмону замини нур ӯ омад , магари ҳусайни Мансур бо ту ин суханро нагуфтааст ки « аллоҳи масдари алмўҷўдот » ? вуҷӯд ӯ масдару мояи ҷумлаи мавҷӯдот буд , яъне « аллоҳи внўраҳи масдари алأнўор » .

دریغا اگر بگویم که نور چه باشد، احتمال نکنی، و عالمها بر هم اوفتد؛ اما رمزی بگویم و دریغ ندارم؛ بشنو: «اَللّهُ نُورُ السّمواتِ وَالأرض»یعنی أصل «السّمواتِ وَالأرض»، اصل وجود آسمان و زمین نور او آمد، مگر حسین منصور با تو این سخن را نگفته است که «اَللّهُ مَصْدَرُ الموجُودات»؟ وجود او مصدر و مایۀ جملۀ موجودات بود، یعنی «اللّهُ وَنُورُهُ مَصْدَرُ الأَنوارِ».

Дариғо нек бишинав « аллоҳи нури алсмўоти волأрз » : аллоҳ , вуҷӯди зот ӯ буд ки ҷавҳар иззат бошад внўри сифати зоти илоҳят ки арз бошад . Охири шнидҳ‬оӣ ки ҷавҳар , он буд ки « моиқўм ба алърз » : ҷавҳари иборат аз асл вуҷӯд бошаду арзи маънии қоими бҷўҳр . Ин ҷавҳару арзи олами маҳсуси нми‬гўим , ҷўҳрўи арз ҳақиқӣ мегӯям . Агар фаҳм туоне кард ! дариғо худо мавҷӯдаст , пас ҷавҳар бошад ,у ҷавҳар беарз набошад ; вуҷӯди аллоҳ , ҷавҳар бошад ; внўри арзи он ҷавҳар бошад . Ин ҳадисро андаки мшмр ; аз каъб алأҳбор бишинав гуфт ки « лафзаи аллоҳи ибораи ани бёнўҷўдаҳ , внўри алсмўоти волأрзи ибораи ани баёни нури вуҷӯди лавозима » .

دریغا نیک بشنو «اللّهُ نُورُ السّمواتِ والأرض»: اللّه، وجود ذات او بود که جوهر عزت باشد ونور صفت ذات الهیت که عرض باشد. آخر شنیده‬ای که جوهر، آن بود که «مایَقُومُ بِهِ العَرَضَ»: جوهر عبارت از اصل وجود باشد و عرض معنی قایم بجوهر. این جوهر و عرض عالم محسوس نمی‬گویم، جوهرو عرض حقیقی میگویم. اگر فهم توانی کرد! دریغا خدا موجود است، پس جوهر باشد، و جوهر بی عرض نباشد؛ وجود اللّه، جوهر باشد؛ ونور عرض آن جوهر باشد. این حدیث را اندک مشمر؛ از کعب الأحبار بشنو گفت که«لفظَةُ اللّهِ عِبارَةٌ عَنْ بَیانوُجُودِهِ، وَنورُ السَّمواتِ وَالأَرضِ عِبارَةٌ عَنْ بیان نُورِ وُجُودِ لَوازِمِه».

Ҳосили ин сухан , он бошад ки аллоҳ , ҷавҳар бошад ;у нури арз ;у ҷавҳари ҳаргиз беарз набӯд , ва набошад . Пас ин смўоту арз , худ брмзи гФтҳ‬ом ки ду нур ӯ бошад ки асли осмону замин ;у ҳақиқати эшон , ин ду нураст : яке нури Муҳамад , ва яке нури Иблис ;у шарҳи ин смўоту арз худ гуфта шавад ; бҷоигоҳо бозёб . Пас ин нур ки арзи ҷавҳар илоҳят аст чист , ва кадомаст ? иншоаллоҳи брмзи ягон ягон гуфта шавад ; аммо магари ин байтҳо аз хоҷаи Аҳмади ҳмўиаҳи ншнидҳ‬оӣ ? акнӯн гӯши дор :

حاصل این سخن، آن باشد که اللّه، جوهر باشد؛ و نور عرض؛ و جوهر هرگز بی عرض نبود، و نباشد. پس این سموات و ارض، خود برمز گفته‬ام که دو نور او باشد که اصل آسمان و زمین؛ و حقیقت ایشان، این دو نور است: یکی نور محمد، و یکی نور ابلیس؛ و شرح این سموات و ارض خود گفته شود؛ بجایگاها بازیاب. پس این نور که عرض جوهر الهیت است چیست،و کدام است؟ انشاءاللّه برمز یگان یگان گفته شود؛ اما مگر این بیت‬ها از خواجه احمد حمویه نشنیده‬ای؟ اکنون گوش دار:

Аммо аз навъеу иборатии дигар ки дртўон ёфт онаст ки шайх мо гуфт : « أллаҳи нури алсмўот » яъне « нури виҷҳаи нури алсмўоти волأрз » . Ҳаргиз надониста бошӣ ё бадоне ки ин смўот ва арз чист ? мгркаҳи ин оят « идбри алأмри ман алсмоءи волأрз » бар ту кашф кунанд то амр бо ту бигӯед ки смўоту арз чаҳ бошад . « ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмўоти волорз » бар халқ ҷилва мекунад ,у узри ин ҷумла бхўостаҳаст . эй дӯст агар мумкинаст ки дараҷаон касе ин оятро беонкӣ дида бошад ҳақиқати он дар тавонад ёфтан , мумкини бошдкаҳи тўниз бе онкии бинӣ ва дида бошӣ дарёбӣ . Аз худо бишинав ки гуфт : « вмои қдрўооллаҳи ҳақи қадара » . Баён ин мекунад . эй « моърФўои аллоҳи ҳақи маърифата » . Дариғо магар ки ҳаргизи ҷамол « қалби алмؤмни байни إсбъини ман أсобъи арраҳмон » ндидҳ‬оӣ ? ин « إсбъин » дар олами дигар , само ва арз бошад . Охршнидҳ‬оӣ ки « волсмўоти мтўёти биминаҳ » гувоҳи ин самоу арз шудааст . Магар аз Мустафои ин ҳадиси ншнидҳ‬оӣ ки « ядуллоҳи алии алҷмоъаҳ » . ? ва агар боварат нест аз худоӣ - таъолӣ - бишинав ки баёни хилқат одам мекунад : « хилқати бедӣ » ; ва ин « ядӣ » ду нураст ки шнидҳ‬оӣ .

اما از نوعی و عبارتی دیگر که درتوان یافت آنست که شیخ ما گفت: «أللّهُ نُورُ السَّمواتِ» یعنی «نورُ وَجْهِهِ نُورُ السَّمواتِ وَالأَرْضِ». هرگز ندانسته باشی یا بدانی که این سموات و ارض چیست؟ مگرکه این آیت «یُدَّبِرُ الأَمْرَ مِن السَّماء وَالأرضِ» بر تو کشف کنند تا امر با تو بگوید که سموات و ارض چه باشد. «وَجَّهْتُ وَجْهیَ لِلَذی فَطَرَ السَّمواتِ وَالارضِ» بر خلق جلوه می‬کند، و عذر این جمله بخواسته است. ای دوست اگر ممکن است که درجهان کسی این آیت را بی آنکه دیده باشد حقیقت آن در تواند یافتن، ممکن باشدکه تونیز بی آنکه بینی و دیده باشی دریابی. از خدا بشنو که گفت: «وَما قَدَرُوااللّهَ حقَّ قَدْرِهِ». بیان این میکند. اَیْ «ماعَرَفُوا اللّهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ». دریغا مگر که هرگز جمال «قَلْبُ المُؤمِن بَیْنَ إصْبَعینِ مِنْ أصابِعِ الرّحمن» ندیده‬ای؟ این «إصبَعین» در عالم دیگر، سما و ارض باشد. آخرشنیده‬ای که «وَالسَّمواتُ مَطوّیّاتِ بَیَمینِه» گواه این سما و ارض شده است. مگر از مصطفی این حدیث نشنیده‬ای که «یَدُاللّهِ عَلَی الجَماعَةِ».؟ و اگر باورت نیست از خدای- تعالی- بشنو که بیان خلقت آدم می‬کند: «خَلَقْتُ بِیَدی»؛و این «یَدَی» دو نور است که شنیده‬ای.

Дариғо « мисли нураи кмшкўаҳи фӣҳо мисбоҳ , أлмсбоҳи фии зҷоҷаҳ , أлзҷоҷаҳи кأнҳои кавкаби дарӣ » . Дариғо бндҳ‬оӣ ки чун худоиро бинад , нури вҷҳхдоӣ - таъолии бибинандаи чунон намояд ки нури чароғ аз пас обгинау обгина дар мшкўаҳ бошад . Ин мшкўҳҷон бинанда бошад ,у зҷоҷаҳи нур Муҳамад бошад ки шунидӣ . Агар хоҳӣ ки мисбоҳи бадоне « ҳўоллаҳи алзии лои إлаҳи إлои ҳў » бар хўонтои ин маънӣ битавонӣ донистан зеро ки фаҳму маърифат ҳар касе бад-ӣн нарасад . Дариғо « мисли нураи кмшкўаҳ » ибн аббос мегуяд : мисли нури Муҳамади аинҷоигаҳи дил мшкоаҳ бошад ,у ҷон зҷоҷаҳ бошаду нури Муҳамад мисбоҳ бошаду далел бар ин калимаи қавли ҳусайни Мансури онҷо ки гуфт : « қалби алмؤмни колмроаҳи إзои назари фӣҳо таҷаллии раба » .

دریغا «مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکوةِ فیها مِصباحٌ، ألمِصْباحُ فی زُجاجَةِ، ألزُّجاجَةُ کَأَنَّها کَوکبٌ دُرّیٌ». دریغا بنده‬ای که چون خدای را بیند، نور وجهخدای- تعالی ببیننده چنان نماید که نور چراغ از پس آبگینه و آبگینه در مشکوة باشد. این مشکوةجان بیننده باشد، و زجاجه نور محمد باشد که شنیدی. اگر خواهی که مصباح بدانی «هُوَاللّهُ الَّذی لا إِله إِلّا هُو» بر خوانتا این معنی بتوانی دانستن زیرا که فهم و معرفت هر کسی بدین نرسد. دریغا «مَثَلُ نُورِهِ کَمِشْکوةٍ» ابن عباس می گوید: مثل نور محمد اینجایگه دل مشکاة باشد، و جان زجاجه باشد و نور محمد مصباح باشد و دلیل بر این کلمه قول حسین منصور آنجا که گفت: «قَلْبُ المُؤمِنِ کالمِرآةٍ إِذَا نَظَرَ فیها تَجَلّی رَبُّهُ».

Дариғо соликро мақомӣ бошад кҳнўри мисбоҳ зҷоҷаҳ бошад Бамёни марду миёни худо . Пас оташӣ аз « зайтӯнаи муборака » битобад ки ин оташ дар шароби кофурӣ таъбия карда бошанд . Шароби кофурии тобиш мисбоҳ бошад ки аз давр бо парвона гуяд : « қўмўои ллаҳи қонтин » . Чун парвонаи дил аз эҳроми гоҳи вуҷӯди нур , бъолм « алии нур » расад оташ « алии нур » бо ӯ бигӯед ки вуҷӯд ӯ чист . Дариғо мегӯям : парвона дар айни оташ сӯхта гардад , ва яке шавад . Пас дар ин мақоми нор , нур шавад ; ва « нури алии нур » гардад . Дариғо шайхи мо як рӯзи бъбортӣ дигар гуфт : « вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳи إлии рабҳо нозира » мегуяд : « нури алии нур » қалби соликро таҳорат ва сипедӣ диҳад . Пас ин баёзи ваҷҳу шуъоъи мисбоҳи ду ҳиҷоб гирданд миёни бандау худоӣ - таъолӣ - , чун оташ « валави лами тмссаҳи нор » рӯй бсолки орад , ин ҳиҷоб низ бардошта шавад . Агар мисбоҳу нур ӯ маъшӯқ шуда бошад , дар ин ҳолати парвонаи маъшӯқ нур шавад . Дариғо аз дасти амиролқлўби Абулҳасани нурӣ - разии аллоҳи анҳу - ки гуфт : ҳаркии худоро дӯст дорад , худои айшу ғизоӣ ӯ бошад ;у ҳаркии худо ӯ родўст дорад , ӯ айшу муроди худоӣ - таъолӣ - бошад .

دریغا سالک را مقامی باشد کهنور مصباح زجاجه باشد بمیان مرد و میان خدا. پس آتشی از «زَیْتونةٌ مُبارَکَةٌ» بتابد که این آتش در شراب کافوری تعبیه کرده باشند. شراب کافوری تابش مصباح باشد که از دور با پروانه گوید: «قُومُوا لِلّهِ قانِتینَ». چون پروانه دل از احرام گاه وجود نور، بعالم «عَلی نُورٍ» رسد آتش «عَلی نُورٍ» با او بگوید که وجود او چیست. دریغا می‬گویم: پروانه در عین آتش سوخته گردد، و یکی شود. پس در این مقام نار، نور شود؛و«نُورٌ عَلَی نُورٍ» گردد. دریغا شیخ ما یک روز بعبارتی دیگر گفت: «وُجوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرةٌ إِلی رَبِّها ناظِرَةٌ» میگوید: «نُورٌ عَلی نُورٍ» قلب سالک را طهارت و سپیدی دهد. پس این بیاض وجه و شعاع مصباح دو حجاب گردند میان بنده و خدای- تعالی-، چون آتش «ولو لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ» روی بسالک آرد، این حجاب نیز برداشته شود. اگر مصباح و نور او معشوق شده باشد، در این حالت پروانه معشوق نور شود. دریغا از دست امیرالقلوب ابوالحسن نوری- رضی اللّه عنه- که گفت: هرکه خدا را دوست دارد، خدا عیش و غذای او باشد؛ و هرکه خدا او رادوست دارد، او عیش و مراد خدای- تعالی- باشد.

Магар ки Увайси қарнӣ аз ӣнҷо гуфт : « إзои темати алъбўдиаҳи ллъбди икўни айшаи къиши аллоҳи таъолӣ » . Дариғо ҳаргизи донстҳ‬оӣ ки убудийят чаҳ бошад ? бузургиро пурседанд ки « моолъбўдиаҳ » ? гуфт : « إзои срти ҳарои Фأнти абд » гуфт : эй солик агар озод нашӯй банда набошӣ . Чаҳ доне ки ин озодӣ чист ! ин ҳуррият , лтиФҳ‬ои майдон дар сандӯқи убудийят таъбия карда дар олимӣ ки ӯро инсон хонанд ва إнсонит хонанд . Чаҳ мишнўӣ ? « إнои ързнои алأмонаҳи алии алсмўоти волأрзи волҷболи Фأбини أни иҳмлнҳои вأшФқни минҳои вҳмлҳои алإнсон » . Гавҳари амонати самадятро маҳалу мавзе инсон омад . Ин инсон чист ? сифот буд бар зоти аҳадят . Дариғо имрӯз дар ҷаҳон касе боистӣ то боваии ин сухани бгФтмӣ ки устоди Абубакр вроқ гуфт : « лӣси бинии вбинаҳи фарқи إлоأнии тақаддумати болъбўдиаҳ » гуфт : убудийят , моро Фропиш доштааст , яъне убудийяти сабақ бардааст бар вуҷӯди ишқи илоҳят .

مگر که اویس قرنی از اینجا گفت: «إِذا تَمَّتِ العُبُودیَّةٌ لِلْعَبد یَکُونُ عَیْشُهُ کَعَیْش اللّه تعالی». دریغا هرگز دانسته‬ای که عبودیت چه باشد؟ بزرگی را پرسیدند که «ماالعُبُودیَّةٌ»؟ گفت: «إِذا صِرْتَ حُرّاً فَأنْتَ عَبْدٌ» گفت: ای سالک اگر آزاد نشوی بنده نباشی. چه دانی که این آزادی چیست! این حریت، لطیفه‬ای میدان در صندوق عبودیت تعبیه کرده در عالمی که او را انسان خوانند و إنسانیت خوانند. چه میشنوی؟ «إِنّا عَرَضْنا الأَمانَةَ عَلَی السَّمواتِ وَالأَرض وَالجِبال فَأبَیْنَ أنْ یَحْمِلنها وَأشفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَها الإنسانُ». گوهر امانت صمدیت را محل و موضع انسان آمد. این انسان چیست؟ صفات بود بر ذات احدیت. دریغا امروز در جهان کسی بایستی تا باوی این سخن بگفتمی که استاد ابوبکر وراق گفت: «لَیْسَ بَیْنی وَبَیْنَهُ فَرْقٌ إِلاأَنّی تَقَدَمْتُ بِالعُبوُدِیّةِ» گفت: عبودیت، ما را فراپیش داشته است، یعنی عبودیت سبق برده است بر وجود عشق الهیت.

Агар боварат накунад аз « субҳони алзии أсрии бъбдаҳ » бишинав ки баёни ин ҳама бкрдаҳаст . Шайхи Абӯсаиди хроз - рҳмҳоллаҳи алайҳ - ин ҷумла дар чанд калима баён кардааст , гуфт : « алломаи алмриди фии алФноءи зҳоби ҳаззаи ман алднёи волохраҳи إлои ман аллоҳи таъолӣ , сами ибдўлаҳи боди ман зоти аллоҳи Фириаҳи зҳоби ҳаззаи мнқдраҳи аллоҳ , сами ибдўлаҳи боди أизои Фириаҳи зҳоби вуҷӯд нафса вҳзи руятаи ман аллоҳ , втбқии рؤиаҳи мокони ллаҳи ман аллоҳи ФинФрди алъбди ман Фрдонитаҳ , Фإзои кони кзлки Флоикўни маъаи аллоҳи ғайри аллоҳ , Фибқии алвоҳади алсмди фии алأбдиаҳи комаи кони фии алأзлиаҳ » .

اگر باورت نکند از «سُبحانَ الّذی أسری بِعَبْدِهِ» بشنو که بیان این همه بکرده است. شیخ ابوسعید خراز- رحمةاللّه علیه- این جمله در چند کلمه بیان کرده است، گفت: «عَلامَةُ المُریدِ فِی الفَناءِ ذَهابُ حَظِهِ مِن الدُّنْیا وَالآخِرَةِ إلّا مِنَ اللّهِ تعالی، ثُمَّ یَبْدُولَهُ بادٍ مِن ذاتِ اللّهِ فَیُریهِ ذَهابَ حَظِهِ منقُدْرَةِ اللّه، ثُمَّ یَبْدُولَهُ بادٍ أیْضاً فَیُریه ذَهابَ وُجُودِ نَفْسِهِ وَحَظِ رُؤیَتِهِ مِن اللّهِ، وتَبْقی رُؤیَةِ ماکانَ لِلّهِ مِن اللّهِ فَیَنْفَرِدُ العَبْدُ مِنَ فَرْدانِیَّتِهِ، فَإِذا کانَ کَذلِکَ فَلایَکُونُ مَعَ اللّهِ غَیرُ اللّهِ، فَیَبْقَی الواحِدُ الصَّمَدِ فی الأبَدِیَّةِ کَما کانَ فی الأزلیَّةِ».

Дариғо агар асрору ҷамоли ин калимот бар саҳрои нҳодндӣ , ҳамаи ҷаҳонро тамом будӣ ! эй дӯсти бўҳрираҳ - разии аллоҳи анҳу - гуфт : « أлмшкоаҳи ҳўи алсдри волзҷоҷаҳи ҳўи алқлбу алмсбоҳи ҳўи алрўҳ » . Ин калимаро дарёфтан саҳл бошад . Акнӯн гӯши дор : « тўқди ман шаҷараи муборакаи зайтӯнаи лошрқиаҳи влоғрбиаҳи икоди зитҳои изӣ » . эй азизи маҳҷӯбони рӯзгор , ин дарахтро дар дунё донанд ; худ ндонанд ки ин дарахт дар биҳишт низ набошад , аз эмоми ҳасани басарӣ - раҳмаи аллоҳи алайҳ - бишинав мегуяд : « луи канти ҳзаҳи шаҷараи ?лакконати шарқӣаи أўи ғарбӣа , локини валлоҳи моҳии алднёи влои фии алҷнаҳи إнмои ҳў мисли зарбаи аллоҳи лнўраҳ » . эй дӯсти обро чанд номаст : битозӣ « моء » хонанд , бпорсӣ « об » хонанд ва чизе бошад ки бидиҳ забони даҳ ном дорад ; асмо бисёр бошад , аммо айну мсмӣ яке бошад .

دریغا اگر اسرار و جمال این کلمات بر صحرا نهادندی، همه جهان را تمام بودی! ای دوست بوهُرَیره- رضی اللّه عنه- گفت: «أَلمِشکاةُ هُوَ الصَدْرُ وَالزُّجاجَةُ هُوَ القَلْبُ و المِصْباحُ هُوَ الرُّوحُ». این کلمه را دریافتن سهل باشد. اکنون گوش دار: «تُوْقَدُ مِنْ شَجَرةٍ مُبارَکَةِ زَیْتُونَةٍ لاشَرْقِیَّةٍ وَلاغَرْبِیَّةٍ یکادُ زَیتُها یُضِئُ». ای عزیز محجوبان روزگار، این درخت را در دنیا دانند؛ خود ندانند که این درخت در بهشت نیز نباشد، از امام حسن بصری- رحمة الله علیه- بشنو میگوید: «لَوْ کانَتْ هذِهِ شَجَرةً لَکانَتْ شَرْقِیَّةً أوْ غَرِبِیَّةً، لَکِنْ وَاللّهِ ماهِیَ الدُّنیا وَلا فی الجنَّةِ إِنَّما هُوَ مَثَلٌ ضَرَبَهُ اللّهُ لِنُورِهِ». ای دوست آب را چند نامست: بتازی «ماء» خوانند، بپارسی «آب» خوانند و چیزی باشد که بده زبان ده نام دارد؛ اسما بسیار باشد، اما عین و مسمی یکی باشد.

Дариғо бош то дарахти тӯборо бинӣ , онгоҳи бадоне ки дарахт « сидраи алмнтҳӣ » кадомаст ва « зайтӯна » бозкдом дарахт бошад . « أбит ъанд рабӣ » бошад . Асли ин ҳама яке бошад . Номҳо бисёр дорад : гоҳе шаҷара хонанд ,у тавр сино хонанд , ва зайтӯн хонанд . « волтину алзитўн » бар хон . Аз шаҷара « навадӣ ман алшҷраҳи أни ёмўсӣ » каломро мустамеъ бошу шаҷара « тхрҷи ман таври сино » турои худ бар сари сари зайтӯнии расонад . Доне ки ин кӯҳ тавр кадомаст ? « влкни أнзри إлии алҷбл » ин кӯҳ бошад . Ибн аббос гуфт : « яъне أнзри إлии нури Муҳамад - алайҳи ассалом - »у нури Муҳамадро кӯҳ мехонд ки кону ватани ҷумла аз нур ӯст . « қу алқуръони алмҷид » низ гувоҳи ин кӯҳ бошад . « тўқди ман шаҷараи муборакаи зайтӯна » шнидҳ‬оӣ ; бидон ки ин зайтӯн , шарқӣ ва ғарбӣ набошад ; зеро ки нури родри олами илоҳӣ машриқ хонанд ,у норро мағриб хонанд . Чаҳ мишнўӣ ! яъне « лонўриаҳи влонориаҳ » « бали алии нурӣа » . « валави лами тмссаҳи нори нури алии нур » ту ҳануз даббоғати нори ндидҳ‬оӣ , ҷамоли нур кӣ бинӣ ? пас « алии нур » худ кӣ дид , онгоҳ то ту низ бинӣ ?у зайтӯни худ кӣ чашид , то ту низ чшӣ ? бош то « иҳдии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء » туро кимиёгарӣ кунад . Онгоҳи бадоне ки чаҳ мегӯям ; ва ту низ бо Мустафо - слъм - мувофиқат куну ҳамаи рӯз аз худои дрмихўоаҳ ки « أллҳми бизи ваҷҳеи бнўри вҷҳки алкрим » . Шайхи мо - раҳмаи аллоҳи алайҳ - гуфт : « лошрқиаҳ яъне лоأзлиаҳу лоأбдиаҳ » . Ҳаркии ин дарахти самадиро бидид , ва аз ваии равған зят чашид , ӯро аз худ чунон бустонанд ки азал назд ӯ абад бошад ,у абади азали намояд ; на аз азал ӯро хабарӣ бошад вена аз абад ӯро асарӣ . Дариғо « лодниўиаҳи влоأхрўиаҳи худ маълум бошад ки на дунявӣ бошад на ухравӣ , ҳама худо бошад . Агар баёни азалу абад хоҳӣ шунид , саволи дигарро ҷўобФрои пеш бояд гирифт . Гӯши дор :

دریغا باش تا درخت طوبی را بینی، آنگاه بدانی که درخت «سدرَةٌ المُنْتَهی» کدامست و «زَیْتُونَةٌ» بازکدام درخت باشد. «أبیتُ عِنْدَ رَبِّی» باشد. اصل این همه یکی باشد. نامها بسیار دارد: گاهی شجره خوانند، و طور سینا خوانند، و زیتون خوانند. «وَالتّینِ و الزَّیْتُون» بر خوان. از شجرۀ «نُودِیَ مِن الشَجَرَةٍ أن یامُوسی» کلام را مستمع باش و شجرۀ «تَخْرُجُ مِن طوُر سینا» ترا خود بر سر سر زیتونی رساند. دانی که این کوه طور کدامست؟ «وَلکِنِ أُنْظُر إِلی الجَبَل»این کوه باشد. ابن عباس گفت: «یعنی أنظر إِلی نَورِ محَمَّدٍ- علیه السلام-» و نور محمد را کوه می‬خواند که کان و وطن جمله از نور اوست. «ق و القُرآنِ المَجیدِ» نیز گواه این کوه باشد. «تُوقَدُ مِنْ شَجَرةٍ مُبارَکَةٍ زَیْتُونَةٍ» شنیده‬ای؛ بدان که این زیتون، شرقی و غربی نباشد؛ زیرا که نور رادر عالم الهی مشرق خوانند، و نار را مغرب خوانند. چه میشنوی! یعنی «لانُورِیَّةٌ وَلانارِیَّةٌ» «بَلْ عَلی نُورِیَةٍ». «وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ نُورٌ عَلی نُورٍ» تو هنوز دباغت نار ندیده‬ای، جمال نور کی بینی؟ پس «عَلی نُورٍ» خود کی دید، آنگاه تا تو نیز بینی؟ و زیتون خود کی چشید، تا تو نیز چشی؟ باش تا «یَهْدِی اللّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ» ترا کیمیاگری کند. آنگاه بدانی که چه میگویم؛ و تو نیز با مصطفی- صلعم- موافقت کن و همه روز از خدا درمیخواه که «أللّهُمَّ بَیِضْ وَجْهی بِنوُرِ وَجْهِکَ الکَریمِ». شیخ ما- رحمة اللّه علیه- گفت: «لاشَرْقِیَّةً یعنی لاأَزَلِیَّةً وَ لاأَبَدیَّةً». هرکه این درخت صمدی را بدید، و از وی روغن زیت چشید، او را از خود چنان بستانند که ازل نزد او ابد باشد، و ابد ازل نماید؛ نه از ازل او را خبری باشد ونه از ابد او را اثری. دریغا «لادُنْیَوِیَّةً وَلاأُخْرَوِیَّةً خود معلوم باشد که نه دنیوی باشد نه اخروی، همه خدا باشد. اگر بیان ازل و ابد خواهی شنید، سؤال دیگر را جوابفرا پیش باید گرفت. گوش دار:

« қол : аввали мо халқи аллоҳи нурӣ » . эй азизи халқи бзбони арабят , бар чанд маънӣ ҳамл кунанд ; бмънӣ офаридан бошад чунонкӣ « халқи лаками моФии алсмўоти вмоФии алأрз »у бмънӣ тақдир бошад ;у бмънии зуҳӯру берун омадан бошад . Бад-ӣни ҳадис , зуҳӯр ва вуҷӯд мехоҳад . Акнӯн Муҳамад дар кадоми олами чунин махфӣ буд ки онгоҳи зуҳӯр ӯро хилқат омад ? дариғо дар олам « канти кнзои мхФёи Фأҳббти أни أърФ » махфӣ буд ; ӯро бъолм « лўлоки лмои хилқати алкўнин » овараданд .

«قال: اول ما خلق اللّه نوری». ای عزیز خلق بزبان عربیت، بر چند معنی حمل کنند؛ بمعنی آفریدن باشد چنانکه «خَلَقَ لَکُمْ مافی السَّمواتِ وَمافی الأَرْضِ» و بمعنی تقدیر باشد؛ و بمعنی ظهور و بیرون آمدن باشد. بدین حدیث، ظهور و وجود میخواهد. اکنون محمد در کدام عالم چنین مخفی بود که آنگاه ظهور او را خلقت آمد؟ دریغا در عالم «کُنْتَ کَنْزاً مَخْفیّاً فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَعْرَفَ» مخفی بود؛ او را بعالم «لَولاکَ لَما خَلَقْتُ الکَوْنَیْنِ» آوردند.

эй дӯсти доне ки зайтӯн дар шаҷара чун комн ва пӯшида бошад , онро доне чаҳ хонанд ? уламои онро адам хонанд ; ва чун зоҳир шавад , бадв ва зуҳӯр хонанд ; ва чун бо дарахт шавад ва нопадид гардад , руҷӯъ хонанд . Чаҳ гӯйӣ ! зайтӯни Маҳмадӣ ки аз бехи дарахти самадии смрҳ‬ои нурӣ падед ояд ; ин азал набошад ? ва чун ин самара бо шаҷара руҷӯъ кунад ва аз мақоми тараққӣ бо мақом троҷъ шавад , чаҳ гӯйии ин абад набошад ? пас азал , омадан Муҳамад бошад аз худои бхлқ ;у абад , иборат бошад аз шудани Муҳамад бо худо . Пас аз комн бӯдани самара дар шаҷараи иборати <оз> адам омад . Магари он бузург аз ӣнҷо гуфт : « أлإхтлоФу алإнқсоми фии алъдми волноси изнўни أнҳмои фии алўҷўд » . Дариғо чун аз ин адам , Мустафоро бурун овараданд ки « أўли мо халқи аллоҳи нурӣ » ин нур ӯро мабдаи вмншои ҳамаи ихтилофҳо ва қисматҳо карданд ки « Фитраи аллоҳи алтии Фитри анноси алайҳои лотбдили лхлқи аллоҳ » ин бошад .

ای دوست دانی که زیتون در شجره چون کامن و پوشیده باشد، آن را دانی چه خوانند؟ علما آن را عدم خوانند؛ و چون ظاهر شود، بدو و ظهور خوانند؛ و چون با درخت شود و ناپدید گردد، رجوع خوانند. چه گویی! زیتون محمدی که از بیخ درخت صمدی ثمره‬ای نوری پدید آید؛ این ازل نباشد؟ و چون این ثمره با شجره رجوع کند و از مقام ترقی با مقام تراجع شود، چه گویی این ابد نباشد؟ پس ازل، آمدن محمد باشد از خدا بخلق؛ و ابد، عبارت باشد از شدن محمد با خدا. پس از کامن بودن ثمره در شجره عبارت <از> عدم آمد. مگر آن بزرگ از اینجا گفت: «أَلإِخْتِلافُ و الإِنْقِسامُ فِی العَدَمِ وَالنّاسُ یَظُنُّونَ أَنِّهُما فی الوُجُودِ». دریغا چون از این عدم، مصطفی را برون آوردند که «أَوّلُ ما خَلَقَ اللّهُ نُوری» این نور او را مبدا ومنشای همه اختلافها و قسمتها کردند که «فِطْرَةُ اللّهِ الّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَیْها لاتَبْدیلَ لِخَلْقِ اللّهِ» این باشد.

Донам ки тродр хотир ояд гӯйӣ : Муҳамадро самараи шаҷараи илоҳии михўоннду баҷоеи дигари шаҷараи ми‬хўоннд , ин чигуна бошад ? агар хоҳӣ ки шакат бархезад неки гӯши дор , агарчӣ аз барои ин сухан хӯнам бихоҳанд рехт , аммо дареғ надораму бтрк худ бигӯям : онҳо ки дар банд буданд худ Зуҳрау ёрои он надоштанд ки аз ин асрор гӯйанд . Дариғо бози онкӣ ӯ - ъзўи ъло - дар каломи қадими худ брмз гуфтааст ки « волили إзои иғшӣу алнҳори إзои таҷаллии вмои халқи алзкрўи алأнсӣ » ин ҳама , гувоҳи шаҷараи ин самара « зикри вأнсӣ » омадааст . Агар хоҳӣ « вмои халқи аззикри волأнсӣ » бадоне , оят « أлмсиҳи ибни аллоҳ » бархон то маълумат шавад . Агар чунонкӣ маълумат нашавад , аз хабар « лсти кأҳдкм » бишинав . Агар тамом фаҳм накунӣ , андеша тамом кун ки « вмни кули шийъи хлқнои завҷайн » чаҳ маънӣ дорад , онҷо ки олам фано бошад ва фард бошад , ҷуз фардят нишоед ки буд ; аммо дар олами бақоу мшоҳдт , завҷият падед ояд .

دانم که ترادر خاطر آید گویی: محمد را ثمرۀ شجرۀ الهی میخوانند و بجایی دیگر شجره می‬خوانند، این چگونه باشد؟ اگر خواهی که شکت برخیزد نیک گوش دار، اگرچه از برای این سخن خونم بخواهند ریخت، اما دریغ ندارم و بترک خود بگویم: آنها که در بند بودند خود زهره و یارای آن نداشتند که از این اسرار گویند. دریغا باز آنکه او- عزو علا- در کلام قدیم خود برمز گفته است که «وَالَّیْل إِذا یَغْشی و النَّهارِ إِذا تَجَلَّی وَما خَلَقَ الذَکَرَوَ الأُنْثی» این همه، گواه شجرۀ این ثمرۀ «ذَکَرَ وَأُنْثی» آمده است. اگر خواهی «وَما خَلَقَ الذَکر وَالأُنْثی» بدانی، آیت «ألْمَسیحُ ابنُ اللّهِ» برخوان تا معلومت شود. اگر چنانکه معلومت نشود، از خبر «لَسْتُ کَأحدکُم» بشنو. اگر تمام فهم نکنی، اندیشۀ تمام کن که«وَمِنْ کُلِّ شیءٍ خَلَقْنا زَوْجَین» چه معنی دارد، آنجا که عالم فنا باشد و فرد باشد، جز فردیت نشاید که بود؛ اما در عالم بقا و مشاهدت، زوجیت پدید آید.

Дариғо ин оят бархон ! « вқолўои башари иҳдўннои ФкФрўо » то бадоне ки « лотҷълўои дъоء алрасул бинкми кдъоءи бъзкм баъзан » чаҳ маънӣ дорад . Аммо агар туро аз ин муҷмали ҳеҷ ҳосил ва маълум нашавад , аз муфассал бишинав онҷо ки Мустафо гуфт : « إни аллоҳи таъолии халқи нурии ман нури иззата , вхлқи нури إблиси ман нори иззата » гуфт : нури ман , аз нури иззати худо пайдо шуд ;у нури Иблис , аз нори иззат ӯ пайдо шуд ва агар тамомтар хоҳӣ аз саҳли Абдуллоҳи тстрӣу шебон роъӣ бишинав ки аз Хизр шунидаанд ки врооишон гуфт : « халқи аллоҳи нури Муҳамади ман нура , Фсўраҳи всдраҳи алии яда , Фбқии злки алнўри байни ядии аллоҳ - таъолӣ - моӣаҳи أлФи ом , факони илоҳзаҳи фии кули явми влилаҳи сабъин أлФи мулоҳизаи внзраҳ , виксўаҳи фии кули назараи нурои ҷдидоу киромаи ҷадида , сами халқи минҳои алмўҷўдоти кулҳо » мегуяд : худоӣ - ъзўъло - нури Муҳамадро аз нури худ падед кард ва бар дасти худ он нурро бдошти сад ҳазор сол , пас ҳар шбонрўзӣ ки ҳазор сол дунявӣ бошад , назар дар ин нур кардӣ ; баҳри назарӣ , нурӣу кароматӣ аз нури ин нури бёФтӣ : лоблкаҳ ҳар шубони рӯзӣ ки ҳазор соли дунявӣ буд ҳафтод ҳазор назар дар ин нур кардӣ ; ин нур аз ҳар назарии ҳафтод ҳазор нури дигари бёФтии пас аз ин нури ҷумлаи мавҷӯдоту махлуқот падед кард . Дариғо магари ҳаргизи нхўондҳ‬оӣ ки худоиро - таъолӣ - сифатӣ ҳаст ки онро сифат ахас хонанд ки бар ҳама банӣ одам пӯшидааст ? магари он сифати ахас , ин нур Муҳамадаст ки аз ҳамаи пӯшида бдоштаҳаст ? чаҳ доне ки чаҳ мегӯям : « қул ҳўоллаҳи أҳди аллоҳи алсмд » бархон ;у самад он бошад ки яке бошаду сифат ягонагӣ дорад .

دریغا این آیت برخوان! «وَقالُوا بَشرٌ یَهْدونُنَا فَکفَرُوا» تا بدانی که «لاتَجْعَلُوا دُعاءَ الرَّسُولِ بَیْنَکُم کَدُعاءِ بَعْضِکُمْ بعضاً» چه معنی دارد. اما اگر ترا از این مجمل هیچ حاصل و معلوم نشود، از مفصل بشنو آنجا که مصطفی گفت: «إِنَّ اللّهَ تَعالی خَلَقَ نُوری مِن نُورِ عِزَّتِه، وَخَلَقَ نُورَ إِبلیس مِن نارِ عِزَّتِهِ» گفت: نور من، از نور عزت خدا پیدا شد؛ و نور ابلیس، از نار عزت او پیدا شد و اگر تمامتر خواهی از سهل عبداللّه تستری و شیبان راعی بشنو که از خضر شنیده‬اند که وراایشان گفت: «خَلَقَ اللّهُ نورَ مُحَمَّدٍ مِنْ نُورِهِ، فَصَوَّرَهُ وَصَدَّرَهُ عَلی یَدِهِ، فَبَقِیَ ذلِکَ النُّورِ بَیْنَ یَدَیَ اللّهِ- تَعالی- ماِئةَ أَلْفَ عامٍ، فَکانَ یُلاحِظُهُ فی کُلِّ یَوْمٍ وَلَیْلَةٍ سَبْعینَ ألفَ مُلاحِظَةٍ وَنَظَرَةٍ، وَیکسُوهُ فی کُلِّ نَظَرَةِ نُوراً جَدیداً وَ کَرامَةَ جَدیِدةً، ثُمَّ خَلَقَ مِنْها المَوجُوداتِ کُلَّها» میگوید: خدای- عزوعلا- نور محمد را از نور خود پدید کرد و بر دست خود آن نور را بداشت صد هزار سال، پس هر شبانروزی که هزار سال دنیوی باشد، نظر در این نور کردی؛ بهر نظری، نوری و کرامتی از نور این نور بیافتی: لابلکه هر شبان روزی که هزار سال دنیوی بود هفتاد هزار نظر در این نور کردی؛ این نور از هر نظری هفتاد هزار نور دیگر بیافتی پس از این نور جملۀ موجودات و مخلوقات پدید کرد. دریغا مگر هرگز نخوانده‬ای که خدای را- تعالی- صفتی هست که آن را صفت اَخَص خوانند که بر همه بنی آدم پوشیده است؟ مگر آن صفت اخص، این نور محمدست که از همه پوشیده بداشته است؟ چه دانی که چه میگویم: «قَلْ هُوَاللّهُ أَحدٌ اللّهُ الصَّمَدُ» برخوان؛ و صمد آن باشد که یکی باشد و صفت یگانگی دارد.

эй дӯст чун зот ӯ якеаст , ин ҳашт сифат бо таъаддуд чист ? бош то ин як сифатро бинӣ иттисол ёфта бошӣ бад-ӣни сифоти ҳштгонаҳ , ва ин як сифати чунон бо хосият ва камоласт ки ҳашт хосияти дарави дарҷ шудааст . Пас ҳар нишон ки омад ва ҳар идрок ки ёфтанд , ва ҳар сифат ки гуфтанд бар сифот омад ; аз зот кӣ тавон худ чизеи гуфтан , ва ё васф кардан ? « алсмд » тамомии баён бе чунӣ зот накардааст ? !

ای دوست چون ذات او یکیست، این هشت صفت با تعدد چیست؟ باش تا این یک صفت را بینی اتصال یافته باشی بدین صفات هشتگانه، و این یک صفت چنان با خاصیت و کمال است که هشت خاصیت درو درج شده است. پس هر نشان که آمد و هر ادراک که یافتند، و هر صفت که گفتند بر صفات آمد؛ از ذات کی توان خود چیزی گفتن، و یا وصف کردن؟ «الصَّمَد» تمامی بیان بی چونی ذات نکرده است؟!

Дариғо бибин ки чанд нмомӣу ҷосӯсии бкрдм , ва чанд асрори илоҳӣ бар саҳрои ниҳодам ! агарчӣ гуфтани ин асрор , куфр омад ки « إФшоءи сари алрбўбиаҳи куфр » агарчӣ ғайрат ӯ муставле аст бардоштан вуҷӯдҳо ! аммо зиштии бикунаму байтӣ чанд ки бар тариқи саҷъ вақте содир афтод агарчӣ бисёре ғмўз бо худ дорад , бинивисам бъдмо ки ҷузи равони Мустафо - слъм -у муҳибони худо касе дигар бар маънии ин байтҳо матлаъ ва воқиф нашавад ; аммо дигаронро насиби ҷуз шунидан набошад . Донистан ва дарёфтан дигар бошад ва дидани дигар . Зиҳии ҳикмат эй дӯст ! « вмни иؤти алҳкмаҳи Фқди أўтии хирои ксиро » дар ин боб . Чаҳ хуби рухсатӣ шудааст !у Мустафо - слъм - тамомтар баён кард онҷо ки гуфт : « إни ман алшъри лҳкмаҳ » акнӯн гӯши дору мустамеъи маънии шӯ :

دریغا ببین که چند نمامی و جاسوسی بکردم، و چند اسرار الهی بر صحرا نهادم! اگرچه گفتن این اسرار، کفر آمد که «إِفْشاءُ سِرِّ الرُبُوبیَّةٍ کُفرٌ» اگرچه غیرت او مستولی است برداشتن وجودها! اما زشتی بکنم و بیتی چند که بر طریق سجع وقتی صادر افتاد اگرچه بسیاری غموض با خود دارد، بنویسم بعدما که جز روان مصطفی- صلعم- و محبان خدا کسی دیگر بر معنی این بیتها مطلع و واقف نشود؛اما دیگران را نصیب جز شنودن نباشد. دانستن و دریافتن دیگر باشد و دیدن دیگر. زهی حکمت ای دوست! «وَمَنْ یُؤتَ الحِکمَةُ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثیراً» در این باب. چه خوب رخصتی شده است! و مصطفی- صلعم- تمامتر بیان کرد آنجا که گفت: «إِنَّ مِنْ الشِعْرِ لَحِکْمَةٌ» اکنون گوش دار و مستمع معنی شو:

Ин худ рафт аммо эй азиз чун хоҳанд ки мардро бахуд роҳ диҳанду бахудаш бино гардонанд , дида ёбад . «у إни ттиъўаҳи тҳтдўо » ин бошад ки ишроқи нуруллои мардро дида диҳад , ва гӯш диҳад ва забон диҳад « канти ?лаи смъои вбсроу лсонои Фбии исмъ ва беинтқ » баёни сифот шудааст ки тхлқ солик бошад . Дар ин мақоми малику малакӯт вопас гузошта бошад , ва аз пӯсти худӣу башарияти бурун омада бошад . «у إзои шӣнои бдлнои أмсолҳми тбдило » бидида бошад , « явми тбдли алأрз » расида бошад . Буи « ман урф нафса » бўиидаҳ бошад ,у шароб « урфи раба » чашида бошад . « إни аллоҳи халқи одами алии сувараи арраҳмон » бирав зоҳир гашта бошад . « أлрҳмни алии алърши астўӣ » ӯро макшуф шуда бошад . « идбри алأмри ман алсмоءи إлии алأрз » ӯро муҳаққиқ гашта бошад . « инзли аллоҳи таъолӣ » бирав таҷаллӣ карда бошад . Пои ҳиммат дар олам « тхлқўои бأхлоқи аллоҳ » ниҳода бошад . « кўнўои раббонӣин » ӯро нақд шуда бошад . « أлмؤмни мроаҳи алмؤмн » бо ӯ бародарӣ дода бошад .

این خود رفت اما ای عزیز چون خواهند که مرد را بخود راه دهند و بخودش بینا گردانند، دیده یابد.«و إنْ تُطیعُوهُ تَهْتَدوا» این باشد که اشراق نوراللّه مرد را دیده دهد، و گوش دهد و زبان دهد «کُنْتُ لَهُ سمْعاً وَبَصَراً و لِساناً فِبی یَسْمَعُ و بی یَنْطِقُ» بیان صفات شده است که تخلق سالک باشد. در این مقام ملک و ملکوت واپس گذاشته باشد، و از پوست خودی و بشریت برون آمده باشد. «و إِذا شِئنا بَدَّلنا أَمثالَهم تَبْدیلاً» بدیده باشد، «یَوْم تبدَّلُ الأَرْضُ» رسیده باشد. بوی «مَنْ عَرَف نَفْسَه» بوییده باشد، و شراب «عَرَف ربَّه» چشیده باشد. «إِنَّ اللّه خَلَقَ آدَمَ عَلی صورَةِ الرّحمن» برو ظاهر گشته باشد. «ألرَّحْمَنُ عَلَی العَرْش استوی» او را مکشوف شده باشد. «یُدَبِّرُ الأمْرَ من السَّماءِ إِلی الأَرْض» او را محقق گشته باشد. «یُنَزَّلَ اللّهُ تَعالی» برو تجلی کرده باشد. پای همت در عالم «تَخَلَقوا بِأخلاقِ اللّه» نهاده باشد. «کُونُوا ربّانِییّنَ» او را نقد شده باشد. «أَلْمُؤمِنُ مِرْآةُ المِؤمِنُ» با او برادری داده باشد.

Дариғо чаҳ мишнўӣ ! « أлсломи алмؤмни алмҳимн » ном худост - табораку таъолӣ - чун ӯ муъмин бошад ,у Мустафо муъмин бошаду солик муъмин бошад ҳамаи оина якдигар бошанд . « أлмؤмни мроаҳи алмؤмн » баёни ин ҳама кардааст . Нхстохўонит дуруст шавад . Иттиҳод ҳосил ояд . « أлмؤмни أхи алмؤмн » онгоҳи худро дар оинаи ихвонят дуруст бинад .

دریغا چه میشنوی! «أَلسَلامُ المِؤمِنُ المُهَیْمِنُ» نام خداست- تبارک و تعالی- چون او مؤمن باشد، و مصطفی مؤمن باشد و سالک مؤمن باشد همه آینۀ یکدیگر باشند. «ألْمُؤمِنُ مِرْآةُ المُؤمِنُ»بیان این همه کرده است. نخستاخوانیت درست شود. اتحاد حاصل آید. «ألْمُؤمِنُ أَخِ المؤمِنُ» آنگاه خود را در آینۀ اخوانیت درست بیند.

Шайх мо гуфт - разии аллоҳи анҳу - ки шайхи мо Абубакр дар муноҷот бо худо гуфт : « илоҳии мо алҳкмаҳи фии халқӣ » ? гуфт : худовандо дар офаридан ман чаҳ ҳикматаст ? ҷавоб омад : « أлҳкмаҳи фии хлқки руятии фии мроаҳи рўҳки вмҳбтии фии қлбк » гуфт : ҳикмат онаст ки то ҷамоли худро дар оинаи рӯҳи ту байнам ,у муҳаббати худ дар дили ту афканам . эй дӯст ! чун хоҳад ки худро бинад . Дар оинаи рӯҳ мо нигарад ; худро бинад ки бичўн шуда ; аз идроки ҳасану ҷамоли бичўнӣ , баробари даройад . « أлмؤмнўни кнФси воҳида » дар ин олам бо солик нишонҳо диҳад . « إни аллоҳи инзри фии кули явму лайлаи слсмоӣаҳи вестин назараи إлии қалби алмؤмн » ҳамин маънӣ бошад ки сесад ва шаст бори боинаҳи худ нигарон шавад , то мақсӯд худ биёбад . « إни аллоҳи лоинзри إлии сўркми влоإлии أъмолкми влкни инзри إлии қлўбкму нёткм » брмзи баёни ин мроаҳ мекунад . « ?илами иълми бإни аллоҳи ирӣ » ин бошад . « валлоҳи бакули шийъи муҳӣт » аҳотти ҷумлаи дилҳо баён мекунад . Ин он мақом бошад ки ӯ худро дар оинаи рӯҳ мо бинад .

شیخ ما گفت- رضی اللّه عنه- که شیخ ما ابوبکر در مناجات با خدا گفت: «الهی ما الحِکمَةُ فی خَلقی»؟ گفت: خداوندا در آفریدن من چه حکمت است؟ جواب آمد: «ألحِکْمَةُ فی خَلْقِکَ رُؤیَتی فی مِرآةِ رِوحِکَ وَمَحبَّتی فی قلْبِکَ» گفت: حکمت آنست که تا جمال خود را در آینۀ روح تو بینم، و محبت خود در دل تو افکنم. ای دوست! چون خواهد که خود را بیند. در آینۀ روح ما نگرد؛ خود را بیند که بیچون شده؛ از ادراک حسن و جمال بیچونی، برابر درآید. «أَلْمُؤمِنُون کَنَفْسٍ واحِدةٍ» در این عالم با سالک نشانها دهد. «إِنَّ اللّهَ یَنْظُرُ فی کُلِّ یَوْم و لَیْلَةٍ ثَلثمائة وَسِتّینَ نَظْرَةً إِلی قَلْبِ المُؤمِنِ» همین معنی باشد که سیصد و شصت بار بآینۀ خود نگران شود، تا مقصود خود بیابد. «إِنَّ اللّهَ لایَنْظُرُ إِلی صُوَرَکُم وَلاإِلی أعمالِکُم وَلکِن ینظُرُ إِلی قلوبکم وَ نِیّاتِکُم» برمز بیان این مرآة میکند. «الم یَعْلَم بِإنّ اللّهَ یَری» این باشد. «وَاللّهُ بِکُلِّ شَیءٍ مُحیط» احاطت جملۀ دلها بیان میکند. این آن مقام باشد که او خود را در آینۀ روح ما بیند.

Аммо чун хоҳад ки мо худро дар нур ӯ байнем , « аввалами инзрўои фии малакӯти алсмўоти волأрз » нур ӯ тохтани оради бҷони солик . « إни алмулуки إзои дхлўои қарияи أФсдўҳо » ҷони солики даст бар таҳта вуҷӯдаш занад ки « аввалами икФи брбки إнаҳи алии кули шийъи шаҳиди أлои إнҳми фии мзиаҳи ман лқоءи рбҳми أлои إнаҳи бклшиءи муҳӣт » пас аҳотти нур ӯ ҷумлагии вуҷӯд мо бихӯрад . « лотдркаҳи алأбсорўҳўи идрки алأбсор » ин маънӣ бошад . Пас дар ин мақом , марди бидонад ки вуҷӯди худ дидан дар оинаи нури самадӣ чун бошад ва чигуна буд . Кофарамгар ндидҳ‬ом , доне ки чаҳ мегӯям ? « раъии қалбии рабӣ » ин маънӣ бошад ки мо худро дар нур ӯ байнем . « أўлми инзрўои фии малакӯти алсмўоти волأрз » баёни ин шудааст . « أлмтар إлии рбки Киеви мади алзл » бҷмлгии оинаи мо омадааст .

اما چون خواهد که ما خود را در نور او بینیم، «اَوَلَمْ یَنْظُرُوا فی مَلَکُوتِ السَّمواتِ وَالأَرْضِ» نور او تاختن آرد بجان سالک. «إِنَّ المُلُوکَ إِذا دَخَلُوا قَرْیَةً أَفْسَدُوها» جان سالک دست بر تختۀ وجودش زند که «اَوَلَمْ یَکْفِ بِرَّبِکَ إِنَّهُ عَلی کُلِّ شَیءٍ شَهیدٌ ألا إِنَّهُم فی مِزیَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ ألا إِنَّهُ بِکُلشیءٍ محیطٌ» پس احاطت نور او جملگی وجود ما بخورد. «لاتُدرکه الأبصارُوهُوَ یُدْرِکُ الأَبصارَ» این معنی باشد. پس در این مقام، مرد بداند که وجود خود دیدن در آینۀ نور صمدی چون باشد و چگونه بود. کافرم گر ندیده‬ام، دانی که چه میگویم؟ «رَأی قَلبی ربّی» این معنی باشد که ما خود را در نور او بینیم. «أَوَلَمْ یَنْظُرُوا فی مَلَکُوتِ السَّمواتِ وَالأَرْض» بیان این شده است. «أَلَمْ تَرَ إِلی رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِّلَ» بجملگی آینۀ ما آمده است.

Дар ин мақоми олии соликро рӯй намояд ки Мустафои баён аз он ҳол чунин кард ки « ман ронии Фқди раъй алҳақ » . эй дӯсти ҳеҷ фарқӣ ҳаст миёни ин ки « ман ронии Фқди раъй алҳақ »у миёни онкӣ « ман итъ алрасул Фқди أтоъи аллоҳ » . Пас магар « أно алҳақ ҳусайну субҳонии боязид » ҳамин маънӣ буд . эй дӯсти онҳо ки дар ин зумраи вошўқоаҳи илои лақоӣ ихвонӣ бошанд , ҳусайни Мансурроу боязидро маъзӯр доранд .

در این مقام عالی سالک را روی نماید که مصطفی بیان از آن حال چنین کرد که «مَنْ رَآنی فَقَدْ رَأیَ الحقَّ». ای دوست هیچ فرقی هست میان این که «مَنْ رَآنی فَقَدْ رَأیَ الحَقّ» و میان آنکه «مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللّهَ». پس مگر «أَنَا الحَقِّ حسین و سبحانی بایزید» همین معنی بود. ای دوست آنها که در این زمرۀ واشوقاه الی لقای اخوانی باشند، حسین منصور را و بایزید را معذور دارند.

Дариғо « أлмؤмни мроаҳи алмؤмн » яъне ки ӯ худро дрмо бинад . « أлмؤмни أхи алмؤмн » яъне ки мо худро дар нур ӯ байнем . эй дӯст ӯ муъминаст бъбўдити мо , ва мо муъминин брбўбит ӯ ; пас мо ҳар ду муъмин бошем . Кофарӣ агар ин калимотро набошӣ ки дар ин олами муҳибон ӯ , дар адаби хона « Ну алқлм » ва « тоҳо » таълими илми худ ҳосил кунанду зангор аз қалби худ ҷило диҳанд ки « أдбнии рабии Фأҳсни тأдибӣ » баён мекунад ки ин мутааллим дар ин мактаб , мавсуф ба рубубият ва убудийят шуд .

دریغا «ألمؤمِنُ مِرآةُ المُؤمِن» یعنی که او خود را درما بیند. «أَلْمُؤمِنُ أَخُ المؤمن» یعنی که ما خود را در نور او بینیم. ای دوست او مؤمن است بعبودیت ما، و ما مؤمنین بربوبیت او؛ پس ما هر دو مؤمن باشیم. کافری اگر این کلمات را نباشی که در این عالم محبان او، در ادب خانهٔ «ن و القَلَمْ» و «طه» تعلیم علم خود حاصل کنند و زنگار از قلب خود جلا دهند که «أدَّبَنی ربّی فَأَحْسَنَ تَأدیبی» بیان می‬‌کند که این متعلم در این مکتب، موصوف به ربوبیت و عبودیت شد.

Шарбатӣ аз « внФхти фӣаи ман рӯҳӣ » хуранд ;у шарбатӣ аз « вҳмлҳои алإнсон » дар ин олами ҳеҷ болотару рафеътар аз убудийят нест .

شربتی از «وَنَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی» خورند؛ و شربتی از «وَحَمَلها الإِنْسانُ» در این عالم هیچ بالاتر و رفیع‬‌تر از عبودیت نیست.

Убудийяти холии сети болои гирифта бар чеҳраи ҷамоли рубубият , ӣнҷои бадоне ки он бузург чаро гуфт : « лӣси бинии вбинаҳи фарқи إлои أнии тақаддумати болъбўдиаҳ » . Ҷамоли чеҳраи рубубият бе холи убудийят , наът камол надорад ;у холи убудийят бе ҷамоли чеҳраи рубубияти худ вуҷӯд надорад . « вмои хилқати алҷну алإнси إлои лиъбдўн » ҳар ду тарафро гувоҳӣ медиҳад ҳам рубубиятро ва ҳам инсониятро . « канти кнзои мхФёи Фأҳббти أни أърФ » баёни иттисол убудийят мекунад бо рубубият . Агар чунончии тамомтар хоҳӣ аз ахии бўолФрҷи зангонеи гӯши дори онҷо ки гуфт : « أлъбўдиаҳи бғири рбўбиаҳи нуқсони взўол ,у алрбўбиаҳи бғири алъбўдиаҳи маҳол » гуфт : убудийят берубубият , нуқсон ва завол бошад ;у рубубият беубудийят , маҳол бошад . « вأлзмҳми калимаи алтқўии вконўои أҳқи баҳои воҳлҳо » ин бошад ки убудийяту рубубияти лоиқ ва муносиб омаданд .

عبودیت خالی‌ست بالا گرفته بر چهرهٔ جمال ربوبیت، اینجا بدانی که آن بزرگ چرا گفت: «لَیْسَ بَیْنی وَبَیْنَه فَرْقٌ إِلّا أَنّی تَقَدَّمْتُ بِالعُبودیَّةِ». جمال چهرهٔ ربوبیت بی خال عبودیت، نعت کمال ندارد؛ و خال عبودیت بی جمال چهرهٔ ربوبیت خود وجود ندارد. «وَما خَلَقْتُ الجِنَّ و الإِنْسَ إِلاَّ لِیَعْبُدوُنِ» هر دو طرف را گواهی می‌دهد هم ربوبیت را و هم انسانیت را. «کُنْتُ کَنْزاً مَخْفیَّاً فَأَحْبَبْتُ أنْ أَعْرَفَ» بیان اتصال عبودیت می‌کند با ربوبیت. اگر چنانچه تمام‌تر خواهی از اخی بوالفرج زنگانی گوش دار آنجا که گفت: «ألعُبودِیَّةُ بِغَیْرُ رُبُوبِیَّةِ نُقْصانٌ وَزَوالٌ، و الرُبُوبِیَّةُ بِغَیْرِ الْعُبُودِیَّةِ مُحالٍ» گفت: عبودیت بی ربوبیت، نقصان و زوال باشد؛ و ربوبیت بی عبودیت، محال باشد. «وألزَمَهم کَلِمَة التَّقْوی وَکانُوا أَحَقَّ بِها وَاَهْلَها» این باشد که عبودیت و ربوبیت لایق و مناسب آمدند.

« إни аллоҳи أштрии ман алмؤмнини أнФсҳми вأмўолҳми бأни ?лаами алҷнаҳ » нафасҳо ва молҳои муъминон , ба биҳишт харидааст . Дили худ аз он ӯст , харидан ҳоҷат набошад . Чунонкии рубубият баҳо надорад , убудийяти ҳам баҳо надорад . эй дӯсти ҳаргизи магар ки ин мсأлти нахондае ки ҳар байъ ки муқобил саман набошад он байъи ғабн ва зулм бошад ? агар дил дар муқобили оина илоҳят набӯдӣ , « мо ллтроби врби алأрбоб » дуруст будӣ . « злўмои ҷҳўло » пай гум мекунад . Агар туоне ҷавоби дигари шунидан , гӯши дор : иродати ҳақ - таъолӣ - нуқтаи убудийятро ба муҳаббат фурухт ; чун фурӯхтан ҳосил омад , убудийят бо асл рубубият шуд то он вақт гуфтанд : « злўмои ҷҳўло » ; акнӯн гӯйанд : « أҳқи баҳоу أҳлҳо » .

«إِنَّ اللّه أَشْتَری مِنَ المُؤمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوالَهُم بِأنَّ لهُمُ الجَنَّةَ» نفسها و مالهای مؤمنان، به بهشت خریده است. دل خود از آن اوست، خریدن حاجت نباشد. چنانکه ربوبیت بها ندارد، عبودیت هم بها ندارد. ای دوست هرگز مگر که این مسألت نخوانده‌‬ای که هر بیع که مقابل ثمن نباشد آن بیع غبن و ظلم باشد؟ اگر دل در مقابل آینهٔ الهیت نبودی، «ما لِلتُراب وَرَبِّ الأَرْباب» درست بودی. «ظَلُوماً جَهولاً» پی گم می‌کند. اگر توانی جواب دیگر شنودن، گوش دار: ارادت حق- تعالی- نقطهٔ عبودیت را به محبت فروخت؛ چون فروختن حاصل آمد، عبودیت با اصل ربوبیت شد تا آن وقت گفتند: «ظَلوماً جَهُولاً»؛ اکنون گویند: «أَحَقُّ بِها و أهلَها».

эй дӯст « إзи иғшии алсдраҳи мо иғшӣ » дарахт рубубиятаст ки убудийяти самараи он омадааст . Мустафо - алайҳи ассалом - гуфт : шаби миъроҷ ӯро натавонистам дидан ки нур ӯ ғалаба мекард « Фрأити Фрошои ман алзҳби ҳоли байнау бинӣ » . Ин парвона ки ҳоил руят омад инсоният буд . Пӯшида нест ки шамъи илоҳятро парвонаи дили инсонияту убудийят омадааст .

ای دوست «إِذْ یَغْشَی السِدْرَةَ ما یَغْشی» درخت ربوبیت است که عبودیت ثمرهٔ آن آمده است. مصطفی- علیه السلام- گفت: شب معراج او را نتوانستم دیدن که نور او غلبه می‌کرد «فَرَأَیْتُ فَراشاً مِنَ الذَّهَبِ حالَ بَیْنَه وَ بَیْنی». این پروانه که حائل رؤیت آمد انسانیت بود. پوشیده نیست که شمع الهیت را پروانهٔ دل انسانیت و عبودیت آمده است.

Дариғо « волнҷми إзои ҳўии мозли соҳбкми вмоғўии вмои интқи ани алҳўии إни ҳўи إлои ваҳии иўҳӣ » баёни ин ҳамаи калимот бо худ дорад . « Динои Фтдлии факони қоби қавсин ӯ أднии Фأўҳии إлии абдаи моأўҳӣ » чаҳ доне ки чаҳ гуфтааст ! дариғо ошиқ ки маъшӯқро дар канор гирад , чаҳ гӯйӣ бихўд нашавад ? ! « фахри Мӯсои съқо » ин бошад ва он ҳадис низ ки Мустафо - слъм - гуфт : шаби миъроҷ чун ба ҳазрати иззати расидам , ва чун бмқоми қурби расидам ки « Фأўҳии إлии абдаи моأўҳӣ » . « вазъи ядаи алии китфии Фўҷдти баради أномлаҳи байни сдии Фълмти илми алأўлини волохрин » дариғо оятии бад-ӣни сариҳӣ буд бар далолати ишқи илоҳии марҷони қудсироу кас худ намедонад ! шайх мо гуфт : шаби миъроҷи худоӣ - таъолӣ - бо Муҳамад гуфт : ҳамаи айёму авқот , нозиру мустамеъ , ту будӣ ; имшаби сомъу нозири манаму қоилу манзури ту . Пас « Динои ФтдлиФкони қоби қавсин أўи أднӣ » ин қурбати худоро бошад бо Муҳамад на Муҳамадро бо худо . Ин калима ман намегӯям ки ӯ мегуяд . Магар ки ин харон бе афсори хоксору нгўсори тозӣ низ намедонанд ! « Фأўҳии إлии абдаи моأўҳӣ » баёни ин маънӣ бкрдаҳаст . « Фأўҳии إлии абдаи моأўҳӣ » ҷумлаи нишон бо худ дорад . Гӯши дор :

دریغا «وَالنجمُ إِذا هَوَی ماضَلَّ صاحِبُکُم وَماغَوی وَما یَنْطِقُ عَنِ الهَوی إِنْ هُوَ إِلا وَحْیٌ یُوحی» بیان این همه کلمات با خود دارد. «دَنا فَتَدَلَّی فَکان قابَ قَوْسَیْنِ اَوْ أدنی فأَوْحی إِلی عَبْدِه ماأوْحَی» چه دانی که چه گفته است! دریغا عاشق که معشوق را در کنار گیرد، چه گویی بیخود نشود؟! «فَخَّر مُوسی صَعِقاً» این باشد و آن حدیث نیز که مصطفی- صلعم- گفت: شب معراج چون به‌حضرت عزت رسیدم، و چون بمقام قرب رسیدم که «فأوْحی إِلی عَبْدِهِ ماأَوْحی». «وَضَع یَدَهُ عَلی کَتِفی فَوَجَدْتُ بَرْدَ أنامِلِهِ بَیْن ثَدیّ فَعَلِمْتُ عِلْمَ الأوّلینَ وَالآخرینَ» دریغا آیتی بدین صریحی بود بر دلالت عشق الهی مرجان قدسی را و کس خود نمی‌داند! شیخ ما گفت: شب معراج خدای- تعالی- با محمد گفت: همه ایام و اوقات‌، ناظر و مستمع، تو بودی؛ امشب سامع و ناظر منم و قائل و منظور تو. پس «دَنا فَتَدلّیفَکانَ قابَ قَوْسَیْنِ أوْ أدْنی» این قربت خدا را باشد با محمد نه محمد را با خدا. این کلمه من نمی‌‬گویم که او می‌گوید. مگر که این خران بی افسار خاکسار و نگوسار تازی نیز نمی‬‌دانند! «فَأوْحَی إِلی عَبْدِهِ ماأوْحی» بیان این معنی بکرده است. «فأوْحی إِلی عَبْدِهِ ماأَوْحَی» جمله نشان با خود دارد. گوش دار:

Ошиқ чун хоҳад ки маъшӯқро бӯса диҳад ва ё бо вай розӣ гуяд , агар касе ҷуз аз вай ҳозир бошад пай гум кунад яъне ки ҳадис мекунам дар гӯшаш , шаби миъроҷ ӯро аз барои худ барад ки « أсрии бъбдаҳи Лайло » ; ва Нидо дод аз баҳри дигарону ағёр ки ӯро бидон оварадем то аҷоиби осмон ва замин бинад . « влқди раъии ман оёти рабаи алкбрӣ » нишонеи бузург омадааст . Суғрои мо дун аллоҳасту куброи ҳама кбрёءоллаҳаст .

عاشق چون خواهد که معشوق را بوسه دهد و یا با وی رازی گوید، اگر کسی جز از وی حاضر باشد پی گم کند یعنی که حدیث می‌کنم در گوشش، شب معراج او را از برای خود برد که «أسْری بِعَبْدِهِ لَیْلاً»؛ و ندا داد از بهر دیگران و اغیار که او را بدان آوردیم تا عجایب آسمان و زمین بیند. «وَلَقَدْ رَأی مِن آیات رَبِّهِ الکُبْری» نشانی بزرگ آمده است. صغری ما دون اللّه است و کبری همه کبریاءاللّه است.

Дариғо султони Маҳмӯд , Аёзро дӯст дорад ; ва ӯро бар тахт мамлакат бинишонад ва дигаронро пай гум кунад ки шумо аҳлят он надоред ки мамлакати маро лоиқ бошед , худ доне ки ин калима чист ? охири ин калима ки шунидае ки ишқ , султонаст ; онҷо фурӯ ояд ки хоҳад . Ишқи лоязолӣ бо ҷони қудсии ақди сиррӣ бастааст ки ҷузи ошиқро аз он дигари касро хабар набошад .

دریغا سلطان محمود، ایاز را دوست دارد؛ و او را بر تخت مملکت بنشاند و دیگران را پی گم کند که شما اهلیت آن ندارید که مملکت مرا لایق باشید، خود دانی که این کلمه چیست؟ آخر این کلمه که شنیده‌‬ای که عشق، سلطان است؛ آنجا فرو آید که خواهد. عشق لایزالی با جان قدسی عقد سری بسته است که جز عاشق را از آن دیگر کس را خبر نباشد.

Дариғо дар ишқ мақомӣ бошад ки ошиқу маъшӯқро аз он хабар набошад ; ва аз он мақоми ҷузи ишқ хабар надорад . « ҳбколшиءи иъмии висм » ин бошад . Чаҳ гӯйии ишқ аз ошиқаст ва ё аз маъшӯқ ? неи не аз маъшӯқаст . Пас ишқи илоҳӣ аз кӣ бошад ? зарурат аз ҷон қудсӣ бошад . Ишқи ҷони қудсӣ аз кӣ бошад ? аз нур илоҳӣ бошад . Чаҳ доне ки чаҳ мегӯям ? ! дариғо гуфтам чун моро бахуд қурбат диҳад , дар нур ӯ худро ба байнам . Иборат ин бошад « раъии қалбии рабӣ » . Алии бен абии толиб - алайҳи ассалом - аз ин ҳоли чунин баён мекунад : « монзрти фии шийъи إлои врأити аллоҳи фӣа » . « أлмтар إлии рбки Киеви мади алзл » ин бошад ва чун ӯ худро дар оинаи дил мо бинад , иборат ин бошад ки « أлми иълми бأни аллоҳи ирӣ » .

دریغا در عشق مقامی باشد که عاشق و معشوق را از آن خبر نباشد؛ و از آن مقام جز عشق خبر ندارد. «حُبّکالشیءَ یُعْمی وَیَصِّم» این باشد. چه گویی عشق از عاشق است و یا از معشوق؟ نی نی از معشوق است. پس عشق الهی از کی باشد؟ ضرورت از جان قدسی باشد. عشق جان قدسی از کی باشد؟ از نور الهی باشد. چه دانی که چه می‬‌گویم؟! دریغا گفتم چون ما را بخود قربت دهد، در نور او خود را به بینم. عبارت این باشد «رأی قَلْبی ربّی». علی بن ابی طالب- علیه السلام- از این حال چنین بیان می‬‌کند: «مانَظَرْتُ فی شیءٍ إِلّا وَرَأَیتُ اللّهَ فیه». «أَلَمْ تَرَ إلی رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِلَّ» این باشد و چون او خود را در آینهٔ دل ما بیند، عبارت این باشد که «أَلَمْ یَعْلَمْ بِأنَّ اللّهَ یَری».

эй дӯст агарчӣ ин калима дар хури ҷаҳон ту нест , пиндорӣ ки дунёро мегӯям ? ! ин калима низ дар биҳишт нагунҷад , ҷуз дар биҳишти дил ту нагунҷад ки фарохӣ тамом дорад ки « лоисънии смоӣии влоأрзии вўсънии қалби абдии алмؤмн » . Агар хоҳӣ ки дилиро чунин бо дасти оре ки « мараҷи албҳрини илтқён »у оят « Фтқблҳои рабҳо бқбўли ҳасан » ӯро қабул карда бошад , чандин ҳазор ҳастанд ки ин наът доранд . Лекини мақсӯди мо баъзе аз уламоанд ки « волросхўни фии алълм » камоли дараҷа эшонаст . эй дӯсти муддатҳо буд ки маро на тан аз уламои росих маълум буданд ;у лекини имшаб , ки шаби одина буд ки айёми китобат буд , даҳумро маълум ман карданд : ва он хоҷаи эмоми Муҳамади Ғаззолӣ буд - раҳмаи аллоҳи алайҳ - . Аҳмадро медонистам , аммо Муҳамадро намедонистам ; Муҳамад низ аз он мост . Агар хоҳӣ ки ончӣ гуфтам тамоми бадоне аз хоҷаи Аҳмад Ғаззолӣ бишинав ки чаҳ мегуяд дар маънии ин ҳадис « алмؤмни мроаҳи алмؤмн » :

ای دوست اگرچه این کلمه در خور جهان تو نیست، پنداری که دنیا را می‌گویم؟! این کلمه نیز در بهشت نگنجد، جز در بهشت دل تو نگنجد که فراخی تمام دارد که «لایَسَعُنی سَمائی ولاأَرْضی وَوَسِعَنی قَلْبُ عَبْدی المُؤمِن». اگر خواهی که دلی را چنین با دست آری که «مَرَج البَحْرَین یَلْتَقِیان» و آیت «فَتَقَبَّلَها رَبُّها بقَبِولٍ حَسنٍ» او را قبول کرده باشد، چندین هزار هستند که این نعت دارند. لیکن مقصود ما بعضی از علماءاند که «والرّاسِخُونَ فی العِلْمِ» کمال درجهٔ ایشان است. ای دوست مدت‌ها بود که مرا نه تن از علمای راسخ معلوم بودند؛ و لیکن امشب، که شب آدینه بود که ایام کتابت بود، دهم را معلوم من کردند: و آن خواجه امام محمد غزالی بود- رحمة اللّه علیه-. احمد را می‌دانستم، اما محمد را نمی‌دانستم؛ محمد نیز از آن ماست. اگر خواهی که آنچه گفتم تمام بدانی از خواجه احمد غزالی بشنو که چه می‌گوید در معنی این حدیث «المؤمن مِرآةُ المؤمن»:

Агар касеро ин мақом сазад аз хондагон , охири маҳҷӯбонро гуфтани ин мақом расад . Шайхи мо мўдўд бисёр гуфтӣ ин байтро :

اگر کسی را این مقام سزد از خواندگان، آخر محجوبان را گفتن این مقام رسد. شیخ ما مودود بسیار گفتی این بیت را:

эй дӯсти қадари офтоб , офтоб донад « إнмои иърФи алФзли лإҳли алФзли алФзлоء » . Рахти султони ҳам асбони султони кашанд « лоиҳмли атоёи алмулуки إлои мтоёи алмулук » . Агар тозӣ наме доне чунин мегӯям :

ای دوست قدر آفتاب، آفتاب داند «إِنَّما یَعْرِفُ الفَضْلَ لِإَهل الفَضْلِ الْفضلاءُ». رخت سلطان هم اسبان سلطان کشند «لایَحْمِلُ عطایا الملوکِ إِلَّا مَطایا المُلوُک». اگر تازی نمی‌دانی چنین می‌گویم:

Агар чунонкии гӯйӣ дар офтоб , чизеи дигари биҷузи офтоби офтобӣ дигар кунад ? накунад . Ҷои офтоб , худ офтоб гирад . Он кас ки завқи ин калимот чашида буд , ҳузну хавф ӯро аз худ бстдаҳ бошад . Магар ки аз ҷумлаи восилон аз яке нашунидае ки гуфт : « ман урфи аллоҳи толти мусӣбата » ? ҳар ки худоро бишнохт , мусӣбат ӯ дароз шуд . Дариғо ин аз баҳр он гуфтам ки шайх мо гуфтӣ : « лоиърФ алҳақ إло алҳақ » гуфт : « хдоро касе нашнохт магари худ ӯ ; эй азиз ӯро худ ӯ донад , ва ӯро худ ӯ шиносади парвона чун оташ шавад , оташ аз оташ чаҳ баҳра гирад , ва чаҳ ҳазз ва чаҳ насиб ёбад ? ва чун аз оташ давр бошад , ҳазз чигуна баргирад ва бо ғайрият чигуна созад ? ақл ӣнҷо нарасад . Агар варои ақли чизеи дорӣ , худ доне ки чаҳ мегӯям :

اگر چنانکه گویی در آفتاب، چیزی دیگر بجز آفتاب آفتابی دیگر کند؟ نکند. جای آفتاب، خود آفتاب گیرد. آن‌کس که ذوق این کلمات چشیده بود، حزن و خوف او را از خود بستده باشد. مگر که از جملهٔ واصلان از یکی نشنیده‬‌ای که گفت: «مَنْ عَرَفَ اللّهَ طالَتْ مُصیبَتُهُ»؟ هر که خدا را بشناخت، مصیبت او دراز شد. دریغا این از بهر آن گفتم که شیخ ما گفتی: «لایَعْرِفُ الحقَّ إِلَّا الحَقُّ» گفت: «خدارا کسی نشناخت مگر خود او؛ ای عزیز او را خود او داند، و او را خود او شناسد پروانه چون آتش شود، آتش از آتش چه بهره گیرد، و چه حظ و چه نصیب یابد؟ و چون از آتش دور باشد، حظ چگونه برگیرد و با غیریت چگونه سازد؟ عقل اینجا نرسد. اگر ورای عقل چیزی داری، خود دانی که چه می‌گویم:

Он саволи дигар ки карда будӣ ки кор , толиб дорад ё матлӯб бар садри китоби шама Эй шунидӣ , аммо ӣнҷои тамоми гӯши дор : аввали сармоя эй ки толиби соликро бояд ишқ бошад ки шайх мо гуфт : « лошихи أблғи ман алъшқ » ҳеҷ пери комилтар , соликро аз ишқ нест . Вақте шайхро пурсидам ки « мо алдлили алии аллоҳ . Фқол : далелаи ҳўи аллоҳ » . Ин калима , баёни балиғ бо худ дорад ; яъне офтобро ба чароғ натавон шинохт . Офтобро ҳам ба офтоб шояд шинохт . « урфати рабии брбӣ » ин бошад . Аммо ман мегӯям ки далели маърифати худоӣ - таъолӣ - мубтадиро ишқ бошад . Ҳар киро пер ишқ набошад ӯ раванда роҳ набошад . Ошиқ ба маъшӯқ ба ишқ тавонад расӣдан ,у маъшӯқро бар қадар ишқ бинад . Ҳар чанд ки ишқ ба камол тар дорад , маъшӯқро ба ҷамол тар бинад .

آن سؤال دیگر که کرده‌بودی که کار، طالب دارد یا مطلوب بر صدر کتاب شمه‬‌ای شنیدی، اما اینجا تمام گوش دار: اول سرمایه‌‬ای که طالب سالک را باید عشق باشد که شیخ ما گفت: «لاشَیخَ أبْلَغُ مِنَ العشق» هیچ پیر کامل‌تر، سالک را از عشق نیست. وقتی شیخ را پرسیدم که «ما الدَّلیلُ عَلَی الله. فقال: دَلیلُهُ هُوَ اللّهُ». این کلمه، بیان بلیغ با خود دارد؛ یعنی آفتاب را به چراغ نتوان شناخت. آفتاب را هم به آفتاب شاید شناخت. «عَرَفْتُ رَبّی برَبّی» این باشد. اما من می‌گویم که دلیل معرفت خدای- تعالی- مبتدی را عشق باشد. هر که را پیر عشق نباشد او روندهٔ راه نباشد. عاشق به معشوق به عشق تواند رسیدن، و معشوق را بر قدر عشق بیند. هر چند که عشق به کمال‌تر دارد، معشوق را به جمال‌تر بیند.

Дариғо бим онаст ки ишқи пӯшидаи даройаду пӯшида берун равад ва касе хабар надорад . Ишқ ҳақиқӣ намегӯям , он ишқ мегӯям ки аз он заррае дар дунё омад ва бим онаст ки ҳамчунон бикру пӯшида бо ҷой худ равад ! ишқи илоҳӣ бар ду тараф қисмат карданд : нимӣ ҷавонмардӣ барграфт , ва нимӣ ҷавонмардии дигар . ӣнҷои ҳусайни Мансури чунин баён мекунад ки « мо сҳтолФтўаҳи лأҳди إлои лأҳмд - слъм - влإблис » : Аҳмади заррае ишқ бар муваҳҳидон бахш кард , муъмин омаданд ; Иблиси заррае бар Муғон бахш кард , кофару бут параст омаданд . Аз он бузург нашунидае ки гуфт : « алҷодаҳи касӣраи влкни алтриқи воҳид » . Гуфт : ҷодаи манозили рубубият бисёраст , аммо роҳ яке омад .

دریغا بیم آنست که عشق پوشیده درآید و پوشیده بیرون رود و کسی خبر ندارد. عشق حقیقی نمی‬‌گویم، آن عشق می‌گویم که از آن ذره‌‬ای در دنیا آمد و بیم آنست که همچنان بکر و پوشیده با جای خود رود! عشق الهی بر دو طرف قسمت کردند: نیمی جوانمردی برگرفت، و نیمی جوانمردی دیگر. اینجا حسین منصور چنین بیان می‌کند که «ما صَحّتِّالفُتُوَّةُ لِأَحَدٍ إِلاَّ لِأَحْمَدَ- صلعم- ولِإِبْلیسَ»: احمد ذره‬‌ای عشق بر موحدان بخش کرد، مؤمن آمدند؛ ابلیس ذره‌‬ای بر مغان بخش کرد، کافر و بت‌پرست آمدند. از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که گفت: «الجادَّةُ کَثیرةٌ وَلِکنَّ الطَّریقُ واحِدٌ». گفت: جادهٔ منازل ربوبیت بسیار است، اما راه یکی آمد.

эй дӯст агар ончии насоро дар исои диданди ту низ бибинӣ , тарсои шӯй . Ва агар ончии ҷуҳудон дар Мӯсои диданди ту низ бибинӣ , ҷуҳуди шӯй . Балки ончӣ бут прессатон диданд дар бути парастӣ , ту низ бибинӣ , бути парасти шӯй . Ва ҳафтод ва ду мазҳаб , ҷумлаи манозили роҳ худо омад . Магари ин калима нашунидае ки шайхи Абӯсаиди абўолхири рӯзии пеш габрӣ омад аз Муғон , ва гуфт : дар дайни шумо имрӯзи ҳеҷ чизе ҳаст ки дар дайни мо имрӯзи ҳеҷ хабар нест ?

ای دوست اگر آنچه نصاری در عیسی دیدند تو نیز ببینی، ترسا شوی. و اگر آنچه جهودان در موسی دیدند تو نیز ببینی، جهود شوی. بلکه آنچه بت‌پرستان دیدند در بت‌پرستی‌، تو نیز ببینی، بت‌پرست شوی. و هفتاد و دو مذهب، جمله منازل راه خدا آمد. مگر این کلمه نشنیده‌‬ای که شیخ ابوسعید ابوالخیر روزی پیش گبری آمد از مغان، و گفت: در دین شما امروز هیچ چیزی هست که در دین ما امروز هیچ خبر نیست؟

Дариғо мақсӯд онаст ки ишқи илоҳӣ , мнқсм шуд бар ду қисм ; ҳар қисмӣ , ҷавонмардӣ барграфт . Аммо ҳеҷ доне ки ишқи убудийят ба тамомӣ , ки баргирифтааст ? дариғо ҳамаи ишқ ба тамомии худ ӯ баргирифтааст : « валлоҳи алии кули шийъи қадир » ин бошад . эй дӯсти ишқи пайдоу аён дар олами малику олами дунё ки дид ? онгоҳ ки соликро пер роҳ шавад , ва ӯро роҳи намояд . Агар ишқ , шайх ҳама шудӣ ; ҷумла мурӣд шудандӣ :

دریغا مقصود آنست که عشق الهی، منقسم شد بر دو قسم؛ هر قسمی، جوانمردی برگرفت. اما هیچ دانی که عشق عبودیت به تمامی، که برگرفته است؟ دریغا همه عشق به تمامی خود او برگرفته است: «وَاللّهُ عَلی کُلِّ شیءٍ قَدیْرُ» این باشد. ای دوست عشق پیدا و عیان در عالم ملک و عالم دنیا که دید؟ آنگاه که سالک را پیر راه شود، و او را راه نماید. اگر عشق، شیخ همه شدی؛ جمله مرید شدندی:

эй дӯсти ошиқонро дайну мазҳаб , ишқ бошад ки дайни эшон , ҷамол маъшӯқ бошад ; онкии маҷозӣ буд , ту ӯро шоҳиди хуоне . Ҳар ки ошиқ худо бошад , ҷамоли лқоءи аллоҳ , мазҳаб ӯ бошад ; ва ӯ , шоҳид ӯ бошад ; дар ҳақиқат , кофар бошад ; куфрӣ ки имон бошад ба азоФт бо дигарон . Магар ки ин байт ҳо нашунидае :

ای دوست عاشقان را دین و مذهب، عشق باشد که دین ایشان، جمال معشوق باشد؛ آنکه مجازی بود، تو او را شاهد خوانی. هر که عاشق خدا باشد، جمال لِقاءُ اللّه، مذهب او باشد؛ و او، شاهد او باشد؛ در حقیقت، کافر باشد؛ کفری که ایمان باشد به اضافت با دیگران. مگر که این بیت‌ها نشنیده‬‌ای:

эй дӯсти ҷавобӣ дигар бишинав : роҳи пайдо кардан , воҷиби сет ; аммо роҳи худоӣ - таъолӣ - дар замин нест , дар осмон нест , балки дар биҳишт ва арш нест ; тариқи аллҳдри ботини тест : « вФии أнФскм » ин бошад . Толибони худо , ӯро дар худ ҷӯянд зеро ки ӯ дар дил бошаду дил дар ботин эшон бошад . Турои ин аҷаб ояд ки ҳарчӣ дар осмон ва заминаст , ҳамаи худо дар ту бёФридаҳаст ; ва ҳарчӣ дар лавҳу қаламу биҳишт офарӣдааст , монанди он дар ниҳоду ботини ту офарӣдааст . Ҳар чаҳ дар олами илоҳии сет , акси он дар ҷони ту падед кардааст .

ای دوست جوابی دیگر بشنو: راه پیدا کردن، واجب‌ست؛ اما راه خدای- تعالی- در زمین نیست، در آسمان نیست، بلکه در بهشت و عرش نیست؛ طریق اللّهدر باطن تست: «وفی أنْفُسِکم» این باشد. طالبان خدا، او را در خود جویند زیرا که او در دل باشد و دل در باطن ایشان باشد. ترا این عجب آید که هرچه در آسمان و زمین است، همه خدا در تو بیافریده است؛ و هرچه در لوح و قلم و بهشت آفریده است، مانند آن در نهاد و باطن تو آفریده است. هر چه در عالم الهی‌ست، عکس آن در جان تو پدید کرده است.

Ту ин ндонӣ ; бош то турои бинои олам тмсл кунанд , онгоҳи бадоне ки кор чунаст ва чист . Бинои олами охирату олами малакӯти ҷумла бар тмсласт . Бар тмсли матлаъ шудан , на андаки кории сет . Маргро ба ҷойгоҳҳо шама Эй шунидӣ ки чаҳ буд « ман أроди أни инзр إлӣ мет имшии алии ваҷҳи алأрзи Флинзри إлии ибни أбии қҳоФаҳ » баёни ин марг шудааст . Ҳаркии ин марг надорад , зиндагонии наёбад . Охири доне ки марг на марг ҳақиқӣ бошад , балки фано бошад . Доне ки чаҳ мегӯям ? мегӯям чун ту , ту бошӣ ва бо худ бошӣ ту , ту набошӣ ; ва чун ту , ту набошӣ ҳамаи худ ту бошӣ :

تو این ندانی؛ باش تا ترا بینای عالم تمثل کنند، آنگاه بدانی که کار چونست و چیست. بینای عالم آخرت و عالم ملکوت جمله بر تمثل است. بر تمثل مطلع شدن، نه اندک کاری‌ست. مرگ را به جایگاه‌ها شمه‌‬ای شنیدی که چه بود «مَن أرادَ أنْ یَنْظُرَ إِلی مَیِّتِ یَمْشی عَلی وَجْهِ الأَرْضِ فَلْیَنْظُرْ إِلی اِبْنِ أبی قُحافَة» بیان این مرگ شده است. هرکه این مرگ ندارد، زندگانی نیابد. آخر دانی که مرگ نه مرگ حقیقی باشد، بلکه فنا باشد. دانی که چه می‌گویم؟ می‌گویم چون تو، تو باشی و با خود باشی تو، تو نباشی؛ و چون تو، تو نباشی همه خود تو باشی:

Дариғо чаҳ хоҳии шунидан ! назд мо марг ин бошад ки ҳарчӣ ҷуз маъшӯқ бошад аз он , мурда шавад то ҳам аз маъшӯқ зиндагӣ ёбад ва ба маъшӯқ зинда шавад . Маргро донистӣ ки дар худ чун бошад .

دریغا چه خواهی شنیدن! نزد ما مرگ این باشد که هرچه جز معشوق باشد از آن، مرده شود تا هم از معشوق زندگی یابد و به معشوق زنده شود. مرگ را دانستی که در خود چون باشد.

Гӯрро низ дар худ талаб мекун . Мустафо - слъм - ҳамаи рӯзи ин дуо кардӣ : « أллҳми إнии أъўзбки ман азоби алқбр » . Башарияти одамии худ ҳама гӯраст . Аз он бузург нашунидае ки ӯро гуфтанд : « ҳилли фии алқбри азоб ? Фқол : أлқбри каллаи азоб » гуфтанд : одамиро дар гӯр азоб бошад ? гуфт : гӯр , ҳама азобаст ; яъне вуҷӯди башарияти одамии худ ҳама азобаст . Гӯри толибон қолаб бошад бъдмо ки ҳамаро гӯр қолаб хоҳад бӯдан .

گور را نیز در خود طلب می‌کن. مصطفی- صلعم- همه روز این دعا کردی: «أَللّهُمَّ إِنّی أَعُوذُبِکَ مِنْ عَذابِ القَبْر». بشریت آدمی خود همه گورست. از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که او را گفتند: «هَلْ فی القَبْرِ عذابٌ؟ فقالَ: أَلْقَبْرُ کُلُّهُ عَذابٌ» گفتند: آدمی را در گور عذاب باشد؟ گفت: گور، همه عذاب است؛ یعنی وجود بشریت آدمی خود همه عذاب است. گور طالبان قالب باشد بعدما که همه را گور قالب خواهد بودن.

Аввали чизе ки соликро аз олами охират маълум кунанд , аҳвол гӯр бошад аввали тмсл ки бинад , гӯр бошад : Маслан чун мору каждуму сагу оташ ки ваъда кардаанд аҳли азобро , дар гӯр ба тмсли буии намоянд ; ин низ ҳам дар ботин мард бошад ки азу бошад . Лоҷарами пайваста бо ӯ бошад , дариғо чаҳ май шинавӣ ? !

اول چیزی که سالک را از عالم آخرت معلوم کنند، احوال گور باشد اول تمثل که بیند، گور باشد: مثلاً چون مار و کژدم و سگ و آتش که وعده کرده‌‬اند اهل عذاب را، در گور به تمثل بوی نمایند؛ این نیز هم در باطن مرد باشد که ازو باشد. لاجرم پیوسته با او باشد، دریغا چه می‌شنوی؟!

Саволи мункиру накири ҳам дар худ бошад . Ҳамаи маҳҷӯбони рӯзгорро ин ашкол омадааст ки ду Фриштаҳ дар як лаҳза ба ҳазор шахс чун тавонанд рафтан , бад-ӣни эътиқод бояд доштан . Аммо Абӯалии сино - рҳмҳоллаҳи алайҳ - ин маъниро олимӣ баён карда дар ду калимаи онҷо ки гуфт : « алмнкри ҳўи алъамали алсииء , волнкири ҳўи алъамали алсолҳ » гуфт : мункир , амал гуноҳ бошад ;у накири тоъат . Дариғо аз дасти ин калима ки чаҳ хуб гуфтааст ! яъне ки нафас , оинаи хисол змимаҳ бошад ;у ақлу дили оинаи хисоли ҳамида буд . Мард дар нигарад , сифоти худро бинад ки тмслгар ӣ кунад ;у вуҷӯд ӯ , азоб ӯ омада бошад . Пиндорад ки он ғайриӣ бошад ; он худ ӯ бошад , ва азу бошад . Агар хоҳӣ аз Мустафо низ бишинав онҷо ки шарҳи азоб гӯр кард : « Фқол : إнмои ҳаии أъмолкмтарад إликм » .

سؤال منکر و نکیر هم در خود باشد. همه محجوبان روزگار را این اشکال آمده است که دو فریشته در یک لحظه به هزار شخص چون توانند رفتن، بدین اعتقاد باید داشتن. اما ابوعلی سینا- رحمةاللّه علیه- این معنی را عالمی بیان کرده در دو کلمه آنجا که گفت: «المُنْکَرُ هُوَ العَمَلُ السَییِءُ، وَالنَکیْرُ هُوَ العَمَلُ الصَّالِحُ» گفت: منکر، عمل گناه باشد؛ و نکیر طاعت. دریغا از دست این کلمه که چه خوب گفته است! یعنی که نفس، آینهٔ خصال ذمیمه باشد؛ و عقل و دل آینهٔ خصال حمیده بود. مرد در نگرد، صفات خود را بیند که تمثل‌گر‌ی کند؛ و وجود او، عذاب او آمده باشد. پندارد که آن غیری باشد؛ آن خود او باشد، و ازو باشد. اگر خواهی از مصطفی نیز بشنو آنجا که شرح عذاب گور کرد: «فَقالَ: إِنَّما هِی أعمالُکُم تُرَّدُ إِلَیْکُم».

эй дӯсти сирот низ дар худ бояд ҷустан « вإни ҳозои сиротӣ мустақиман Фотбъўаҳ » . Ибн аббос гуфт : сироти мустақӣм , ҷода шаръаст дар дунё ; ҳар ки бар сироти шаръ , мустақӣм омад , бар сироти мустақӣми ҳақиқат , рост омад ;у ҳаркии роҳ , хато кард ; ҳақиқати худ гум кард ва худ родри хатои афканд . Сирот , ботин мард бошад .

ای دوست صراط نیز در خود باید جستن «وَإِنَّ هَذا صِراطی مُسْتَقیماً فَاتّبِعُوهُ». ابن عباس گفت: صراط مستقیم، جادۀ شرع است در دنیا؛ هر که بر صراط شرع، مستقیم آمد، بر صراط مستقیم حقیقت، راست آمد؛ و هرکه راه، خطا کرد؛ حقیقت خود گم کرد و خود رادر خطا افکند. صراط، باطن مرد باشد.

эй дӯсти доне ки мизон чаҳ бошад ? мизон ақл бошад . « ҳосбўои أнФскм қабл أни тҳосбўо » . Дариғо бархон : « лақади أрслнои рслнои болбиноти вأнзлнои мъҳми алкитоби волмизон » . Ин мизон , ақл бошад ки вазн ҷумла бидон ҳосил ояд . Ин қстоси мустақӣм дар ботин бошад . Мустафо - алайҳи ассалом - рӯзӣ гуфт ки « мисли алслўаҳи алмктўбаҳи колмизон , ман أўФии أстўФӣ » . Дар ин ҳадис ишоратаст бдонкаҳи ин мизон , ду каффа дорад : яке каффа азал бошад ва яке каффаи абад ; ҳарчӣ дар азал дода бошанд , дар абади ҳамон боз ситонанд . Ин калимаи дархури фаҳм ҳаркасӣ набошад .

ای دوست دانی که میزان چه باشد؟ میزان عقل باشد. «حاسِبُوا أَنْفُسَکم قَبْلَ أنْ تُحاسَبُوا». دریغا برخوان:« لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالبَیِّناتِ وَأنْزَلنا مَعَهُمُ الکِتابَ وَالمیزانَ». این میزان، عقل باشد که وزن جمله بدان حاصل آید. این قسطاس مستقیم در باطن باشد. مصطفی- علیه السلام- روزی گفت که «مَثَلُ الصَّلوة المَکْتُوبَةِ کَالمیزانِ، مَنْ أوْفَی أستَوفَی». در این حدیث اشارت است بدانکه این میزان، دو کفه دارد: یکی کفۀ ازل باشد و یکی کفۀ ابد؛ هرچه در ازل داده باشند، در ابد همان باز ستانند. این کلمه درخور فهم هرکسی نباشد.

Аммо эй дӯст ! биҳишту дӯзах низ бо тест , дар ботини худ бояд ҷустан ; ва ҳар касеро бар қадари мартаба ӯ бошад : чндонкаҳ дар дунёи ҷумлаи хилоиқ аз аввал то охир хуранд ва хоҳанд хӯрдан , дар биҳишти аблаҳӣ , биҳиштӣ бихӯрад ба як соъати чунонкии заррае малолат набошад , ва дар андарун ӯ бо дид наёяд . Пас чаҳ бошад ки як таом дар биҳишт ба як таъм , завқи ҳафтод таом бошад ; ва ҳафтод гӯна ҳаловат ёбад аз як таом ! ин , биҳишт умум бошад ;у баёни дараҷаи мأкўлот ва шаҷарҳоу ҳурёну анвоъи кароматҳоу мақомоти аҷоибу ғароиби худ дар кутуб бисёраст .

اما ای دوست! بهشت و دوزخ نیز با تست، در باطن خود باید جستن؛ و هر کسی را بر قدر مرتبهٔ او باشد: چندانکه در دنیا جملهٔ خلایق از اول تا آخر خورند و خواهند خوردن، در بهشت ابلهی، بهشتی بخورد به‌یک ساعت چنانکه ذره‌‬ای ملالت نباشد، و در اندرون او با دید نیاید. پس چه باشد که یک طعام در بهشت به‌یک طعم، ذوق هفتاد طعام باشد؛ و هفتاد گونه حلاوت یابد از یک طعام! این، بهشت عموم باشد؛ و بیان درجهٔ مأکولات و شجرها و حوریان و انواع کرامت‌ها و مقامات عجایب و غرایب خود در کتب بسیار است.

Аммо муҳибони худоиро - таъолӣ - ҷаннатӣ дигар бошад биҷузи ин биҳишт ки Мустафо - слъм - аз он биҳишти хабар чунин дод ки шаби миъроҷи худоӣ - таъолӣ - бо ман гуфт : « أъддти лъбодии алсолҳини молоъини рأти влоإзни самъати влохтри алии қалби башар » . Дӯстон ӯ , чун ӯро бенанд дар биҳишт бошанд ; ва чун бе ӯ бошанд , худро дар дӯзах донанд .

اما محبان خدای را- تعالی- جنتی دیگر باشد بجز این بهشت که مصطفی- صلعم- از آن بهشت خبر چنین داد که شب معراج خدای- تعالی- با من گفت: «أعْدَدْتُ لِعِبادیَ الصّالِحینَ مالاعَیْنَ رَأَتْ وَلاإُذُنَ سَمِعَتْ وَلاخَطَرَ عَلَی قَلْبِ بَشَرٍ». دوستان او، چون او را بینند در بهشت باشند؛ و چون بی او باشند، خود را در دوزخ دانند.

Дариғо « вҳили бинҳму байни моиштҳўн » дӯзахӣ тамомаст мари аҳли басиратро ! « أўлӣки инодўни ман макони баъӣд » ин баъд аз ҳазрати иззат , дӯзахасту кас худ намедонад . Имрӯз маҳҷӯбон медонанд ки азоб ба оташи дунё чун бошад ; бош то ба олам яқин расанд бидонанд ба илми алиқин ки дӯзаху оташи маънавӣ ,у биҳишти маънавӣ чаҳ бошад . « куллан луи тълмўни илми алиқини лтрўни алҷҳим » ин ояти шарҳи дӯзахро тамом кардааст .

دریغا «وَحیْلَ بَیْنَهُم وَ بَیْنَ مایَشْتَهوُنَ» دوزخی تمام است مر اهل بصیرت را! «أولئِکَ یُنادوُن مِنْ مَکانٍ بَعیْدٍ» این بعد از حضرت عزت، دوزخ است و کس خود نمی‌داند. امروز محجوبان می‌دانند که عذاب به آتش دنیا چون باشد؛ باش تا به عالم یقین رسند بدانند به علم‌الیقین که دوزخ و آتش معنوی، و بهشت معنوی چه باشد. «کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الیَقیْنِ لَتَرَونَّ الجَحیم» این آیت شرح دوزخ را تمام کرده است.

эй дӯст ! чун солик , рахт дар шаҳр убудийят кашад ки дил ӯ бошад , дар биҳишт шавад ; « Фأдхлии фии ибодии вأдхлии ҷаннатӣ » . Дарини ҷинат бо эшон дар хитоб ояд ки аз ман чизе бихоҳед ? гӯйанд ; худовандо мо аз ту фано ва бехудӣ май хоҳем . Шарбатӣ аз шароби васлату қурбат бар ниҳод эшон Чехияанд ; ҳар ҷо ки меояд , кимиёгарӣ мекунад . « шробои тҳўро » ин буд , об ки чун эҳдос аз аъзоӣ муҳаддис баргирад , ва ӯро аз баъди ҳдс ба қурбати таҳорати расонад , уламои онро таҳур хонанд « вонзлнои ман алсмоءи моءи тҳўро » . Пас он шарбат ки дар биҳишт диҳанд , бар эҳдоси башарияту ҷанобат инсоният ояд ; ҳама ба ранг худ кунад ки « всқиҳми рбҳми шробои тҳўро » .

ای دوست! چون سالک، رخت در شهر عبودیت کشد که دل او باشد، در بهشت شود؛ «فَأدخُلی فی عِبادِی وَأدخُلی جَنّتی». دراین جنت با ایشان در خطاب آید که از من چیزی بخواهید؟ گویند؛ خداوندا ما از تو فنا و بی‌خودی می‌خواهیم. شربتی از شراب وصلت و قربت بر نهاد ایشان چکاند؛ هر جا که می‌‬آید، کیمیاگری می‌کند. «شَراباً طَهُوراً» این بود، آب که چون احداث از اعضای محدث برگیرد، و او را از بعد حدث به قربت طهارت رساند، علما آنرا طهور خوانند «وَاَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهوُراً». پس آن شربت که در بهشت دهند، بر احداث بشریت و جنابت انسانیت آید؛ همه به رنگ خود کند که «وَسَقیهُم رَبُّهُم شَراباً طَهُوراً».

ӣнҷои маълум солик шавад ки биҳишт чисту дӯзах кадомаст . Он пери магар аз ӣнҷо гуфт ки « أлъшқи ҳўи алтриқи врؤиаҳи алмъшўқи ҳўи алҷнаҳи волФроқи ҳўи алнори волъзоб » гуфт : ишқи худои дайну мазҳаб ошиқасту маъшӯқро дидан биҳишт ӯст , ва аз маъшӯқи давр бӯдани дӯзах ӯ бошад . Ин ҷумла низ дар худ бошад . Агар хоҳӣ ки ин калимаро тамомтар бадоне мисолӣ бишинав : офтоб дигараст ,у шуъоъаши дигар . Офтобро ба шуъоъи тавон дидан ,у офтоб , шуъоъ нест ; ин сухан мушкиласт . Мисоли дигарро гӯши дор : моҳро дар об дидан дигар бошад ,у муъоина дидани дигар . Онкас ки моҳро дар об бинад , ҳам моҳ дида бошаду локин дар ҳиҷоб ; ва ҳам надида бошад беҳиҷоб . Ин низ ҳам дар худ бошад . Ин ҳамон калимааст ки гуфтанд : « мисли алқлби колмроаҳи إзои назари фӣҳо таҷаллии раба » .

اینجا معلوم سالک شود که بهشت چیست و دوزخ کدام است. آن پیر مگر از اینجا گفت که «ألعشقُ هو الطریقُ وَرُؤیَةُ المَعْشوُقِ هُوَ الجَنَّةُ وَالفِراقُ هُوَ النّارُ وَالعَذابُ» گفت: عشق خدا دین و مذهب عاشق است و معشوق را دیدن بهشت اوست، و از معشوق دور بودن دوزخ او باشد. این جمله نیز در خود باشد. اگر خواهی که این کلمه را تمام‌تر بدانی مثالی بشنو: آفتاب دیگر است، و شعاعش دیگر. آفتاب را به شعاع توان دیدن، و آفتاب، شعاع نیست؛ این سخن مشکل است. مثال دیگر را گوش دار: ماه را در آب دیدن دیگر باشد، و معاینه دیدن دیگر. آنکس که ماه را در آب بیند، هم ماه دیده باشد و لکن در حجاب؛ و هم ندیده باشد بی‌حجاب. این نیز هم در خود باشد. این همان کلمه است که گفتند: «مَثَلُ القَلْبِ کَالمِرآة إِذا نُظِرَ فیها تَجَلّی رَبُّه».

Бибин ки сухан , маро аз куҷо то куҷо мекашад ! ин худ рафт ; аммо мақсӯд онаст ки гуфтам : баннои вуҷӯди охират бар тмсласту тмсл шинохтан на андаки кории сет балки муаззами асрори илоҳӣ донистан тмсласту бино шудан бидон . Дариғо « Фтмсли лҳои бшрои суя » ҷавобӣ тамомаст . Тмсли ҷбрили худро аз он олами рӯҳоният дар ҷомаи башарият , ба тариқи тмсл ба Марям намӯд ; ва ӯ , ҷбрилро мардӣ бар сӯрат одамӣ дид . Ва вақт будӣ ки саҳобаи Мустафои ҷбрилро бар сӯрати аъробии диданд ,у вақт будӣ ки ҷбрили худро ба Мустафо дар сӯрати дҳиаҳ клбӣ намӯдӣ . Агар ҷбрили сет рӯҳонӣ бошад , аъробӣ дар кисвати башарият дидани сӯрат чун бандад ? ва агар ҷбрил нест , киро диданд ? тмсли хушку нек май дон . эй дӯсти ин хабарро низ гӯш май дор ки хавоси умматро огоҳ мекунад . Гуфт : « إёкми волнзри إлии алмрди Фإни ?лаами лўнои клўни аллоҳ » ;у ҷой дигар гуфт : « раъйати рабии лайлаи алмъроҷи алии сувараи шоби أмрди қтт » . Ин низ ҳам дар олами тмсл май ҷӯй .

ببین که سخن، مرا از کجا تا کجا می‌کشد! این خود رفت؛ اما مقصود آنست که گفتم: بنای وجود آخرت بر تمثل است و تمثل شناختن نه اندک کاری‌ست بلکه معظم اسرار الهی دانستن تمثل است و بینا شدن بدان. دریغا «فَتَمثَّلَ لَها بَشَراً سَوِیَّاً» جوابی تمامست. تمثل جبریل خود را از آن عالم روحانیت در جامهٔ بشریت، به‌طریق تمثل به‌مریم نمود؛ و او، جبریل را مردی بر صورت آدمی دید. و وقت بودی که صحابهٔ مصطفی جبریل را بر صورت اعرابی دیدند، و وقت بودی که جبریل خود را به مصطفی در صورت دحیه کلبی نمودی. اگر جبریل‌ست روحانی باشد، اعرابی در کسوت بشریت دیدن صورت چون بندد؟ و اگر جبریل نیست، که‌را دیدند؟ تمثل خشک و نیک می‌دان. ای دوست این خبر را نیز گوش می‌دار که خواص امت را آگاه می‌کند. گفت: «إِیّاکُمْ وَالنَظَرَ إِلی المُرْدِ فإِنَّ لَهُم لَوْناً کَلَوْنِ اللّه»؛ و جای دیگر گفت: «رأیْتُ رَبّی لَیْلَةَ المِعْراجِ عَلی صُورَةِ شابِّ أمرَدٍ قَطَطٍ». این نیز هم در عالم تمثل می‌جوی.

Дариғо кас чаҳ донад ки ин тмсл чаҳ ҳол дорад ! дар тмсл , мақомҳоу ҳолҳост . Мақомӣ аз он тмсл он бошад ки ҳар ки заррае аз он мақом бидид , чун дар он мақом бошад он мақом ӯро азу бастанд ; ва чун бе он мақом бошад , як лаҳза аз фироқу ҳузн бо худ набошад . Тафаккур аз ин мақоми хезад . Аз мақомҳои Мустафо - алайҳи ассалом - яке фикр буд ва яке ҳузн . Оиша сидиқа гуфт - разии аллоҳи анҳо - : « конрсўли аллоҳ - слъм - доими алФкри тавили алأҳзон » мегуяд : Мустафои пайваста бо фикр будӣ ;у пайвастаи ҳузн тамом доштӣ .

دریغا کس چه داند که این تمثل چه حال دارد! در تمثل، مقام‌ها و حال‌هاست. مقامی از آن تمثل آن باشد که هر که ذره‌‬ای از آن مقام بدید، چون در آن مقام باشد آن مقام او را ازو بستاند؛ و چون بی آن مقام باشد، یک لحظه از فراق و حزن با خود نباشد. تفکر از این مقام خیزد. از مقام‌های مصطفی- علیه السلام- یکی فکر بود و یکی حزن. عایشهٔ صدیقه گفت- رضی اللّه عنها- : «کانَرَسُولُ الله- صلعم- دائمُ الفکرِ طویلُ الأحْزان» می‌گوید: مصطفی پیوسته با فکر بودی؛ و پیوسته حزن تمام داشتی.

Дариғо чаҳ доне ки ин мақом бо ҳар касе чаҳ мекунад ! кофарам ки агар ҳарчӣ ба ман диҳанд на аз баҳри ин мақомаст , бош то заррае аз ин мақом бар тмсли мақоми сӯратӣ ба ту намоянд . Онгоҳи бадоне ки ин бечора дар чист ! доне ки ин чаҳ мақомаст ? шоҳид бозӣаст . Чаҳ май шинавӣ ! дариғо магар ки ҳаргизи турои шоҳидӣ набӯдааст ,у онгоҳи ҷигарат аз дасти ишқу ғайрати он шоҳиди пораи пора нашудааст ? ! эй дӯсти шоҳид дар ин мақом яке бошаду машҳӯд беадад . Бо ту чунин тавон гуфтан . Ндонӣ ки аъдод дар яке худ яке бошад ? ин мақоми ҳусайни Мансурро мусаллам буд онҷо ки гуфт : « أФроди алأъдоди фии алўҳдаҳи воҳид » . Ақди даҳ аз яке хост , ва яке дар он маҷмӯ дохиласт . Ин мақоми гуфтан , ҳар касе бар нтобад . Шоҳиду машҳӯд , худ яке бошад дар ҳақиқат ; аммо дар иборату ишорат , таъаддуди намояд . эй дӯсти шоҳиду машҳӯд , мақом савгандаст ! агар нек андеша кунӣ , гоҳи мо шоҳид ӯ бошем ;у гоҳ ӯ шоҳид мо бошад : дар ҳолатӣ ӯ шоҳид ва мо машҳӯд , ва дар ҳолатии дигари мо шоҳид ва ӯ машҳӯд . Ҷаҳонӣ аз дасти ин шоҳид , ҷони дрбохтаҳ ва беҷон шудаасту ҳаргизи кас дармон наёфт ,у наёбад . Шайхи мо як рӯзи ин байт ҳо мегуфт ва моро аз ӯ ёдгораст :

دریغا چه دانی که این مقام با هر کسی چه می‌کند! کافرم که اگر هرچه به من دهند نه از بهر این مقام است، باش تا ذره‬‌ای از این مقام بر تمثل مقام صورتی به‌تو نمایند. آنگاه بدانی که این بیچاره در چیست! دانی که این چه مقام است؟ شاهد بازی است. چه می‌شنوی! دریغا مگر که هرگز ترا شاهدی نبوده است، و آنگاه جگرت از دست عشق و غیرت آن شاهد پاره پاره نشده است؟! ای دوست شاهد در این مقام یکی باشد و مشهود بی عدد. با تو چنین توان گفتن. ندانی که اعداد در یکی خود یکی باشد؟ این مقام حسین منصور را مسلم بود آنجا که گفت: «أفَرادُ الأعدادِ فی الوَحْدَةِ واحِدٌ». عقد ده از یکی خاست، و یکی در آن مجموع داخل است. این مقام گفتن، هر کسی بر نتابد. شاهد و مشهود، خود یکی باشد در حقیقت؛ اما در عبارت و اشارت، تعدد نماید. ای دوست شاهد و مشهود، مقام سوگند است! اگر نیک اندیشه کنی، گاه ما شاهد او باشیم؛ و گاه او شاهد ما باشد: در حالتی او شاهد و ما مشهود، و در حالتی دیگر ما شاهد و او مشهود. جهانی از دست این شاهد، جان درباخته و بی‌جان شده است و هرگز کس درمان نیافت، و نیابد. شیخ ما یک روز این بیت‌ها می‌گفت و ما را از او یادگارست:

Дариғо « раъйати рабии лайлаи алмъроҷи фии أҳсни сувара » ин « أҳсни сӯрат » тмсли сет ; ва агар тмсл нест , пас чист ? « إни аллоҳи халқи одами вأўлодаҳи алии сувараи арраҳмон » ҳам навъе омадааст аз тмсл . Дариғо аз номҳо ӯ , яке мусаввир бошад ки сӯрат кунанда бошад ; аммо ман мегӯям ки ӯ мусаввираст яъне сӯрат намояндааст . Худ ту доне ки ин сӯратҳо дар кадоми бозори намоянд ва фурушанд ? дар бозор хавос бошад . Аз Мустафо - слъм - бишинав онҷо ки гуфт : « إни фии алҷнаҳи сўқои ибоъи фӣҳо алсўр » гуфт : дар биҳишт бозорӣ бошад ки дар он бозор , сӯрат ҳо фурушанд . « фии أҳсни сувара » ин бошад . Эмоми Абубакри қҳтбиро байн ки аз тмсл чаҳ хабар медиҳад гуфт : « раъйати раби алъзаҳи алии сувараи أмӣ » яъне худоро бар сӯрати модар худ дидам ; доне ки ин « أм » кадомаст ? « алнабӣ алأмӣ » май дон ; « въндаҳи أми алкитоб » мехон .

دریغا «رَأَیْتُ رَبّی لَیْلَةَ المِعراجِ فی أَحْسَنِ صُورَةٍ» این «أَحْسَنِ صُورَت» تمثل‌ست؛ و اگر تمثل نیست، پس چیست؟ «إِنَّ اللّهَ خَلَقَ آدَمَ وَأوْلادَه عَلَی صُورَةِ الرَّحْمَن» هم نوعی آمده است از تمثل. دریغا از نام‌ها او، یکی مصور باشد که صورت کننده باشد؛ اما من می‌گویم که او مصور است یعنی صورت نماینده است. خود تو دانی که این صورت‌ها در کدام بازار نمایند و فروشند؟ در بازار خواص باشد. از مصطفی- صلعم- بشنو آنجا که گفت: «إِنَّ فی الجَنَّةِ سَوقاً یُباعُ فیها الصُوَرُ» گفت: در بهشت بازاری باشد که در آن بازار، صورت‌ها فروشند. «فی أحْسَنِ صُورَةٍ» این باشد. امام ابوبکر قحطبی را بین که از تمثل چه خبر می‌دهد گفت: «رَأیتُ رَبَّ العِزَّة عَلَی صُورَةِ أُمّی» یعنی خدا را بر صورت مادر خود دیدم؛ دانی که این «أم» کدامست؟ «النَبِیُّ الأُمّی» می‌دان؛ «وَعِنْدَهُ أُمُّ الکِتابِ» می‌خوان.

Дариғо аз мақоми шуҳуд ки хабар дод , ва худ ки тавонад хабар додан ? ту ҳануз ин қадар наме доне ки шоҳид аз барои маҳбӯб бошад ! бар дилҳо насибӣ аз шоҳиди бозии ҳақиқат дар ин шоҳиди маҷозӣ ки рӯй некӯ бошад дарҷаст ; он ҳақиқати тмсл , бад-ӣни сӯрати некӯи тавон кардан . Ҷонами фидоӣ касе бод ки парастандаи шоҳид маҷозӣ бошад ки парастандаи шоҳиди ҳақиқии худ нодираст . Аммо гумон мабар ки муҳаббати нафасро мегӯям ки шаҳват бошад , балки муҳаббат дил мегӯям ва ин муҳаббати дили нодир буд . Бош то бидон мақоми рисӣ ки ҳафтод ҳазор сӯрат бар ту арз кунанд , ҳар сӯратӣ бар шакли сӯрати худ бинӣ . Гӯйии ман худ аз ин сӯратҳо кадомам ? ҳафтод ҳазор сӯрат аз як сӯрат чун мумкин бошад ? ва ин он бошад ки ҳафтод ҳазор сифат , дар ҳар мавсуфӣу зотии дарҷу мамзуҷ ва мутамаккинаст ; ва ҳар хосиятӣу сифатӣ тмсл кунад ба сӯратӣ ва шахсе шавад . Мард чун ин ҳамаи сифат ҳо бинад , пиндорад ки худ ӯст ; ӯ нест , валикин азуаст . Дариғо маъзӯрем ки аз шинохти ҳақиқат худ даврем , ва аз дида дил кӯрем ва аз ҷоҳи башарият дар гӯрем :

دریغا از مقام شهود که خبر داد، و خود که تواند خبر دادن؟ تو هنوز این قدر نمی‌دانی که شاهد از برای محبوب باشد! بر دل‌ها نصیبی از شاهد بازی حقیقت در این شاهد مجازی که روی نیکو باشد درج است؛ آن حقیقت تمثل، بدین صورت نیکو توان کردن. جانم فدای کسی باد که پرستندهٔ شاهد مجازی باشد که پرستندهٔ شاهد حقیقی خود نادر است. اما گمان مبر که محبت نفس را می‌گویم که شهوت باشد، بلکه محبت دل می‌گویم و این محبت دل نادر بود. باش تا بدان مقام رسی که هفتاد هزار صورت بر تو عرض کنند، هر صورتی بر شکل صورت خود بینی. گویی من خود از این صورت‌ها کدامم؟ هفتاد هزار صورت از یک صورت چون ممکن باشد؟ و این آن باشد که هفتاد هزار صفت، در هر موصوفی و ذاتی درج و ممزوج و متمکن است؛ و هر خاصیتی و صفتی تمثل کند به صورتی و شخصی شود. مرد چون این همه صفت‌ها بیند، پندارد که خود اوست؛ او نیست، ولیکن ازوست. دریغا معذوریم که از شناخت حقیقت خود دوریم، و از دیدهٔ دل کوریم و از جاه بشریت در گوریم:

Вақте перам гуфт - қудси аллоҳи рӯҳа - эй Муҳамади ҳафтсад бори Мустафоро дидаам , ва пиндошта будам ки ӯро май байнам , имрӯз маълум шуд ки худро дида будам . Ин ҳафтсад борро ин ҳадис гувоҳӣ медиҳад « кأнии أнзри إлии арши рабии борзо » . « қул إни кнтмтҳбўни аллоҳи Фأтбъўнии иҳббкми аллоҳ » ҳамин маънӣ буд .

وقتی پیرم گفت- قدس اللّه روحه- ای محمد هفتصد بار مصطفی را دیده‬‌ام، و پنداشته بودم که او را می‌‬بینم، امروز معلوم شد که خود را دیده‌‬بودم. این هفتصد بار را این حدیث گواهی می‌دهد «کَأَنّی أَنْظُرُ إِلَی عَرْشِ رَبِّی بارِزاً». «قُلْ إِنْ کُنْتُمتُحِبُّونَ اللّهَ فَأَتّبِعوُنی یُحْبِبْکُم اللّهُ» همین معنی بود.

Дариғо ки башарият намегузорад ки асрори рубубияти рахт бар саҳрои сӯрат наад ! аз шайхи Абуязиди шинав ки аз башарияти шикоят чун мекунад онҷо ки гуфт : « أлбшриаҳи зиди алрбўбиаҳи Фмни аҳтҷби болбшриаҳи Фоттаҳи алрбўбиаҳ » яъне ки рубубият бо башарияти ҳаргиз ҷамъ нашавад ; ва аз вуҷӯди яке , ғайбати он дигар буд . Ва худ доне ки дар биҳишти шукр аз чаҳ кунанд ? аз халос башарият кунанд ки « алҳмди ллаҳи алзии أзҳби ънои алҳзн » ибн аббос гуфт : « яъне ҳузни албшраҳ » .

دریغا که بشریت نمی‬‌گذارد که اسرار ربوبیت رخت بر صحرای صورت نهد! از شیخ ابویزید شنو که از بشریت شکایت چون می‌‬کند آنجا که گفت: «ألبَشَرِیَّةُ ضِدُّ الرُّبُوبِیَّةِ فَمَن احْتَجَبَ بِالبَشَرِیَّةِ فاتَتْهُ الرُّبُوبِیَّةُ» یعنی که ربوبیت با بشریت هرگز جمع نشود؛ و از وجود یکی، غیبت آن دیگر بود. و خود دانی که در بهشت شکر از چه کنند؟ از خلاص بشریت کنند که «اَلْحَمدُ لِلّهِ الَّذی أَذْهَبَ عَنّا الحَزَنَ» ابن عباس گفت: «یعنی حَزَنُ البَشَّرَّةِ».

Дариғо ғайрати башарият на мухтасари ҳиҷобии сети халқро аз олами илоҳӣ ! ва дар ҳақ умум гуфт Мустафо - алайҳи ассалом - ки « إни улқулуби тсдأи комаи исдأи алҳдид » зудудани ин зангу халосу дармони ин ранҷ , ин омад ки « зикри аламути втлоўаҳи алқуръон » ин садоу зангу ғбрт ва рину ғину ғам , ҳамаи кдўрот башариятаст ; чун ҷазбаи ман ҷазбот алҳақ тохтани орад , кимиёгарӣ кунад ; даст бар таҳта башарият занад ; ин ғин бар дорад . « рأнии қалбии рабӣ » сари барзанад . « кўнўои раббонӣин » ҳосил шавад . Пас ғини қалби мо башарият бошад ;у ҷилоу кошифи ин ғин , нур илоҳят бошад . Дариғо ҳаргизи донистае ки ғини дили Мустафо аз чаҳ буд ? агар ндонӣ маъзӯр бошӣ « إнаҳи лиғони алии қалбӣ ҳатто астғФри аллоҳи фии алиўми воллилаҳи сабъин мара » ин ғинро ҷузи худои дигар кас надонад .

دریغا غیرت بشریت نه مختصر حجابی‌ست خلق را از عالم الهی! و در حق عموم گفت مصطفی- علیه السلام- که «إِنَّ القُلُوبَ تَصْدَأُ کما یَصْدَأُ الحدیدُ» زدودن این زنگ و خلاص و درمان این رنج، این آمد که «ذِکْرُ المَوْتِ وَتَلاوَةُ القرآن» این صدا و زنگ و غبرت و رَیْن و غین و غم، همه کدورات بشریت است؛ چون جذبةٌ مِنْ جَذَبات الحق تاختن آرد، کیمیاگری کند؛ دست بر تختهٔ بشریت زند؛ این غین بر دارد. «رَأنی قَلبی رَبّی» سر برزند. «کُونُوا رَبّانِیّینَ» حاصل شود. پس غَینِ قلب ما بشریت باشد؛ و جلا و کاشف این غین‌، نور الهیت باشد. دریغا هرگز دانسته‌‬ای که غین دل مصطفی از چه بود؟ اگر ندانی معذور باشی «إِنَّهُ لَیُغانُ عَلی قَلْبی حَتّی اَسْتَغْفُرَ اللّهَ فی الیَومِ وَاللَّیْلَةِ سَبْعینَ مَرَّةً» این غین را جز خدا دیگر کس نداند.

Дариғо ҳулӯл рӯй ӣнҷо хоҳад намӯдан ! эй дӯст агар хоҳӣ ки турои саодати абадӣ муяссар шавад , як соъати суҳбати ҳулӯлӣ ки сӯфӣ бошад дарёб то бадоне ки ҳулӯлӣ кист . Магари он шайх аз ӣнҷо гуфт ки « алсўФии ҳўи аллоҳ » . Абдуллоҳ Ансорӣ мегуяд ки олам ба илм нозаду зоҳид ба зуҳд нозад . Аз сӯфӣ чаҳ гӯям ки сӯфӣ худ ӯст . Чун сӯфӣ ӯ бошад , ҳулӯлӣ набошад . Ҳар чаҳ худоро бошад ин ҳулӯли муваҳҳидро низ бошад . Дар ин мақом ҳарчӣ азуи шинавӣ , аз худо шунида бошӣ .

دریغا حلول روی اینجا خواهد نمودن! ای دوست اگر خواهی که ترا سعادت ابدی میسر شود، یک ساعت صحبت حلولی که صوفی باشد دریاب تا بدانی که حلولی کیست. مگر آن شیخ از اینجا گفت که «الصُّوفی هُوَ اللّهُ». عبداللّه انصاری می‌گوید که عالم به علم نازد و زاهد به زهد نازد. از صوفی چه‌گویم که صوفی خود اوست. چون صوفی او باشد، حلولی نباشد. هر چه خدا را باشد این حلول موحد را نیز باشد. در این مقام هرچه ازو شنوی، از خدا شنیده باشی.

Дариғо ҳарки хоҳад ки бевосита , асрори илоҳяти шунӯд ; гӯ : аз айни алқзоаҳ ҳамадонӣ бишинав « إн алҳақ линтқи алии лисони умр » ин бошад . Агар мумкин бошад ки аз самъу басару ҳиўаҳу илму қудрати ҳақ - таъолӣ - чизе аз мавҷӯдоту мкўнот берун бошад , мумкин буд ки аз самъу басару қудрати чунин равандаи холӣ ва берун бошад . Ҳарчӣ дар мавҷӯдот буд бар вай пӯшида набошад « вмои иълми таъвилаи إлои алросхўни фии алълм » . ӣнҷои ҳулӯл рӯй намояд ; сар « тхлқўои бإхлоқи аллоҳ » бошад . Ва ин сухан аз он олӣ тараст ки ҳар кас дарёбад ки баъзе аз соликони муҳаққиқ ин гуфтанд ки роҳи ҳақ - таъолӣ - номутаноҳии сет . Лоҷарам ҳар рӯзи ҳафтод бори рахти убудийят , ба манозили саҳрои рубубият бояд ниҳодан . Ин калимаи аҷаби донистае , ва интиҳои ин хабар донистаанд ; аммо май тарсам ки айни алқзоаҳ аз хазонаи ганҷ « вълмноаҳи ман лднои уламо » пора Эй баргирад ва бар қалби баъзе муҳибон худ занад .

دریغا هرکه خواهد که بی واسطه، اسرار الهیت شنود؛ گو: از عین القضاة همدانی بشنو «إِنَّ الحقَّ لَیَنْطِقُ عَلی لِسانِ عُمَرَ» این باشد. اگر ممکن باشد که از سمع و بصر و حیوة و علم و قدرت حق- تعالی- چیزی از موجودات و مکونات بیرون باشد، ممکن بود که از سمع و بصر و قدرت چنین رونده خالی و بیرون باشد. هرچه در موجودات بود بر وی پوشیده نباشد «وَما یَعْلَمُ تأویلَهُ إلّا الرّاسِخوُنَ فی العِلْمِ». اینجا حلول روی نماید؛ سر «تَخلَّقوا بِإخلاقِ اللّه» باشد. و این سخن از آن عالی‌تر است که هر کس دریابد که بعضی از سالکان محقق این گفتند که راه حق- تعالی- نامتناهی‌ست. لاجرم هر روز هفتاد بار رخت عبودیت، به منازل صحرای ربوبیت باید نهادن. این کلمه عجب دانسته‌‬ای، و انتهای این خبر دانسته‬‌اند؛ اما می‌‬ترسم که عین القضاة از خزانهٔ گنج «وَعَلَّمْناهُ من لدُّنَا عِلْماً» پاره‌‬ای برگیرد و بر قلب بعضی محبان خود زند.

Дариғо халқ аз асрори ин калима « тоҳо » мҳтҷб‬анд . тоҳо яъне эй мард чун моҳи чаҳордаҳи шабаҳ ки назд халқи мунаввар ва азиз бошад ! нури тоҳо дар он олами мунаввар чун моҳи чаҳордаҳ шабаҳаст ; дар ин олам агар хоҳӣ ки дарёбӣ ки чаҳ мегӯям , гӯши дор : ҳамаи соликон аз худои тавфиқ он ёфтаанд ки аз худ , ба худои рафтанд ; аммо Муҳамад , аз худо ба халқ омад . « ё أиҳои алмзмл » мегуяд ончӣ гуфтанӣаст . Ҳолот , мутафовитаст ту ҳар ҳолатиро фаҳм натавонӣ кардан ;у ҳамаи ҳолотро яке донистан хато бошад . Дар ҳолатӣ ӯро мард хонанд ; ва ин ҳолат дар олимӣ бошад ки дар он олам , ҷузи Муҳамаду худои дигар кас набошад . Чун хоҳад ки дар ин олами ӯро ташриф диҳад , ӯро ятем хонд « أлми иҷдки итимои Фоўӣ » . Хўддонӣ ки ин оламро чаҳ хонанд ? ҷинат қудс хонанд « аноу коФли алитими кҳотини фии алҷнаҳ » . Чаҳ гӯйии Муҳамад ятем нест ? ! чун Муҳамад ятем бошад ,у ҳақ - ҷли ҷалола - прўрндаҳ ятемаст . Пас ҳар ду дар биҳишт баҳам бошанд . Ончӣ дигарон гуфтанд ки ӯ аз халқ ба худо мерафт дар ин мақоми Муҳамад аз худо ба халқ меомад « қади ҷоءкми ман аллоҳи нўрўктоби мубин » . « أрҳно ё балол » далели ин сухан омадааст . « вмоأрслноки إлои раҳмаи ллъолмин » баёни ин ҳама шудааст . Киро баёнаст ? он касро баёнаст ки « бали ҳўи оёти байноти фии судӯри аллазӣнаи أўтўои алълм » .

دریغا خلق از اسرار این کلمهٔ «طه» محتجب‬‌اند. طه یعنی ای‌مرد چون ماه چهارده شبه که نزد خلق منور و عزیز باشد! نور طه در آن عالم منور چون ماه چهارده شبه است؛ در این عالم اگر خواهی که دریابی که چه می‌گویم، گوش دار: همه سالکان از خدا توفیق آن یافته‌‬اند که از خود، به‌خدا رفتند؛ اما محمد، از خدا به‌خلق آمد. «یا أَیُّها المُزَّمِلُ» می‬‌گوید آنچه گفتنی است. حالات، متفاوت است تو هر حالتی را فهم نتوانی کردن؛ و همه حالات را یکی دانستن خطا باشد. در حالتی او را مرد خوانند؛ و این حالت در عالمی باشد که در آن عالم، جز محمد و خدا دیگر کس نباشد. چون خواهد که در این عالم اورا تشریف دهد، او را یتیم خواند «أَلَمْ یَجِدْکَ یتیماً فَآوی». خوددانی که این عالم را چه خوانند؟ جنت قدس خوانند «اَنا وَ کافِلُ الیَتیمَ کَهاتَیْنِ فی الجَنَّةِ». چه گویی محمد یتیم نیست؟! چون محمد یتیم باشد، و حق- جل جلاله- پرورندهٔ یتیم است. پس هر دو در بهشت بهم باشند. آنچه دیگران گفتند که او از خلق به خدا می‌‬رفت در این مقام محمد از خدا به‌خلق می‌‬آمد «قَدْ جاءَکُمْ مِن اللّهِ نُورٌوَکِتابٌ مُبینٌ». «أرِحْنا یا بَلالُ» دلیل این سخن آمده است. «وَماأرْسَلْناکَ إِلّا رَحْمَةً لِلْعالَمینَ» بیان این همه شده است. که‌را بیان است؟ آن کس را بیانست که «بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فی صُدُور الَّذینَ أوتُوا العِلْمَ».

Дигари мақом дар тмсл онаст ки Оишаи сидиқа дар ҳақи Мустафо - алайҳи ассалом -у руят ӯ мари худоро ин нишон медиҳад ки « ман заъми أни мҳмдои раъии рабаи бъини раъсаи Фқди أъзми алии аллоҳи алФриаҳ » . Бо Оиша гуфт : шаби миъроҷ , ӯро надидам , ба зоту ҳақиқат ӯ ; ва бо ибн аббос гуфт : дидам , бар сӯрати тмсл . Дариғо аз зоти худо , тлзз ёфтану хабар гирифтану кайфияту идроку аҳотт , маҳоласт ки зот ӯ - таъолӣ - бинандаро аз бинандагӣ бастанд . Чун бинанда намонад , киро бинад ?

دیگر مقام در تمثل آنست که عایشهٔ صدیقه در حق مصطفی- علیه السلام- و رؤیت او مر خدا را این نشان می‬‌دهد که «مَنْ زَعَمَ أَنَّ مُحَمّداً رَأیَ رَبَّهُ بِعَیْنِ رَأسِهِ فَقَد أعْظَمَ عَلَی اللّهِ الفِرْیَةَ». با عایشه گفت: شب معراج، او را ندیدم، به ذات و حقیقت او؛ و با ابن عباس گفت: دیدم، بر صورت تمثل. دریغا از ذات خدا، تلذذ یافتن و خبر گرفتن و کیفیت و ادراک و احاطت، مُحالست که ذات او- تعالی- بیننده را از بینندگی بستاند. چون بیننده نماند، که‌را بیند؟

Аммо ончии ту сифоти хуоне ки « أўли мохлқи аллоҳи нурӣ » аз он нишон бошад ; чун ӯ - ҷли ҷалола - худро ҷилва гарӣ кунад бидон сӯрат ки бинанда хоҳад ба тмсли буии намояд . Дар ин мақоми ман ки айни алқазтам , нурӣ дидам ки аз вай ҷудо шуд ; внўрӣ дидам ки аз ман баромад ; ва ҳар ду нур баромаданд вмтсл шуданд ,у сӯратӣ зебо шуд чунонкӣ чанд вақт дар ин ҳоли мутаҳайир монда будам . « إни фии алҷнаҳи сўқои ибоъи фӣҳо алсўр » ин бошад . « раъйати рабии фии أҳсни сувара » худ нишон медиҳад .

اما آنچه تو صفات خوانی که «أَوَّلُ ماخَلَقَ اللّهُ نُوری» از آن نشان باشد؛ چون او- جل جلاله- خود را جلوه گری کند بدان صورت که بیننده خواهد به تمثل بوی نماید. در این مقام من که عین القضاتم، نوری دیدم که از وی جدا شد؛ ونوری دیدم که از من برآمد؛ و هر دو نور برآمدند ومتصل شدند، و صورتی زیبا شد چنانکه چند وقت در این حال متحیر مانده بودم. «إِنَّ فی الجَنَّةِ سُوقاً یُباعُ فیها الصُّوَرَ» این باشد. «رَأَیْتُ ربّی فی أحْسَنِ صُورَةِ» خود نشان می‬‌دهد.

Дариғо ин калимаро гӯши дор : антҳоўи иттисоли ҷумлаи соликон ба нур Мустафоаст . Аммо надонам ки интиҳоу иттисоли Мустафо ба кист ? « ман ронии Фқди раъй алҳақ » баёни ин калима бкрдаҳаст .

دریغا این کلمه را گوش دار: انتهاو اتصال جملهٔ سالکان به نور مصطفی است. اما ندانم که انتها و اتصال مصطفی به کیست؟ «مَنْ رَآنی فَقَدْ رَأَی الحَقَّ» بیان این کلمه بکرده است.

эй дӯсти ту аз ин ҳадис чаҳ фаҳм кардае ки Мустафо гуфт : « тФкрўои фии олоءи аллоҳи влотФкрўои фии зоти аллоҳ » тафаккур кунед дар сифоти худо , аммо дар зот ӯ тафаккур макунед . ӣнҷои олами шаръи зер ва зибр шавад . Доне ки чаҳ мегӯям ? мегӯям : нури ҳақ - таъолӣ -ро ба худ тавон дидан ки дар ин мақоми мард бо худ бошад ; аммо зоти ҳақ - таъолӣ -ро ба ҳақи тавон дидан ки мардро аз мард бастанд . « лотдркаҳи алأбсор » ин бошад ки соликро аз худ бастанд . « вҳўи идрки алأбсор » ин бошад ки ҳама худо бошад . Дар ин мақом бо Оиша гуфт : надидам ; ва бо дигарон гуфт : дидам : яъне нур ӯ на зот ӯ . Шуъоъи офтоби тавон дидан ки навозандааст : аммо айн ӯ натавон дидан ки сӯзандааст . ӣнҷои масъала азим бидон . Сифоти ҳақ - таъолӣ - айни зот ӯ нест ки агар ҷумлаи сифоти худ айни зот будӣ иттиҳод будӣ ;у ғайри зот ӯ нест ки ғайрияти таъаддуди илоҳят будӣ . Сифот , қоимоти бзотаҳи тавон гуфтан .

ای دوست تو از این حدیث چه فهم کرده‬‌ای که مصطفی گفت: «تَفَکَّرُوا فی آلاءِ اللّهِ وَلاتَفَکَّروا فی ذاتِ اللّه» تفکر کنید در صفات خدا، اما در ذات او تفکر مکنید. اینجا عالم شرع زیر و زبر شود. دانی که چه می‬‌گویم؟ می‌گویم: نور حق- تعالی- را به‌خود توان دیدن که در این مقام مرد با خود باشد؛ اما ذات حق- تعالی- را به‌حق توان دیدن که مرد را از مرد بستاند. «لاتُدْرِکُهُ الأَبْصارُ» این باشد که سالک را از خود بستاند. «وَهُوَ یُدْرِکُ الأَبْصارَ» این باشد که همه خدا باشد. در این مقام با عایشه گفت: ندیدم؛ و با دیگران گفت: دیدم: یعنی نور او نه ذات او. شعاع آفتاب توان دیدن که نوازنده است: اما عین او نتوان دیدن که سوزنده است. اینجا مسأله عظیم بدان. صفات حق- تعالی- عین ذات او نیست که اگر جملهٔ صفات خود عین ذات بودی اتحاد بودی؛ و غیر ذات او نیست که غیریت تعدد الهیت بودی. صفات، قایمات بذاته توان گفتن.

Дариғо ҷигарами пора пора мешавад аз дасти он ки дар ҷаҳон касе боистӣ ки ин калимаро гӯш доштӣ ки хоҷаи эмоми Абубакр бо қулоне чаҳ мегуяд онҷо ки гуфт : « أлборӣ - таъолӣ - боқи болбқоء , воҳиди болўҳдониаҳ , мавҷӯди болўҷўд » мегуяд : боқӣ дигараст ,у бақои дигар ,у мавҷӯд дигарасту вуҷӯди дигар ,у воҳид дигараст ,у ваҳдонияти дигар . Агарчӣ ин маъонии қоими бнФс ӯ бошад , аммо инфикоки сифот аз зот натавон гуфтан .

دریغا جگرم پاره پاره می‬شود از دست آن که در جهان کسی بایستی که این کلمه را گوش داشتی که خواجه امام ابوبکر با قلانی چه میگوید آنجا که گفت: «ألباری- تعالی- باقٍ بِالْبَقاءِ، واحِدٌ بِالْوَحدانِیَّةِ، مُوْجودٌ بالوُجودِ» میگوید: باقی دیگر است، و بقا دیگر، و موجود دیگر است و وجود دیگر، و واحد دیگر است، و وحدانیت دیگر. اگرچه این معانی قایم بنفس او باشد، اما انفکاک صفات از ذات نتوان گفتن.

Дариғо ин маъонии ҷилва бар касе кунад ки ҳафтод ваанд мазҳаби мухталифро вопас гузошта бошад . Онкас ки ҳануз як мазҳаби тамом надида бошад , ӯ аз куҷо ва ин сухан аз куҷо ! бош тооини калимаи туро рӯй намояд ки яҳуд ва насоро гуфтанд : « إни алأнўори ттрأи ман зоти алрб » мигўинд : ҷумлаи трўءи нурҳо азу омад . « аллоҳи масдари алмўҷўдот » ин бошад ва маҷус гуфтанд : илоҳ дуаст : яке яздон ва он , нураст ;у дигар , аҳриман ва он зулматаст ; нури Фрмоиндаҳи тоъоту зулмати Фрмоиндаҳи сиот ; нури меоди рӯз ,у зулмати маъоди шаб ; куфр аз яке , имон аз он дигару млоҳдаҳи воҳл табоиъ гуфтанд ки сонеъи олам , афлокаст ;у аносирро қадим донанд ;у сӯрати ин шбҳтҳои эшонро аз ҳақиқат маҳрӯм кардааст .

دریغا این معانی جلوه بر کسی کند که هفتاد و اند مذهب مختلف را واپس گذاشته باشد. آنکس که هنوز یک مذهب تمام ندیده باشد، او از کجا و این سخن از کجا! باش تااین کلمه ترا روی نماید که یهود و نصاری گفتند: «إِنَّ الأَنْوارَ تَطْرَأُ مِنْ ذاتِ الرَّبِ» میگویند: جمله طرِوءِ نورها ازو آمد. «اللّهُ مصْدَرُ المُوجودات» این باشد و مجوس گفتند: اله دو است: یکی یزدان و آن، نور است؛ و دیگر، اهرمن و آن ظلمت است؛ نور فرمایندۀ طاعات و ظلمت فرمایندۀ سیّآت؛ نور میعاد روز، و ظلمت معاد شب؛ کفر از یکی، ایمان از آن دیگر و ملاحده واهل طبایع گفتند که صانع عالم، افلاکست؛ و عناصر را قدیم دانند؛ و صورت این شبهتها ایشان را از حقیقت محروم کرده است.

Дариғо олимӣ аз худ дар ҳиҷоб ва дар умрии як лаҳза аз шинохти худ қосир аз эшон чаҳ таваққуъ шояд дошт ! эй дӯст « урфати рабии брбӣ » ӣнҷо он бошад ки чунонкии худоро бхдои тавон шинохтан , худоро ҳам бхдои тавон дидан . « أрнӣ » . Ранг ғайрат дошт ; « лнтароне » гуфт : эй Мӯсои ту на бинӣ биҷаҳаду кӯшиш , маро ;у марои ту бахудӣ худ натавонӣ дидан ; марои бмни туоне дидан . Зўолнўни мисрӣ аз аинмқоми чунин баён мекунад : « раъйати рабии брбии влўлорбии лмои қудрати алии рؤиаҳи рабӣ » . Сухани Абуалҳусайн мановрии ӣнҷо рӯй намояд ки « морأии рабии أҳди сӯии рабӣ » гуфт : ӯро кас надид магар ки ӯ худ худро дид : яъне биҷуз ӯ , касе дигар ӯро надид .

دریغا عالمی از خود در حجاب و در عمری یک لحظه از شناخت خود قاصر از ایشان چه توقع شاید داشت! ای دوست «عَرَفْتُ رَبّی بِرَّبی» اینجا آن باشد که چنانکه خدا را بخدا توان شناختن، خدا را هم بخدا توان دیدن.«أَرِنی». رنگ غیرت داشت؛ «لَنْ ترانی» گفت: ای موسی تو نه بینی بجهد و کوشش، مرا؛ و مرا تو بخودی خود نتوانی دیدن؛ مرا بمن توانی دیدن. ذوالنون مصری از اینمقام چنین بیان میکند: «رَأیتُ رَبّی بِرَّبی وَلَوْلارَبّی لَما قَدِرْتُ عَلی رَؤْیَةِ رَبِّی». سخن ابوالحسین مانوری اینجا روی نماید که «مارأی رَبّی أحدٌ سِوی رَبّی» گفت: اورا کس ندید مگر که او خود خود را دید: یعنی بجز او، کسی دیگر او را ندید.

Дариғо ! аз дасти ин калима , турои ин аҷаб ояд ! аз қуръон бишинав ки бо бандагон чаҳ мегуяд : « моликами лотрҷўни ллаҳи вқорои вқдхлқкми أтўоро » ҳамин маънӣ буд ки « лоиърФўни қадараи влоидркўни руята » . Ва ҳамин маънӣ буд оят « вмои қдрўои аллоҳи ҳақи қадара » . Муҳибон ӯ ҷумлаи асрор дар ин оят боз ёбанд ки « аллоҳи алзии халқи сабъи смўот ва ман алأрзи мслҳни итнзли алأмри бинҳн » . Ибн аббос гуфт : агар ман ин оятро тафсир кунам , халқи марои ҷуз кофар нахонанд . Ояти дувум « إни рбкми аллоҳи алзии халқи алсмўоти волأрзи фии сетаи أёми сами أстўии алии алърши иғшии аллили волнҳори итлбаҳи ҳсисои волшмси волқмри волнҷўми мусаххароти бأмраҳи أлолаҳи алхлқи волأмри табораки аллоҳи раби Алъоламин » . Абуҳурира гуфт : агар ин оятро тафсир кунам саҳобаи маро сангсор кунанд .

دریغا! از دست این کلمه، ترا این عجب آید! از قرآن بشنو که با بندگان چه می‬گوید: «مالَکُم لاتَرْجُون لِلّهِ وَقاراً وَقَدْخَلَقَکُم أطواراً» همین معنی بود که «لایَعْرفُون قَدْرَهُ وَلایُدرِکُونَ رُؤیَتَهُ». و همین معنی بود آیت «وَما قَدَرُوا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ». محبان او جملۀ اسرار در این آیت باز یابند که «اَللّهُ الَّذی خَلَقَ سَبْعَ سَمَواتٍ وَ مِنَ الأَرْضِ مِثْلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الأمرُ بَیْنَهُنَّ». ابن عباس گفت: اگر من این آیت را تفسیر کنم، خلق مرا جز کافر نخوانند. آیت دوم «إِنَّ ربَّکُمُ اللّهُ الَّذی خَلَقَ السَّمواتِ والأَرْضَ فی سِتَّةِ أیّامٍ ثُمَّ أستَوی عَلَی العَرْشِ یُغْشَی اللَّیْلَ وَالنَّهارَ یَطْلُبُهُ حَثیثاً وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ ألالَهُ الخَلْقُ وَالأَمْرُ تَبارکَ اللّهُ رَبُّ العالَمینَ». ابوهریره گفت: اگر این آیت را تفسیر کنم صحابه مرا سنگسار کنند.

эй дӯст аз ин оят ки « Фсбҳони алзии бедаи малакӯти кули шийъи вإлиаҳи трҷъўн » чаҳ фаҳми крдҳ‬оӣ ? малакӯт , соя ва акс ҷабарутаст ,у малики сояи малакӯт . Аз Мустафо - слъм - бишинав агар боварат нест онҷо ки гуфт : « момслии вмсли алднёи إлои крокби фии явми ъосФи рифъати ?лаи шаҷара сам назул вқоли вноми фии зиллҳо соъаҳи сами роҳи втркҳо » . Дунёро соя дарахт мехонд ; аз кадоми дарахт ? « ман алшҷраҳи أни ёмўсии إнии أнои аллоҳ » . эй дӯсти олам малик дидӣу аҷоиби он ; бош то олами малакӯт низ бинӣу аҷоиби он . Ту ки олами малакӯт надида бошӣ , азъолми илоҳии худ чаҳ хабари дорӣ ? !

ای دوست از این آیت که «فَسُبْحانَ الَّذی بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیءٍ وَإِلَیْهِ تُرجَعوُنَ» چه فهم کرده‬ای؟ ملکوت، سایه و عکس جبروتست، و ملک سایۀ ملکوت. از مصطفی- صلعم- بشنو اگر باورت نیست آنجا که گفت: «مامَثَلی ومَثَلُ الدُّنْیا إِلَّا کَراکِبٍ فی یَومٍ عاصِفٍ رفعَتْ لَهُ شَجَرَةٌ ثُمَّ نَزَلَ وَقالَ وَنامَ فی ظِلّها ساعَةً ثُمَّ راحَ وَتَرَکَها». دنیا را سایۀ درخت میخواند؛ از کدام درخت؟ «مِنَ الشَجَرَةِ أَنْ یامُوسی إِنّی أَنَا اللّهُ». ای دوست عالم ملک دیدی و عجایب آن؛ باش تا عالم ملکوت نیز بینی و عجایب آن. تو که عالم ملکوت ندیده باشی،ازعالم الهی خود چه خبر داری؟!

эй дӯсти ҳаргизи ин калимаи ншнидҳ‬оӣ ки « қимаи алмрءи қадари ҳамтаҳ » ? пас бадоне ки ҳиммати ту то куҷост ; онҷо ки ҳиммати тест , худ чаҳ қадар дорад . Пас бибин ки чун қимату дарҷат дар муқобилау зимн ҳимматаст , дараҷот чигуна мутафовит бошад ! дариғо « إни аллоҳи итҷлии ллноси оммаи влأбии бикри хосса » чротҷлии хос дар қиёмати насиб ӯ омад ? аз баҳри онкии ҷръҳ‬оӣ аз пери худ ситада буд , ва он ҷуръа нест магар ки « мозоғи албсри вмотғӣ » . Пас чун кор бар қадар ҳиммат омад « тлки алрсли Фзлнои бъзҳми алии баъз » дуруст бошад . Шайх мо гуфт ҳақ - таъолӣ - дар вақте ки вақт напазирад бо муҳибон худ гуфт : шумо донед ки ман чаро се танро аз миёни ҳамаи бандагони баргузедам ? дариғо чун соили аўбўд , мҷиби ҳам ӯ буд . Гуфт : иброҳӣми халилро бухлат аз баҳри он музайян кардам ки дар миёни арвоҳ , ҳеҷ рӯҳи чунон бо сахо ва бахшиш надидам ки рӯҳи иброҳӣмро буд . Пас чун атоу сахои ҳиллӣау халқи мост , мо низ ҳалаи хулат дар ваии пўшонидим ки « вотхзоллаҳи иброҳӣми хлило » . Пас бмўсӣ нигоҳ кардем ; дар миёни арвоҳ , ҳеҷ рӯҳи мутавозеътару гардани ниҳодатар аз рӯҳи Мӯсо - алайҳи ассалом - надидам ; пас ӯро бкломи худ махсӯс кардем « вклми аллоҳи Мӯсои тклимо » . Пас назари брўҳ Мустафо кардем ; дар миёни арвоҳ , ҳеҷ рӯҳи муштоқтар ва муҳибтар аз рӯҳ ӯ надидем ; пас ӯро брؤит худ баргузедем , ва ихтиёр кардем ки « أлмтар إлии рбки Киеви мади алзл » . Чаҳ мишнўӣ ? ин ҳамаи баён ҳиммат мекунад . Ҳиммати боло гирифтааст бар ҳамаи чизе ки « إни аллоҳи иҳби мъолии аломўри викраҳи сФосФҳо » онаст ки ҳар ки олии ҳимматтар , кор ӯ рафеътар .

ای دوست هرگز این کلمه نشنیده‬ای که «قِیَمَةُ المَرْءِ قَدْرِ هِمَّتِهِ»؟ پس بدانی که همت تو تا کجاست؛ آنجا که همت تست،خود چه قدر دارد. پس ببین که چون قیمت و درجت در مقابله و ضمن همت است، درجات چگونه متفاوت باشد! دریغا «إِنَّ اللّهَ یَتَجَلَّی لِلْنَّاس عامَّةً وَلِأَبی بَکْر خاصَّةً» چراتجلی خاص در قیامت نصیب او آمد؟ از بهر آنکه جرعه‬ای از پیر خود ستده بود، و آن جرعه نیست مگر که «مازاغَ البَصَرُ وَماطَغَی». پس چون کار بر قدر همت آمد «تِلْکَ الرُسُلُ فَضَّلْنا بَعْضَهُم عَلی بَعْضٍ» درست باشد. شیخ ما گفت حق- تعالی- در وقتی که وقت نپذیرد با محبان خود گفت: شما دانید که من چرا سه تن را از میان همه بندگان برگزیدم؟ دریغا چون سایل اوبود، مجیب هم او بود. گفت: ابراهیم خلیل را بخلت از بهر آن مزین کردم که در میان ارواح، هیچ روح چنان با سخا و بخشش ندیدم که روح ابراهیم را بود. پس چون عطا و سخا حلیه و خلق ماست، ما نیز حلۀ خلت در وی پوشانیدیم که «وَاَتَّخَذَاللّهُ ابراهیمَ خلیلاً». پس بموسی نگاه کردیم؛ در میان ارواح، هیچ روح متواضع‬تر و گردن نهاده‬تر از روح موسی- علیه السلام- ندیدم؛ پس او را بکلام خود مخصوص کردیم «وَکَلَّمَ اللّهُ مُوسی تَکْلیماً». پس نظر بروح مصطفی کردیم؛ در میان ارواح، هیچ روح مشتاق‬تر و محب‬تر از روح او ندیدیم؛ پس او را برؤیت خود برگزیدیم، و اختیار کردیم که «أَلَمْ تَرَ إِلی رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِلَّ». چه میشنوی؟ این همه بیان همت می‬کند. همت بالا گرفته است بر همه چیزی که «إِنّ اللّهَ یُحِبُّ مَعالی الاُمُورِ وَیَکْرَهُ سَفاسِفَها» آنست که هر که عالی همت‬تر، کار او رفیع‬تر.

эй дӯст ! агар дар ин китоб , зубдаи ҳеҷ калимаи нестии ҷузи ин калимот ки зубдаи улӯм ҳар ду ҷаҳон омадааст ки бас будӣ оламёнро . Ин калимот кадомаст ? гӯши доруи ин калимоти шайх мо гуфтааст Абубакр . Доне мақсӯд чист ? дар мадҳи ин калимот онаст то ту бҳмгии худро бо ин калимоти диҳӣ . Охири доне ки дар иборату мисол аз ин мубинтару муайян тар натавон гуфтан ? аз ду олам гузар мебояд кардан , онгоҳи ин калимот бошад ки ъаду баён тавон кард . Аз ду ъолммлкўтӣу ҷабарутӣ беш аз ин бо олам ту натавон овардан . Дариғо чаҳ доне ки дар ин тамҳиди чандҳазор мақомҳои мухталиф вопас гузоштем , ва аз ҳар олимии збдҳ‬ои дрксўти румуз бо олам китобат оварадем ! падед бошад ки аз он олам бо ин олам , чаҳ тавон овардан ; ҷръҳ‬оӣ аз коса « лобли ҳозои касӣри қатраи ман баҳри лаҷии лобли шуъоъи ман шамс » .

ای دوست! اگر در این کتاب، زبده هیچ کلمه نیستی جز این کلمات که زبدۀ علوم هر دو جهان آمده است که بس بودی عالمیان را. این کلمات کدامست؟گوش دارو این کلمات شیخ ما گفته است ابوبکر. دانی مقصود چیست؟ در مدح این کلمات آنست تا تو بهمگی خود را با این کلمات دهی. آخر دانی که در عبارت و مثال از این مبین تر و معین تر نتوان گفتن؟ از دو عالم گذر می‬باید کردن، آنگاه این کلمات باشد که عد و بیان توان کرد. از دو عالمملکوتی و جبروتی بیش از این با عالم تو نتوان آوردن. دریغا چه دانی که در این تمهید چندهزار مقامهای مختلف واپس گذاشتیم، و از هر عالمی زبده‬ای درکسوت رموز با عالم کتابت آوردیم! پدید باشد که از آن عالم با این عالم، چه توان آوردن؛ جرعه‬ای از کاسۀ «لابَلْ هَذا کَثیرٌ قَطْرَةٌ مِنْ بَحْرٍ لُجِّیٍ لابَلْ شُعاعٌ مِنْ شَمْسٍ».

Дариғо агар чаҳ хӯнам бихоҳанд рехтан аммо дареғ надорам ! охири шнидҳ‬оӣ ки « шари анноси ман أкли вҳдаҳ » ; аммо арҷўо ки аз идбори худ бози раҳам ; аммо ҳануз давраст ! аммо донам ки гӯйии калимот худ нагуфт ; ин калимот бар баёни маротиби олӣ ки ҳиммат аст гуфта мешавад .

دریغا اگر چه خونم بخواهند ریختن اما دریغ ندارم! آخر شنیده‬ای که «شَرُّ النّاس مَن أَکَلَ وَحْدَهُ»؛ اما اَرْجوا که از ادبار خود باز رهم؛ اما هنوز دورست! اما دانم که گویی کلمات خود نگفت؛ این کلمات بر بیان مراتب عالی که همت است گفته میشود.

Гӯши дор ки ҳаргизи ншнидҳ‬ои иброҳӣми соҳиби завқ буд , Мӯсои соҳиби лиззат буд , Мустафо - слъм - соҳиби ҳаловат буд . Чаҳ доне ки чаҳ мегӯям ! на бо ту гФтҳ‬ом ки асал дидан дигар бошаду асал хӯрдани дигару асал бӯдани дигар . Ин калимотро гӯши дор : Мустафо гуфт : « ман рукни إлии алднёи вмоли إлиҳои аҳрқаҳи аллоҳи бнори ҷаҳаннами Фсори рмодои тзрўаҳи алрёҳ » . Ин калимот , баёни манзалати арбоб олам маликасту сифати абноу муҳибони дунё . Аммо арбоби олами охирату малакӯтро гуфт : « вмни рукни إлии алъқбии вмоли إлиҳои أҳрқаҳи аллоҳи бнори алохраҳи Фсори зҳбои интФъ ба » . Ин калимоти муҳибони аҳли малакӯтро баён дарҷатаст . Аммо арбоби олами илоҳӣу ҷабарутро нишон ин дод ки « вмни рукни إлии аллоҳи вмоли إлиаҳи أҳрқаҳи аллоҳи бнўраҳи Фсори ҷўҳрои лоқимаҳи ?ла » . Кас чаҳ донад ки ин калимот аз сар чаҳ ҳолат гуфта омадааст ! се оламро шарҳ ва нишон доду Мустафо - слъм - аҳли ин се оламро зоҳир ва мубин кард ,у пайдо ва равшан гардонид .

گوش دار که هرگز نشنیده‬ای ابراهیم صاحب ذوق بود، موسی صاحب لذت بود، مصطفی- صلعم- صاحب حلاوت بود. چه دانی که چه میگویم! نه با تو گفته‬ام که عسل دیدن دیگر باشد و عسل خوردن دیگر و عسل بودن دیگر. این کلمات را گوش دار: مصطفی گفت: «مَنْ رَکَنَ إِلَی الدُّنیا وَمالَ إِلَیْها اَحْرَقَهُ اللّهُ بِنارِ جَهَنَّمَ فَصارَ رَماداً تَذْروُهُ الرِّیاحُ». این کلمات، بیان منزلت ارباب عالم ملکست و صفت ابنا و محبان دنیا. اما ارباب عالم آخرت و ملکوت را گفت: «وَمَنْ رَکَنَ إِلَی العُقْبی وَمالَ إِلَیْها أحْرَقَهُ اللّهُ بِنارِ الآخِرَةِ فَصارَ ذَهَباً یُنْتَفَعُ بِهِ». این کلمات محبان اهل ملکوت را بیان درجت است. اما ارباب عالم الهی و جبروت را نشان این داد که «وَمَنْ رَکَنَ إِلی اللّهِ وَمالَ إِلَیْهِ أحرَقَهُ اللّهُ بِنُورِهِ فَصارَ جَوهَراً لاقِیمَةَ لَهُ». کس چه داند که این کلمات از سر چه حالت گفته آمده است! سه عالم را شرح و نشان داد و مصطفی- صلعم- اهل این سه عالم را ظاهر و مبین کرد، و پیدا و روشن گردانید.

Аммо ҷавонмардии дигар , ин сухани мубинтар чунон ки дар хури фаҳми ҳама кас бошад , гуфтааст онҷо ки гуфт : « алмсоФрўни сулсаи أсноФ : синфи исоФри фии алднёи раъси молаи алднё ,у рбҳаҳи алмъсиаҳи волндомаҳ ; вснФи исоФри фии алохраҳи раъси молаи алтоъаҳи волъбодаҳ , врбҳаҳи алҷнаҳ ; вснФи исоФри إлии аллоҳ - таъолӣ - раъси молаи алмърФаҳ , врбҳаҳи лқоءи аллоҳ - таъолӣ - » . Чаҳ мишнўӣ ! донам ки гӯйӣ : ин мақоми зуҳду баён зоҳидӣаст ; ва назд муҳаққиқон , зуҳду зоҳид худ нест ва набошад . Аз баҳри онкии дунёи худ он қадар надорад ки тарккунанда он зоҳид бошад .

اما جوانمردی دیگر، این سخن مبین تر چنان که در خور فهم همه کس باشد، گفته است آنجا که گفت: «اَلمُسافِرُونَ ثَلثَةُ أصنافٍ: صِنْفٌ یُسافِرُ فی الدُّنیا رَأسُ مالِهِ الدِّنیا، وَ رِبْحُهُ المَعْصِیَةُ وَالنَدامَةُ؛ وصِنْفٌ یُسافِرُ فی الآخِرَةِ رَأسُ مالِهِ الطّاعَةٌ وَالعِبادَةُ، وَرِبْحُهُ الجَنَّةُ؛ وَصِنْفٌ یُسافِرُ إِلَی اللّهِ- تَعالی- رَأسُ مالّهّ المَعْرِفَةُ، وَرِبْحُهُ لِقاءُ اللّهِ- تعالی-». چه میشنوی! دانم که گویی: این مقام زهد و بیان زاهدان است؛ و نزد محققان، زهد و زاهد خود نیست و نباشد. از بهر آنکه دنیا خود آن قدر ندارد که ترک کنندۀ آن زاهد باشد.

Агар хоҳӣ аз Мустафо бишинав ки дараҷаи дунёи бача ҳад мерасонад дар ҳақорату нзорт , онҷо ки гуфт : « луи канти алднёи тзни ъндоллаҳи ҷиноҳи бъўзаҳи мосқии коФрои минҳои шурбаи моء » дунёро камтар аз пар пшҳ‬оӣ мехонд бнсбт бо олами илоҳят . « қул матоъи алднёи қалил » ин бошад . Ҳиўаҳи дунёи бнсбт бо умри охират , зрҳ‬ои намояд . « кأнҳми явми ирўнҳои лами илбсўои إлои ъшиаҳи أўзҳиҳо » ин баён бо худ дорад . Аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки гуфт : « мо алднёи фии алохраҳи إло мисли аҳдкми إзои ғмси إсбъаҳ фӣ ?илем Флинзри Бами ирҷъ » . Тарки ин қалил воҷибаст ; ин тарк , зуҳд набошад . Пас дар охирати мақомии олитар аз он бошад ки « влоолохраҳи Акбари дараҷоти вأкбртФзило » . Пас онкас ки хоҳад « кбрёءи аллоҳ » ӯро насиб Акбар диҳад , ва худро буии намояд « аллоҳи أкбр » дар ин мақоми маълум мард мешавад ки бузургворӣу кибриёии ҳақ - таъолӣ - чигуна бошад . Пас чун аз ин бузургӣ бинад , олами охиратро ҷузи тарк , воҷиб надонад ; агар тарк кунад ин зуҳд набошад . Чун аз ин ду олам ӯро зуҳд афтод , мақоми кбрёрўнмоид , Акбар бошад . Пас рӯй аз кибриёи гардонӣдан ва аз он эъроз кардан , куфр бошад . Охири дунёу охират аз он зоҳид нест то тарк кунад , аз он худост , чаҳ тарк кунад чизе ки аз он ӯ набошад ! пас зуҳди ҳеҷ маънӣ надорад ;у ончӣ аз он ӯст худ тарки натавонад кардан . Ҳарчӣ таваққуъу мақсӯд солик бошад , он маъбуд ӯ бошад ;у тарки маъбуди худ сӯрат набандад . Пас ҳаргиз на зоҳид бошад венаи зуҳд .

اگر خواهی از مصطفی بشنو که درجۀ دنیا بچه حد میرساند در حقارت و نزارت، آنجا که گفت: «لَوْ کانَتِ الدُّنْیا تَزنِ عِنْدَاللّهِ جَناحَ بَعُوضَةٍ ماسَقی کافِراً مِنْها شَرْبَةَ ماءٍ» دنیا را کمتر از پر پشه‬ای میخواند بنسبت با عالم الهیت. «قُلْ مَتاعُ الدُنیا قَلیْلٌ» این باشد. حیوة دنیا بنسبت با عمر آخرت، ذره‬ای نماید. «کَأَنَّهُم یَوْمَ یَرَوْنَها لَمْ یَلْبَثُوا إِلّا عَشِیَّةً أوضُحیها» این بیان با خود دارد. از مصطفی- علیه السلام- بشنو که گفت: «ما الدُّنیا فِی الآخِرَةِ إِلّا مَثلَ اَحَدِکُم إِذا غَمَسَ إصْبَعَهُ فِی الیَمِّ فَلْیَنْظُرْ بِمَ یَرْجِعُ». ترک این قلیل واجب است؛ این ترک، زهد نباشد. پس در آخرت مقامی عالی تر از آن باشد که «وَلَاالاخِرَةِ اَکْبَرُ دَرَجاتٍ وَأکْبَرتَفْضیلاً». پس آنکس که خواهد «کِبْرِیاءُ اللّه» او را نصیب اکبر دهد، و خود را بوی نماید «اللّهُ أکْبَر» در این مقام معلوم مرد میشود که بزرگواری و کبریای حق- تعالی- چگونه باشد. پس چون از این بزرگی بیند، عالم آخرت را جز ترک، واجب نداند؛ اگر ترک کند این زهد نباشد. چون از این دو عالم او را زهد افتاد، مقام کبریارونماید، اکبر باشد. پس روی از کبریا گردانیدن و از آن اعراض کردن، کفر باشد. آخر دنیا و آخرت از آن زاهد نیست تا ترک کند، از آن خداست، چه ترک کند چیزی که از آن او نباشد! پس زهد هیچ معنی ندارد؛ و آنچه از آن اوست خود ترک نتواند کردن. هرچه توقع و مقصود سالک باشد، آن معبود او باشد؛ و ترک معبود خود صورت نبندد. پس هرگز نه زاهد باشد ونه زهد.

Дариғо бибин ки он бузург , наъти сӯфӣу мурӣду зоҳид чигуна кардааст ; гуфт : зоҳид дар он кӯшад ки нахурд ,у мурӣд дар он кӯшад ки чаҳ хӯрд ;у сӯфӣ дар он кӯшад ки бо ки хӯрд ,у муҳибони хдодр он кӯшанд ки азуи хўрндблкаҳ бо ӯ хуранд . Пас чун зуҳду зоҳиди ҳаргиз набӯда бошад , ин хабар аз Мустафо бишинав чаҳ маънӣ дорад : « алзҳди фии алднёи ириҳи албдн , волзҳди фии алохраҳи ириҳи алқлби волإқболи алии аллоҳи ириҳи алрўҳ » . Ин зуҳди бзҳод мутафовит шавад .

دریغا ببین که آن بزرگ، نعت صوفی و مرید و زاهد چگونه کرده است؛ گفت: زاهد در آن کوشد که نخورد، و مرید در آن کوشد که چه خورد؛ و صوفی در آن کوشد که با که خورد، و محبان خدادر آن کوشند که ازو خورندبلکه با او خورند. پس چون زهد و زاهد هرگز نبوده باشد، این خبر از مصطفی بشنو چه معنی دارد: «الزُّهْدُ فِی الدُّنیا یُریْحُ البَدَنَ، وَالزُهدُ فی الآخِرَةِ یُریحُ القَلْبَ وَالإِقْبالُ عَلَی اللّهِ یُریحُ الرُّوحَ». این زهد بزهاد متفاوت شود.

Ин зуҳд он бошад ки мард бмқомӣ расад ки онро мақом тасаввуф хонанд ки шайхи боязид аз он нишон медиҳад : « إни аллоҳи сафии алсўФиаҳи ани сФотҳм , ФсоФоҳм , Фсмўои сӯфия » . Мақоми тасаввуф , аввал зуҳд бошаду эъроз аз ҷумлаи мавҷӯдот ; пас сифоти ҳақ - таъолӣ - сӯфиро аз ҳамаи сифоти змимаҳу башарият сафо диҳад ,у зоҳиду сӯфӣ ҳақиқӣ шавад ; онгоҳи фақр рӯй намояд ки « إзои теми алФқри Фҳўоллаҳ » . Магари он бузург аз ӣнҷо ки ӯро пурседанд ки сӯфӣ кист ва кадомаст ? гуфт : « алсўФиҳўоллаҳ » гуфт : сӯфӣ худост . « إзои теми алФқри Фҳўи аллоҳ » ин бошад . « алФқри фахрӣ » пешаи ин сӯфӣ ва зоҳид бошад . Дариғо ки ёради гуфтан ? ! аммо гӯши дор : вақте боязидро пурседанд : « ман алзоҳд ? Фқол : ҳўолФқир , волФқири ҳўи алсўФӣ , волсўФии ҳўоллаҳ » . Муртадӣ агар ҳам умр дар фаҳми ин калимот сарф накунӣ ки нодонистан ин калимот , ғабнии взррӣ азимаст ; ва ин зарарро ҳаргизи тадорук ва иваз набошад .

این زهد آن باشد که مرد بمقامی رسد که آن را مقام تصوف خوانند که شیخ بایزید از آن نشان میدهد: «إنَّ اللّهَ صَفیَّ الصُوفِیَّةَ عَنْ صِفاتِهِم، فَصافاهُم، فَسُمُّوا صُوفِیَّةَ». مقام تصوف، اول زهد باشد و اعراض از جملۀ موجودات؛ پس صفات حق- تعالی- صوفی را از همه صفات ذمیمه و بشریت صفا دهد، و زاهد و صوفی حقیقی شود؛ آنگاه فقر روی نماید که «إِذا تَمَّ الفَقْرُ فَهُوَاللّه». مگر آن بزرگ از اینجا که او را پرسیدند که صوفی کیست و کدامست؟ گفت: «الصُّوفِیُّهُوَاللّهُ» گفت: صوفی خداست.«إِذا تَمَّ الفَقْرُ فَهُو اللّهُ» این باشد. «الفَقرُ فَخْری» پیشۀ این صوفی و زاهد باشد. دریغا که یارد گفتن؟! اما گوش دار: وقتی بایزید را پرسیدند: «مَنِ الزّاهِدُ؟ فَقالَ: هُوَالفَقیرُ، وَالفَقیْرُ هُوَ الصُّوفِیُّ، وَالصُّوفِیُّ هُوَاللّهُ». مرتدی اگر هم عمر در فهم این کلمات صرف نکنی که نادانستن این کلمات، غبنی وضرری عظیم است؛ و این ضرر را هرگز تدارک و عوض نباشد.

Аз шайх ҷунайд бишинав ки чаҳ мегуяд : « лӣси шийъи أъзи ман إдроки алўқт , Фإни алўқти إзои Фоти лоистдрк » . ҲФтодҳзори солик дар ин мақом , росих бошанд ки фақиру сӯфӣу зоҳиду орифи наът ва кунят эшон бошад ки бо ъкошаҳ - разии аллоҳи анҳу - Мустафои нишон ин дод ки « идхли ман أмтии алҷнаҳи сбъўни алФои бғири ҳисоби вўҷаҳи кул воҳид манеҳам колқмри лайлаи албдр , ваҳми фии алҷнаҳи колнҷўми фии алсмоء » . Ту ин ҳадисро чигуна хоҳии шунидан ! магар ки чунин ситораро дар биҳишти ндидҳ‬оӣ ки онгоҳи чунин перии туро қабул кардӣ ки « вболнҷми ҳам иҳтдўн » ? ва бо ту ин ҳадис бигуфтӣу шарҳи он маълум ту кардӣ ? агар хоҳӣ ки ҳадиси дигар дар наъти ин ситорагони биҳишт бар навъе дигар бишинавӣ ки моро дар хизмати пер аз Хизри бтриқи самоъи ҳосил шудааст ки Хизрро бтриқи мшоФҳаҳ аз хизмати Мустафои ҳосили омада буд . Чун ровӣ Хизр бошад , ҳадиси чунин ҷомеъу комил буд , гӯши дор : « қол : халқи аллоҳ - таъолӣ - ман нури бҳоӣаҳи сабъин алифи раҷули ман أмтии вأқоми мъҳми фавқи алърши волкрсии фии ҳзираҳи алқудс . Лбосҳми алсўФи алأхзру виҷҳаами колқмри албдри лайлаи алнсФи ман алҳилол . Сўрҳми ксўри алмрди волшбони алҳсни вълии рؤўсҳми шеъри кшъри алнсоءи Фқомўои мтўоҷдини волҳини мнзи хлқҳми аллоҳ - таъолӣ - вإни أнинҳми вأзизи қлўбҳми исмъи أҳли алсмўоти волأрз . Вإни إсроФили қоӣлҳми вмншдҳми вҷбрили ходмҳми вмтклмҳми валлоҳи анисҳми вмликҳми ваҳми ахўоннои фии алнсби сами бкӣу атрқи раъсаи млё , сами қол : вошўқоаҳи إлии лқоءи إхўонӣ » . Агар чунонкии ин сухан фаҳм накунӣ , маъзӯрӣ ки машойихи кбори ин ҳадисро узрҳо ниҳодаанд онҷо ки гӯйанд : « إни аллоҳ - иътии алъбди ман ҳайси аллоҳ - таъолӣ - ломни ҳайси алъбд , волъбди истдрки ман ҳайси алъбд » . Шунидӣ ки чаҳ гуфта шуд агрчнонкаҳи зиндагии дорӣ ; ва агар мрдҳ‬ои мурдаи ҳеҷ натавонади шунидан ва ҳеҷ фаҳм накунад . « линзри ман кони ҳаё » баёни ин ҳама бкрдаҳаст .

از شیخ جنید بشنو که چه میگوید: «لَیْس شَیءٌ أَعَزُّ مِنْ إِدْراکِ الوَقْت، فَإِنَّ الوَقْتَ إِذا فاتَ لایُسْتَدْرَکُ». هفتادهزار سالک در این مقام، راسخ باشند که فقیر و صوفی و زاهد و عارف نعت و کنیت ایشان باشد که با عکاشه- رضی اللّه عنه- مصطفی نشان این داد که «یَدْخُلُ مِنْ أُمَّتی الجَنَّةَ سَبْعُونَ اَلْفاً بِغَیْرِ حِسابٍ وَوَجْهُ کُلِّ واحِدٍ مِنْهِمْ کَالْقَمَرِ لَیْلَةَ البَدرِ، وَهُمْ فی الجَنَّةِ کَالنُّجُومِ فی السَّماء». تو این حدیث را چگونه خواهی شنیدن! مگر که چنین ستاره را در بهشت ندیده‬ای که آنگاه چنین پیری ترا قبول کردی که «وَبالنَّجْمِ هُمْ یَهْتَدُونَ»؟ و با تو این حدیث بگفتی و شرح آن معلوم تو کردی؟ اگر خواهی که حدیث دیگر در نعت این ستارگان بهشت بر نوعی دیگر بشنوی که ما را در خدمت پیر از خضر بطریق سماع حاصل شده است که خضر را بطریق مشافهه از خدمت مصطفی حاصل آمده بود. چون راوی خضر باشد، حدیث چنین جامع و کامل بود، گوش دار: «قالَ: خَلَقَ اللّهُ- تعالی- مِنْ نُورِ بَهائِهِ سَبْعِیْنَ اَلْفَ رَجلٍ مِنْ أُمَّتی وَأَقامَ مَعَهُم فَوْقَ العَرْشِ وَالکرْسِیٍّ فی حَضیرَةِ القُدُس. لِباسُهُمُ الصُّوفُ الأَخْضَرُ وَ وَجْهُهُم کَالقَمَرِ البَدْرِ لَیْلَةَ النِّصْفِ مِنَ الهِلالِ. صُوَرُهُمْ کَصُوَرِ المُردِ وَالشُبّانِ الحُسُنِ وَعَلی رُؤوسِهِم شَعْرٌ کَشَعْرِ النِّساءِ فَقامُوا مُتَواجِدیْنَ وَاِلهِیْن مُنْذُ خَلَقَهُمُ اللّهُ- تعالی- وَإِنَّ أنیْنَهُمْ وَأَزیْزَ قُلُوبِهِم یُسْمِعُ أَهْلَ السَّمواتِ وَالأَرْضِ. وَإِنَّ إسْرافِیلَ قائِلُهُمْ وَمُنْشِدُهُمْ وَجِبْرِیلَ خادِمُهُم وَمُتَکَلِّمُهُمْ وَاللّهَ اَنیْسُهم وَمَلیْکُهُم وَهُمْ اَخوانُنا فی النَّسْبِ ثُمَّ بَکی وَ اَطْرَقَ رَأسَهُ مَلِیّاً، ثُمَّ قالَ: وَاشٌوْقاهُ إِلی لِقاءِ إِخوانی». اگر چنانکه این سخن فهم نکنی، معذوری که مشایخ کبار این حدیث را عذرها نهاده‌‬اند آنجا که گویند: «إِنَّ اللّهَ- یُعْطِی العَبْدَ مِنْ حَیْثُ اللّهِ- تعالی- لامِنْ حیْثُ العَبْدِ، وَالعَبْدُ یُسْتَدرْکُ مِنْ حَیْثُ العَبْدِ». شنیدی که چه گفته شد اگرچنانکه زندگی داری؛و اگر مرده‬ای مرده هیچ نتواند شنیدن و هیچ فهم نکند. «لِیُنْذِرَ مَنْ کانَ حَیّاً» بیان این همه بکرده است.

эй дӯст аз ғайрат чаҳ ёФтҳ‬оӣ ? чаҳ доне ки ғайрати ҳақ - таъолӣ - кадоми ҳиҷоби Фропиши минҳд ! « вإзои қрأти алқуръони ҷълнои бинки вебин аллазӣнаи лоиؤмнўни болохраҳи ҳҷобои мстўро » ; Абубакри дқоқ - рҳмҳоллаҳи алайҳ - гуфт : « алҳҷоби ҳўи алғираҳи вломонъи ман тариқи аллоҳ - таъолӣ - أълии ман алғираҳ » . Ғайрат ӯ ҳимоят ӯст . « вмни ғайритаҳи ҳарами алФўоҳш » баёни ғайрат илоҳӣ мекунад . Ҷой дигар гуфт : « момни أҳди أғири ман аллоҳ » . Агар хоҳӣ ки ғайрат тамом бишносӣ « хлқтнии ман норӯи хилқатаи ман тин » ту низ тамом ҳосил кун то бадоне ки ғайрат чаҳ бошад . Ман мегӯям ки « алғираҳи ғайратони ғайраи алъбди вҳўи أни икўни болклиаҳи ллаҳ - таъолӣ - » . Пас он бузург аз ӣнҷо гуфт : « أлҳқи ғаюри вмни ғайритаҳи أнаҳи лами иҷъли إлиаҳи триқои сўоаҳ » . Ва ин , ғайрат ӯ бошад бобанда .

ای دوست از غیرت چه یافته‬ای؟ چه دانی که غیرت حق- تعالی- کدام حجاب فراپیش مینهد! «وَإِذا قَرَأْتَ القُرآنَ جَعَلْنا بَیْنَکَ وَبَیْنَ الَّذینَ لایُؤمِنُونَ بِالآخِرَةٍ حِجاباً مَسْتُوراً»؛ ابوبکر دقاق- رحمةاللّه علیه- گفت: «اَلْحِجابُ هُوَ الغِیْرَةِ وَلامانِعَ مِنْ طَرِیقُ اللّهِ-تعالی- أعلی مِنَ الغِیْرَةِ». غیرت او حمایت اوست. «وَمِنْ غِیْرَتِهِ حَرَّمَ الفَواحِشَ» بیان غیرت الهی میکند. جای دیگر گفت: «مامِنْ أحَدٍ أَغْیَرُ مِنَ اللّهِ». اگر خواهی که غیرت تمام بشناسی «خَلَقْتَنی مِن نارٍوَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِیْنٍ» تو نیز تمام حاصل کن تا بدانی که غیرت چه باشد. من میگویم که «الغِیْرَةُ غیرْتَانِ غِیْرَةُ العَبْدِ وَهُوَ أَنْ یَکُونَ بِالکُلِّیَةِ لِلّهِ- تعالی-». پس آن بزرگ از اینجا گفت: «أَلحَقُّ غَیُورٌ وَمِنْ غیرَتِهِ أَنَّهُ لَمْ یَجْعَلْ إِلَیْهِ طَریقاً سِواهُ». و این، غیرت او باشد بابنده.

Аммо чаҳ доне ки ғайрати банда бо ӯ аз баҳр чаҳ бошад ! агар туоне шмҳ‬оӣ аз шблӣ бишинав он вақт ки муаззин , бонг намоз мекард ва чун ӣнҷо расед ки « أшҳди أни мҳмдои расӯли аллоҳ » дар ин мақом , ғайрат биравӣ ғалаба кард . Пас ӯ аз ғиртншон ин дод ки « лўлоأнки أмртнии бҳзаҳи алклмаҳи мозкрти мъки ғайрик , влӣни азкрҳои мараи ахрии Фокўни коФрои ҳқо » . Гуфт ; ғайри ту бо ту ёд натавон кардан ; аммо ту чунин Фрмўдҳ‬оӣ ки номи Муҳамад , қарини ном ту бошад . Чаҳ донеи ту ки ин кадом мақом бошад ки Муҳамад дар он мақом нагунҷад ! ғайрат бошад чунонкӣ ӯ рониз буд ончӣ ки гуфт : « лоисънии фӣаи малики мқрбўлонбии мурсал » яъне марои мақомӣ буд бо ӯ ки ғайри дрнми‬гнҷди азғирт . ӣнҷои солики ниҳоятӣ аз мақом сулӯк биёбад ки дар он мақоми ҷуз ин нагӯяд ки « қул аллоҳи сами зарраам » . Дар ин ҳолати Муҳамад низ дрнгнҷд вақте шайхро пурсидам ки « моолФризаҳ ? Фқол : алФризаҳи ънднои тасҳеҳи алъбўдиаҳи фии таҳсили алрбўбиаҳ , волснаҳи ънднои алнзри إлӣ алрасул алмқбўли втрки мосўоҳмо » . Шунидӣ ки чаҳ гуфт : мегуяд : фариза бо худо бӯданаст ,у суннат бо расӯл бӯдан , ва пас аз ин ҷумларо тарки гуфтан . Бўолҳсни хрқонӣ ӣнҷо гуяд : « лоإлаҳи إлои аллоҳи ман дохили алқлб , Муҳамади расӯли аллоҳи ман қрти алозн » маъзӯр бояд доштан .

اما چه دانی که غیرت بنده با او از بهر چه باشد! اگر توانی شمه‬ای از شبلی بشنو آن وقت که مؤذن، بانگ نماز میکرد و چون اینجا رسید که «أَشْهَدِ أنَّ مُحمَداً رَسُولُ اللّهِ» در این مقام، غیرت بروی غلبه کرد. پس او از غیرتنشان این داد که «لَوْلاأنَّکَ أَمَرْتَنی بِهَذِهِ الکَلَمَةِ ماذَکَرْتُ مَعَکَ غَیْرَکَ، وَلَئِنْ اَذْکُرُها مَرَّةً اُخری فَاَکُوُنُ کافِراً حَقّاً». گفت؛ غیر تو با تو یاد نتوان کردن؛ اما تو چنین فرموده‬ای که نام محمد، قرین نام تو باشد. چه دانی تو که این کدام مقام باشد که محمد در آن مقام نگنجد! غیرت باشد چنانکه او رانیز بود آنچه که گفت: «لایَسَعُنی فیْهِ مَلَکٌ مُقَرَّبٍوَلانَبِیٌّ مُرْسَلٌ» یعنی مرا مقامی بود با او که غیر درنمی‬گنجد ازغیرت. اینجا سالک نهایتی از مقام سلوک بیابد که در آن مقام جز این نگوید که «قُلِ اللّهُ ثَمَّ ذَرْهُم». در این حالت محمد نیز درنگنجد وقتی شیخ را پرسیدم که «مَاالفَرِیضَةُ؟ فَقالَ: الفَریضَةُ عِنْدَنا تَصْحِیحُ العُبُودِیَّة فِی تَحْصِیلِ الرُّبِوبِیَّةِ، وَالسُنَّةُ عِنْدَنا اَلنَّظَرُ إِلی الرَّسُولِ المَقْبولِ وَتَرَکِ ماسِواهُما». شنیدی که چه گفت: میگوید: فریضه با خدا بودنست، و سنت با رسول بودن، و پس از این جمله را ترک گفتن. بوالحسن خرقانی اینجا گوید: «لاإِلهَ إِلَّا اللّهُ مِن داخِلِ القَلْبِ، مُحَمّدٌ رسولُ اللّهِ مِنْ قُرْطِ الاُذُنِ» معذور باید داشتن.

эй ҷавонмарди муъолиҷату давои баъзе дардҳо ва маразҳо сабр бошад ! « восбри лҳкми рбки Фإнки бأъинно » ӯ низ ин мегуяд . Аммо сабрҳо мнқсмаст : алсбри фии аллоҳ дигараст , алсбрллаҳ дигараст , алсбри маъаи аллоҳи сахттар аз ҳамаи ин сабрҳо бошад . Ва ин дардҳоро давоу алоҷи ҳам сабр бошад . Аз он бузурги ншнидҳ‬оӣ ки гуфт :

ای جوانمرد معالجت و دوای بعضی دردها و مرضها صبر باشد! «وَاصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنّکَ بأعیُنِنا» او نیز این میگوید. اما صبرها منقسم است: الصَبْرُ فی اللّه دیگر است، الصَّبْرُلِلّهِ دیگر است، الصَّبْرُ مَعَ اللّهِ سخت تر از همۀ این صبرها باشد. و این دردها را دوا و علاج هم صبر باشد. از آن بزرگ نشنیده‬ای که گفت:

Восбр мегуяд : сабр кун . Дариғо калимоти мқлўбот , ҷаҳониро бо лавҳу қалами кӯдакони ми‬оўрдҳ‬оим . Он кас ки ҳануз ҳуруф нашносад , хати мқлўбро хондан ҷаҳл бошад ;у тамаъ донистани хати мқлўб , аз ваии таманноӣ маҳол бошад . Аммо гуфтам ки сабр ночор бошад . Рӯҳ маъмураст бсбр , қалб маъмураст бсбр , қолаб маъмураст бсбр . Агар хоҳӣ ки сабри тамоми бадонеи муъмини шӯ . Онгоҳи ин оят бархон : « ё أиҳои аллазӣнаи омнўои асбрўои всобрўои вробтўо » яъне « إсбрўои болҷсди алии тоъаҳи аллоҳ , всобрўои бқлўбкми алии блоءи аллоҳ - таъолӣ - фии аллоҳ ,у робтўои бأсроркми алии алшўқи إлии аллоҳ » .

واصبر میگوید: صبر کن. دریغا کلمات مقلوبات، جهانی را با لوح و قلم کودکان می‬آورده‬ایم. آن کس که هنوز حروف نشناسد، خط مقلوب را خواندن جهل باشد؛ و طمع دانستن خط مقلوب، از وی تمنای محال باشد. اما گفتم که صبر ناچار باشد. روح مأمورست بصبر، قلب مأمورست بصبر، قالب مأمور است بصبر. اگر خواهی که صبر تمام بدانی مؤمن شو. آنگاه این آیت برخوان: «یا أَیُّها الَّذینَ آمنُوا اصبِروا وَصابِرُوا وَرابِطُوا» یعنی «إِصْبِرُوا بِالجَسَدِ علی طاعَةِ اللّه، وَصابِرُوا بِقُلوبِکُم عَلی بَلاءِ اللّه-تعالی- فی اللّهِ، وَ رابِطُوا بِأسْرارِکُم عَلَی الشّوق إِلی اللّه».

Ин ҳама бо ӯ тавон ёфтан . « вҳўи мъкми أинмои кантам » ин бошад . Аммо ту бо худӣ , чун чизеи ёбӣ , монанди худ ёбӣ ; толибону муҳибони худо ӯро бо ваии ҷӯянд , лоҷарами ӯро бадв ёбанд . Маҳҷӯбон ӯро бахуди ҷӯянд , лоҷарами худро бенанду худоро гум карда бошанд . Чаҳ мишнўӣ ! ин суханро андаки мшмр . Агар хоҳӣ аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки чигуна баён мекунад ва чигуна менамояд . Мегуяд : « إни алмؤмни أхзи дайнаи ани аллоҳ , вإни алмноФқи насби раъйаи Фأхз дайна манеҳ » . Гуфт : муъмини дайнро аз худои фарогирад ,у мунофиқ аз ҳаво фаро гирад . « أФрأити ман атхзи إлҳаҳи ҳавоа » ин бошад .

این همه با او توان یافتن. «وَهُوَ مَعَکُمْ أَیْنَما کُنْتُم» این باشد. اما تو با خودی، چون چیزی یابی، مانند خود یابی؛ طالبان و محبان خدا او را با وی جویند، لاجرم اورا بدو یابند. محجوبان او را بخود جویند، لاجرم خود را بینند و خدا را گم کرده باشند. چه میشنوی! این سخن را اندک مشمر. اگر خواهی از مصطفی- علیه السلام- بشنو که چگونه بیان می‬کند و چگونه می‬نماید. می‬گوید: «إِنَّ المُؤمِنَ أخَذَ دینَه عَنِ اللّهِ، وَإِنَّ المُنافِقُ نَصَبَ رَأیَهُ فَأَخَذَ دینَه مِنْهُ». گفت: مؤمن دین را از خدا فراگیرد، و منافق از هوا فرا گیرد. «أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ» این باشد.

эй дӯсти он олам , ҳамаи ҳиўаҳ дар ҳиўаҳаст ; ва ин олам , ҳамаи мӯат дар мӯат ; то аз мӯати бнгзрӣ , бҳиўаҳ нарисӣ «у إни ?илдори алохраҳи ?лаии алҳиўон » . Ва дигари ҷогФт : « лоидхли малакӯти алсмўоти ман лами иўлди мртин » . Гуфт : солик бояд дубори бзоид : якбор аз модари бзоид ки худро ва ин ҷаҳони фониро бинад ; ва як бор аз худ бзоид то он ҷаҳони боқӣу худоро бинад . Агар тамомтар хоҳӣ аз худо бишинав ки чигуна хабар медиҳад аз қавмӣ ки : « қолўои рбнои أмтнои аснтини вأҳиитнои أснтин » . Аммо як марг , варои ин марги қолаби майдон ;у ҳиўаҳи дигари биҷузи ин ҳиўаҳи қолаб майшинос . Агар тамомтар хоҳӣ ки аз ҳиўаҳу мӯати маънавии бадоне аз Мустафо бишинав ки дар дуо чаҳ мегуяд : « аллоҳами бки أҳёи вбки أмўт » мегуяд : худовандо бтўи зндҳ‬ом , ва аз ту меРом . Ҳеҷ доне ки азуи мурдан чигуна буд ,у бадви зистан чигуна бошад ? !

ای دوست آن عالم، همه حیوة در حیوة است؛ و این عالم، همه موت در موت؛ تا از موت بنگذری، بحیوة نرسی «وَ إِنَّ الدّارَ الآخِرَةَ لَهِیَ الحَیَوانُ». و دیگر جاگفت: «لایَدْخُلُ مَلَکُوتَ السَّمواتِ مَنْ لَمْ یُوْلَدْ مَرَّتَیْنِ». گفت: سالک باید دوبار بزاید: یکبار از مادر بزاید که خود را و این جهان فانی را بیند؛ و یک بار از خود بزاید تا آن جهان باقی و خدا را بیند. اگر تمامتر خواهی از خدا بشنو که چگونه خبر میدهد از قومی که: «قالُوا رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَأحْیَیْتَنا أثْنَتَیْنِ». اما یک مرگ، ورای این مرگ قالب میدان؛ و حیوة دیگر بجز این حیوة قالب می‬شناس. اگر تمامتر خواهی که از حیوة و موت معنوی بدانی از مصطفی بشنو که در دعا چه می‬گوید: «اَلّلهُمَّ بِکَ أحْیا وِبِکَ أَمُوتُ» می‬گوید: خداوندا بتو زنده‬ام، و از تو میرم. هیچ دانی که ازو مردن چگونه بود، و بدو زیستن چگونه باشد؟!

Дриғооини ҳолат , шоҳид бозон донанд ки ҳиўаҳ бо шоҳид чигуна буд ; ва бешоҳид , мӯат чун бошад ;у шоҳид ва мшҳўдбён мекунад бо шоҳиди бозони ҳақиқӣ , ки ҳиўаҳ ва мӯат чист . Донам ки ин калимот дар олами одати парастӣ ту набошад , олами одати парастӣ шариъатасту шариъати варзии одат парастӣ бошад ; то аз одати парастии бдрнёиӣу дасти бндорӣ , ҳақиқат варз нашӯй . Ва ин калимот донистан дар шариъат ҳақиқат бошад на дар шариъати одат . Агар мардии худро бо ин байтҳо даҳ ки чун гуфта мешавад :

دریغااین حالت، شاهد بازان دانند که حیوة با شاهد چگونه بود؛ و بی شاهد، موت چون باشد؛ و شاهد و مشهودبیان میکند با شاهد بازان حقیقی، که حیوة و موت چیست. دانم که این کلمات در عالم عادت پرستی تو نباشد، عالم عادت پرستی شریعت است و شریعت ورزی عادت پرستی باشد؛ تا از عادت پرستی بدرنیایی و دست بنداری، حقیقت ورز نشوی. و این کلمات دانستن در شریعت حقیقت باشد نه در شریعت عادت. اگر مردی خود را با این بیتها ده که چون گفته میشود:

эй дӯст « раъйати рабии лайлаи алмъроҷи алии сувараи шоби أмрд » . Воқеау ҳолот пераст бомурӣд . « إёкми волмрди Фإни ?лаами лўнои клўни аллоҳ » тарбиятаст бхбр додани пер , мурӣдро бад-ӣни мақоми шуҳуд . Чун гуфтам ки шоҳиди бозон , ин мӯат ва ҳиўаҳ донанд : мӯат , фироқ ва ҳиҷрон бошаду ҳиўаҳи лақоу шавқ ; аз васлат чаҳ тавон гуфтан ? дариғо « лӣси алхбри колмъоинаҳ » фориғон аз ишқ ва аз шоҳиди бозӣ чаҳ хабар доранд ? агар хоҳӣ ки равшантар бадоне : мӯати наздики мо куфр бошад ; ҳиўаҳи ислом ва тавҳид бошад . Бдонкаҳи сари шоҳиди бозони Мустафо буд ; нишони куфру ислом чунин дод : « аллоҳами бки أҳёи вбки أмўт » . Дариғо гўиндҳ‬оӣ боистӣ шоҳиди хуб рӯй то ин байтҳо бигуфтӣ то будӣ ки ин маъонии зрҳ‬оӣ рӯй намӯдӣ :

ای دوست «رَأَیْتُ رَبّی لَیْلَةَ المِعْراجِ عَلی صُورَةِ شابَ أمرَدِ». واقعه و حالات پیر است بامرید. «إیّاکُمْ والمُرْدَ فَإِنَّ لَهُمْ لَوْناً کَلَونِ اللّهُ» تربیت است بخبر دادن پیر، مرید را بدین مقام شهود. چون گفتم که شاهد بازان، این موت و حیوة دانند: موت، فراق و هجران باشد و حیوة لقا و شوق؛ از وصلت چه توان گفتن؟ دریغا «لَیْسَ الخَبَرُ کَالْمُعایَنَةِ» فارغان از عشق و از شاهد بازی چه خبر دارند؟ اگر خواهی که روشن‬تر بدانی: موت نزدیک ما کفر باشد؛ حیوة اسلام و توحید باشد. بدانکه سر شاهد بازان مصطفی بود؛ نشان کفر و اسلام چنین داد: «اَلّلهمَّ بِکَ أحْیا وَبَکَ أَمُوتُ». دریغا گوینده‬ای بایستی شاهد خوب روی تا این بیتها بگفتی تا بودی که این معانی ذره‬ای روی نمودی:

Ту дар дуо ин битавонӣ хостан ки Мустафои хост . Ту пайваста дар дуо мехоҳ : « أллҳми аҳинии мо илмати алҳиўаҳи хирои лӣу тўФнии моълмти алўФоаҳи хиролӣ » . Аввали мақоми мард он бошад ки ӯро мӯати маънавӣ ҳосил ояд ; чун ин мӯат ҳосил омад « Фқди қомати қиёмата » биравӣ ҷилва кунад .

تو در دعا این بتوانی خواستن که مصطفی خواست. تو پیوسته در دعا میخواه: «أللهمَّ اَحْیِنی ما عَلِمْتَ الحَیوةَ خَیْراً لی وَ تَوفَّنَی ماعَلِمْتَ الوَفاةَ خَیْراًلی». اول مقام مرد آن باشد که او را موت معنوی حاصل آید؛ چون این موت حاصل آمد «فَقَدْ قامَتْ قِیامَتُهُ» بروی جلوه کند.

Донеи аввали чизе ки дар ин қиёмати бинӣ , чаҳ бошад ? дариғо дар ин қиёмати анбиёро - алайҳими ассалом - бар ман арза карданд боаматон эшон ; ҳар пайғомбарии ду нур дошту уммат ӯ як нур ; аммо Муҳамадро - алайҳи ассалом - дидам ки аз сар то бпои ҳамаи нур буд ки « вотбъўои алнўри алзии анзли маъаа » .Аматон ӯро дидам ки ду нур доштанд . Агар хоҳӣ ки бадоне ки ин нурҳо чистанд Усмони бен ъФонро - разии аллоҳи анҳу - бозпурс то ӯ бо ту бигӯед ки чаро ӯро зўолнўрини хонданд ;у Усмони сайратон низ ҳар як ду нур доштанд . Дариғо чаҳ доне ки чаҳ хоҳии шунидан ! аз ҷумлаи перони ҷуҳудон , якеро дидам , аз ваии ин воқеаи пурсидам . Гуфт : ман низ дар тӯрят , ин наъти маротиби сулӯки анбиё - алайҳими ассалом - хўондҳ‬ом ; ва эшон боаматон худ , чунин гуфтаанд ;у худо бо Мӯсо - алайҳи ассалом - чунин гуфтааст . Дариғо эй дӯсти ҳамаи анбиёи худ нур буданд ; аммо Муҳамад аз ҳамаи нуртар буд . Аммо « внўрҳми исънии байни أидиҳми вбأимонҳм » ин ду нур бошад ки « нури алии нур » беонемуҷмал бошад ; аммо тафсилаш , зўолнўрин бошад .

دانی اول چیزی که در این قیامت بینی، چه باشد؟ دریغا در این قیامت انبیا را- علیهم السلام- بر من عرضه کردند با امتان ایشان؛ هر پیغامبری دو نور داشت و امت او یک نور؛ اما محمد را- علیه السلام- دیدم که از سر تا بپای همه نور بود که «وَاَتّبِعُوا النُّورَ الَّذی اُنْزِلَ مَعَهُ». امتان او را دیدم که دو نور داشتند. اگر خواهی که بدانی که این نورها چیستند عثمان بن عفان را- رضی اللّه عنه- بازپرس تا او با تو بگوید که چرا او را ذوالنورین خواندند؛ و عثمان سیرتان نیز هر یک دو نور داشتند. دریغا چه دانی که چه خواهی شنیدن! از جملهٔ پیران جهودان، یکی را دیدم، از وی این واقعه پرسیدم. گفت: من نیز در توریت، این نعت مراتب سلوک انبیا- علیهم السلام- خوانده‬ام؛ و ایشان با امتان خود، چنین گفته‌‬اند؛و خدا با موسی- علیه السلام- چنین گفته است. دریغا ای دوست همه انبیا خود نور بودند؛ اما محمد از همه نورتر بود. اما «وَنُورُهُم یَسْعنی بَیْنَ أیْدیِهِمْ وَبِأیْمانِهِمْ» این دو نور باشد که «نورٌ عَلی نُورٍ» بیانی مجمل باشد؛ اما تفصیلش، ذوالنورین باشد.

Дариғо Мустафо - алайҳи ассалом - бо онкии нур буд , эй дӯсти нурӣ буд ки аз « алии нур » буд . Донам ки гӯйии пас фоидаи ин сухан чист ? онаст ки « ман ронии Фқди раъии аллоҳ » . « إни аллоҳи халқи одами алии сувараи арраҳмон » ин маънӣ бошад . « вқолти алнсорӣ : алмсиҳи ибни аллоҳ » дар ҳақи исо - алайҳи ассалом - азин нишоне дорад . « ман съодаҳи алмрءи أни ишбаҳи أбоаҳ » роҳи солконст . « кўнўои раббонӣин » ҳам зиёдати дараҷа эшон менамояд . Пас чун нураст , ин оят чист ки « рбнои أтмми лнои нўрно » ? агар ин ояти бовари нми‬дорӣ , ин дуо чист : « аллоҳами аътнии нурои фии ваҷҳеу нурои фии ҷасадии внўрои фии қалбии внўроФии أъзоӣии внўрои фии изомӣ » ? ҳарчанд ки нур зёдт‬тр бошад , зиёдат бояд хост . Аммо « рбнои أтмми лнои нўрно » ӣнҷои нур худо мехоҳад на нури ғайр ӯ .

دریغا مصطفی- علیه السلام- با آنکه نور بود، ای دوست نوری بود که از «عَلی نُورٍ» بود. دانم که گویی پس فایدۀ این سخن چیست؟ آنست که «مَنْ رَآنی فَقَدْ رَأی اللّهُ». «إِنَّ اللّهَ خَلَقَ آدَمَ عَلی صورَةِ الرَّحمنِ» این معنی باشد. «وَقالَتِ النصاری: اَلْمَسیحُ اَبنُ اللّهِ» در حق عیسی- علیه السلام- ازین نشانی دارد. «مِنْ سَعادَةِ المَرْءِ أنْ یُشْبِهَ أباهُ» راه سالکانست. «کُونُوا رَبّانِیّینَ» هم زیادت درجۀ ایشان می‬نماید. پس چون نور است، این آیت چیست که «رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا»؟ اگر این آیت باور نمی‬داری، این دعا چیست: «اَللهمَّ اَعطِنی نُوراً فی وَجْهی وَ نُوراً فی جَسَدی وَنُوراً فی قَلْبی وَنُوراًفی أَعْضائی وَنُوراً فی عِظامی»؟ هرچند که نور زیادت‬تر باشد، زیادت باید خواست. اما «رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا» اینجا نور خدا میخواهد نه نور غیر او.

Дариғо ҳарчанд ки мехоҳам ки аз олам китобат бигурезам , китобати маро бадаст мегирад ; внми‬гзорд ки аз китобат бо мактуб бошам . Ин дуои магари нхўондҳ‬оӣ « ёнўролнўр » ? нур аз нур зёдтӣ мехоҳад . Гуфт : « أтмми лнои нўрно » . Ин маънии доникаҳ кӣ муяссар мешавад ? онгаҳе ки либос ғайрият бурдоранд , дохил , мдхўл шавад . « вإни إлии рбки алмнтҳӣ » рӯй намояд . Нурҳои маҷозӣ , ҷумла дар нури ҳақиқӣ , ҳақиқат шаванд .

دریغا هرچند که می‬خواهم که از عالم کتابت بگریزم، کتابت مرا بدست می‬گیرد؛ ونمی‬گذارد که از کتابت با مکتوب باشم. این دعا مگر نخوانده‬ای «یانورَالنُّورِ»؟ نور از نور زیادتی میخواهد. گفت: «أَتْمِمْ لَنا نُورَنا». این معنی دانیکه کی میسر میشود؟ آنگهی که لباس غیریت بردارند، داخل، مدخول شود. «وَإِنَّ إِلَی رَبِّکَ المُنْتَهی» روی نماید. نورهای مجازی، جمله در نور حقیقی، حقیقت شوند.

Кофарӣ агар ҳаргизи донстҳ‬оӣ ки « шҳдоллаҳи أнаҳи лоإлаҳи إлои ҳўи волмлоӣкаҳу أўлўолълми қоӣмои болқст » чаҳ маънӣ дорад ! чун ҳозир , ҳузур аёнӣ шавад ; имон бар солик арз кунанд . Чаҳ хоҳии шунидан ! ту пиндорӣ ки имон бғиб бошад ? имони муваҳҳидони бъён аз аён бошад . Дар <оимон>и либоси ғайрияти малоика ва аўлўолълм бардошта шавад . Ҳама « ишҳдоллаҳ » бошад , яъне « ҳзроллаҳи алмؤмни алмҳимн » ӣнҷо рӯй намояд . Бсолк маълум шавад ки « ё أиҳоолзини омнўои омнўои биллоҳи врсўлаҳ » мегуяд ки биҷузи ин имон , ӣмонӣ дигар мебояд . Пас акси ин сухан чаҳ бошад ? он бошад ки варои ин куфр , куфрӣ дигар бошад . « вмни иؤмни биллоҳи иҳди қалба » ин бошад . Чун мард ҳануз бо дил бошад , муъмин бошад беҳидоят ! чун мард бихўд шавад , ҳидоят рӯй намояд . « изли ман ишоءи виҳдии ман ишоء » рӯй намояд . Чун ҳидоятии чунин ҳосил ояд , бмқомӣ расад ки ҳам шарик ва ҳам мақоми хдошўд : мушрик бошад . « лӣни أшркти лиҳбтни ъмлк » худ ҳамин мегуяд то кор баҷое расад ки ҳама ин шавад « вмои иؤмни أксрҳми биллоҳи إлои ваҳми мшркўн » .

کافری اگر هرگز دانسته‬ای که «شَهِدَاللّهُ أَنَّهُ لاإِلَهَ إِلّا هُوَ وَالمَلائکةُ و أُولُوالعِلْمِ قائِماً بالقِسْطِ» چه معنی دارد! چون حاضر، حضور عیانی شود؛ ایمان بر سالک عرض کنند. چه خواهی شنیدن! تو پنداری که ایمان بغیب باشد؟ ایمان موحدان بعیان از عیان باشد. در <ایمان> لباس غیریت ملائکه و اولوالعلم برداشته شود. همه «یَشهِدَاللّه» باشد، یعنی «حَضَرَاللّهُ المُؤمِنُ المُهَیْمِنُ» اینجا روی نماید. بسالک معلوم شود که «یا أیُّهاالَّذینَ آمَنوُا آمِنُوا باللّهِ وَرَسُولّهّ» میگوید که بجز این ایمان، ایمانی دیگر می‬باید. پس عکس این سخن چه باشد؟ آن باشد که ورای این کفر، کفری دیگر باشد. «وَمَنْ یُؤمِنُ باللّهِ یَهْدِ قَلْبَهُ» این باشد. چون مرد هنوز با دل باشد، مؤمن باشد بی هدایت! چون مرد بیخود شود، هدایت روی نماید. «یُضِلُّ مَنْ یَشاءُ وَیَهْدی مَنْ یَشاءُ» روی نماید. چون هدایتی چنین حاصل آید، بمقامی رسد که هم شریک و هم مقام خداشود: مُشرِک باشد. «لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُک» خود همین میگوید تا کار بجایی رسد که همه این شود «وَما یُؤمِنُ أکْثَرُهُمْ باللّهِ إِلا وَهُمْ مُشْرُکونَ».

Агрхўоҳӣ ки тамоми ин калимоти бадоне « أлоимони урёну либосаи алтқўӣ » нек бидон . Охири доне ки « нурои фии ҷасадӣ » либос танаст , « нурои фии қалбӣ » либос дил бошад , « нурои фии ваҷҳе » либос чашм бошад . Дар ин мақом , ин соликро « зўолнўрин » хонанд . Ин ду нур кадом бошад ? ту низ бигӯ ки « ёнўри алнўр » . Чун хоҳад ки ин мақом низ басар ояду имони айн муъмин шавад , гуяд : « рбнои أтмми лнои нўрно » . Либоси имон низ ки тақвоаст брдоштҳшўд ; муъмин намонад . « лмни алмалики алиўм : ллаҳи алвоҳади алқҳор » қаҳрят бо марди намояд .

اگرخواهی که تمام این کلمات بدانی «أَلایمانُ عُرْیانٌ و لِباسُهُ التَّقوی» نیک بدان. آخر دانی که «نُورًا فی جَسَدی» لباس تنست، «نُوراً فی قَلبی» لباس دل باشد، «نُوراً فی وَجْهی» لباس چشم باشد. در این مقام، این سالک را «ذُوالنَّورَین» خوانند. این دو نور کدام باشد؟ تو نیز بگو که «یانُورَ النُّور». چون خواهد که این مقام نیز بسر آید و ایمان عین مؤمن شود، گوید: «رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا». لباس ایمان نیز که تقویست برداشتهشود؛ مؤمن نماند. «لِمَن المُلْکُ الیَوْمَ: لِلّهِ الواحِدِ القهَّارِ» قهریت با مرد نماید.

эй дӯст аз оят « явми тблии алсроӣр » чаҳ фаҳми крдҳ‬оӣ ? он рӯз ки асрор бар саҳро ниҳанд , ин рӯз бошад . Он рӯз кадомаст ? рӯз қиёмат хонанд ; қиёмат авом набошад . Қиёмат « ман моти Фқди қомати қиёмата » бошад . Агар хоҳии савганд ӯ бад-ӣни қиёмат бадоне бихон : « лоأқсми биўми алқёмаҳ » . Дар ин қиёмат « тблии алсроӣр » ҷилва гарӣ кунад . « вҳсли моФии алсдўр » парда аз рӯй кор бардорад . Тақво рӯй намояд « إн أкрмкм ъанд аллоҳи أтқокм » . Пас аз ин савганд ёд кунад ки « влоأқсми болнФси аллўомаҳ » . Чун ҳамагии ту мунаввар шавад , хитоб ин бошад ки « ё أитҳои алнФси алмтмӣнаҳи أрҷъии إлии рбки розӣаи Марзияи Фодхлии фии ибодӣу адхлии ҷаннатӣ » . Ин ҷинати родри олам , Яман хонанд . Кадоми Яман ? аз Мустафо бишинав онҷо ки гуфт : « алإимони ямонӣу алҳкмаҳи ямонӣа » . Ямани иборат аз даст рост бошад ; пас ҳарки на Яманӣ бошад , он кас ясорӣ бошад . « أсҳоби алимини вأсҳоби алшмол » ин ду гуруҳ бошанд . Гуруҳеи дигар дар асри Мустафо - алайҳи ассалом - Яманӣ буданд чун Увайси қарнӣ . Мустафои нишон аз ин румуз ин дод « إнии лأҷди нафаси арраҳмони ман қабл алимн » . Аз чунин мардон , нишон натавон додан ва кӣ тавонад додан ; аммо ӯ ин қадар нишон дод .

ای دوست از آیت «یَوْمَ تُبْلَی السَّرائرُ» چه فهم کرده‬ای؟ آن روز که اسرار بر صحرا نهند، این روز باشد. آن روز کدامست؟ روز قیامت خوانند؛ قیامت عوام نباشد. قیامت «مَنْ ماتَ فَقَد قامَتْ قیامَتُهُ» باشد. اگر خواهی سوگند او بدین قیامت بدانی بخوان: «لاأُقْسِمُ بِیَومِ القِیامَة». در این قیامت «تُبْلَی السَّرائرُ» جلوه گری کند. «وَحُصّلَ مافی الصُّدُورِ» پرده از روی کار بردارد. تقوی روی نماید «إنَّ أکْرَمَکُم عِنْدَ اللّهِ أتْقاکُم». پس از این سوگند یاد کند که «وَلاأُقْسِمُ بالنَّفْسِ اللَّوامَة». چون همگی تو منور شود، خطاب این باشد که «یا أَیَّتُها النَّفْسُ المطْمَئنَّةُ أرجِعی إِلی رَبِّکَ راضِیَةً مَرْضِیَةً فَاَدْخُلی فی عِبادی و اَدْخُلی جَنَّتی». این جنت رادر عالم، یمن خوانند. کدام یَمَن؟ از مصطفی بشنو آنجا که گفت: «اَلْإِیمانُ یَمانیُّ و الحِکْمَةُ یَمانِیَّةٌ». یمن عبارت از دست راست باشد؛ پس هرکه نه یمنی باشد، آن کس یساری باشد. «أصحابُ الیَمین وَأصحابُ الشِّمال» این دو گروه باشند. گروهی دیگر در عصر مصطفی- علیه السلام- یمنی بودند چون اویس قرنی. مصطفی نشان از این رموز این داد «إِنِّی لَأَجِدُ نَفْسَ الرَحْمنِ مِن قِبَلِ الیَمَن». از چنین مردان، نشان نتوان دادن و کی تواند دادن؛ اما او این قدر نشان داد.

Аммо « алмҷолси болأмонот » магари нхўондҳ‬оӣ ? доне ки ин дар кадом мақом бошад ? муртадам агар ёрами гуфтан ки ин чаҳ мақомаст ! аммо бояд ки доне ки ин соъат , худ муртадам . Доне ки чаҳ мегӯям ? агар боварат нест аз Мустафо бишинав онҷо ки гуфт : « ман бадали дайнаи Фоқтлўаҳ » мегуяд : ҳаркии дайн худ бигардонад , ӯро бикашед , ин хитобаст бо дарбонони иззат ки « вмни ибтғи ғиролإсломи динои Флн иқбл манеҳ вҳўи фии алохраҳи ман алхосрин » .

اما «اَلمَجالِسُ بِالأَماناتِ» مگر نخوانده‬ای؟ دانی که این در کدام مقام باشد؟ مرتدم اگر یارم گفتن که این چه مقامست! اما باید که دانی که این ساعت، خود مرتدم. دانی که چه می‬گویم؟ اگر باورت نیست از مصطفی بشنو آنجا که گفت: «مُنْ بَدَّلَ دینَهُ فَاقْتُلُوهُ» میگوید: هرکه دین خود بگرداند، او را بکُشید، این خطابست با دربانان عزت که «وَمَنْ یَبْتَغِ غَیْرَالإِسْلامِ دیناً فَلَنْ یُقَّبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فی الآخِرَةِ مِن الخاسِرین».

Агар хоҳӣ ки забони тилисмоти ҳандасӣу мқлўботи бадоне ,у ҷои рисӣ ки на кофар бошӣ венаи муъмин ;у сари он дорикаҳ бо ман мувофиқат кунӣ ,у насиб худ биндозӣ , ва аз худии худ беруни туоне омадан то огоҳи ин рози шӯй , влоиқи шунидани ин калимоти шӯй . Донам ки гӯй : балӣ ; аммо ботўгФтҳ‬ом ки мухотаби туе , аммо мақсӯд , мухотабон ғоибанд ки хоҳанд пас аз мо омадан ки фавойиди аҷибро дар китоби мо бадишон хоҳанд намӯдан ки « алшоҳди ирии молоирии алғоӣб » ин мақом бошад . Дар ин мақом то ғоиб нашӯй , ҳозир набошӣ ; ва то ҳозир набошӣ , ғоиб нашӯй .

اگر خواهی که زبان طلسمات هندسی و مقلوبات بدانی، و جای رسی که نه کافر باشی ونه مؤمن؛ و سر آن داریکه با من موافقت کنی، و نصیب خود بیندازی، و از خودی خود بیرون توانی آمدن تا آگاه این راز شوی، ولایق شنیدن این کلمات شوی. دانم که گوی: بلی؛ اما باتوگفته‬ام که مخاطب تویی، اما مقصود، مخاطبان غایب‬اند که خواهند پس از ما آمدن که فواید عجیب را در کتاب ما بدیشان خواهند نمودن که «الشّاهِدُ یَرَی مالایَرَی الغائبُ» این مقام باشد. در این مقام تا غایب نشوی، حاضر نباشی؛ و تا حاضر نباشی، غایب نشوی.

Агар чунонкии сари он дорӣ ки кофари шӯй , гӯши дор , аз он бузурги ншнидҳ‬оӣ ки гуфт : ончӣ назд халқ , Муҳамадаст назд мо худост ; ва ончӣ худост пеши халқ , назд мо Муҳамадаст . « моҷъли аллоҳи лрҷли ман қалбин фии ҷўФаҳ » ин мақом бошад . Пас ончии ҳозир буд , ғоиб бошад ;у ончӣ ғоиб бошад , ҳозир буд . « алшоҳди ирии молоирии алғоӣб » ин бошад .

اگر چنانکه سر آن داری که کافر شوی، گوش دار، از آن بزرگ نشنیده‬ای که گفت: آنچه نزد خلق، محمد است نزد ما خداست؛ و آنچه خداست پیش خلق، نزد ما محمد است. «ماجَعَلَ اللّهُ لِرَجُلِ مِنْ قَلْبَیْنِ فی جَوْفِهِ» این مقام باشد. پس آنچه حاضر بود، غایب باشد؛ و آنچه غایب باشد، حاضر بود. «اَلشّاهِدُ یَرَی مالایَرَی الغَائبُ» این باشد.

Аммо бо ин ҳама , зинҳор набинам ки бе онкии ин сухани туро бахуд кашад , ту ин калимотро бахуди кашӣ ки онгоҳ ҷон набарӣ ндонӣ ки чаҳ гуфта мешавад . Мустафо гуяд ки « ман أҳдси фии أмрнои ҳозо молис манеҳ Фҳўи мардӯд » ; ва ин ҳадис , дамор аз рӯзгори ҳамаи фалосифа баровардааст . « ман ғшнои Флиси мно » ин бошад . Охири шнидҳ‬оӣ ки ҳарки бо кофар нишинад кофар шавад ? агар суҳбати ман турои ҳеҷ асарӣ накардӣ ҷузи онкӣ агарчӣ ҳулӯлӣ маънавӣ набошӣ , бории ҳулӯлӣ маҷозӣ мебош . Чгўиӣ ! онҳо ки маро бедайн майдонанд ва ту бар дайн ман бошӣ ! чаҳ гӯйӣ ? ту низ бедайн набошӣ . Эшонро маъзӯри дор « қул аллоҳи сами зарраам » .

اما با این همه، زنهار نبینم که بی آنکه این سخن ترا بخود کشد، تو این کلمات را بخود کشی که آنگاه جان نبری ندانی که چه گفته میشود. مصطفی گوید که «مَنْ أَحْدَثَ فی أَمْرِنا هذا مالَیْسَ مِنْهُ فَهُوَ مَرْدُود»؛ و این حدیث، دمار از روزگار همه فلاسفه برآورده است. «مَنْ غَشَّنا فَلَیْسَ مِنّا» این باشد. آخر شنیده‬ای که هرکه با کافر نشیند کافر شود؟ اگر صحبت من ترا هیچ اثری نکردی جز آنکه اگرچه حلولی معنوی نباشی، باری حلولی مجازی می‬باش. چگویی! آنها که مرا بی دین میدانند و تو بر دین من باشی! چه گویی؟ تو نیز بی دین نباشی. ایشان را معذور دار «قُلِ اللّهُ ثُمَّ ذَرْهُم».

Агар хоҳӣ ки дар кисватӣ аз ҷамоли ончии гуми крдҳ‬ои бозёбӣ , як соъати худро бо ин ҳадиси боздиҳ ки Мустафо гуфт : « мисли алмؤмн мисли алнхлаҳ » мисоли муъмин , мисоли дарахт бобор бошад ки пайваста аз миваи ин дарахт , халқ мунтафаъ шаванд . Ин қадари ӣнҷо кифоят бошад . Аммо ҷамоатӣ ки ин сифат доранд ки « шари алъмии ъмии алқлб » бо эшон ҷузи ин ҳадис натавон гуфт ки « мисли алмؤмн мисли алнхлаҳи лоиأкли إлои тибои влоиснъи إлои тибо » гуфт : мисоли муъмин чун мнҷ ангабин бошад ки ҷуз пок нахурду ҷузи поки беруни надиҳад , мнҷро таом таййиб мехӯронаду фароғати он асал мебошад ки « фӣаи шФоءи ллнос » ин ҳамаи мақоми камол аз ваҳй ёфт ки « вأўҳии рбки إлии алнҳл » .

اگر خواهی که در کسوتی از جمال آنچه گم کرده‬ای بازیابی، یک ساعت خود را با این حدیث بازده که مصطفی گفت: «مَثلُ المُؤمِنِ مَثَلُ النَخْلَةِ» مثال مؤمن، مثال درخت بابار باشد که پیوسته از میوۀ این درخت، خلق منتفع شوند. این قدر اینجا کفایت باشد. اما جماعتی که این صفت دارند که «شَرُّ العَمَی عَمَی القَلْبِ» با ایشان جز این حدیث نتوان گفت که «مَثَلُ المُؤمِن مَثَلُ النَخْلَةِ لایَأْکُلُ إِلّا طَیِّباً ولایَصْنَعُ إِلّا طَیِّباً» گفت: مثال مؤمن چون منج انگبین باشد که جز پاک نخورد و جز پاک بیرون ندهد، منج را طعام طیب میخوراند و فراغت آن عسل می‬باشد که «فیهِ شِفاءٌ لِلنّاس» این همه مقام کمال از وحی یافت که «وأوْحی رَبُّکَ إِلی النَحْل».

Дар мақомӣ дигар гуфт : « мисли алмؤмн мисли алснблаҳ » мисоли муъмин , мисоли хӯша буд ки соъатӣ сокин бошаду соъатии мутаҳаррик дар трқиў троҷъ бошад ,у мисоли кофар чун дарахт хушк бошад ки миваи надиҳад ва сахт бошад ҷуз бариданро нишоед . Туро аҷаб ояд ончӣ гуфта мешавад ки мақсӯд китобат эшонанд ва дигарон туфайли эшон .

در مقامی دیگر گفت: «مَثَلُ المُؤمِنَ مَثَلُ السُنْبَلَةِ» مثال مؤمن، مثال خوشه بود که ساعتی ساکن باشد و ساعتی متحرک در ترقیو تراجع باشد، و مثال کافر چون درخت خشک باشد که میوه ندهد و سخت باشد جز بریدن را نشاید. ترا عجب آید آنچه گفته می‬شود که مقصود کتابت ایشانند و دیگران طفیل ایشان.

Агар хоҳӣ аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав онҷо ки гуфт : « мисли أсҳобии фии أмтии колмлҳи фии алтъоми лоислҳи алтъоми إлои болмлҳ » . Дариғо намак аз худ тбро кардааст ; ҳамаи таомҳоро бидон ҳоҷат бошад ; агар бо худ будӣ , ӯро низ бо дайгарии ҳоҷат будӣ . « أллҳми аҳади қавмии Фإнҳми лоиълмўн » роҳнамоӣ дуост бдинмқомҳо . « ёляти қавмии иълмўни бмои ғФрлии рабии вҷълнии ман алмкрмин » андӯҳаст ки мехӯрд ки чаро ҷумла маҳрӯм бошанд аз суҳбати илоҳят ? ! ҳаркасии лоиқ суҳбат набӯд ; ва агар ӣнҷо ғайрат бошад , ҳеҷ нишон натавон додан ки « أлмҷолси болأмонот » онҷои ҳеҷ рашк ва ғайрат набошад , агар хоҳӣ аз ҳақ - таъолӣ - бишинав онҷо ки гуфт : « внзънои моФии сдўрҳми ман ғули إхўонои алии срри мутақобилин » . Чаҳ хуб беонешудааст ин ҷумларо ки гуфта шуд !

اگر خواهی از مصطفی- علیه السلام- بشنو آنجا که گفت: «مَثَلُ أصْحابی فی أُمَّتی کالمِلْح فی الطّعامِ لایَصْلُحُ الطَعامُ إِلّا بالمِلْحِ». دریغا نمک از خود تبرا کرده است؛ همه طعامها را بدان حاجت باشد؛ اگر با خود بودی، او را نیز با دیگری حاجت بودی. «ألّلهُمَّ اَهدِ قَوْمی فَإِنَّهُمْ لایَعْلَمُونَ» راهنمای دعاست بدینمقامها. «یالَیْتَ قَوْمی یَعْلَمُونَ بِما غَفَرلی رَبّی وَجَعَلَنی مِن المُکرَّمَینَ» اندوهست که میخورد که چرا جمله محروم باشند از صحبت الهیت؟! هرکسی لایق صحبت نبود؛ و اگر اینجا غیرت باشد، هیچ نشان نتوان دادن که «أَلْمَجالِسُ بِالأَماناتِ» آنجا هیچ رشک و غیرت نباشد، اگر خواهی از حق- تعالی- بشنو آنجا که گفت: «وَنَزَعْنا مافی صُدُورِهِم من غِلِّ إِخْواناً علی سُرُرٍ مُتَقابِلیْنَ». چه خوب بیانی شده است این جمله را که گفته شد!

Дариғо магари ншнидҳ‬оӣ ки орифии бензади орифии набшат ; гуфт : « Киеви ҳолк » ? он орифи вопаси набшат : « أмои кони фии ҳолки мо шғлки ани ҳоле , Фإнии анҳу машғӯл » . Ин олами баландтар аз онаст ки касе таваққуъ дорад кӣ матлаъ он шавад . Агар хоҳии тамомтар бадонеи бдонкаҳ бо Мустафо - слъм - чаҳ мегуяд аз воқеаи асҳоби Каҳф « луи атлъти алайҳим лўлит манеҳам Фроро влмлӣт манеҳам ръбо » . Агар дар ин мақом ҷавонмардӣ гуяд : « раъйати рабӣ » маъзӯр бояд дошт .

دریغا مگر نشنیده‬ای که عارفی بنزد عارفی نبشت؛ گفت: «کَیْفَ حالُکَ»؟ آن عارف واپس نبشت: «أما کانَ فی حالِکَ ما شَغَلَکَ عَن حالی، فَإِنّی عَنْهُ مَشْغُولٌ».این عالم بلندتر از آنست که کسی توقع دارد کی مطلع آن شود. اگر خواهی تمامتر بدانی بدانکه با مصطفی- صلعم- چه میگوید از واقعۀ اصحاب کهف «لَوْ اطَّلَعْتَ علَیْهِم لَوَلَّیْتَ مِنْهُم فَراراً وَلَمُلِئْتَ مِنْهُم رُعْباً». اگر در این مقام جوانمردی گوید: «رأَیْتُ رَبّی» معذور باید داشت.

Ин нукта бигӯям ки маро мушавваш медорад : Усмон - разии аллоҳи анҳу - он рӯз ки аз дунёи мФорқти хост кардан гуфт : имрӯзи маро ҳалол кунед , ва аз ҳар яке узрӣ ва астҳлолӣ мехост ; ӯро гуфтанд : сабаб ин чист ? гуфт : имшаби Мустафоро - алайҳи ассалом - дидам ки дар олами шуҳуд буд . Яъне дар мақоми шуҳадо ; гуфт : эй Усмони фардои бмни хоҳӣ расӣдану ифтори пеш мо кунӣ . Чун аз хоб даромадам , аз шодии ин хоб қарорам нест . Акнӯн донам , ончӣ ӯ гуфта бошад сидқ бошад ва бидон мақом натавон расӣдани алои бқтл ; имрӯзам бихоҳанд куштан , рӯз ба нима нарасида буд ки шаҳид шуд . эй дӯсти номӣ аз номҳои ӯ « алшҳид »аст .

این نکته بگویم که مرا مشوش می‬دارد: عثمان- رضی اللّه عنه- آن روز که از دنیا مفارقت خواست کردن گفت:امروز مرا حلال کنید، و از هر یکی عذری و استحلالی میخواست؛ او را گفتند: سبب این چیست؟ گفت: امشب مصطفی را- علیه السلام- دیدم که در عالم شهود بود. یعنی در مقام شهدا؛ گفت: ای عثمان فردا بمن خواهی رسیدن و افطار پیش ما کنی. چون از خواب درآمدم، از شادی این خواب قرارم نیست. اکنون دانم، آنچه او گفته باشد صدق باشد و بدان مقام نتوان رسیدن الا بقتل؛ امروزم بخواهند کشتن، روز به نیمه نرسیده بود که شهید شد. ای دوست نامی از نامهای او «الشّهید» است.

Он ҷавонмард гуфт : он сагро ки « вклбҳми бости зроъиаҳи болўсид » наът ӯст ӯро дидам ки ҳақиқати одамияти азу ҷилва мекард яъне ки ҳақи ро–тъолӣ - дар он ҳақиқати одамияти он клб бидидам пас бо ӯ гӯйанд : « луи атлъти алайҳим лўлит манеҳам Фроро » . Агар ман ӣнҷо гӯям : то бидон ғордр нашӯй , ва ӯ далели роҳ ту нашавад ҳануз он роҳ тамом набошад , бояд ки маро маъзӯр доранд . Гӯши дор ки чаҳ мегӯям : « лоиълмҳми إлои қалил » нми‬гзорд ки чунон ки ҳаст бигӯям , то ҳаст шудагони паст ва нест шаванд то ҳастӣ дувуми эшонро чунон кардӣ ки лоиқ оянд ки ин асрор бар эшон ҷилва кардӣ . Аммо бо ин ҳамаи гӯяндаи имонро бад-ӣни калимоти маъзӯр бояд дошт , « أқилўоолкроми ъсротҳм » узри ҳамаи шефтагон бхўостаҳаст .

آن جوانمرد گفت: آن سگ را که «وَکَلْبُهُم باسِطٌ ذِراعَیْهِ بالوَصیِد» نعت اوست او را دیدم که حقیقت آدمیت ازو جلوه میکرد یعنی که حق را–تعالی- در آن حقیقت آدمیت آن کلب بدیدم پس با او گویند: «لَوْ اَطَّلَعْتَ عَلیْهِم لَوَلِّیْتَ مِنْهُم فَراراً». اگر من اینجا گویم: تا بدان غاردر نشوی، و او دلیل راه تو نشود هنوز آن راه تمام نباشد، باید که مرا معذور دارند. گوش دار که چه میگویم: «لایَعْلَمُهُم إِلّا قَلیْلٌ» نمی‬گذارد که چنان که هست بگویم، تا هست شدگان پست و نیست شوند تا هستی دوم ایشان را چنان کردی که لایق آیند که این اسرار بر ایشان جلوه کردی. اما با این همه گویندۀ ایمان را بدین کلمات معذور باید داشت، «أقیلُواالکّرامَ عَثَراتِهِمْ» عذر همه شیفتگان بخواسته است.

Аз ҷунайд бишинав - разии аллоҳи анҳу - ки азуӣ пурседанд ки « ман алъорФ ? Фқол : أлмърФаҳи моء , влўни алмоءи ман лавни алإноء » гуфт : ранги об аз ранг ано бошад то дар олам тлўин бошад . Аз ин мақоми Мустафо - слъм - чунин иборат кард ки « إни ллаҳи ъбодои хлқҳми лҳўоӣҷи аннос » . Ва ин ншнидҳ‬оӣ ки вақте бузургӣ , бузургиро пурсед ки « إлии أини إшортк ? Фқоли إлии алърш . Фқол : أлҳмди ллаҳи алзии أўқФи алхолқи маъаи алмхлўқ . أмои илмати أни алърши мхлўқо » ? доне ки ин мақом кадом бошад ? онаст ки вақте рӯем - разии аллоҳи анҳу - шблиро пурсед : « мо алтўҳид ? Фқол : ман أҷоби ани алтўҳиди Фҳўи мулҳид , вмни урфи алтўҳиди Фҳўи мушрик , вмни лами иърФи злки Фҳўи кофари вмни أўмии إлиаҳи Фҳўи ъобдўсн , вмни сأли анҳу Фҳўи ҷоҳил » . Дар ин мақом « ман урфи аллоҳи кули лисона » бакор бояд доштан . Ва аммо мубтадии соликро худ нишоне додааст ки « Фأсأлўои أҳли аззикри إни кантами лотълмўн » .

از جنید بشنو- رضی اللّه عنه-که ازوی پرسیدند که «مَنِ العارِفُ؟ فَقال: أَلمَعْرِفَةُ ماءٌ، وَلَوْنُ الماءِ مِن لَوْنِ الإِناءِ» گفت: رنگ آب از رنگ انا باشد تا در عالم تلوین باشد. از این مقام مصطفی- صلعم- چنین عبارت کرد که «إِنَّ لِلّهِ عِباداً خَلَقَهُم لِحَوائجِ النّاسِ». و این نشنیده‬ای که وقتی بزرگی، بزرگی را پرسید که «إِلی أَیْنَ إِشارتُکَ؟ فقالَ إِلی العَرْشِ. فقال: أَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذی أوقَفَ الخالِقُ مَعَ المَخْلِوقِ. أما عَلِمتَ أنَّ العَرْشَ مَخْلُوقاً»؟ دانی که این مقام کدام باشد؟ آنست که وقتی رُوْیَم- رضی اللّه عنه- شبلی را پرسید: «مَا التّوحیدُ؟ فَقالَ: مَنْ أجابَ عَنِ التّوْحیدِ فَهُوَ مُلْحِدٌ، وَمَنْ عَرَفَ التَوْحیدَ فَهُوَ مُشْرِکٌ، وَمَنْ لَمْ یَعْرِف ذلِکَ فَهُو کافِرٌ وَمَن أومی إِلَیْهِ فَهُوَ عابِدُوَثَنِ، وَمَنْ سَأَلَ عَنْهُ فَهُوَ جاهِلٌ». در این مقام «مَنْ عَرَفَ اللّهَ کَلَّ لِسانُهُ» بکار باید داشتن. و اما مبتدی سالک را خود نشانی داده است که «فأسأَلُوا أهْلَ الذِکرِ إِنْ کُنْتُم لاتَعْلَمُونَ».

Агар хоҳӣ аз Мустафо - алайҳи ассалом - низ бишинав онҷо ки гуфт : « أтлбўо алФзл ъанд алрҳмоءи мнأмтии тъишўои фии أкноФҳм » , иҷозатаст перро чандоне ки бо худ омадан ки тарбиятӣ кунад мурӣдро ; ва тарбият онаст ки мурӣдро машғӯли кндбпрстидну бпрсидни аҳвол аз шайх . Магар ки он бузург аз ӣнҷо гуфт : ҳарки бо пери худ аҳвол нагуфта бошад , дар қиёмат ӯро роҳ ндиҳанд то аз ҳақ - таъолӣ - бозпурсад ва ё бовай сухан гуяд ки « ҳадяи аллоҳи ллмؤмни алсоӣли алӣ боба » ин бошад . Аммо мақсӯд аз ин ҳама онаст ки кор аз он бояд кард ки савоб бошад ; то пирпрст нашӯй , худо параст набошӣ . Ту пиндорӣ ки Мустафо - алайҳи ассалом - на аз ӣнҷо гуфт ки « أлмрءи касӣри бأхиаҳ » ? ин тарбиятаст перро . Амомридро муқайяд кардааст бшртӣ ва он онаст ки « алмрءи алии дайни халила » мард бар дайни бародару пер худ бошад . эй дӯст мақомӣ бошад ки он мақомро хулат хонанд ки дарони мақом убудийят набошад ҷумла хулат бошад . Дар ин мақоми хулат , « алмрءи алии дайни халила » бошад .

اگر خواهی از مصطفی- علیه السلام- نیز بشنو آنجا که گفت: «أُطْلُبُوا الفَضْل عِنْدَ الرُحَماءِ مِنأَمَّتی تَعیشُوا فی أکْنافِهِمْ»، اجازتست پیر را چندانی که با خود آمدن که تربیتی کند مرید را؛ و تربیت آنست که مرید را مشغول کندبپرستیدن و بپرسیدن احوال از شیخ. مگر که آن بزرگ از اینجا گفت: هرکه با پیر خود احوال نگفته باشد، در قیامت او را راه ندهند تا از حق- تعالی- بازپرسد و یا باوی سخن گوید که «هَدِیَّةُ اللّهِ لِلْمؤمِن السائل عَلَی بابه» این باشد. اما مقصود از این همه آنست که کار از آن باید کرد که صواب باشد؛ تا پیرپرست نشوی، خدا پرست نباشی. تو پنداری که مصطفی- علیه السلام- نه از اینجا گفت که «أَلْمَرْءُ کثیرٌ بأخیهِ»؟ این تربیت است پیر را. امامرید را مقید کرده است بشرطی و آن آنست که «المَرْءُ عَلی دینِ خَلیْلهِ» مرد بر دین برادر و پیر خود باشد. ای دوست مقامی باشد که آن مقام را خلت خوانند که درآن مقام عبودیت نباشد جمله خلت باشد. در این مقام خلت، «اَلْمَرْءُ عَلی دینِ خَلیلهِ» باشد.

эй дӯст донам ки зикри муҳибони ин қадар ки гуфта шуд кифоят бошад . Мақсӯди мо бештар онаст ки гуфт : эшон дар миёни уммати ман ҳамчунон бошанд ки намак дар миёни таоми чунонкии таом бенамак хуш набошадаматон ӯ бе он бузургон нек набошанд .

ای دوست دانم که ذکر محبان این قدر که گفته شد کفایت باشد. مقصود ما بیشتر آنست که گفت: ایشان در میان امت من همچنان باشند که نمک در میان طعام چنانکه طعام بی نمک خوش نباشد امتان او بی آن بزرگان نیک نباشند.

Аз ҷумлаи ин тайифаи яке бўзри ғаффорӣ буд - разии аллоҳи анҳу - ки мстФи–слъм - як рӯз ӯро дид ки танҳо меомад , гуфт : « мискини أбўзри имшии вҳдаҳи вҳўи фии алсмоءи фарди вأбўзри фии алأрзи фард , кун фардои ллФрд ; сами қол : ёобозри إни аллоҳи ҷмилўиҳби алҷмол ; ё أбозри أтдрии моғмии вФкрии вإлии أии шийъи إштёқӣ ? Фқоли أсҳобаҳ : хбрно ё расӯли аллоҳи бғмки вФкрк ; сами қол : вошўқои إлии лқоءи إхўонии икўнўни ман баъдӣ , шأнҳми шаъни алأнбёءи ваҳми ъндоллаҳи бмнзлаҳи алшҳдоء ; иФрўни ман алобоءи волأмҳоти волإхўаҳи волأхўоти абтғоءи мрзоаҳи аллоҳ - таъолӣ - ваҳми итркўни алмоли ллаҳ , визлўни أнФсҳми болтўозъи лоирғбўни фии алшҳўоти вФзўли алднё ; иҷтмъўни фии байти ман буюти аллоҳ - таъолӣ - мағмумин маҳзунин ман ҳуби аллоҳ . Қлўбҳми إлии аллоҳи врўҳҳми ман аллоҳи вълмҳми ллаҳ . إзои мараз воҳид манеҳам ҳўи أФзли ман ибодаи сана . Вإни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ . Қол : ё أбозр أлўоҳд манеҳам имўти Фҳўи кмни моти фии алсмоءи лкромтҳми алии аллоҳ . Ва إни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балии ёрсўли аллоҳ ; қол ; أлўоҳд манеҳам иؤзиаҳи қмлаҳи фии сёбаҳи фалаи ъндоллаҳи أҷри сабъин ҳаҷаи вғзўаҳи вкони ?лаи أҷри ътқи أрбъини рқбаҳи ман валади إсмоъили кул воҳид манеҳам бإснии ъушри أлФ . Ва إни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ ; қол : أлўоҳд манеҳам изкри أҳлаҳи сами иғтм , иктби ?лаи бакули нафаси أлФи дараҷа . Вإни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ ; қол : أлўоҳд манеҳам ислии ракаатин фии أсҳобаҳи أФзли ъндоллаҳи ман раҷули иъбди аллоҳ - таъолӣ - фии ҷабали Лубнон мисли умри Нӯҳ - алайҳи ассалом - أлФи сана . Вإни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ ; қол : أлўоҳд манеҳам исбҳи тасбеҳаи хайри ?лаи явми алқёмаҳи ман أни тсири маъааи ҷиболи алднёи зҳбо . Вإни шӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ ; қол : назараи тнзри إлии أҳдҳми أҳби إлии аллоҳи ман назараи إлии байти аллоҳ - таъолӣ - ; вмни назари إлиаҳи Фкأнмои أтъми аллоҳ - таъолӣ - вإншӣти أзидк ё أбозр ; қиллат : балӣ ё расӯли аллоҳ ; қол : иҷлси إлиҳми қавми Мисрин мсқлини ман алзнўби мо иқўмўни ман ъндҳм ҳатто инзроллаҳи إлиҳми виғФрлҳми знўбҳми лкромтҳми алии аллоҳ - таъолӣ - . ё أбозри зҳкҳми ибодаи вмзоҳҳми тасбеҳи внўмҳми садақа . Инзри аллоҳи إлиҳми фии кули явми сабъин мара . ё أбозри إнии إлиҳми муштоқ . Сами أтрқи раъсаи млёи сами рафъи раъсаи вбкӣ ҳатто ағрўрқт айнана Фқол : вошўқоаҳи إлии лқоӣҳм . Виқўл - слъм - أллҳми أҳФзҳми вонсрҳми алии ман холФҳм , вأқри Айнии баҳами явми алқёмаҳи сами қрأ « إлоإни أўлёءи аллоҳи лохўФи алайҳими влоҳми иҳзнўн » .

از جملۀ این طایفه یکی بوذر غفاری بود- رضی اللّه عنه- که مصطفی–صلعم- یک روز او را دید که تنها می‬آمد، گفت: «مِسْکینٌ أبوذَرٍ یَمْشی وَحْدَهُ وَهُوَ فی السَّماءِ فَرْدٌ وَأبوذَرِّ فی الأَرْضِ فَرْدٌ، کُنْ فَرداً لِلْفَرْدِ؛ ثَمَّ قالَ: یااَباذَرٍ إنَّ اللّهَ جَمیلٌویُحِبُّ الجَمالَ؛ یا أباذَرٍّ أَتَدْرِی ماغَمّی وَفکْری وَإِلی أَیِّ شَیءٍ إَشْتِیاقی؟ فَقالَ أصْحابُهُ:خَبِّرنا یا رَسُول اللّهِ بِغَمِّکَ وَفِکْرِکَ؛ ثَمَّ قالَ: واشَوْقاً إِلی لِقاءِ إِخْوانِی یَکُونُونَ مِنْ بَعْدِی، شَأْنُهم شَأنُ الأنْبِیاءِ وَهُم عِنْدَاللّهِ بِمَنْزِلَةِ الشُهَداءِ؛ یَفرُّونَ مِنَ الآباءِ وَالأمَّهاتِ وَالإِخْوَةِ وَالأَخَواتِ اَبتِغاءَ مَرْضاةِ اللّهِ- تَعالی- وَهُم یَتْرُکُونَ المالَ لِلّهِ، وَیُذِلُّونَ أَنْفُسَهم بالتَواضُعِ لایَرْغَبُونَ فی الشَّهَواتِ وَفُضُولّ الدُّنیا؛ یَجْتَمِعوُنَ فی بَیْتٍ مِن بُیُوتٍ اللّه- تعالی- مَغْمُومینَ مَحْزِونینَ مِن حُبِّ اللّهِ. قَلُوبُهمْ إِلَی اللّهِ وَرُوحُهم مِنَ اللّهِ وَعِلْمُهم لِلّهِ. إِذا مَرِضَ واحِدٌ مِنْهم هُوَ أَفْضَلُ مِنْ عِبادَةِ سَنَةٍ. وَإِنْ شِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرٍ؛ قُلْتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ. قالَ: یا أباذِر ألواحِدُ مِنْهُم یَمُوتُ فَهُوَ کَمَن ماتَ فی السَّماءِ لِکَرامَتِهِم عَلَی اللّه. و إِنْ شِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرِّ؛ قُلْتُ: بَلی یارَسُولَ اللّهِ؛ قالَ؛ أَلواحِدُ مِنهم یُؤذیهِ قَمْلُهُ فی ثِیابِهِ فَلَهُ عِنْدَاللّهِ أَجرُ سَبْعینَ حَجَّةً وَغَزْوَةً وکانَ لَهُ أَجْرُ عِتْقِ أرْبَعینَ رَقَبَةٍ مِن وِلْدِ إِسماعیلَ کُلُّ واحِدٍ مِنْهُم بِإِثْنی عَشَرَ ألْفٍ. و إِنْ شِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرِّ؛ قُلْتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ؛ قال: ألواحِدُ مِنْهُمْ یَذکُرُ أهْلَهُ ثُمَّ یَغْتَمُّ، یُکْتَبُ لَهُ بِکُلِّ نَفْسٍ ألْفَ دَرَجةٍ. وإنْ شِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرِ؛ قُلْتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ؛ قالَ: ألواحِدُ مِنْهُمْ یُصَلِّی رُکْعَتَیْنِ فی أصِحابِهِ أَفْضَلُ عِنْدَاللّهِ مِنْ رَجُلٍ یَعْبُدُ اللّهَ- تعالی- فی جَبَلِ لُبْنانَ مِثْلَ عُمْرِ نَوحٍ- علیه السلام- أَلْفَ سَنَةٍ. وإن شِئْتَ أَزیدُکَ یا أَباذَرٍ؛ قُلْتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ؛ قالَ: ألواحِدُ مِنْهُم یُسَبِّحُ تَسْبیحَةَ خَیْرٌ لَهُ یَوْمَ القِیامَةِ مِنْ أنْ تَسِیْرَ مَعَهُ جِبالُ الدَّنْیا ذَهَباً. وَإِنْ شِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرِّ؛ قُلتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ؛ قالَ: نَظَرَةٍ تَنْظُرُ إِلی أحَدِهِمْ أَحَبُّ إِلَی اللّه مِنْ نَظْرَةٍ إِلی بَیْتِ اللّه- تعالی-؛ وَمَنْ نَظَرَ إِلَیْهِ فَکَأَنَّما أَطْعَمَ اللّهَ- تَعالی- وَإنشِئْتَ أَزیدُکَ یا أباذَرِّ؛ قُلْتُ: بَلی یا رَسُولَ اللّهِ؛ قالَ: یَجْلِسُ إِلَیْهِم قَومٌ مُصِرّینَ مُثْقَلینَ مِنَ الذُنُوبٍ ما یَقُومُونَ مِن عِنْدِهم حَتّی یَنْظُرَاللّهُ إِلَیْهِم وَیَغْفِرَلَهُم ذُنوبَهُمْ لِکَرامَتِهِم عَلَی اللّهِ- تَعالی-. یا أباذَرِ ضُحکُهُمْ عِبادَةٌ وَمِزاحُهم تَسبیحٍ وَنَوْمُهمْ صَدَقَةٌ. یَنْظُرُ اللّهُ إِلَیْهُمْ فی کُلِّ یُوْمٍ سَبْعینَ مَرَّةٍ. یا أباذَرِ إِنّی إلَیْهِم مُشتاقٌ. ثُمَّ أَطرَقَ رَأسَهُ مَلِیَّاً ثُمَّ رَفَع رَأْسَهُ وبَکی حَتّی اغْرَوْرَقَتْ عَیْناهُ فَقالَ: واشَوقاهُ إِلی لِقائِهِمْ. وَیَقُولُ- صلعم- ألّلهمَّ أحْفَظْهُمْ وَانْصُرْهُمْ عَلَی مَنْ خالَفَهُم، وَأَقِرَّ عَینی بِهِمْ یَوْمَ القِیامَةِ ثُمَّ قَرَأَ «إلاإِنَّ أوْلِیاءَ اللّهِ لاخَوفٌ عَلَیْهم وَلاهُمْ یَحزَنُونَ».

Ин ҳамаи ҳнўзбри қдрҳўслаҳи мухтасар ҳаматон гуфт : ончӣ хавос донанд худ донанд ; аммо бо ту гФтҳ‬ом ки шавқ аз руяту ҳузури хезад на аз ғайбату ҳиҷрон . Агар хоҳӣ ки тамоми бовари дорӣ аз ҳақ - таъолӣ - бишинав ки чаҳ мегуяд : « أлои толи шавқи алأброри إлии лқоӣии вإнии إлии лқоӣҳми лأшди шўқо » ;у Мустафо - алайҳи ассалом - низ бдъо дар мехоҳад : « аллоҳами أсأлки лзаҳи алнзри إлии вҷҳки волшўқи إлии лқоӣк » то бадоне ки шавқ аз ҳузур бошад на аз ғайбат .

این همه هنوزبر قدرحوصلۀ مختصر همتان گفت: آنچه خواص دانند خود دانند؛ اما با تو گفته‬ام که شوق از رؤیت و حضور خیزد نه از غیبت و هجران. اگر خواهی که تمام باور داری از حق- تعالی- بشنو که چه می‬گوید: «ألا طَالَ شَوْقُ الأبرارِ إلی لِقائی وَإِنّی إِلی لِقائِهِمْ لَأَشَدُّ شَوْقاً»؛ و مصطفی- علیه السلام- نیز بدعا در میخواهد: «الّلهُمَّ أَسألُکَ لَذَّةَ النَظَرِ إلی وَجْهِکَ والشَوْقَ إلی لِقائِک» تا بدانی که شوق از حضور باشد نه از غیبت.

Аммо тамомии шарҳ кардан ин гуруҳ натавон кард зеро хавотир барнатобад ,у ҳўслҳо эҳтимол накунаду ғайрат илоҳӣ нагузорад ; бъдмои худ ки муҳаррамони худро аз дидаи ағёр чунон бапушанд ки каси эшонро дар ҳисоб наёрад ва эшонро ҷузи гумроҳ ва девона ндонанд ; аммо роҳи худ эшон доранд . Аммо гӯши дор ки шарҳи ин калимот дар ин абёт чигуна ҳосил хоҳад шуд ,у ҷавоби ин ҳолатҳо чигуна додааст :

اما تمامی شرح کردن این گروه نتوان کرد زیرا خواطر برنتابد، و حوصلها احتمال نکند و غیرت الهی نگذارد؛ بعدما خود که محرمان خود را از دیدۀ اغیار چنان بپوشاند که کس ایشان را در حساب نیارد و ایشان را جز گمراه و دیوانه ندانند؛ اما راه خود ایشان دارند. اما گوش دار که شرح این کلمات در این ابیات چگونه حاصل خواهد شد، و جواب این حالتها چگونه داده است:

« вўҷдки золои Фаҳдӣ » ин бошад . Дариғо « إнки лФии злолки алқдим » худ бгмроҳии эшон чигуна гувоҳӣ медиҳад ! аммо бояд ки доне ки тобеъ дар ҳукм матбӯъ набошад яъне қтрҳ‬оӣ дар дарё , худро дарё тавонад хондан . Агар гӯйӣ : қтрҳ‬оӣ , дигар бошад рост буд ; ва агар гӯйӣ : қтрҳ‬оӣ аз дарёст , ҳам рост буд ; ва агар гӯйӣ : аз дарё фаро дид ояд ҳам рост бошад . Аммо муайян натавон кардан ки мақсӯд мо чист , аммо агар касе хоҳад ки бидонади ҷони бикунад то бадасти орад ва ин калимоти ҷздри кисватӣ муҷмал натавон гуфтан ,у баёни муҷмали муфассал аз амслҳ‬оӣ чанд шавад ки мқлўббошди бтлсмоти ҳандасӣ .

«وَوَجَدَکَ ضالاً فَهَدی» این باشد. دریغا «إنَّکَ لَفی ضَلالِکَ القَدیمِ» خود بگمراهی ایشان چگونه گواهی میدهد! اما باید که دانی که تابع در حکم متبوع نباشد یعنی قطره‬ای در دریا، خود را دریا تواند خواندن. اگر گویی: قطره‬ای، دیگر باشد راست بود؛ و اگر گویی: قطره‬ای از دریاست، هم راست بود؛ و اگر گویی: از دریا فرا دید آید هم راست باشد. اما معین نتوان کردن که مقصود ما چیست، اما اگر کسی خواهد که بداند جان بکند تا بدست آرد و این کلمات جزدر کسوتی مجمل نتوان گفتن، و بیان مجمل مفصل از امثله‬ای چند شود که مقلوبباشد بطلسمات هندسی.

Акнӯн неки гӯши дори тохўд чаҳ фаҳм мекунӣ : « إълми أни алмўҷўдоти тнқсми إлии أқсоми салоса : إлии ҷавҳари вързи вҷсми волҷсми тобеъи лҳмои влоўостаҳи вроءҳмо , влкли воҳиди мнҳмои ҳқиқаҳ , Фтқўл : أлмўҷўди инқсми إлии воҳиди вإлии касӣр ; أмои алвоҳади Фإнаҳи итлқи ҳқиқаҳи вмҷозо . Фолўоҳди болҳқиқаҳи ҳўи алмънӣу локинаи алии слоси маротиб .

اکنون نیک گوش دار تاخود چه فهم میکنی: «إِعْلَمْ أَنَّ المَوْجوداتِ تَنْقَسِمُ إِلی أقْسامِ ثَلاثَةِ: إِلی جَوْهَرِ وَعَرضٍ وَجِسْمٍ وَالجِسمُ تابعٌ لَهُما وَلاواسِطَةَ وَراءَهُما، وَلِکُّلِ واحِدٍ مِنْهُما حَقیقَةٌ، فَتَقُولُ: ألمَوْجودُ یَنْقَسِمُ إلی واحِدٍ وَإِلی کَثیرٍ؛ أمّا الواحِدُ فَإِنَّهُ یُطْلَقُ حَقیقَةً وَمَجازاً. فالواحِدُ بِالحَقیقَةٍ هُوَ المَعنی وَ لکِنَّهُ عَلی ثَلاثَ مَراتِبَ.

أлмртбаҳи алأўлии вҳии ҳқиқаҳи вҳўи алвоҳади алзии локсраҳи фӣаи лоболқўаҳи влоболФъл ; взлки колнқтаҳи вҳзои зоти алборӣ - таъолӣ - вҳўи алзии сминоаҳи ҷўҳрои фардо . Фإни ҳзаҳи алнқтаҳи листи мнқсмаҳи влоқоблаҳи ?ла ; Фҳўи муназзаҳи ани алксраҳи болўҷўди волإмконўолқўаҳи волФъли Фҳўи воҳиди вҳўи зоти алборӣ - таъолӣ - .

ألمَرتَبَةُ الأُولی وَهِیَ حَقیقَةُ وَهُوَ الواحِدُ الَّذی لاکَثَرَةَ فیهِ لابِالقُوَّةِ وَلابالفِعْلِ؛ وَذلِکَ کَالنُقْطَةِ وَهذا ذاتُ الباری- تَعالی- وَهُوَ الَّذی سَمَّیْناهُ جَوهَراً فَرداً. فَإِنَّ هَذِهِ النُقْطَةَ لَیْست مُنْقَسِمَةً وَلاقابِلَةً لَهُ؛ فَهُوَ مُنَزَّهٌ عَنِ الکَثرَةِ بالوُجُودِ والإمکانِوَالقُوَّةِ والفِعْلِ فَهُوَ واحِدُ وَهُوَ ذاتُ الباری- تَعالی-.

أлмртбаҳи ассонӣаи алвоҳади болإтсоли вҳўи алзии локсраҳи фӣаи билфеъли أънии фии Алъолами алҷсмонӣ , влкни фӣаи қувваи алксраҳ яъне ксраҳи билқувваи أънии алқўаҳи алрбониаҳ ; вҳзаҳи алмртбаҳи ҳаии алأнўори алмтрўаҳи ман зоти аллоҳ - таъолӣ - тораи тнксФи втнқтъи исмии ҷсмо . Вإни кони фардои вмтслои исмии ҷўҳрои фардои волмънии болҷўҳри молоиҳтоҷи إлии ғайраи фии қиёмаи викўни қоӣмои бнФсаҳ .

أَلْمَرتَبَةُ الثانِیَةُ الواحِدُ بالإتّصالِ وَهُوَ الَّذی لاکَثْرَةَ فیهِ بالفِعْلِ أعنی فِی العالَم الجِسْمانِی، وَلکِنْ فیه قُوَّةُ الکَثْرَةِ یَعْنی کَثْرَةٌ بِالقُوَّةِ أَعْنی القُوَّة الربّانِیَّةِ؛ وَهذِهِ المَرْتَبَةُ هِیَ الأَنْوارُ المَطْرُوَّةُ مِنْ ذاتِ اللّه- تَعالی- تارَةً تَنْکَسِفُ وَتَنْقَطِعُ یُسَمَّی جِسْماً. وَإِنْ کانَ فَرْداً وُمُتَّصِلاً یُسَمَّی جَوْهَراً فَرْداً وَالمَعنی بِالجَوْهَرِ مالایَحتاجُ إِلی غَیْرِهِ فِی قِیامَةِ وَیَکوُنُ قائِماً بِنَفسه.

أлмртбаҳи алсолсаҳи ман алмўҷўдоти мо канти ъксиаҳи أсриаҳи ман ҳзини алмўҷўдини алмзкўрини вҳўи алмънии алмнсўби болъолм . Сами ҳозои инқсми إлии қисмин : إлии мулкии вإлии малакӯтӣ . Фолмлкўтии ҳўи олами алрўҳониаҳ , вҳўи мо итълқи бъолми алохраҳ ; вмнҳои мо исмии ҳозои Алъолам , вҳўи олами алднёи вҷмиъи мозкртаҳи أълми бмсоли вҳўи нуқтаи ҳ , волохри нуқтаи т ,у алохри нуқтаи ло , волохри алии нуқтаи Н , волохри алии нуқта ӣ , волохри алии нуқтаи ди вбъзҳои алии нуқтаи ҷ .

أَلْمَرْتَبَةُ الثالِثَةُ مِنَ المَوْجُوداتِ ما کانَتْ عَکْسِیَّةً أَثَرِیَّةً مِنْ هذینِ المَوجودَیْنِ المَذْکُورَیْنِ وَهُوَ المَعْنی المَنْسوبُ بِالعالَم. ثُمَّ هذا یَنْقَسْمُ إِلی قِسمَیْن: إلی مُلکی وَإِلی مَلَکوِتی. فَالمَلَکُوتی هُوَ عالَمُ الروُحانِیَّةِ، وَهُوَ ما یَتَعلَّقُ بِعالَمِ الآخِرَة؛ وَمِنْها ما یُسَمَّی هَذا العالَمُ، وَهُوَ عالمُ الدُّنْیا وَجَمیعُ ماذَکَرْتُهُ أَعلَمُ بِمِثالِ وَهُوَ نُقْطَةُ ه، وَالآخرُ نُقْطَةُ ط، وَ الآخَرُ نُقْطَةُ لا، وَالآخَرُ عَلَی نُقْطَةِ ن، والآخَرُ عَلی نُقْطَةِ ی، وَالآخَرُ عَلی نُقْطَةِ د وَبَعْضُها عَلی نُقْطَةِ ج.

Сами إълми أизои أни алмҷўдоти тнқсми إлии أқсоми салоса : إлии воҷиби алўҷўди вإлии ҷоӣзолўҷўди вإлии мустаҳили алўҷўди вإлии мустаҳили алъдм . Аммо алмънии бўоҷби алўҷўди ҳўи алқоӣми бнФсаҳи лоолқоӣми бғираҳ , вҳзои зоти алборӣ - таъолӣ - лообтдоءи лўҷўдаҳи влоأФттоҳи лсбўтаҳи вҳзои ҳўи алқдими алҳқиқӣ . Вأмои ҷоӣзи алўҷўди Фҳўи алзии иҷўзи أнлоикўни Фإзои кони адамаи ғайри ҷоӣзи икўни ҳаии алأнўори волأрўоҳи алмънўиаҳ ; вмоъдозлки Фҳўи моиҷўзи أни икўни виҷўзи أни лоикўн . Вмолоидхли фии алўҷўди Фҳўи алъдм » .

ثُمَّ إِعْلَمْ أیْضاً أنَّ المُجوُداتِ تَنْقَسِمُ إِلی أقسامِ ثَلاثَةٍ: إِلی واجِبِ الوُجُودِ وَإِلی جائِزالوُجوُدِ وَإِلی مُسْتَحیلِ الوُجُود وَإِلی مُسْتَحیْلِ العَدمِ. اَمّا المَعْنی بّواجِبِ الوُجُودِ هُوَ القائِمُ بِنَفْسِهِ لاالقائِمُ بِغَیرِهِ، وَهَذَا ذاتُ الباری- تَعالی- لاابتِداءَ لِوُجودِهِ وَلَاأفتتاحَ لِثُبُوتِهِ وَهذا هُوَ القَدیمُ الحَقیقیُّ. وَأمّا جائزُ الوُجُودِ فَهُوَ الَّذی یَجُوزُ أنْلایَکوُنَ فَإذا کانَ عَدَمُهُ غَیْرَ جائِزٍ یَکُونُ هِیَ الأَنْوارُ وَالأَرْواحُ المَعْنَویَّةُ؛ وَماعَداذلکَ فَهُوَ مایَجُوزُ أنْ یَکُونَ وَیَجوزُ أنْ لایَکُونَ. وَمالایَدْخُلُ فِی الوُجوُدِ فَهُوَ العَدَمُ».

Дариғо ҳафтод ва ду мазҳаб ки асҳоб бо якдигар хусумат мекунанд ; ва аз баҳри миллат ҳар яке худро зиддиӣ майдонанд викдигрро мекашанд ва агар ҳама ҷамъ омадандӣ , ва ин калимотро аз ин бечораи бшнидндии аишонро мусаввир шудӣ ки ҳама бар як дайн ва як миллатанд . Ташбеҳу ғалат , халқро аз ҳақиқат давр кардааст « вмои итбъи أксрҳми إлои знои вإни алзни лоиғнии ман алҳақ шиӣо » . Исмҳо бисёраст , аммо айну мсмӣ яке бошад : туро зҳиролдин хонанд ва хоҷа хонанд ва олам хонанд ва муфтӣ хонанд ; агар баҳри номии ҳақиқати ту бигардад , ту бист Заҳир аддӣн бошӣ ; аммо исми ту яке набошад ва мухталиф бошад ,у мсмӣ яке бошад . « лаками динкм вале дайн » ин маънӣ бошад . Дариғо магар аз Мустафо - алайҳи ассалом - ншнидҳ‬оӣ ки гуфт : « кули муҷтаҳиди мсиб » ? иҷтиҳоди муҷтаҳид , савоби ми‬онгорд ; ва ҳар миллатӣ бар иҷтиҳод , эътимод кардааст .

دریغا هفتاد و دو مذهب که اصحاب با یکدیگر خصومت می‬کنند؛ و از بهر ملت هر یکی خود را ضدی می‬دانند ویکدیگر را میکشند و اگر همه جمع آمدندی، و این کلمات را از این بیچاره بشنیدندی ایشانرا مصور شدی که همه بر یک دین و یک ملت‬اند. تشبیه و غلط، خلق را از حقیقت دور کرده است «وَما یَتَّبِعُ أکْثَرُهُمْ إِلّا ظَنَّاً وإِنَّ الظَنَّ لایُغْنی مِنَ الحَقِّ شَیئاً». اسمها بسیار است، اما عین و مسمی یکی باشد: ترا ظهیرالدین خوانند و خواجه خوانند و عالم خوانند و مفتی خوانند؛ اگر بهر نامی حقیقت تو بگردد، تو بیست ظهیر الدین باشی؛ اما اسم تو یکی نباشد و مختلف باشد، و مسمی یکی باشد. «لَکُمْ دینُکُم وَلیَّ دِیْن» این معنی باشد. دریغا مگر از مصطفی- علیه السلام- نشنیده‬ای که گفت: «کلُّ مُجْتَهِد مُصیبٌ»؟ اجتهاد مجتهد، صواب می‬انگارد؛ و هر ملتی بر اجتهاد، اعتماد کرده است.

Калимоти арабиро ки шунидӣ шарҳи ҷаҳонӣ бо худдорад ; бишинав гуфт : мавҷӯдот бар се қисманд : қисмии воҷиб алўҷўд омад вўоҷби алўҷўд он бошад ки « лоизиди влоинқс » на зиёдат шавад ва на нуқсони пазирад ва он зот худост - таъолӣ -у қисми дувум : наът мазид дорад , ва аз нуқсон давр бошад ва бар мазид бошад ва дар зер нуқсон наёяд ; ва ин сифати нурҳоу рўҳҳосту олами охират . Қисми сеюм : онаст ки ҳам нуқсони пазирад ва ҳам зиёдат шояд ки бошад ва ин олами ҷисмонӣ ва қолаб дунявӣаст .

کلمات عربی را که شنیدی شرح جهانی با خوددارد؛ بشنو گفت: موجودات بر سه قسم‬اند: قسمی واجب الوجود آمد وواجب الوجود آن باشد که «لایَزیدُ وَلایَنْقُصُ» نه زیادت شود و نه نقصان پذیرد و آن ذات خداست- تعالی- و قسم دوم: نعت مزید دارد، و از نقصان دور باشد و بر مزید باشد و در زیر نقصان نیاید؛ و این صفت نورها و روحهاست و عالم آخرت. قسم سوم: آنست که هم نقصان پذیرد و هم زیادت شاید که باشد و این عالم جسمانی و قالب دنیویست.

Пас чун шиФтҳ‬оӣ гуяд ки қтрҳ‬оӣ дар дарё , худро дарё хонд чунонаст ки он ҷавонмард гуфт : « أно алҳақ » ӯ ронизи маъзӯр бояд дошт . Кофар ҳақиқӣ бошад агар на азмқоми худ ки мегуяд блснў гуфт . Агар дар он мақом ки « Фأўҳиإлии абдаи моأўҳӣ » рафт , ва ман ҳозир набудам чаҳ ман чаҳ бўлҳбу бўҷҳл ! яъне кофарам агар онҷо ҳозир набудам . « Динои Фтдлӣ » ин бошад . Дар иборат муҷмал гуфта шуд .

پس چون شیفته‬ای گوید که قطره‬ای در دریا، خود را دریا خواند چنانست که آن جوانمرد گفت: «أنَا الحَقّ» او رانیز معذور باید داشت. کافر حقیقی باشد اگر نه ازمقام خود که میگوید بُلْسَنو گفت. اگر در آن مقام که «فَأوْحیإِلی عَبْدِهِ ماأوْحی» رفت،و من حاضر نبودم چه من چه بولهب و بوجهل! یعنی کافرم اگر آنجا حاضر نبودم. «دَنا فَتَدَّلی» این باشد. در عبارت مجمل گفته شد.

Чанд шинавӣ , аз одати парастии бадари шӯ . Агар ҳафтод сол дар мадрисаи бўдҳ‬ои як лаҳзаи бихўди ншдҳ‬оӣ . Як моҳ дар хароботи шӯ то бибинӣ ки хароботу хроботён бо ту чаҳ кунанд . Хроботии шӯ эй масти маҷозӣ ! биё то соъатӣ мувофиқат кунем .

چند شنوی، از عادت پرستی بدر شو. اگر هفتاد سال در مدرسه بوده‬ای یک لحظه بیخود نشده‬ای. یک ماه در خرابات شو تا ببینی که خرابات و خراباتیان با تو چه کنند. خراباتی شو ای مست مجازی! بیا تا ساعتی موافقت کنیم.

Нӯши боди он бузургро ки чаҳ гуфт :

نوش باد آن بزرگ را که چه گفت:

То пери хароботи фармони надиҳад , касро Зуҳра он набошад ки арӯси хароботи хона « қул алрўҳи ман أмри рабӣ » ротўонд дидан . Шамъу шоҳидро дар хароботи хонаи куфр ниҳодаанд ; то ин куфр вопас нагузорӣ , муъмини имон Аҳмадӣ нашӯй :

تا پیر خرابات فرمان ندهد، کس را زهرهٔ آن نباشد که عروس خرابات خانهٔ «قُلِ الرُّوحُ مِنْ أمْر ربّی» راتواند دیدن. شمع و شاهد را در خرابات خانهٔ کفر نهاده‬‌اند؛ تا این کفر واپس نگذاری، مؤمن ایمان احمدی نشوی:

Он ндидҳ‬оӣ ки булбул , ошиқ гуласт ; чун назд гул расад , тоқат надорад худро бар гул занад . Хорро дар зери гул , мақом дорад , булбулро кушта гул кунад . Дариғо сад ҳазор раҳрав дар ин мақом беҷон шаванд ки ҳаргиз дар ду ҷаҳони ҳеҷ асарӣ набошад эшонро ва эшонро аз худ хорӣ набошад . Агар гул бе заҳмати хор будӣ , ҳамаи булбулони даъвӣ ошиқӣ кардандӣ ; аммо бовуҷӯди хор аз сад ҳазор булбули яке даъвии ишқ гул накунад . Дариғо тарсое боистӣ то ин байтҳо бгФтмӣ :

آن ندیده‬ای که بلبل، عاشق گلست؛ چون نزد گل رسد، طاقت ندارد خود را بر گل زند. خار را در زیر گل، مقام دارد، بلبل را کشتۀ گل کند. دریغا صد هزار رهرو در این مقام بی جان شوند که هرگز در دو جهان هیچ اثری نباشد ایشان را و ایشان را از خود خاری نباشد.اگر گل بی زحمت خار بودی، همه بلبلان دعوی عاشقی کردندی؛ اما باوجود خار از صد هزار بلبل یکی دعوی عشق گل نکند. دریغا ترسایی بایستی تا این بیتها بگفتمی:

Доне ки « ман ташаббуҳи бқўм Фҳў манеҳам » чаҳ бошад ? « қул إни кантами тҳбўни аллоҳи Фотбъўнии иҳббкми аллоҳ » ҳамин маънӣ бошад . Аммо то дарбони ин ҳазрати роҳи надиҳад , ин мақом натавон ёфтан . Ин дарбон кист ? » Фбъзтки лأғўинҳми أҷмъин » . Агар подшоҳро дарбон набӯдӣ , ҳамаи бқрбти султон яксон будандӣ ; ва ҳеҷ тафовут набӯдӣу номардон низ қадам дар роҳи нҳодндӣ . Ин дарбони мумайизи мдъёнст то худмухлис кадомасту муддаии кадоми ту низ бо ман ин байтҳо бигӯ ва мувофиқатӣ бикун ки ин низ гуфтан навъе бошад аз сулӯк :

دانی که «مَنْ تَشَبَّهَ بِقَومٍ فَهُوَ مِنْهُم» چه باشد؟ «قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتّبِعُونی یُحْبِبْکُمُ اللّهُ» همین معنی باشد. اما تا دربان این حضرت راه ندهد، این مقام نتوان یافتن. این دربان کیست؟ »فَبِعزَّتِکَ لَأَغْوِیَنَّهُمْ أَجْمَعینَ». اگر پادشاه را دربان نبودی، همه بقربت سلطان یکسان بودندی؛ و هیچ تفاوت نبودی و نامردان نیز قدم در راه نهادندی. این دربان ممیز مدعیانست تا خودمخلص کدامست و مدعی کدام تو نیز با من این بیتها بگو و موافقتی بکن که این نیز گفتن نوعی باشد از سلوک:

Нҳоёти камоли соликони ин мақом бошад аммо ин бо касе бошад ки аз ӣнҷо дар сулӯк ва тараққӣ бошад ва аз ӣнҷо бидонҷо шавад яъне аз худ бадв шавад . Амоксӣ ки аз онҷо бдинҷо ояд азу бахуд ояд .

نهایات کمال سالکان این مقام باشد اما این با کسی باشد که از اینجا در سلوک و ترقی باشد و از اینجا بدانجا شود یعنی از خود بدو شود. اماکسی که از آنجا بدینجا آید ازو بخود آید.

Ҳеҷ нми‬ёрм гуфт , ва аз ҳолат ӯ ҳеҷ нишон нми‬ёрм намӯд . Аммо эй дӯст ! ман чанд ҷойгоҳи турои маъзӯри доштам , ту низ бад-ӣни ҷойгоҳи марои маъзӯри дор . Дариғо аз Мустафо - алайҳи ассалом - магари ншнидҳ‬оӣ ки гуфт : « ман أқоли нодамои байъатаи أқоли аллоҳи явми алқёмаҳи ъсртаҳ » ? ин ҳадис аз ман низ узр мехоҳад . Ин байтҳо низ бишинав :

هیچ نمی‬یارم گفت، و از حالت او هیچ نشان نمی‬یارم نمود. اما ای دوست! من چند جایگاه ترا معذور داشتم، تو نیز بدین جایگاه مرا معذور دار. دریغا از مصطفی- علیه السلام- مگر نشنیده‬ای که گفت: «مَنْ أَقالَ نادِماً بَیْعَتَهُ أقالَ اللّهُ یَوْمَ القِیامَةِ عَثْرَتَهُ»؟ این حدیث از من نیز عذر میخواهد. این بیتها نیز بشنو:

Он савол ки карда будӣ ки Мустафо - алайҳи ассалом - аз баҳр чаҳ ми‬Фрмоид ки « أлнзри إлии алмроаҳи алҳсноءи язиди фии албср » ; ин саволи биҷой худаст . Аммо ин низ хонда бошӣ ки « أлнзри إлии алҳзраҳи язиди фии албср » . Магар ки ҳануз дар биҳишти сокини ншдҳ‬оӣ ки « вҳўри айни кأмсоли аллؤлؤи алмкнўн » ? бо ҳурён , дар биҳишт бӯдан гувоҳӣ медиҳад . эй дӯст дар биҳишти ҳеҷ айшии хуштар аз ҳурён нест ! аз баҳри онкӣ ҳануз зрҳ‬оӣ аз ин олам дар вай тмзиҷ кардаанд бъдмо ки худ доне ки бад-ӣни ҳасан , ҳасан маънавӣ мехоҳад на ҳасани қолабӣу сӯратӣ , чун назар бар маънӣ ояд , нури басар зиёдат шавад ;у бад-ӣни ҳазрат , млоикаҳ мехоҳад ;у бад-ӣни ҳусно , ҳурро мехоҳад ки назар кардан дар ин ду кас , басари ботин зиёдат кунад . Аммо « алнзри إлии алкъбаҳи язиди фии албср » : назар дар каъбаи ҳақиқат кардан , басари дил зиёдат кунад . « алнзри إлии ваҷҳи алأхи язиди фии албср » : назар дар рӯй бародар кардан , равшанои ботин зиёдат мекунад . Басари қалб , оинаи шоҳидони лутф илоҳӣ бошад ; пас ботинро басари биҳишт ва ҳур бошаду анвоъи он . Аммо дилу ҷонро басари ҷузи оинаи сӯрат « раъйати рабии лайлаи алмъроҷи фии أҳсни сувара » набошад . Пас бидон эй дӯсти онҷои оина махлуқ бошад ӣнҷои оинаи холиқ - таъолӣ - бибин аз куҷо то куҷо ! ! ! дариғо ин рубои гӯши дор :

آن سؤال که کرده بودی که مصطفی- علیه السلام- از بهر چه می‬فرماید که «ألنظَرُ إِلی المَرْاَةِ الحَسناءِ یَزیدُ فِی البَصَرِ»؛ این سؤال بجای خود است. اما این نیز خوانده باشی که «ألنَظَرُ إِلی الحَضْرةِ یَزِیدُ فی البَصَرِ». مگر که هنوز در بهشت ساکن نشده‬ای که «وَحُورٌ عیْنٌ کَأَمثالِ اللُؤلُؤِ المَکْنوُنِ»؟ با حوریان، در بهشت بودن گواهی میدهد. ای دوست در بهشت هیچ عیشی خوشتر از حوریان نیست! از بهر آنکه هنوز ذره‬ای از این عالم در وی تمزیج کرده‬‌اند بعدما که خود دانی که بدین حسن، حسن معنوی میخواهد نه حسن قالبی و صورتی، چون نظر بر معنی آید، نور بصر زیادت شود؛و بدین حضرت، ملایکه میخواهد؛ و بدین حسنا، حور را میخواهد که نظر کردن در این دو کس، بصر باطن زیادت کند. اما «النَظَرُ إِلی الکَعْبَةِ یَزیدُ فِی البَصَرِ»: نظر در کعبهٔ حقیقت کردن، بصر دل زیادت کند. «اَلْنَظَرُ إِلَی وَجْهِ الأَخِ یَزِیدُ فِی البَصَرِ»: نظر در روی برادر کردن، روشنایی باطن زیادت میکند. بصر قلب، آینهٔ شاهدان لطف الهی باشد؛ پس باطن را بصر بهشت و حور باشد و انواع آن. اما دل و جان را بصر جز آینهٔ صورت «رَأَیْتُ رَبِّی لَیْلَةَ المِعْراجِ فِی أَحسَنِ صُورَةٍ» نباشد. پس بدان ای دوست آنجا آینهٔ مخلوق باشد اینجا آینهٔ خالق- تعالی- ببین از کجا تا کجا!!! دریغا این رباعی گوش دار:

эй дӯст аз саволҳои боқӣ беш аз ин чаҳ мондааст ки Мустафо - алайҳи ассалом - гуфт : « إни ллаҳи тсъаҳу тсъини إсмои ман أҳсоҳои дахли алҷнаҳ » . Аммо ман брўоитии мأсўри хўондҳ‬ом ки рӯзӣ бар сар минбар гуфт : « ё أбобкр » ; гуфт : « лаббайк ё расӯли аллоҳ . Фқол : إни ллаҳи тсъаҳу тсъини хлқои ман тхлқи баҳои дахли алҷнаҳ . Фқоли Абубакр : ё расӯли аллоҳ , ҳилли фии шийъи минҳо ? қол : кулҳо Фик » гуфт : эй абобкри худоӣ - таъолӣ -ро навад ва на халқаст ҳар ки бикӣ аз он тхлқ ёфт , дар биҳишт шуд . Абубакр гуфт : ё расӯли аллоҳ аз ин халқҳои илоҳӣ , ҳеҷ дар ман ҳаст ? гуфт : эй абобкри ҷумлаи халқҳо дар ту мавҷӯдаст .

ای دوست از سؤالهای باقی بیش از این چه مانده است که مصطفی- علیه السلام- گفت: «إنَّ لِلّهِ تُسْعَةً و تِسعْین إِسماً مُنْ أَحصاها دَخَلَ الجَنَّةَ». اما من بروایتی مأثور خوانده‬ام که روزی بر سر منبر گفت: «یا أبابَکر»؛ گفت: «لَبَیْکَ یا رَسُولَ اللّه. فَقالَ: إِنَّ لِلّهِ تِسْعَةً و تِسْعِیْنَ خُلقاً مُنْ تَخَلَّقَ بِها دَخَلَ الجَنَّةَ. فَقالَ اَبُوبَکْرِ: یا رَسُولَ اللّه، هَلْ فِیَّ شَیءٌ مِنْها؟ قالَ: کُلَّها فیْکَ» گفت: ای ابابکر خدای- تعالی- را نود و نه خلقست هر که بیکی از آن تخلق یافت، در بهشت شد. ابوبکر گفت: یا رسول اللّه از این خلقهای الهی، هیچ در من هست؟ گفت: ای ابابکر جملۀ خلقها در تو موجود است.

Дариғо дигари бораи сухан аз сар мебояд гирифтану роҳ дигар мебояд омухтан ва низ заруратаст дар ин роҳи олотӣу асбобӣ ки соликро бояд то ӯрои бмқсўди расонад ; муҳассил бояд кардан ва он нест магар дар ин ҳадиси муҷмал ки Мустафо - алайҳи ассалом - гуфтааст ; уламо аз ин ҳадис , ҳуруфӣ дидаанд ; аммо надонам ки ту аз ин ҳадис чаҳ фаҳми хоҳӣ кардан ? он баён дар ибтидо карда шуд аз кайфияти сулӯки соликон ,у талаб кардани толибон ;у ҳамагии ин дароз бошад . Онҷомбин бошад ки толибон бар ду қисманд : қисмии мтлўбоннд ки эшонро бахудии худ бахуд расонанд ва эшон ин гуруҳ бошанд ки наъти эшон шмҳ‬оӣ шунидӣ . Қисми дувум аз толибони он толиб бошад ки ӯро азуи бахуди рсонндўи фарқи миёни ин толиб ва он толиб , ин бошад ки султони яке родўст дорад бехосту мақсӯд , ва ӯро хлътҳои гӯногӯн ҳар лаҳза медиҳад ва як лаҳза ӯро аз инси мушоҳидаи худ холӣ надорад . Ин ходим дар лашкар , мартабаи қурбати вароӣ ҳар касе дорад . Дайгарии чандон тақарруби намояду ҷад ва ҷаҳд кунад то худро низ бқрбти султони расонад ва ӯро низ хлътҳо диҳад . Аз ҳазор толиби яке бад-ӣн мақсӯд нарасед ; ва агар бирасад , халъату ато дигар бошаду анояту дӯстии султони дигар . Акнӯн толибон ки матлӯби муҳаббат илоҳӣ бошанд аз ҳолоти эшон рамзӣ чанд шунидӣ ; аммо толибӣ ки баталабу ҷаду ҷаҳди худро бадви расонад ва аз худ бадв расад шмҳ‬оӣ низ бибояд гуфтан ва он дар ин ҳадис дарҷ бошад ки « إни ллаҳи тсъаҳи втсъини хлқои ман тхлқи бўоҳди минҳои дахли алҷнаҳ » . Онкасӣ ки беталаб , ӯро бмтлўб расонанд чанд тафовут бошад бо толибӣ ки баталаб ӯро , агар тавфиқ ёбад , бмтлўб расонанд .

دریغا دیگر باره سخن از سر می‬باید گرفتن و راه دیگر می‬باید آموختن و نیز ضرورتست در این راه آلاتی و اسبابی که سالک را باید تا اورا بمقصود رساند؛ محصل باید کردن و آن نیست مگر در این حدیث مجمل که مصطفی- علیه السلام- گفته است؛ علما از این حدیث، حروفی دیده‌‬اند؛ اما ندانم که تو از این حدیث چه فهم خواهی کردن؟ آن بیان در ابتدا کرده شد از کیفیت سلوک سالکان، و طلب کردن طالبان؛و همگی این دراز باشد. آنجامبین باشد که طالبان بر دو قسم‬اند: قسمی مطلوبانند که ایشان را بخودی خود بخود رسانند و ایشان این گروه باشند که نعت ایشان شمه‬ای شنیدی. قسم دوم از طالبان آن طالب باشد که او را ازو بخود رسانندو فرق میان این طالب و آن طالب، این باشد که سلطان یکی رادوست دارد بی خواست و مقصود، و او را خلعتهای گوناگون هر لحظه می‬دهد و یک لحظه او را از انس مشاهدهٔ خود خالی ندارد. این خادم در لشکر، مرتبهٔ قربت ورای هر کسی دارد. دیگری چندان تقرب نماید و جد و جهد کند تا خود را نیز بقربت سلطان رساند و او را نیز خلعتها دهد. از هزار طالب یکی بدین مقصود نرسید؛ و اگر برسد، خلعت و عطا دیگر باشد و عنایت و دوستی سلطان دیگر. اکنون طالبان که مطلوب محبت الهی باشند از حالات ایشان رمزی چند شنیدی؛ اما طالبی که بطلب و جد و جهد خود را بدو رساند و از خود بدو رسد شمه‬ای نیز بباید گفتن و آن در این حدیث درج باشد که «إنَّ لِلّهِ تِسْعَةً وَتِسْعِیْنَ خُلْقاً مَنْ تَخَلَّقَ بِواحِدٍ مِنْها دَخَلَ الجَنَّةَ». آنکسی که بی طلب، او را بمطلوب رسانند چند تفاوت باشد با طالبی که بطلب او را، اگر توفیق یابد، بمطلوب رسانند.

Дариғо он шаб ки шаби одина буд ки ин калимоти минўштм , баҷоеи расидам ки ҳарчӣ дар азалу абад буд ва бошад дрҳрФ алиф бидидам . Дариғо касе боистӣ ки фаҳм кардӣ ки чаҳ мегӯям !

دریغا آن شب که شب آدینه بود که این کلمات مینوشتم، بجایی رسیدم که هرچه در ازل و ابد بود و باشد درحرف الف بدیدم. دریغا کسی بایستی که فهم کردی که چه می‬گویم!

Он толибон ки матлӯб бошанд ҷумлаи асрору улӯм дар таии алиф « ?илам » бенанд . Ибтидои эшон , ин исм бошад ки « أллаҳ » то мқлўб шавад чунонкӣ ҳеҷ намонад магар « ҳў » чунонкии ибни аббосро бпрсиднд ки аллоҳ чаҳ маънӣ дорад ? гуфт : « аллоҳи ибораи ани алҳўиаҳ » . Толибии дигарро мқлўб шавад ибтидоӣ « أлҳодӣ » буд . Ҳидояти кашиши сар бар занад « вإни ттиъўаҳи тҳтдўо » аз ин бошад . Пас аз ин , сабр рӯй намояд ки « валави أнҳми сбрўо ҳатто тхрҷи إлиҳми ?лаккони хирои ?лаам » ин маънӣ бошад . Пас « أлбдиъ » рӯй намояд . Ъломот « нъми алмўлии внъми алнсир » рӯй намояд . ӯро биҷой расонанд ки « أлбоқӣ » ӯро низ наът шавад . Пас аз ин , ӯро халъат диҳанд ки ӯ бидонад ки « أлўорс » чаҳ бошад . Пас « أлршид » рӯй намояд . Пас « أлзор » ӯро зрӣ ҳосил гирданд . « أлноФъ » ӯро марҳамии бунаад . « أлмқст » дар ин мақоми бидонад ки чаҳ буд . « أлммит » ӯ рорўии намояд . « أлҳӣ » ӯро зинда гирданд . « أлнўр » ӯро мунаввар кунад . Зинҳор то чаҳ фаҳм кунӣ аз ин ҳиҷобҳо ки гуфта мешавад ! « أлмбдии алмъид » дар ин мақоми ибтидо ва интиҳои ӯ рӯй буии намояд . « أлзоҳри алботн » ӯро ҳам зоҳир ва ҳам ботини бкмоли расонад . « أлсмиъи албсир » ӯро шунавоу биноӣ ҳақиқат гирданд . Ин ҳар якеро мқомист ва муттаҳид нест . « أлҷбори алмткбр » ӯро паст ва нест кунад . « أлмؤмни алмҳимн » аўроҳст кунад . « أлқдўси ассалом » ӯро перӣ ва тарбият кунад . « أлсмд » ӯро якто кунаду онгоҳ ӯро қабул кунад . « ҳў » ӯро бар тахти аллоҳ ва илоҳят бинишонад . Доира « ҳў » ӯро бо паноҳ иззат гирад .

آن طالبان که مطلوب باشند جملۀ اسرار و علوم در طی الف «الم» بینند. ابتدای ایشان، این اسم باشد که «أللّه» تا مقلوب شود چنانکه هیچ نماند مگر «هُوَ» چنانکه ابن عباس را بپرسیدند که اللّه چه معنی دارد؟ گفت: «اللّهُ عِبارَةٌ عَنِ الهُوِیَّةِ». طالبی دیگر را مقلوب شود ابتدای «أَلْهادی» بود. هدایت کشش سر بر زند «وَإِن تُطیعُوهُ تَهْتَدُوا» از این باشد. پس از این، صبر روی نماید که «وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتّی تَخْرُجَ إِلَیْهِم لَکانَ خَیْراً لَهُم» این معنی باشد.پس «أَلْبَدیع» روی نماید. علامات «نعمَ المَوْلی وَنِعْمَ النصیر»روی نماید. او را بجای رسانند که «أَلباقی» او را نیز نعت شود. پس از این، اورا خلعت دهند که او بداند که «أَلْوارث» چه باشد. پس «ألرَشید» روی نماید. پس «ألضّار» او را ضُرّی حاصل گرداند. «ألنافّعُ» او را مرهمی بنهد. «ألمُقسط» در این مقام بداند که چه بود. «ألمُمِیْتُ» او راروی نماید. «ألحَیُّ» اورا زنده گرداند. «ألنُّور» او را منور کند. زنهار تا چه فهم کنی از این حجابها که گفته میشود! «ألمُبْدِئُ المُعیدُ» در این مقام ابتدا و انتهای او روی بوی نماید. «ألظاهِرُ الباطِنُ» او را هم ظاهر و هم باطن بکمال رساند. «ألسَمیعُ البَصیرَ» او را شنوا و بینای حقیقت گرداند. این هر یکی را مقامیست و متحد نیست. «ألجبّارُ المُتَکَبِّرُ» او را پست و نیست کند. «ألمُؤمِنُ المُهَیْمِنُ» اوراهست کند. «ألقدوسُ السَّلامُ» او را پیری و تربیت کند. «ألصَّمُد» او را یکتا کند و آنگاه او را قبول کند. «هُوَ» او را بر تخت اللّه و الهیت بنشاند. دایرۀ «هُوَ» او را با پناه عزت گیرد.

Сухани он бузурги ӣнҷои вайро рӯй намояд ки мурӣд ӯро савол кард ки шайх ту кист ? гуфт : أллаҳ ; гуфт : ту кистӣ ? гуфт : аллоҳ ; гуфт : аз куҷое ; гуфт : аллоҳ . Он дигар низ магар аз ӣнҷо гуфт чун аз вай пурседанд ки азкҷои ми‬оиӣ ? гуфт : « ҳў » ; гуфтанд : куҷо мерӯй ? гуфт : « ҳў » ; гуфтанд : чаҳ мехоҳӣ ? гуфт : « ҳў » ; ту аз ин олам чаҳ хабари дорӣ ? ! аз ин мақом то бидонҷо ки нури Мустафо - алайҳи ассалом - аст чандонаст ки аз савод то баёз ва ё аз ҳаракат то сукӯн . Ҷумлаи рўндгони бшхсӣ расидаанд ки қиёму олами малик ва малакӯт бадваст . Баъзе нури Аҳмадӣ донистаанд ва баъзе ҷамоли самадӣ .

سخن آن بزرگ اینجا وی را روی نماید که مرید او را سؤال کرد که شیخ تو کیست؟ گفت: أللّه؛ گفت: تو کیستی؟ گفت: اللّه؛ گفت: از کجایی؛ گفت: اللّه. آن دیگر نیز مگر از اینجا گفت چون از وی پرسیدند که ازکجا می‬آیی؟ گفت: «هُوَ»؛ گفتند: کجا میروی؟ گفت: «هُوَ»؛ گفتند: چه میخواهی؟ گفت: «هُوَ»؛ تو از این عالم چه خبر داری؟! از این مقام تا بدانجا که نور مصطفی- علیه السلام- است چندانست که از سواد تا بیاض و یا از حرکت تا سکون. جملهٔ روندگان بشخصی رسیده‬‌اند که قیام و عالم ملک و ملکوت بدوست. بعضی نور احمدی دانسته‌‬اند و بعضی جمال صمدی.

Ҳамгинони айн алқзоаҳ набошанд ки дар иззати доира « ҳў » мустағриқ бошад ки ҷаҳониро бҳмоити ҳмои самадят хлътҳо бахшанд бъдмо ки ин бечораи худ дар ҳимояти иззати он девонааст ки « أлсбёни измўнаҳи болҳҷораҳ » дариғо « إнии лأҷди нафаси арраҳмони ман қабл алимн » бтъриФ ӯ гувоҳӣ медиҳад ҳамоно ки аз он девона шуд ки ҳушёри омада буд . Девонагии ӯро аз ҳамаи мавҷӯдот пӯшида гардонид . Анбиё - алайҳими ассалом - брсолту фоида ғайриӣ машғӯл шуданд ; аўрогФтнд : бо мо мувофиқат кун ва моро бош муҷаррад ; аммо ҳамоно ки ишқи Увайс бо сӯрат байнон мегуяд :

همگنان عین القضاة نباشند که در عزت دایرۀ «هُوَ» مستغرق باشد که جهانی را بحمایت حمای صمدیت خلعتها بخشند بعدما که این بیچاره خود در حمایت عزت آن دیوانه است که «ألصِبیانُ یَزُمُونَهُ بِالْحِجارَةِ» دریغا «إِنّی لَأَجِدُ نَفَسَ الرَّحْمنِ مِنْ قِبَلِ الیَمَن» بتعریف او گواهی میدهد همانا که از آن دیوانه شد که هشیار آمده بود. دیوانگی اورا از همه موجودات پوشیده گردانید. انبیا- علیهم السلام- برسالت و فایدۀ غیری مشغول شدند؛ اوراگفتند: با ما موافقت کن و ما را باش مجرد؛ اما همانا که عشق اویس با صورت بینان میگوید:

Ёдгори шайхи Аҳмади мост - қудси аллоҳи сира - .

یادگار شیخ احمد ماست- قدس اللّه سِرَّهُ-.

Аммо эй дӯст дар рисолаи азҳўии магар ки нхўондҳ‬оӣ ки Абӯсаиди абўолхир - рҳмҳоллаҳи алайҳ - пеши буъалӣ сино навишт ки « длнии алии алдлил ; Фқоли алрӣиси أбўълии фии алрсолаҳи алии тариқи алҷўоб : أлдхўли фии алкФри алҳқиқии волхрўҷи ман алإсломи алмҷозӣу أни лотлтФтإлои бмои кони вроءи алшхўси алслосаҳ ҳатто ткўн мусалламан вкоФро , вإни канти вроءи ҳозои фалсати мؤмнои влокоФро , вإни канти таҳти ҳозои Фأнти мушрики мусаллам ,у إни канти ҷоҳлои ман ҳозои Фإнки тааллуми أни лоқимаҳи лаки влотъдки ман ҷумлаи алмўҷўдот » . Шайхи Абӯсаид дар масобиҳ меорад ки « أўслтнии ҳзаҳи алклмоти إлии молоأўслнии إлиаҳи умри моءаҳи أлФи санаи ман алъбодаҳ » . Аммо ман мегӯям ки шайхи Абӯсаид ҳануз ин клмотрои нчшидаҳ буд ; агар чашида будӣ ҳамчинонкии буъалии вдигрон ки мтъўн бегонагон омаданд , ӯ низ мтъўну сангсор будӣ дар миёни халқ , аммо садҳазори ҷони ин муддаии фидои он шахси бод ки чаҳ парда дарӣ кардааст ва чаҳ нишон додааст роҳ бероҳиро ! дарунам дар ин соъати ин абёт иншоад мекунад ки тақвият кун ба тарҷумаи сухани мтъўн омадани буъалӣ ; гӯши дор :

اما ای دوست در رسالۀ اضحوی مگر که نخوانده‬ای که ابوسعید ابوالخیر- رحمةاللّه علیه- پیش بوعلی سینا نوشت که «دِلَّنی عَلَی الدَّلیل؛ فَقالَ الرئیسُ أبُوعَلی فِی الرِّسالَةِ عَلَی طَریقِ الجَواب: ألدُخُولُ فِی الکُفْر الحَقیقیِّ وَالخُرُوجُ مِنَ الإِسْلامِ المجازِی وَ أنْ لاتَلْتَفِتإلّا بِما کانَ وَراءَ الشُخُوصِ الثَلاثّة حتّی تَکُونَ مُسْلِماً وَکافِراً، وإنْ کُنْتَ وَراءَ هَذا فَلَسْتَ مُؤمِنا وَلاکافِراً، وَإنْ کنْتَ تَحْتَ هَذا فَأنْتَ مُشْرَکٌ مُسْلِمٌ، و إنْ کُنْتَ جاهِلاً مِنْ هَذا فَإِنَّکَ تَعْلَمُ أنْ لاقیْمَةَ لَکَ وَلاتَعُدَّکَ مِنْ جُمْلَةِ المَوجَودات». شیخ ابوسعید در مصابیح می‬آرد که «أوْصَلَتْنی هذِهِ الکَلِماتِ إِلی مالاأوْصَلَنی إلیْهِ عُمْرُ مِاءَةِ ألفَ سَنَةٍ مِنَ العِبادَةِ». اما من میگویم که شیخ ابوسعید هنوز این کلماترا نچشیده بود؛ اگر چشیده بودی همچنانکه بوعلی ودیگران که مطعون بیگانگان آمدند،او نیز مطعون و سنگسار بودی در میان خلق، اما صدهزار جان این مدعی فدای آن شخص باد که چه پرده دری کرده است و چه نشان داده است راه بی راهی را! درونم در این ساعت این ابیات انشاد میکند که تقویت کن به ترجمۀ سخن مطعون آمدن بوعلی؛ گوش دار:

Неки ми‬шнўӣ ки чаҳ гуфта мешавад ? эй фалсафии чгўиӣ ? ! ин калимот на калимот фалсафааст ? ҳарчӣ на чун ин калимот фалсафа бошад , ҷумлаи музмаҳил ва ботиласт . Аммо эй дӯст агар хоҳӣ ки ашколи ту тамом ҳал шавад бдонкаҳ ҳар мазҳаб ки ҳаст онгоҳи муқарари вай собит бошад ки қолабу башарият бар ҷой бошад ки ҳукми хитобу таклиф бар қолабасту марду башарият дар миён бошад ; аммо касе ки қолабро боз гузошта бошад ,у башарият афканда бошад ва аз худ берун омада бошад таклифу ҳукм хитоб бархезаду ҳукми ҷону дил қоим шавад . Куфру имон бар қолаб таъаллуқ дорад . Онкас ки « тбдли алأрзи ғайри алأрз » ӯро кашф шуда бошад , қалами амрўи таклиф азу бардошта шавад « лӣси алии алхроби хароҷ » . Ва аҳволи ботин дар зери таклифу амр ва наҳй наёяд .

نیک می‬شنوی که چه گفته میشود؟ ای فلسفی چگویی؟! این کلمات نه کلمات فلسفه است؟ هرچه نه چون این کلمات فلسفه باشد، جمله مضمحل و باطل است. اما ای دوست اگر خواهی که اشکال تو تمام حل شود بدانکه هر مذهب که هست آنگاه مقرر وی ثابت باشد که قالب و بشریت بر جای باشد که حکم خطاب و تکلیف بر قالب است و مرد و بشریت در میان باشد؛ اما کسی که قالب را باز گذاشته باشد، و بشریت افکنده باشد و از خود بیرون آمده باشد تکلیف و حکم خطاب برخیزد و حکم جان و دل قایم شود. کفر و ایمان بر قالب تعلق دارد. آنکس که «تُبَدَّلُ الأَرْضُ غَیْرَ الأَرْضِ» او را کشف شده باشد، قلم امرو تکلیف ازو برداشته شود «لَیْسَ عَلی الخَرابِ خَراجٌ». و احوال باطن در زیر تکلیف و امر و نهی نیاید.

Дариғо аз равишҳоу аҳволи дарунӣ , чаҳ нишони тавон додан ! аммо худ дониста бошӣ ки равишҳо бар як ваҷҳ нест яъне равиш ҳар раванда бар навъе дигар бошад ,у аҳволи сулӯку тараққӣ ӯ аз дайгарӣ муғойир бошад : Маслан бошад ки мурӣд баҷое расад ки аҳволи дарунӣ ӯ варои тариқ пер бошад , ва ӯро аз ваҷҳеи дигар муяссар шавад . Пас аҳли сулӯкро чандон мақомот ва равишаст ки мумкин набӯд бо ҳаср ва ъад овардан . « вмои иълми таъвилаи إлои аллоҳ » ӣнҷо , баён « вмоиълми ҷунуди рбки إлои ҳў » мекунад . Пас мумкин набӯд сулӯк ҳар якро ъад тавон кардан ; чун аҳвол ҳар яке мухталиф омад , онрои ҳаддии муайяни нбошдўи онро дар олами амр ва наҳй худ наёваранд .

دریغا از روشها و احوال درونی، چه نشان توان دادن! اما خود دانسته باشی که روشها بر یک وجه نیست یعنی روش هر رونده بر نوعی دیگر باشد، و احوال سلوک و ترقی او از دیگری مغایر باشد: مثلا باشد که مرید بجایی رسد که احوال درونی او ورای طریق پیر باشد، و او را از وجهی دیگر میسر شود. پس اهل سلوک را چندان مقامات و روش است که ممکن نبود با حصر و عد آوردن. «وَما یَعْلَمُ تَأویلَهُ إِلَّا اللّهُ» اینجا، بیان «وَمایَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّکَ إِلَّا هُوَ» میکند. پس ممکن نبود سلوک هر یک را عد توان کردن؛ چون احوال هر یکی مختلف آمد، آنرا حدی معین نباشدو آن را در عالم امر و نهی خود نیاورند.

Дариғо дар олами шаръии шахси қолабӣ дар ҳамаи умр бар як мақом ки он башариятаст , қарор гирифта бошад ; аммо шахси рӯҳӣ дар ҳар лаҳза бошад ки чанд ҳазор мақоми мухталифу аҳвол мутафовит бинад ва бозпас гузорад . Пас он шахс ки чунин бошад ӯро дар як мақом ки шаръ бошад чун тавон ёфт ? ! шахси қолабро бо ҷумлаи як ҳукм доданд ; ҳама дар ҳукми шаръӣ баробар омаданд ва дар ҳукми шаръӣ яксон шуданд .

دریغا در عالم شرعی شخص قالبی در همه عمر بر یک مقام که آن بشریتست، قرار گرفته باشد؛اما شخص روحی در هر لحظه باشد که چند هزار مقام مختلف و احوال متفاوت بیند و بازپس گذارد. پس آن شخص که چنین باشد او را در یک مقام که شرع باشد چون توان یافت؟! شخص قالب را با جمله یک حکم دادند؛ همه در حکم شرعی برابر آمدند و در حکم شرعی یکسان شدند.

Аз Мустафо - слъм - бишинав ки гуфт : илми фароизи нима илм бошад ; илм , бнФсаҳ тамомаст , аммо нимҳ‬ои вқсмт низ дар олам падед ояд , ҳолат дуаст : яке ҳолати зиндагонӣу дигари ҳолати марг . Ончии бзндгӣ маълум шавад , насафӣ бошад ;у ончии бмўт ҳосил ояд , насафӣ бошад . Акнӯн гӯши дор : илму маърифати ту бҷмлаҳи мавҷӯдоту бавуҷуди хештан , як тараф омад !у илми ту бадву бзоту сифоти ълияти як тараф . Пас илми фариза , илми модӯн аллоҳаст ки нисф бошад ; чун ин нисф ҳосил ояд . Он нисфи илми илоҳӣ низ ҳосил омада бошад « вълмки молами ткни тааллум » . Аз илмҳо ва маълумҳо ки тавонад хабар додани ҷузи рамзӣ ки « أлълми лоиҳли манъа » !

از مصطفی- صلعم- بشنو که گفت: علم فرایض نیمۀ علم باشد؛ علم، بنفسه تمامست، اما نیمه‬ای وقسمت نیز در عالم پدید آید، حالت دو است: یکی حالت زندگانی و دیگر حالت مرگ. آنچه بزندگی معلوم شود، نصفی باشد؛ و آنچه بموت حاصل آید، نصفی باشد. اکنون گوش دار: علم و معرفت تو بجملۀ موجودات و بوجود خویشتن، یک طرف آمد! و علم تو بدو و بذات و صفات علیت یک طرف. پس علم فریضه، علم مادون اللّه است که نصف باشد؛ چون این نصف حاصل آید. آن نصف علم الهی نیز حاصل آمده باشد «وَعَلَّمَکَ مالَمْ تَکُنْ تَعْلَمْ». از علمها و معلومها که تواند خبر دادن جز رمزی که «أَلْعِلْمُ لایَحِلُّ مَنْعُهُ»!

Дариғо илм поён надорад ва мо бпоён нахоҳем расӣдан . Ва албата мехоҳем ки мо бадв дар расем , ва нахоҳем расӣдан : на илм дорем ва на ҷаҳл , на талаб дорем венаи тарк на ҳосил дорем венаи биҳослӣ , на мастем ва на ҳушёр , на бо худем ва на бо ӯ . Аз ин сахттар чаҳ меҳнат бошад ! гӯйӣ кӣ бошад ки аз қилу қол наҷот ёбем ? !

دریغا علم پایان ندارد و ما بپایان نخواهیم رسیدن. و البته میخواهیم که ما بدو در رسیم، و نخواهیم رسیدن: نه علم داریم و نه جهل، نه طلب داریم ونه ترک نه حاصل داریم ونه بیحاصلی، نه مستیم و نه هشیار، نه با خودیم و نه با او. از این سخت تر چه محنت باشد! گویی کی باشد که از قیل و قال نجات یابیم؟!

Дариғо чаҳ хуб беоне ин ҳадисро хостам кардан ! аммо имшаб ки шаби одина буд нуҳуми моҳи раҷаб , шайхи Абӯалии омулӣ - мдоллаҳи умра - гуфт : имшаби Мустафоро - слъм - бихоб дидам ки ту айни алқзоаҳ ва ман , дар хизмат ӯ мирФтим , ва ин китоб бо худ доштӣ . Мустафо - алайҳи ассалом - аз ту пурсед ки ин китоб бо ман намой . Ту ин китоб бовай намӯдӣ . Мустафо - слъм - ин китобро гирифт ва гуфт туро , ки бостини ман на . Ту ин китоби бостини аўнҳодӣ . Гуфт : эй айни алқзоаҳ ! беш аз ин , асрор бар саҳро манеҳ , ҷонами фидои хоки пой ӯ бод ! чун бигуфт ки беш аз ин , асрор бар саҳро манеҳ , ман низ қабул кардам . Аз гуфтан , ин соъати дасти бдоштму ҳамагии бадв машғӯл шудам то худ кӣ дигар бор бифармоед :

دریغا چه خوب بیانی این حدیث را خواستم کردن! اما امشب که شب آدینه بود نهم ماه رجب، شیخ ابوعلی آملی- مَدَّاللّه عُمْرَهُ- گفت: امشب مصطفی را- صلعم- بخواب دیدم که تو عین القضاة و من، در خدمت او میرفتیم، و این کتاب با خود داشتی. مصطفی- علیه السلام- از تو پرسید که این کتاب با من نمای. تو این کتاب باوی نمودی. مصطفی- صلعم- این کتاب را گرفت و گفت ترا، که بآستین من نه. تو این کتاب بآستین اونهادی. گفت: ای عین القضاة! بیش از این، اسرار بر صحرا منه، جانم فدای خاک پای او باد! چون بگفت که بیش از این، اسرار بر صحرا منه، من نیز قبول کردم. از گفتن، این ساعت دست بداشتم و همگی بدو مشغول شدم تا خود کی دیگر بار بفرماید:

Бош то бъолми ман рисӣ ки заҳмати башарият дар миён набошад ки худ бо ту бигӯям ончӣ гуфтанӣ бошад . Дар олами ҳуруф беш аз ин дар иборат натавон овардан . Кӣ бошад ки аз идбор худ барраем ? ! ва ҳануз давраст ворҷу ки ани қариб муяссар шавад « Фإни тўлўои Фқл : ҳасбии аллоҳи лоإлҳإлои ҳўи алайҳи таваккулати вҳўи раби алърши алъзим » .

باش تا بعالم من رسی که زحمت بشریت در میان نباشد که خود با تو بگویم آنچه گفتنی باشد. در عالم حروف بیش از این در عبارت نتوان آوردن. کی باشد که از ادبار خود برهیم؟! و هنوز دور است واَرْجُو که عن قریب میسر شود «فَإِنْ تَوَلَّوا فَقُل: حَسْبیَ اللّهُ لاإِلهَإلّا هُوَ عَلَیْه تَوَکَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ العَرْشِ العظیم».