эй азизи ин оятро гӯши дор ки « вмои иؤмни أксрҳми биллоҳи إлои ваҳми мшркўн » мегуяд : бештари муъминон , мушрикон бошанд . эй аҷаб ! магари Мустафо - алайҳи ассалом - аз ин ҷо гуфт : « коди алФқри أни икўни кФро » . Дариғо гӯши дор : эй дӯсти ҳаргизи дидае ки девонагонро банд бар наниҳанд ? гуруҳе аз соликони девона ҳақиқат омаданд , соҳиби шариъат ба нур набувват донист ки девонагонро банд бар бояд ниҳод ; шариъатро банд эшон карданд . Магар аз он бузург нашунидае ки мурӣди худро гуфт : бо худо девона бош ва бо Мустафои ҳушёр . Дариғо сӯхтагони ишқ , савдое бошанд ;у савдо нисбатӣ дорад бо ҷунуну ҷунуни роҳ бо куфр дорад . Бош то шоҳиди моро бинӣ ;у онгоҳи бадоне ки чаро девона бояд шуд . Ҳаргизи дидае ки касе аз дасти бут девона шавад ? ! ин абёт бишинав :

ای عزیز این آیت را گوش دار که «وما یُؤْمِنُ أکْثَرُهُم باللّه إِلاّ وهُم مُشْرِکون» می‬‌‌گوید: بیشتر مؤمنان، مشرکان باشند. ای عجب! مگر مصطفی- علیه السلام- از این جا گفت: «کادَ الفَقْرُ أنْ یَکُونَ کُفْراً». دریغا گوش دار: ای دوست هرگز دیده‌‬ای که دیوانگان را بند بر ننهند‌؟ گروهی از سالکان دیوانهٔ حقیقت آمدند، صاحب شریعت به نور نبوت دانست که دیوانگان را بند بر باید نهاد‌؛ شریعت را بند ایشان کردند. مگر از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که مرید خود را گفت: با خدا دیوانه باش و با مصطفی هشیار‌. دریغا سوختگان عشق‌، سودایی باشند؛ و سودا نسبتی دارد با جنون و جنون راه با کفر دارد. باش تا شاهد ما را بینی؛ و آنگاه بدانی که چرا دیوانه باید شد. هرگز دیده‌‬ای که کسی از دست بت دیوانه شود؟! این ابیات بشنو:

Соликони ҳазрати илоҳят бар фунун ва тафовут омаданд : баъзе аз эшон бино ӣ дайн шуданду огоҳи худу ҳақиқат кор омаданд ; ва худро диданд ки зуннор доштанд , пас хостанд ки зоҳири эшон мувофиқ ботин бошад ; зуннор низ бар зоҳири бастанд ва гуфтанд ки агар ботин ки маскан рубубиятаст , огндаҳ ба куфру залолат буд ва аз зуннори холӣ ( бошад ) агар зоҳир ки маҳали назар халқаст зуннор дорад ; бокӣ нест . Дариғо фаҳми хоҳӣ кардан , ё на ? чаҳ доне ки чаҳ гуфта мешавад ? !

سالکان حضرت الهیت بر فنون و تفاوت آمدند: بعضی از ایشان بینا‌ی دین شدند و آگاه خود و حقیقت کار آمدند؛ و خود را دیدند که زنار داشتند، پس خواستند که ظاهر ایشان موافق باطن باشد؛ زنار نیز بر ظاهر بستند و گفتند که اگر باطن که مسکن ربوبیت است، آگنده به کفر و ضلالت بود و از زنار خالی (باشد) اگر ظاهر که محل نظر خلق است زنار دارد‌؛ باکی نیست. دریغا فهم خواهی کردن، یا نه؟ چه دانی که چه گفته می‬‌شود؟!

Гуруҳеи дигар маст омаданд ,у зуннор низ барбастанд ,у суханҳои мастона оғоз карданд , баъзеро бикуштанд ва баъзеро мубтало ӣ ғайрат ӯ карданд чунонкии ин бечораро хоҳад буд ! ! ! надонам кӣ хоҳад буд ? ! ҳануз давраст ! ! ! ва баъзеро бар девонагӣ ҳамл карданд ,у мақсӯди эшон он буд то руста шаванд аз офату заҳмати қолаб ; номи девонагӣ бар худ афканданд ки сдоъу заҳмати халқи борӣ гаронаст ! аз ақл , девонагӣ ихтиёр карданд ; ва аз заҳмати халқу дунё , наҷот ёфтанд чунонкии он раванда гуфтааст :

گروهی دیگر مست آمدند، و زنار نیز بربستند، و سخن‌های مستانه آغاز کردند، بعضی را بکشتند و بعضی را مبتلا‌ی غیرت او کردند چنانکه این بیچاره را خواهد بود!!! ندانم کی خواهد بود؟! هنوز دور است!!! و بعضی را بر دیوانگی حمل کردند، و مقصود ایشان آن بود تا رسته شوند از آفت و زحمت قالب‌؛ نام دیوانگی بر خود افکندند که صداع و زحمت خلق باری گران است! از عقل، دیوانگی اختیار کردند؛ و از زحمت خلق و دنیا، نجات یافتند چنانکه آن رونده گفته است:

Дариғо халқ ндонанд ки аз куфру зуннори мақсӯд эшон чист ! « вإни фии алхмри маънии лӣси фии алънб » ! куфру зуннори эшон аз роҳ худо бошад ,у муайян бар кору тариқат эшон бошад . Гуфтанд ки ҳалок ба буд ки зиндагонӣ бо ғайр ӯ кардан :

دریغا خلق ندانند که از کفر و زنار مقصود ایشان چیست! «وَإِنَّ فی الخَمْرِ مَعْنی لَیْسَ فی العِنَبْ»! کفر و زنار ایشان از راه خدا باشد، و معین بر کار و طریقت ایشان باشد. گفتند که هلاک به بود که زندگانی با غیر او کردن:

Дар кӯии ту кушта ба ки аз рӯй ту давр

در کوی تو کشته به که از روی تو دور

То аз халқ нагузарӣ , ба холиқ нарисӣ . « вмни ихрҷи ман байтаи мҳоҷрои إлии аллоҳи врсўлаҳи сами идркаҳи аламути Фқди вақъи أҷраҳи алии аллоҳ » ин маънӣ бошад . Куҷое ? ту ин девонаи ишқро надидае ки ҳамчун булбул ки аз ҳиҷрони гул суроидан мекунаду бонг ва фарёд дорад , ва чун гулро бинад аз шавқи ҳазор чандон нола кунад ! рӯзгорӣ бар ин шефта меравад ки аз ӯ , вуҷӯди худам нанг меояд ! биҷузи нола ва сӯхтани судӣ на ! пас чун бо ӯ бошам чандон аз шавқу бими онкии мабодо ки дигари бори фироқ дар миён ояд . Бо нола ва дард мебошам ту низ аз баҳри ман мроФқт кун , ва ин байтҳо аз сари дард май гӯй ва майгарӣ :

تا از خلق نگذری‌، به خالق نرسی. «وَمَنْ یَخْرُج مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلی اللّهِ وَرَسُولِه ثُمَّ یُدْرِکُه المَوتُ فَقدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللّهِ» این معنی باشد. کجایی‌؟ تو این دیوانهٔ عشق را ندیده‌‬ای که همچون بلبل که از هجران گل سراییدن می‌کند و بانگ و فریاد دارد، و چون گل را بیند از شوق هزار چندان ناله کند! روزگاری بر این شیفته می‌رود که از او، وجود خودم ننگ می‌‬آید! بجز ناله و سوختن سودی نه! پس چون با او باشم چندان از شوق و بیم آنکه مبادا که دیگر بار فراق در میان آید. با ناله و درد می‌‬باشم تو نیز از بهر من مرافقت کن، و این بیت‌ها از سر درد می‌گوی و می‌گری:

эй азизи шамае аз куфри гуфтан заруратаст : бдонкаҳи куфрҳо бар ақсомасту халқи ҳамаи куфрҳо яке донистаанд . Дариғо ӣнҷо ҳануз сухани ҳушёри ан бибояд гуфт !

ای عزیز شمه‌‬ای از کفر گفتن ضرورت است: بدانکه کفر‌ها بر اقسام است و خلق همه کفرها یکی دانسته‌‬اند. دریغا اینجا هنوز سخن هشیار‌ان بباید گفت!

Гуруҳеи дигар аз соликони ҳазрати рубубияту рўндгон ба олами қудси алуҳияти эшонро муддатӣ бо худ доданду ҳушёрӣ ихтиёр карданд ва гуфтанд ки исмати шариъат барои исмати қолаб шартаст . Рӯзӣ чанд сабр карданд то ба мақсӯди расиданд . Дариғо бош то бад-ӣни мақоми рисӣ , онгоҳи бадоне ки зуннори дорӣу бути парастӣу оташи парастӣ чаҳ бошад ! ҳушёронро ақл ва илм нагузорад ки назари бегонагон бар ҷунуну савдо ӣ эшон ояд , гуфтанд : саг донаду кафшгар ки дар анбон чист .

گروهی دیگر از سالکان حضرت ربوبیت و روندگان به عالم قدس الوهیت ایشان را مدتی با خود دادند و هشیاری اختیار کردند و گفتند که عصمت شریعت برای عصمت قالب شرط است. روزی چند صبر کردند تا به مقصود رسیدند. دریغا باش تا بدین مقام رسی، آنگاه بدانی که زنار داری و بت‌پرستی و آتش‌پرستی چه باشد! هشیاران را عقل و علم نگذارد که نظر بیگانگان بر جنون و سودا‌ی ایشان آید، گفتند: سگ داند و کفشگر که در انبان چیست.

Гуфтам ки куфрҳо бар ақсомаст гӯши дор : куфр зоҳирасту куфр нафасасту куфр қалбаст . Куфри нафас , нисбат бо Иблис дорад ;у куфри қалб , нисбат бо Муҳамад дорад ;у куфри ҳақиқат , нисбат бо худо дорад ; баъд аз ин ҷумлаи худ имон бошад . Дариғо аз дасти худ ки густохӣ мекунам ба гуфтани ин суханон ки на дар ин ҷаҳон ва на дар он ҷаҳон гунҷад ! аммо мегӯям ҳарчӣ бодои бод ! ! !

گفتم که کفرها بر اقسام است گوش دار: کفر ظاهر است و کفر نفس است و کفر قلب است. کفر نفس، نسبت با ابلیس دارد؛ و کفر قلب، نسبت با محمد دارد؛ و کفر حقیقت‌، نسبت با خدا دارد؛ بعد از این جمله خود ایمان باشد. دریغا از دست خود که گستاخی می‌کنم به گفتن این سخنان که نه در این جهان و نه در آن جهان گنجد! اما می‌گویم هرچه بادا باد!!!

Акнӯн гӯши дор : куфри аввал ки зоҳираст ки худ ҳамаи умуми халқро маълум бошад ки чун нишонеу аломатӣ аз ъломоти шаръ рад кунад ё такзиб , кофар бошад ; ин куфр зоҳираст . Аммо куфри дувум ки ба нафас таъаллуқ дорад ;у нафас , бут бошад ки « алнФси ҳаии алснми алأкбр » ;у бут , худоӣ кунад . « أФрأити ман атхзи إлҳаҳи ҳавоа » ин бошад . Магар ки иброҳӣм - салавоти арраҳмони алайҳ - аз ӣнҷо гуфт : « вأҷнбнии вбнӣ أн наабд алأсном » . Ин куфр ба нафас таъаллуқ дорад ки худоӣ ҳўопрстон бошад ; бъдмо ки мо ҳамаи худ гирифтори ин куфр шудаем , ҳануз дар кун ва макон бошад онкас ки рахт аз кун ва макон барграфт . Аввали мақомӣ ки бар вай арз кунанд мақомӣ бошад ки чун он мақом бинад , пиндоради магар ки сонеъаст ; агар дар ин мақоми бозмонд ва таваққуф кунад , аз ин қавм бошад ки « إнмои султонаи алии аллазӣнаи итўлўнаҳи волзини ҳам мшркўн » ҳар рӯзи сад ҳазор солики бад-ӣн мақом расанду андар онҷо бимонанд ки « вкони ман алкоФрин » худ гувоҳӣ медиҳад ин мақомро .

اکنون گوش دار: کفر اول که ظاهر است که خود همه عموم خلق را معلوم باشد که چون نشانی و علامتی از علامات شرع رد کند یا تکذیب، کافر باشد؛ این کفر ظاهر است. اما کفر دوم که به نفس تعلق دارد؛ و نفس‌، بت باشد که «النَّفْسُ هِیَ الصَنَمُ الأکْبَر»؛ و بت‌، خدایی کند. «أَفَرأَیْتَ مَن اتَّخَذَ إِلهَهُ هواه» این باشد. مگر که ابراهیم- صلوات الرَّحمن علیه- از اینجا گفت: «وَأجنُبنی وَبَنیَّ أَنْ نَعْبُدَ الأصنامَ». این کفر به نفس تعلق دارد که خدای هواپرستان باشد؛ بعدما که ما همه خود گرفتار این کفر شده‌‬ایم، هنوز در کون و مکان باشد آنکس که رخت از کون و مکان برگرفت. اول مقامی که بر وی عرض کنند مقامی باشد که چون آن مقام بیند، پندارد مگر که صانع است؛ اگر در این مقام بازماند و توقف کند، از این قوم باشد که «إِنَّما سُلْطانُه علی الَّذینَ یَتَولَّونَه وَالَّذینَ هُمْ مُشْرِکون» هر روز صد هزار سالک بدین مقام رسند و اندر آنجا بمانند که «وکانَ مِنَ الکافِرینَ» خود گواهی می‬‌دهد این مقام را.

Дариғо магар дар куфри муғ шудае то дар ин мақом , куфр бо камол ёфта бошӣ то ҳамагии ту ин байт ҳо гуяд :

دریغا مگر در کفر مغ شده‬‌ای تا در این مقام، کفر با کمال یافته باشی تا همگی تو این بیت‌ها گوید:

Дар ин мақоми Иблисро бадоне , ва бибинӣ ки Иблис кист . эй дӯсти фарёд аз дасти ҳасани басарӣ ки ин мақомро шарҳ чигуна медиҳад « إни нури إблиси ман нори алъзаҳи лқўлаҳи таъолӣ : хлқтнии ман нор » . Пас аз ин гуфт : « валави азҳари нураи ллхлқи лаъибади إлҳо » гуфт : агар Иблиси нури худро ба халқи намояди ҳама ӯро ба маъбудӣу худои бпрстнд . Чаҳ гӯйӣ ? ! ! ! яъне ки ӯро ба худоӣ мепарастанд ? намепарастанд ! дар ғалатӣ ! ! аз ин оят бишинав : « أФрأити ман атхзи илоҳаи ҳавоа » . Чун нури Иблис аз нур иззат бошад чунин тавонад буд .

در این مقام ابلیس را بدانی، و ببینی که ابلیس کیست. ای دوست فریاد از دست حسن بصری که این مقام را شرح چگونه می‬‌دهد «إِنَّ نورَ إِبلیسَ من نارِ العزَّةِ لِقَوْلِه تعالی: خَلَقْتَنی مِنْ نارِ». پس از این گفت: «وَلَوْ اَظْهَرَ نورَه لِلْخَلْقِ لَعُبِد إلهاً» گفت:اگر ابلیس نور خود را به خلق نماید همه او را به معبودی و خدایی بپرستند. چه گویی؟!!! یعنی که او را به خدایی می‌‬پرستند؟ نمی‌‬پرستند! در غلطی!! از این آیت بشنو: «أَفَرَأَیْتَ مَن اتَّخَذَ الهَهُ هواه». چون نور ابلیس از نور عزت باشد چنین تواند بود.

Мақоми дигар ки мо ба куфри ҳақиқӣ нисбат кардаем бар вай арз кунанд . Дариғо бути парастӣу оташи парастӣу куфру зуннори ҳама дар ин мақом бошад . Бўсъиди абўолхири магар аз ӣнҷо гуфт : ҳарки бинад ҳасан ӯ андари замон кофар шавад . Чаро кофар шавад ? зеро ки « вибқии ваҷҳи рбки зулҷалоли волإкром » ҳамагӣ ӯ чунон ба худ кашад ки дар соъат ба суҷуд шавад . Чаҳ гӯйӣ ? ! суҷуд кардан , Муҳамадро куфр набошад , куфри Маҳмадии ин мақом бошад соликро . Дариғо ки Мустафо аз ӣнҷо гуфт : « ман ронии Фқди раъй алҳақ » ! гуфт : ҳарки маро бинад худоро дида бошад . Чндонкаҳ дар ин мақом бошад , ширк ва куфр бошад ! ва чун аз ӣнҷо низ даргузарад , худованди ин ду мақомро бинад ; хаҷал ва шармсор шаваду тавҳиду имон оғоз кунаду ҳамагӣ ин гуяд : « ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмўоти волأрз » .

مقام دیگر که ما به کفر حقیقی نسبت کرده‌‬ایم بر وی عرض کنند. دریغا بت‌پرستی و آتش‌پرستی و کفر و زنار همه در این مقام باشد. بوسعید ابوالخیر مگر از اینجا گفت: هرکه بیند حسن او اندر زمان کافر شود. چرا کافر شود؟ زیرا که «وَیَبْقی وَجه ربِّکَ ذوالجلالِ والإکرام» همگی او چنان به خود کشد که در ساعت به سجود شود. چه گویی؟! سجود کردن، محمد را کفر نباشد، کفر محمدی این مقام باشد سالک را. دریغا که مصطفی از اینجا گفت:«مَنْ رَآنی فَقَدْ رَأَی الحَقَّ»! گفت: هرکه مرا بیند خدا را دیده باشد. چندانکه در این مقام باشد، شرک و کفر باشد! و چون از اینجا نیز درگذرد، خداوند این دو مقام را بیند؛ خجل و شرمسار شود و توحید و ایمان آغاز کند و همگی این گوید: «وجَّهْتُ وَجْهِیَ للذی فَطَر السَّموات والأَرْضَ».

Агар боварат нест аз қуръон бишинав : « вкзлк нарай иброҳӣми малакӯти алсмўоти волأрз » ӯ дар ин малакӯт чаҳ дид ? гӯши дор : « Флмои ҷини алайҳи аллили раъии кўкбои қоли ҳозои рабӣ » чун ситора ӣ ҷон худ бидид гуфт : « ҳозои рабӣ » . Ин чаро гуфт ? аз баҳри онкии каъби аҳбор - разии аллоҳи анҳу - гуфт : дар тӯрӣа хондаам « إни أрўоҳи алмؤмнини ман нури ҷамоли аллоҳу إни أрўоҳи алкоФрини ман нури ҷалоли аллоҳ » гуфт : арвоҳи муъминон аз нури ҷамол худо бошаду арвоҳи кофарон аз нури ҷалол худо бошад . Пас ҳар ки ҷамоли рӯҳи худро бинад , ҷамоли маъшӯқро дида бошаду ҷамол маъшӯқ набошад ; ва агар муъмин бинад рӯҳи худро , ҷамоли дӯст дида бошад ; ва агар кофар бинад рӯҳи худро , ҷалоли дӯст дида бошад ; пас аз он гуфт : « Флмои раъии алқмри бозғои қол : ҳозои рабӣ » чун моҳтобро ки нур Иблисаст , дар он мақом бидид гуфт : « ҳозои рабӣ » ки аз нур ҷалол худост ; пас аз он бргзшт « Флмои раъии алшмси бозғаҳ » чун офтоби нур Аҳмадӣ дид ки ҷони Аҳмад дар он олам , офтоб бошад , гуфт : « ҳозои рабӣ » .

اگر باورت نیست از قرآن بشنو: «وکَذَلِک نُرِی ابراهیمَ ملکوتَ السَّمواتِ والأَرْضِ» او در این ملکوت چه دید؟ گوش دار: «فَلَمَّا جَنَّ عَلَیه اللّیْلُ رَأی کَوکباً قال هذا رَبّی» چون ستاره‌ی جان خود بدید گفت: «هذا رَبّی». این چرا گفت؟ از بهر آنکه کعب احبار- رضی اللّه عنه- گفت: در توریة خوانده‌‬ام «إِنّ أرواحَ المُؤمِنینَ مِن نُورِ جَمال اللّهِ و إِنَّ أرْواحَ الکافِرینَ مِنْ نُورِ جَلالِ اللّهِ» گفت: ارواح مؤمنان از نور جمال خدا باشد و ارواح کافران از نور جلال خدا باشد. پس هر که جمال روح خود را بیند، جمال معشوق را دیده باشد و جمال معشوق نباشد؛ و اگر مؤمن بیند روح خود را، جمال دوست دیده باشد؛ و اگر کافر بیند روح خود را، جلال دوست دیده باشد؛ پس از آن گفت: «فَلمّا رأی القَمَر بازِغاً قال: هذا رَبّی» چون ماهتاب را که نور ابلیس است، در آن مقام بدید گفت: «هذا ربّی» که از نور جلال خداست؛ پس از آن برگذشت «فَلَمّا رأی الشمسَ بازِغَةً» چون آفتاب نور احمدی دید که جان احمد در آن عالم، آفتاب باشد، گفت: «هذا رَبّی».

Дар олами худои ин ду нур : яке офтоб омадааст , ва яке моҳтобу савганд вай бишинав : дар ин ду мақом « волшмсу зҳоҳоу алқмри азои телаҳо » . Ин ду нур : яке дар он олам шаб омад ва яке рӯз ;у онҷои худ на шабаст ва на рӯз « лӣси ъндоллаҳи сабоҳи вломсоء » . Аз мақоми нури моҳтоб то ба мақоми нури офтоб , масофатӣ давраст ! аз нур то зулмат чандонаст ки назд ту аз арш то срӣ . Магар ки ин байтҳо нахондае ?

در عالم خدا این دو نور: یکی آفتاب آمده است، و یکی ماهتاب و سوگند وی بشنو: در این دو مقام «والشّمسِ و ضُحاها و القمرِ اذا تَلاها». این دو نور: یکی در آن عالم شب آمد و یکی روز؛ و آنجا خود نه شب است و نه روز «لَیْسَ عِنْدَاللّهِ صَباحٌ ولامَساءٌ». از مقام نور ماهتاب تا به مقام نور آفتاب، مسافتی دور است! از نور تا ظلمت چندانست که نزد تو از عرش تا ثری. مگر که این بیت‌ها نخوانده‌‬ای؟

Ин нурҳо ки гуфтам ҳамаи олам нур наду олами куфру ширк шудаанд . Магар нашунидае ки Мустафои пайваста дар дуо гуфтӣ : « аллоҳами إнии أъўзи бки ман алшрки алхФӣ » аз баҳр онкӣ тарсид ки « лӣни أшркти лиҳбтни ъмлк » бо ваии бакори даройад . эй дӯсти пиндорӣ ки ба куфри бино шудани андак корӣаст ? Мустафо ки бинои ин куфр омад бибин ки чаҳ мегуяд : « аллоҳами إнии أъўзбки ман алкФр » . Магар аз ӣнҷо буд ки боязид ба вақти назъ , зуннор ӣ бхўост ва бар миёни баст ва гуфт : « вқол : إлҳии إни қиллати иўмо : субҳонии мо أъзми шаънӣ , Фأнои алиўми кофари маҷусии أқтъи зуннорӣу ақўл : ашҳади أни лоإлҳإлои аллоҳу أшҳди أни мҳмдои расӯли аллоҳ » гуфт : ин соъат , зуннор бибаредаму шаҳодати яқин ихтиёр кардам .

این نورها که گفتم همه عالم نور‌ند و عالم کفر و شرک شده‌‬اند. مگر نشنیده‌‬ای که مصطفی پیوسته در دعا گفتی: «اللّهُم إِنی أعوذُ بِکَ مِن الشّرْکِ الخفِّی»از بهر آنکه ترسید که «لَئن أشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عمَلُکَ» با وی بکار درآید. ای دوست پنداری که به کفر بینا شدن اندک کاری است؟ مصطفی که بینای این کفر آمد ببین که چه می‬‌گوید: «اَللّهمَّ إِنّی أَعُوذُبِکَ مِنَ الکُفْرِ». مگر از اینجا بود که بایزید به وقت نزع، زنار‌ی بخواست و بر میان بست و گفت: «وقال: إِلهی إِنْ قُلْتُ یَوْماً: سُبْحانی ما أَعْظِمَ شأنی، فَأَنا الیَومَ کافِرٌ مَجُوسِیٌّ أَقْطَعُ زُنّاری و اقولُ: اَشْهَدُ أَنْ لاإِلَهإلّا اللّه و أَشْهدُ أَنْ مُحَمُداً رسولُ اللّه» گفت: این ساعت‌، زنار ببریدم و شهادت یقین اختیار کردم.

Дар олимӣ аз олами соликони як куфрро ҷалолӣ хонанд вдигри куфрро ҷамолӣ хонанд . Дариғо эй азизи куфри илоҳиро гӯши дор : дар нигар то ба куфри аввали бинои гардӣ ; пас роҳи рӯ то имони бадасти оре ; пас ҷон май даҳ то куфри сонӣу солисро бинӣ ; пас ҷон мекун то пас аз ин ба куфри чаҳоруми роҳи ёбӣ ; пас муъмини шӯй ; онгоҳ « вмоиؤмни أксрҳми биллоҳи إлоؤҳми мшркўн » худ гуяд ки имон чаҳ буд ; пас « ваҷҳати ваҷҳе » худро бар ту ҷилва диҳад , худии туро дар худӣ худ занад то ҳама ӯ шӯй ; пас онҷои фақр рӯй намояд ; чун фақр тамом шавад ки « إзои теми алФқри Фҳўи аллоҳ » яъне ҳамагии ту ӯ бошад , куфр бошад ё набошад чаҳ гӯйӣ ? « коди алФқри أни икўни кФро » ин бошад тавҳиду ягонагӣ ӣнҷо бошад . Магари ҳаллоҷ аз ӣнҷо гуфт :

در عالمی از عالم سالکان یک کفر را جلالی خوانند ودیگر کفر را جمالی خوانند. دریغا ای عزیز کفر الهی را گوش دار: در نگر تا به کفر اول بینا گردی؛ پس راه رو تا ایمان بدست آری؛ پس جان می‌‬ده تا کفر ثانی و ثالث را بینی؛ پس جان می‬‌کَن تا پس از این به کفر چهارم راه یابی؛ پس مؤمن شوی؛ آنگاه «وَمایُؤمنُ أکْثَرُهُم بِاللّهِ إِلّاؤُهُمْ مُشْرِکونَ» خود گوید که ایمان چه بود؛ پس «وَجَّهْتُ وجهِیَ» خود را بر تو جلوه دهد، خودی ترا در خودی خود زند تا همه او شوی؛ پس آنجا فقر روی نماید؛ چون فقر تمام شود که «إِذا تَمَّ الفَقْرُ فهو اللّه» یعنی همگی تو او باشد، کفر باشد یا نباشد چه گویی؟ «کادَ الفَقْرُ أَنْ یَکُونَ کُفْراً» این باشد توحید و یگانگی اینجا باشد. مگر حلاج از اینجا گفت:

Кофар шудам бад-ӣни худоу куфр бар ман воҷибаст . Ин бузургро байн ки узри ин чигуна мехоҳад гуфт . эй кочкии ман он куфр будамӣ ки дайн ӯст !

کافر شدم بدین خدا و کفر بر من واجب است. این بزرگ را بین که عذر این چگونه می‌خواهد گفت. ای کاچکی من آن کفر بودمی که دین اوست!

Магари Мустафо аз ӣнҷо гуфт ки « мохлқи аллоҳи шиӣои أшбаҳ ба ман одам » гуфт : ҳеҷ чизи шабаҳ ва монанди ӯ наомад магари одам ки ҳам шакл ва ҳам шабаҳ ӯ дошт ; агар шабаҳ ӯ надоштӣ , одам чун махлуқоти дигар будӣ . Агар хоҳӣ ки маънии ин хабари бадонеу имону куфри муваҳҳидони туро маълум шавад ин байтҳоро бишинав :

مگر مصطفی از اینجا گفت که «ماخَلَقَ اللّهُ شیئاً أشْبَهُ به مِنْ آدَمَ» گفت: هیچ چیز شبه و مانند او نیامد مگر آدم که هم شکل و هم شبه او داشت؛ اگر شبه او نداشتی، آدم چون مخلوقات دیگر بودی. اگر خواهی که معنی این خبر بدانی و ایمان و کفر موحدان ترا معلوم شود این بیتها را بشنو:

эй дӯсти ин суханҳо на завқ ҳар касе бошад , ин суханҳоро ба завқи ишқ дар тавон ёфтан . Магар аз он бузург нашунидае ки гуфт : « сад ҳазор ваанд ҳазор нуқтаи набувватро ба халқ фиристоданд то халқ ошно шаванд ,у ҳамаи бегонагони заррае ошноӣ наёфтанд ? дариғо агар заррае ишқ аз ҳазрати бФрстодндӣ , ҳамаи бегонагон ошноӣ ёфтандӣ ,у ҳамаи бдидндӣ ки бегонагон чигуна ошноӣ ёфтанд ! дариғо магар чунин мебоист то ҷаҳонии ғофил аз ҳақиқати худ давр монанди ! ! ! магари Мустафо аз ӣнҷо гуфт ки « луи أроди аллоҳи أни иғФри ллъбоди лмои халқи إблис » агар хостӣ ки бандагон ӯ ҷумла муқарраб бошанд Иблисро воситау ҳиҷоб дар миён наёвардӣ .

ای دوست این سخن‌ها نه ذوق هر کسی باشد، این سخن‌ها را به ذوق عشق در توان یافتن. مگر از آن بزرگ نشنیده‬‌ای که گفت: «صد هزار واند هزار نقطهٔ نبوت را به خلق فرستادند تا خلق آشنا شوند، و همه بیگانگان ذره‌‬ای آشنایی نیافتند؟ دریغا اگر ذره‬‌ای عشق از حضرت بفرستادندی، همه بیگانگان آشنایی یافتندی، و همه بدیدندی که بیگانگان چگونه آشنایی یافتند! دریغا مگر چنین می‬بایست تا جهانی غافل از حقیقت خود دور مانند!!! مگر مصطفی از اینجا گفت که «لَوْ أرادَ اللّهُ أنْ یَغْفِرَ للعِبادِ لَما خَلَقَ إِبلیسَ» اگر خواستی که بندگان او جمله مقرب باشند ابلیس را واسطه و حجاب در میان نیاوردی.

Дариғо ! ба ҷони Мустафо Эй шунаванда ӣ ин калимот ки халқи пиндоштаи андакаи анъому муҳаббат ӯ бо халқ аз барои халқаст ! на , аз барои халқ нест балки аз барои худ мекунад ки ошиқ , чун атое диҳад ба маъшӯқӣ ва бо вай Лутфӣ кунад , он лутф на ба маъшӯқ мекунад ки он бо ишқ худ мекунад . Дариғо аз дасти ин калима ! ту пиндорӣ ки муҳаббати худо бо Мустафо аз барои Мустафоаст ? ин муҳаббат бо ӯ аз баҳр худаст . Аз он бузург нашунидае ки гуфт : худоро чандон аз ишқи худ афтодааст ки пурвой ҳечкас надорад , ва ба ҳеҷ кас ӯро илтифот нест ,у халқ пиндоштаанд ки ӯ ошиқ эшонаст ! агар хоҳӣ аз шайх шблӣ бишинав ки вақте дар муноҷот гуфт : « бори худоёи кро будӣ ? гуфт : ҳечкасро . Гуфт : кроиӣ ? гуфт : ҳечкасро . Гуфт : крои хоҳӣ ? гуфт : ҳеҷ касро . ӯро ғашӣу беҳӯшӣ пайдо омад ва ин байтҳо дар ин маънӣ бо ӯ мегуфт :

دریغا! به جان مصطفی ای شنونده‌ی این کلمات که خلق پنداشته‌‬اندکه انعام و محبت او با خلق از برای خلق است! نه، از برای خلق نیست بلکه از برای خود می‌کند که عاشق، چون عطایی دهد به معشوقی و با وی لطفی کند، آن لطف نه به معشوق می‌کند که آن با عشق خود می‌کند. دریغا از دست این کلمه! تو پنداری که محبت خدا با مصطفی از برای مصطفی است؟ این محبت با او از بهر خود است. از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که گفت: خدا را چندان از عشق خود افتاده است که پروای هیچکس ندارد، و به هیچ کس او را التفات نیست، و خلق پنداشته‌‬اند که او عاشق ایشان است! اگر خواهی از شیخ شبلی بشنو که وقتی در مناجات گفت: «بار خدایا کرا بودی؟ گفت: هیچکس را. گفت: کرایی؟ گفت: هیچکس را. گفت: کرا خواهی؟ گفت: هیچ کس را. او را غشی و بیهوشی پیدا آمد و این بیتها در این معنی با او می‌گفت:

Дариғо муҳаббати худо бо Мустафо , ҳам муҳаббат худ бошад ! чаҳ май шинавӣ эй онкии мутолиа ӣ ин калимот мекунӣ ? ! маълуми ин бечора шудааст ки нигоҳи доранда ӣ ин калимот , аз ҳаззу насиби ин калимот бебаҳра набошад зеро ки онкас ки муҳаррами ин калимот набошад , он тавфиқи наёбад ки худро бо ин калимот диҳад ;у онкас ки фаҳм накунад ва надонад , ҳам маъзӯр бошад ки аз Мӯсои комил тар набошад ҳам ба илм ва ҳам ба набувват ки се калима аз Хизр таҳаммул накард . Чаҳ май шинавӣ эй гадои уммати Муҳамад ки Мӯсои ҳосили се калимот асрор нашуд ва ту ин калимот чигуна таҳаммул мекунӣ ? ! шукри ин неъмат кӣ туоне кард ? дрнгр ки ин сухани маро куҷо мекашад ! « вإзи қоли Мӯсои лФтоаҳи лоأбрҳ ҳатто أблғи маҷмаъи албҳрин » дариғо ҳаргиз надонистае ин « Баҳрайн » кадомаст ? магар ки дарёии ҳақиқат « с » , баҳр бимика « кони алайҳи арши арраҳмони ҳайси лолили влонҳор » надидае ?

دریغا محبت خدا با مصطفی، هم محبت خود باشد! چه می‌شنوی ای آنکه مطالعه‌ی این کلمات می‌کنی؟! معلوم این بیچاره شده است که نگاه دارنده‌ی این کلمات، از حظ و نصیب این کلمات بی‌بهره نباشد زیرا که آنکس که محرم این کلمات نباشد، آن توفیق نیابد که خود را با این کلمات دهد؛ و آنکس که فهم نکند و نداند، هم معذور باشد که از موسی کامل‌تر نباشد هم به علم و هم به نبوت که سه کلمه از خضر تحمل نکرد. چه می‌شنوی ای گدای امت محمد که موسی حاصل سه کلمات اسرار نشد و تو این کلمات چگونه تحمل می‌کنی؟! شکر این نعمت کی توانی کرد؟ درنگر که این سخن مرا کجا می‌کشد! «وَإِذ قالَ مُوسی لِفَتاهُ لاأبرَحُ حَتَّی أبْلُغَ مَجْمَعَ البَحْرَیْن» دریغا هرگز ندانسته‌‬ای این «بحرین» کدامست؟ مگر که دریای حقیقت«ص»، بحر بمکه «کانَ علیه عَرْشُ الرَّحْمن حَیْثُ لالَیْلَ وَلانَهارَ» ندیده‬‌ای؟

Бош то аз сафина ӣ дунё ки дар дарёӣ башариятаст буруни ое , чун бурун омадӣ пои ҳиммат бар сараши занӣ ки « молӣу ллднё ва мо ллднё вале » . « ҳатто إзои ркбои фии алсФинаҳи хрқҳо » худ баёни ин ҳама мекунад .

باش تا از سفینه‌ی دنیا که در دریای بشریت است برون آیی، چون برون آمدی پای همت بر سرش زنی که «مالی و لِلدُّنیا و ما لِلدُّنیا ولی». «حَتّی إذا رَکِبا فی السَّفینَةِ خَرَقَها» خود بیان این همه می‌کند.

эй дӯсти ту худ ҳаргизи нафасро накуштае бо мухолифат кардан бо ӯ ки « ақтлўои أнФскм » ба чаҳ ? « бсиўФи алмҷоҳдоти волмхолФот » . « ҳатто إзои лқёи ғломо » ин бошад . Чун ин қадар ҳосил омад , « вأмои алҷдори факони лғломини ятемин фии алмдинаҳ » рӯй намояд дар шаҳр « أнои Мадинаи алълм » ; ятем « أлми иҷдки итимои Фоўӣ » ин баён бо ту мекунад ; пас то акнӯн дар залолат будӣ ; ин соъат , ҳидояти ёбӣ ки « вўҷдки золои Фаҳдӣ » . Залолати Мустафо на ин буд ки ту доне , залолат ӯ ишқ буд бо худо . Ин ишқи худо , ҳиҷобӣ шуда буд миён ӯу миёни худо ! дариғо ман кистам ки ин сухан мегӯям ? ! « вإнаҳи лиғони алии қалбӣ ҳатто أстғФроллаҳи фии алиўми воллилаҳи сабъин мара » худ баён ин мекунад . Маро чаҳ гуноҳ бошад ? чун ин ғин ҳиҷоб бардошта шавад . « золо » набошад , ҳама « Фаҳдӣ » буд . « إни аллазӣнаи ибоиъўнки إнмои ибоиъўни аллоҳи ядуллоҳи фавқи أидиҳм » ӯро ҳосил ояд . Агар боварат нест аз худо бишинав : дар қисса ӣ Юсуф дар шаъни ишқи ёқӯб ки фарзандонаш гуфтанд ӯро : « إнки лФии злолки алқдим » ӯро маломат карданд ; ту ҳануз бо ишқи Юсуфӣ . Агар ӣнҷои залолат ба маънӣ дигар бошад , « вўҷдки золо » ҷузи ишқи маънӣ дигар надорад .

ای دوست تو خود هرگز نفس را نکشته‌‬ای با مخالفت کردن با او که «اَقتُلوا أَنْفُسَکُم» به چه؟ «بسُیُوفِ المُجاهَداتِ والمُخالَفات». «حتّی إِذا لَقِیا غُلاماً» این باشد. چون این قدر حاصل آمد، «وأمّا الجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ یَتیمَین فی المَدینَة» روی نماید در شهر «أَنا مَدینَةُ العِلْم»؛ یتیم «ألَمْ یَجِدْکَ یَتیماً فآوی» این بیان با تو می‌کند؛ پس تا اکنون در ضلالت بودی؛ این ساعت، هدایت یابی که «وَوَجَدَکَ ضالّاً فَهَدی». ضلالت مصطفی نه این بود که تو دانی، ضلالت او عشق بود با خدا. این عشق خدا، حجابی شده بود میان او و میان خدا! دریغا من کیستم که این سخن می‬‌گویم؟! «وإنّه لَیُغانُ عَلی قَلْبی حَتّی أَسْتَغْفِرَاللّهَ فی الیَومِ واللَّیلَةِ سَبْعینَ مَرَّةِ» خود بیان این می‌کند. مرا چه گناه باشد؟ چون این غین حجاب برداشته شود. «ضالاً» نباشد، همه «فَهَدی» بود. «إِنَّ الذَّینَ یُبایِعونَکَ إِنَّما یُبایِعون اللّهَ یَدُاللّهُ فوقَ أیدیهِمْ» او را حاصل آید. اگر باورت نیست از خدا بشنو: در قصه‌ی یوسف در شأن عشق یعقوب که فرزندانش گفتند او را: «إِنَّکَ لَفی ضَلالِکَ القدَیمِ» او را ملامت کردند؛ تو هنوز با عشق یوسفی. اگر اینجا ضلالت به معنی دیگر باشد، «وَوَجَدَکَ ضالَاً» جز عشق معنی دیگر ندارد.

Ин худ рафт ; мақсӯди он буд ки гуфтам ки худои ҷузи ошиқ худ нест . Пас гуфтам ки муҳаббати Мустафои ҳам муҳаббати худоӣ - ъзу ъло - буд мари худро . Дариғо ! ин калимаро гӯши дор ва бигӯаш ҷон бишинав : худои Мустафоро дӯст дошт . ӯро аз ҷумла ӣ макнуноту мхзўнот нигоҳ дошт , ва ӯро аз оламён пӯшида дошт . Магар аз он бузург нашунидае ки гуфт : ҳамаи олами худоро донистаанд вале нашинохтаанд , аммо Муҳамадро худ надонистаанд ва нашинохтаанд ? дариғо магар ки « ман урф нафса Фқди урфи раба » бад-ӣни калима нисбатӣ дорад ?

این خود رفت؛ مقصود آن بود که گفتم که خدا جز عاشق خود نیست. پس گفتم که محبت مصطفی هم محبت خدای- عز و علا- بود مر خود را. دریغا! این کلمه را گوش دار و بگوش جان بشنو: خدا مصطفی را دوست داشت. او را از جمله‌ی مکنونات و مخزونات نگاه داشت، و او را از عالمیان پوشیده داشت. مگر از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که گفت: همه عالم خدا را دانسته‌‬اند ولی نشناخته‌‬اند، اما محمد را خود ندانسته‌‬اند و نشناخته‌‬اند؟ دریغا مگر که «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَد عَرَفَ رَبَّهُ»بدین کلمه نسبتی دارد؟

Аз олами ғайрат дар гузар эй азиз . Он ошиқи девона ки ту ӯро Иблиси хуоне дар дунё , худ ндонӣ ки дар олами илоҳӣ ӯро ба чаҳ ном хонанд ? агар ном ӯ бадоне , ӯро бидон номи хондани худро кофари доне . Дариғо чаҳ май шинавӣ ? ин девонаи худоро дӯст дошт ; маҳаки муҳаббати доне ки чаҳ омад ? яке балоу қаҳру дигари маломату мазаллат . Гуфтанд : агар даъвии ишқ мо мекунӣ , нишоне бояд . Маҳаки балоу қаҳру маломату мазаллат , бар вай арз карданд ; қабул кард дар соъат , ин ду маҳак гувоҳӣ доданд ки нишон ишқ сидқаст . Ҳаргиз ндонӣ ки чаҳ мегӯям ! дар ишқи ҷафо бибояду вафо бибояд то ошиқи пухта ӣ лутфу қаҳр маъшӯқ шавад ; ва агарна , хом бошад ва аз вай чизе наёяд .

از عالم غیرت در گذر ای عزیز. آن عاشق دیوانه که تو او را ابلیس خوانی در دنیا، خود ندانی که در عالم الهی او را به چه نام خوانند؟ اگر نام او بدانی، او را بدان نام خواندن خود را کافر دانی. دریغا چه می‌شنوی؟ این دیوانه خدا را دوست داشت؛ محک محبت دانی که چه آمد؟ یکی بلا و قهر و دیگر ملامت و مذلت. گفتند: اگر دعوی عشق ما می‌کنی، نشانی باید. محک بلا و قهر و ملامت و مذلت، بر وی عرض کردند؛ قبول کرد در ساعت، این دو محک گواهی دادند که نشان عشق صدقست. هرگز ندانی که چه می‬‌گویم! در عشق جفا بباید و وفا بباید تا عاشق پخته‌ی لطف و قهر معشوق شود؛ و اگرنه، خام باشد و از وی چیزی نیاید.

Дариғо камоли ишқро мақомӣ бошад аз мақомоти ишқ ки агар дашноми маъшӯқи шунӯд , ӯро хуштар аз лутф дигарон ояд ; дашноми маъшӯқ ба аз лутф дигарон донад ; ва ҳарки надонад , ӯ дар роҳи ишқ бехабар бошаду магари ин байт нашунидае ?

دریغا کمال عشق را مقامی باشد از مقامات عشق که اگر دشنام معشوق شنود، او را خوشتر از لطف دیگران آید؛ دشنام معشوق به از لطف دیگران داند؛ و هرکه نداند، او در راه عشق بی‌خبر باشد و مگر این بیت نشنیده‬‌ای؟

Дариғо ин суханро чун қалб кунӣ ва бозгардоне , ҷое бирасад ки бояд гуфтан ки дӯстон ӯ парварда ӣ лутфу қаҳр худо бошанд . Ҳар рӯзи ҳазор бор аз шароби васл , маст гирданд ва ба оқибати зери лагади фироқ ӯ паст шаванд . Ошиқ ҳануз мурӣдасту мурӣдро бар дарахт фироқ кунанд дар ин олам . Магар нашунидае ки дар он олам бо ҷуиндагон ӯ чаҳ хитоб мекунанд ? ин мегӯйанд :

دریغا این سخن را چون قلب کنی و بازگردانی، جایی برسد که باید گفتن که دوستان او پرورده‌ی لطف و قهر خدا باشند. هر روز هزار بار از شراب وصل، مست گردند و به عاقبت زیر لگد فراق او پست شوند. عاشق هنوز مرید است و مرید را بر درخت فراق کنند در این عالم. مگر نشنیده‌‬ای که در آن عالم با جویندگان او چه خطاب می‬‌کنند؟ این می‬‌گویند:

Ҳар рӯзи андҳзори бор , даруни ҷуиндагони ҳазрати илоҳӣ ҷавоб медиҳад ки мо худ медонем ки маъшӯқи мо бо қаҳр ва балост ; аммо мо худро фидои балоӣу қаҳр ӯ кардаем ; азуи бало ва аз мо ризо , азуи қаҳр ва аз мо меҳр . Магар ки ин абёт аз эшон нашунидае бҷўоб :

هر روز اندهزار بار، درون جویندگان حضرت الهی جواب می‌دهد که ما خود می‌دانیم که معشوق ما با قهر و بلاست؛ اما ما خود را فدای بلای و قهر او کرده‌‬ایم؛ ازو بلا و از ما رضا، ازو قهر و از ما مهر. مگر که این ابیات از ایشان نشنیده‌‬ای بجواب:

Зиҳии ишқ ки гуфт : мо дарди абадиро ихтиёр кардем ,у раҳмату лутфро насиб дигарон кардем ! ҳар рӯзи сад ҳазор дарди паёпай , он маҳҷӯр нӯш мекунад ; ва ин бонг медорад :

زهی عشق که گفت: ما درد ابدی را اختیار کردیم، و رحمت و لطف را نصیب دیگران کردیم! هر روز صد هزار درد پیاپی، آن مهجور نوش می‌کند؛ و این بانگ می‌دارد:

Зиҳии ҷавонмард !

زهی جوانمرد!

Дариғо магари Мансури ҳаллоҷ аз ӣнҷо гуфт : « мосҳти алФтўаҳи إлои лأҳмду إблис » ! дариғо чаҳ май шинавӣ ? гуфт : ҷавонмардии ду касро мусаллам буд : Аҳмадроу Иблисро . Ҷавонмарду марди расида , ин ду омаданд ; дигарон худ ҷузи атфол роҳ наомаданд .

دریغا مگر منصور حلاج از اینجا گفت: «ماصَحَّتِ الفُتُوَّةُ إِلاّ لِأحْمَدَ و إِبْلیسَ»! دریغا چه می‌شنوی؟ گفت: جوانمردی دو کس را مسلم بود: احمد را و ابلیس را. جوانمرد و مرد رسیده، این دو آمدند؛ دیگران خود جز اطفال راه نیامدند.

Ин ҷавонмард , Иблис мегуяд : агар дигарон аз силӣ мегурезанд , мо онро бар гардан худ гирем :

این جوانمرد، ابلیس می‬‌گوید: اگر دیگران از سیلی می‌گریزند، ما آنرا بر گردن خود گیریم:

Гуфт : моро чун маъшӯқи аҳли ёдгор худ кард , агар гилӣм , сиёҳ буд ва агар сифед ҳар ду яке бошад ; ва ҳар ки ин фарқ донад , дар ишқ ҳануз хомаст . Аз дасти дӯст , чаҳ асал чаҳ заҳр , чаҳ шукр чаҳ ҳанзал , чаҳ лутф чаҳ қаҳр . Онкас ки ошиқи лутф буд ё ошиқи қаҳр , ӯ ошиқ худ бошад на ошиқи маъшӯқ . Дариғо чун султон , қабоу кулоҳи хос касеро диҳад ин бас бошад ; боқӣ дар ҳисоб ошиқон нест . Дариғо бо ӯ гуфтанд ки гилӣми сиёҳи лаънатӣ , чаро аз дӯш наяндозӣ ? гуфт :

گفت: ما را چون معشوق اهل یادگار خود کرد، اگر گلیم، سیاه بود و اگر سفید هر دو یکی باشد؛ و هر که این فرق داند، در عشق هنوز خام است. از دست دوست، چه عسل چه زهر، چه شکر چه حنظل، چه لطف چه قهر. آنکس که عاشق لطف بود یا عاشق قهر، او عاشق خود باشد نه عاشق معشوق. دریغا چون سلطان، قبا و کلاه خاص کسی را دهد این بس باشد؛ باقی در حساب عاشقان نیست. دریغا با او گفتند که گلیم سیاه لعنتی، چرا از دوش نیندازی؟ گفت:

эй дӯсти донеи дард ӯ аз чист ? дард ӯ аз онаст ки аввал , хозини биҳишт буд ; ва аз ҷумла ӣ муқаррабон буд . Аз он мақом бо мақом дунё омад ,у хозинии дунёу дӯзах ӯро маншурӣ боз дод ; аз ин дард гуяд :

ای دوست دانی درد او از چیست؟ درد او از آن است که اول، خازن بهشت بود؛ و از جمله‌ی مقربان بود. از آن مقام با مقام دنیا آمد، و خازنی دنیا و دوزخ او را منشوری باز داد؛ از این درد گوید:

Дариғо доне ки чаҳ гуфт : гуфт ки чандини ҳазор соли мӯътакифи кӯй маъшӯқ будам ; чун қабулам кард , насиби ман азу рад омад . Дариғо чаҳ май шинавӣ ! гуфт : чун бар маниш раҳмат омад , маро лаънат кард ки « вإни алейк лаънатии إлии явми аддӣн » .

دریغا دانی که چه گفت: گفت که چندین هزار سال معتکف کوی معشوق بودم؛ چون قبولم کرد، نصیب من ازو رد آمد. دریغا چه می‌شنوی! گفت: چون بر منش رحمت آمد، مرا لعنت کرد که «وَإِنَّ عَلَیْکَ لعنَتی إلی یَومِ الدّین».

Бош тобр « ёӣ » « внФхти фӣаи ман рӯҳӣ » гузар кунӣ ; онгоҳ « ёӣ » « ису алқуръони алҳким » бо ту бигӯед ки ёӣ « лаънатӣ » ё Иблис чаҳ мекунад ва ёӣ « кҳиъс » бо ту бигӯед ки коф « саломи алейк أиҳо алнабӣ врҳмаҳи аллоҳи вбркотаҳ » бо Муҳамад чаҳ мекунад . Ба ҷалоли қадари лами изл ки аз азал то абад , кофи слт « саломи алейк » ва тоӣ васлат « су алқуръон » аз Муҳамади як лаҳза холӣ набӯд ва набошад , ва ёӣ « лаънатӣ » бо Иблис ҳамчунин . Чгўиӣ агар касеро қӯту ғизои бозгирӣ зинда бимонад ,у вуҷӯдаш ба ҷой тавонад буд ?

باش تابر «یایِ» «ونَفَخْتُ فیه مِنْ روُحی» گذر کنی؛ آنگاه «یایِ» «یس و القُرآن الحَکیم» با تو بگوید که یایِ «لَعْنَتی» یا ابلیس چه می‌کند و یایِ «کهیعص» با تو بگوید که کاف «سَلامٌ علیک أیُّها النَبِیُّ وَرَحْمَةُ اللّهِ وبرَکاتُه» با محمد چه می‌کند. به جلال قدر لم یزل که از ازل تا ابد، کاف صلت «سلامُ علیک» و تای وَصْلَتِ «ص و القرآن» از محمد یک لحظه خالی نبود و نباشد، و یای «لَعْنَتی» با ابلیس همچنین. چگویی اگر کسی را قوت و غذا باز گیری زنده بماند، و وجودش به جای تواند بود؟

Дариғо эй дӯст аз калима « алмр » чаҳ фаҳм кардае ? бишинав : мем « алмр » машраб Муҳамадаст , вароӣ « алмр » машраби Иблис . Ба иззаташ ки ҳаргизи худованд бевосита нагӯяд ки чунин кун ; ӯ ҳеҷ корӣ накунад . Агар « вмои интқи ани алҳўӣ » дар ҳақи Мустафои донистае мумкин бошад ки ин сухан низ бадоне « лақади кони фии қссҳми ибраи лأўлии алأлбоб » . Аз ибратҳо яке ин омад ки ибни ёмин дар даруни парда бо қавмӣ ки дарун парда буданд , донистанд ки ӯ дуздӣ накард ; аммо Юсуф ӯро гуфт : беруни парда , чунин хабари даҳ ки ман дуздам .

دریغا ای دوست از کلمهٔ «المر» چه فهم کرده‬‌ای؟ بشنو: میم «المر» مشرب محمد است، ورای «المر» مشرب ابلیس. به عزتش که هرگز خداوند بی واسطه نگوید که چنین کن؛ او هیچ کاری نکند. اگر «وَما یَنْطِقُ عَن الهَوی» در حق مصطفی دانسته‬‌ای ممکن باشد که این سخن نیز بدانی «لَقَدْ کانَ فی قِصَصِهِم عِبْرةٌ لِأُولی الألباب». از عبرت‌ها یکی این آمد که ابن یامین در درون پرده با قومی که درون پرده بودند، دانستند که او دزدی نکرد؛ اما یوسف او را گفت: بیرون پرده، چنین خبر ده که من دزدم.

Дариғо чунонкии ҷбрилу Микоилу Фриштгони дигар дар ғайб мешуниданд ки « أсҷдўои лодм » дар ғайби ғайби олами алғибу алшҳодаҳи боз ӯ гуфт : « лотсҷди лғирӣ » дариғо чаҳ май шинавӣ :

دریغا چنانکه جبریل و میکائیل و فریشتگان دیگر در غیب می‬‌شنیدند که «أُسْجُدُوا لِآدَمَ» در غیب غیب عالم الغیب و الشهادة باز او گفت: «لاَتَسْجُدْ لِغَیری» دریغا چه می‌شنوی:

Пас дар ълонит ӯро гуяд : « أсҷдўои лодм » , ва дар сар бо ӯ гуфт ки эй Иблис бигӯ ки « أأсҷди лмни хилқати тино » ? ин худ навъе дигараст .

پس در علانیت او را گوید: «أُسْجُدُوا لِآدَمَ»، و در سر با او گفت که ای ابلیس بگو که «أَأَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طیناً»؟ این خود نوعی دیگر است.

Аммо ҳаргизи донистае ки худоро ду номаст : яке « арраҳмони арраҳим » ,у дигар « алҷбори алмткбр » ? аз сифати ҷабборят , Иблисро дар вуҷӯд оварад ; ва аз сифати раҳмонят , Муҳамадро . Пас сифати раҳмат , ғизоӣ Аҳмад омад ;у сифати қаҳру ғазаб , ғизои Иблис .

اما هرگز دانسته‌‬ای که خدا را دو نامست: یکی «الرَّحْمنُ الرُّحیم»، و دیگر «الجبَّارُ المُتَکَبِّر»؟ از صفت جباریت، ابلیس را در وجود آورد؛ و از صفت رحمانیت، محمد را. پس صفت رحمت، غذای احمد آمد؛ و صفت قهر و غضب، غذای ابلیس.

эй дӯст « лаънатии إлии явми аддӣн » гуфтааст ; чун рӯз дайн бошад на ин дунёро мехоҳад , дайн охиратӣ мегуяд ки дар он дайн , кам занӣ бошаду миллати ягонагии дайн эшон бошад ; ва дар ин дунёи ин , куфр бошад ; аммо дар роҳи соликон ва дар дайни эшон , чаҳ куфр чаҳ имони ҳарду яке бошад . Юсуф омирӣ гуфт :

ای دوست «لَعْنَتی إِلی یوم الدّین» گفته است؛ چون روز دین باشد نه این دنیا را می‌خواهد، دین آخرتی می‌گوید که در آن دین، کم زنی باشد و ملت یگانگی دین ایشان باشد؛ و در این دنیا این، کفر باشد؛ اما در راه سالکان و در دین ایشان، چه کفر چه ایمان هردو یکی باشد. یوسف عامری گفت:

Ҳаркас дар ин маънии роҳи набард , Иблис доъӣаст дар роҳ ; валикин даъват мекунад азу ,у Мустафо даъват мекунад бадв . Иблисро ба дарбонеи ҳазрати иззат фурӯ доштанд ва гуфтанд ; ту ошиқи мое , ғайрат бар даргоҳи моу бегонагон аз ҳазрати мо боздор ва ин Нидо мекун :

هرکس در این معنی راه نبرد، ابلیس داعی است در راه؛ ولیکن دعوت می‌کند ازو، و مصطفی دعوت می‌کند بدو. ابلیس را به دربانی حضرت عزت فرو داشتند و گفتند؛ تو عاشق مایی، غیرت بر درگاه ما و بیگانگان از حضرت ما بازدار و این ندا می‌کن:

эй дариғо гуноҳи Иблиси ишқ ӯ омад бо худо !у гуноҳи Мустафои доне ки чаҳ омад ? ишқ худо омад бо ӯ : яъне ошиқ шудани Иблиси худоро , гуноҳ ӯ омаду ошиқ шудани худои пайғомбарро , гуноҳ ӯ омад ки « лиғФрлки аллоҳи мо тақаддуми ман знбки вмотأхр » ин суханро нишон шудааст . Ҷаҳонӣ бояд то заррае аз ин занбу гуноҳ , ӯро насибӣ диҳанд ки иборат аз он амонат омад ва бар одаму одами сафатон бахш карданд ; ва бо ин ҳамаи ҷузи ин , чаҳ гуфтанд ки : « злўмои ҷҳўло » . Заррае аз ин гуноҳи ҷаҳониро куфр омад ; аммо ҳамагии ин гуноҳ бар рӯҳ Мустафо ниҳоданд .

ای دریغا گناه ابلیس عشق او آمد با خدا! و گناه مصطفی دانی که چه آمد؟ عشق خدا آمد با او: یعنی عاشق شدن ابلیس خدا را، گناه او آمد و عاشق شدن خدا پیغامبر را، گناه او آمد که «لِیَغْفِرَلَکَ اللّهُ ما تَقدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَماتَأَخَّر» این سخن را نشان شده است. جهانی باید تا ذره‌‬ای از این ذنب و گناه، او را نصیبی دهند که عبارت از آن امانت آمد و بر آدم و آدم‌صفتان بخش کردند؛ و با این همه جز این، چه گفتند که: «ظَلوماً جَهُولاً».ذره‌‬ای از این گناه جهانی را کفر آمد؛ اما همگی این گناه بر روح مصطفی نهادند.

Дариғо узри ин гуноҳ аз барои ӯ худ бхўост ки « лиғФрлки аллоҳи мотқдми ман знбки вмои тأхр » ! дариғо ки агар заррае аз ин гуноҳ бар кунин ва оламин нҳодндӣ , ҳамагии эшон барқами фано махсӯс шудандӣ ! магар ки Абубакр аз ӣнҷо гуфт эй кошкӣ ман гуноҳу саҳв Муҳамад будамӣ ! дариғо Аёз гуфт : дар хизмати султони ҳеҷ гуноҳ чунон намедонам к ҳамро бар тахти мамлакат май нишонду онгоҳ ӯ зери тахт ман менишинад ва мегуяд : эй онкии ишқи мо аз ту мурод ёфтааст ! эй онкии вуҷӯди ту мамлакати ҳазрат мо гаштааст ! эй онкии вуҷӯди мо аз вуҷӯди ту зебоӣ ёфтааст ! эй мо аз ту вае ту аз мо !

دریغا عذر این گناه از برای او خود بخواست که «لِیَغْفِرَلَکَ اللّهُ ماتَقَدَّمَ منْ ذَنْبِکَ وَما تَأَخَّرَ»! دریغا که اگر ذره‌‬ای از این گناه بر کونین و عالمین نهادندی، همگی ایشان برقم فنا مخصوص شدندی! مگر که ابوبکر از اینجا گفت ای کاشکی من گناه و سهو محمد بودمی! دریغا ایاز گفت: در خدمت سلطان هیچ گناه چنان نمی‌دانم ک همرا بر تخت مملکت می‬‌نشاند و آنگاه او زیر تخت من می‬‌نشیند و می‌گوید: ای آنکه عشق ما از تو مراد یافته است! ای آنکه وجود تو مملکت حضرت ما گشته است! ای آنکه وجود ما از وجود تو زیبایی یافته است! ای ما از تو و ای تو از ما!

Дариғо наме ёрами гуфтан ! магар ки шариъатро надидае ки нигоҳбон шудааст бар онҳо ки аз рубубият суханӣ гӯйанд ? ҳарки аз рубубият сухан гуяд дар соъати шариъат , хунаши бирезад ; аммо чаҳ доне ки дар ҳақиқат , бо ӯ чаҳ мекунанд ! Маҳмӯд гуфт : лашкари худро ки ҳарчӣ хоҳед ки мегуед аз ман ва аз мамлакати ман , гуед ; аммо аз Аёз , ҳеҷ магӯӣед ! Аёзро ба ман бигзоред . Дар он ҳолат ҳарчӣ аз Маҳмӯд гуфтандӣ , халъат ёфтандӣ ; ва ҳарчӣ аз Аёз гуфтандӣ , ғайрати Маҳмӯди дамор аз вуҷӯдашон баровардӣ .

دریغا نمی‌‬یارم گفتن! مگر که شریعت را ندیده‌‬ای که نگاهبان شده است بر آنها که از ربوبیت سخنی گویند؟ هرکه از ربوبیت سخن گوید در ساعت شریعت، خونش بریزد؛ اما چه دانی که در حقیقت، با او چه می‬‌کنند! محمود گفت: لشکر خود را که هرچه خواهید که می‌گویید از من و از مملکت من، گویید؛ اما از ایاز، هیچ مگویید! ایاز را به من بگذارید. در آن حالت هرچه از محمود گفتندی، خلعت یافتندی؛ و هرچه از ایاز گفتندی، غیرت محمود دمار از وجودشان برآوردی.

Дариғо чаҳ мегӯям ! агар чунонкии донистае ки маҷнӯни Лайлиро чаҳ буду Лайлии маҷнӯнро чаҳу Маҳмӯди Аёзро чаҳ буду Аёзи Маҳмӯдро чаҳ дар дунёи пас , мумкин бошад ки бадоне ки Муҳамади мари худоро чаҳ буд ва чист ,у аҳади мари Аҳмадро чаҳ бӯдааст ва чист .

دریغا چه می‬‌گویم! اگر چنانکه دانسته‌‬ای که مجنون لیلی را چه بود و لیلی مجنون را چه و محمود ایاز را چه بود و ایاز محمود را چه در دنیا پس، ممکن باشد که بدانی که محمد مر خدا را چه بود و چیست، و احد مر احمد را چه بوده است و چیست.

Пас аҳадро бо Аҳмад сиррӣаст ки Мустафо - слъм - бо он сар ҳамчун Аёз бо Маҳмӯд . Он занб медид ва дар ин занби мстғФр май буд . Дариғо «у взънои ънки взрки алзии أнқзи зҳрк » ин занбро баён мекунад , ва аз ин занби камол ва рифъат ёфтааст . « врФънои лаки зкрк » ин занб , суд ва нафъ омад ;у мазиди роҳ ки « إни аллоҳи линФъи алъбди бзнбаҳ » . Дариғо « субҳони алзии أсрии бъбдаҳи Лайло » баён мекунад ки Маҳмӯд бо Аёз мегуяд ки « аввалами тзнбўои алзҳби аллоҳи бкми влҷоءи аллоҳи бқўми изнбўнФистғФрўнФиғФроллаҳи ?лаами видхлҳми алҷнаҳ » мегуяд : агар ин гуноҳкорони набудандӣ , гуноҳкорони дигари боистндӣ то ин занб бар ҷой доштандӣ . Тарки ин гуноҳ , куфр бошад ;у фармони ин гуноҳ , тоъат .

پس احد را با احمد سریست که مصطفی- صلعم- با آن سرّ همچون ایاز با محمود. آن ذنب می‬‌دید و در این ذنب مستغفر می‌‬بود. دریغا «وَ وَضَعْنا عَنْکَ وِزْرَکَ الَّذی أَنْقَضَ ظَهرَک» این ذنب را بیان می‌کند، و از این ذنب کمال و رفعت یافته است. «وَرَفَعْنا لَکَ ذِکْرَکَ» این ذنب، سود و نفع آمد؛ و مزید راه که «إِنَّ اللّهَ لَیَنفَعُ العبدَ بِذَنْبِه». دریغا «سُبْحانَ الذَّی أَسْری بِعَبْده لَیْلاً» بیان می‌کند که محمود با ایاز می‌گوید که «اَوْلَم تُذْنِبُوا الذَهَبَ اللّهُ بِکُمْ وَلَجاءَ اللّهُ بِقَومٍ یُذْنِبونَفیستغفرونفَیَغْفِرُاللّهُ لَهُم ویَدْخِلَهُمُ الجنَّةَ» میگوید: اگر این گناهکاران نبودندی، گناهکاران دیگر بایستندی تا این ذنب بر جای داشتندی. ترک این گناه، کفر باشد؛ و فرمان این گناه، طاعت.

Дариғо дар ин ҷинати қудс ки гуфтам , як моҳи ин бечораро бдоштнди чунонкӣ халқ пиндоштанд ки марои мӯати ҳосил шудааст . Пас ба икроҳии тамом , маро ба мақомӣ фиристоданд ки муддатии дигар дар он мақом будам ; дар ин мақоми дувум , занбӣ аз ман дар вуҷӯд омад ки уқубати он гуноҳ , рӯзгорӣ чанд бинӣ ки ман аз баҳри ин занб кушта шавам . Чаҳ гӯйии онкас ки ошиқро монеъ бошад аз расӣдан ба маъшӯқ , бибин ки чаҳ бало ояд ӯро ! ! ! дар ин маънии ин бечораро дардӣ афтодааст бо ӯ ки намедонам ки ҳаргиз дармон ёбад ё на ? ! ҳаргизи дидае ки касе ду маъшӯқ дорад , ва бо ин ҳамаи худро нигоҳ бояд дошт ки агар бо маъшӯқӣ буд он дигари хунаши бирезад ва агар бо дайгарӣ ҳамчунин ?

دریغا در این جنت قدس که گفتم، یک ماه این بیچاره را بداشتند چنانکه خلق پنداشتند که مرا موت حاصل شده است. پس به اکراهی تمام، مرا به مقامی فرستادند که مدتی دیگر در آن مقام بودم؛ در این مقام دوم، ذنبی از من در وجود آمد که عقوبت آن گناه، روزگاری چند بینی که من از بهر این ذنب کشته شوم. چه گویی آنکس که عاشق را مانع باشد از رسیدن به معشوق، ببین که چه بلا آید او را!!! در این معنی این بیچاره را دردی افتاده است با او که نمی‌دانم که هرگز درمان یابد یا نه؟! هرگز دیده‌‬ای که کسی دو معشوق دارد، و با این همه خود را نگاه باید داشت که اگر با معشوقی بود آن دیگر خونش بریزد و اگر با دیگری همچنین؟

Дариғо магари ҳаргизи ошиқи худоу Мустафои набӯдае ,у онгоҳ дар ин миёнаи Иблиси туро васваса накардааст , ва аз даст ӯ ин байтҳо нагуфтае ? !

دریغا مگر هرگز عاشق خدا و مصطفی نبوده‬‌ای، و آنگاه در این میانه ابلیس ترا وسوسه نکرده است، و از دست او این بیتها نگفته‌‬ای؟!

Агар ин дардро дармон , ӯ бошад чаҳ гӯйӣ дармон ёбад ё на ? ҳаркиро дар олами Иблиси ранҷур ва ним кушта кунанд , дар олами Муҳамад ӯро ба шифои ҳосили оранд , зеро ки куфр , рақам фано дорад ;у имон , рақами бақо ; то фано набошад , бақои наёбад . Ҳар чанд ки фано дар ин роҳи бештар ; бақо дар ин роҳи комилтар . Аз фаноу бақои ин байтҳо баён мекунад :

اگر این درد را درمان، او باشد چه گویی درمان یابد یا نه؟ هرکه را در عالم ابلیس رنجور و نیم کشته کنند، در عالم محمد او را به شفا حاصل آرند، زیرا که کفر، رقم فنا دارد؛ و ایمان، رقم بقا؛ تا فنا نباشد، بقا نیابد. هر چند که فنا در این راه بیشتر؛ بقا در این راه کامل تر. از فنا و بقا این بیتها بیان می‬‌کند:

эй дӯст мақомӣ ҳаст ки то солик дар он мақом бошад дар хатар бошад ки « أлмхлсўни алии хатари азим » ин маънӣ бошад ; онро мақоми ҳавоу орзӯ тавон хонд . На бо ту гуфтам ки ҳавои ҷон , нафасаст ? то аз ин олами ҳавои рахт бехудӣ ва беорзӯе ба саҳроӣ илоҳӣ наёрӣ , аз хавф наҷот натавонӣ ёфт « вомои ман хоФи мақоми рабау нҳёлнФси ани алҳўӣ » . Гуфт : ҳар ки қадам аз олами ҳавои бадари ниҳод ; қадам дар биҳишти ниҳод ; пас дар ин биҳишти ҷузи худои дигар кас набошад . Шайхи шблии магар аз ӣнҷо гуфт ки « мо фии алҷнаҳи أҳди сӯии аллоҳ » .

ای دوست مقامی هست که تا سالک در آن مقام باشد در خطر باشد که«ألمُخْلِصُونَ عَلی خَطَرٍ عَظیم» این معنی باشد؛ آن را مقام هوا و آرزو توان خواند. نه با تو گفتم که هوای جان، نفس است؟ تا از این عالم هوا رخت بی‌خودی و بی‌آرزویی به صحرای الهی نیاری، از خوف نجات نتوانی یافت «وامّا مَنْ خافَ مقامَ رَبِّه و نَهَیالنَّفْسَ عَن الهَوی». گفت: هر که قدم از عالم هوا بدر نهاد؛ قدم در بهشت نهاد؛ پس در این بهشت جز خدا دیگر کس نباشد. شیخ شبلی مگر از اینجا گفت که «ما فِی الجَنَّةِ أحَدُ سِوی اللّهِ».

Шайхи Сиёвуш бо мо гуфт : имшаби Мустафоро ба хоб дидам ки аз дар , даромад ва гуфт : айни алқзоаҳи моро бигӯӣ ки мо ҳануз сокини сарои сукӯнати илоҳӣ нашудаем ; ту як чанде сабр кун ; ва бо сабр мувофиқат кун то вақт он ояд ки ҳама қурб бошад моро бебаъду ҳама висол бошад бефироқ . Чун ин хоб аз баҳри мо ҳикоят кард , сабри ин бечора аз сабр бинолед ;у ҳамагии дргФтни ин байтҳо мустағриқ шудам . Чун нигоҳ кардам , Мустафоро дидам ки аз дар даромад ва гуфт : ончӣ бо шайх Сиёвуш гуфта будам шайхи Сиёвуш дар бедорӣ тоқат надошт , аз нури Мустафои насибии шуълаи бузад ; ва аз он насиб , зарра Эй бирав омад ; дар соъат сӯхта шуд . Халқ мепиндоранд ки саҳар ва шӯъбадааст .

شیخ سیاوش با ما گفت: امشب مصطفی را به خواب دیدم که از در، درآمد و گفت: عین القضاة ما را بگوی که ما هنوز ساکن سرای سکونت الهی نشده‬‌ایم؛ تو یک چندی صبر کن؛ و با صبر موافقت کن تا وقت آن آید که همه قرب باشد ما را بی بعد و همه وصال باشد بی فراق. چون این خواب از بهر ما حکایت کرد، صبر این بیچاره از صبر بنالید؛ و همگی درگفتن این بیتها مستغرق شدم. چون نگاه کردم، مصطفی را دیدم که از در درآمد و گفت: آنچه با شیخ سیاوش گفته بودم شیخ سیاوش در بیداری طاقت نداشت، از نور مصطفی نصیبی شعله بزد؛ و از آن نصیب، ذره‌‬ای برو آمد؛ در ساعت سوخته شد. خلق می‬‌پندارند که سحر و شعبده است.

Дариғо ҷое ки Мустафо бо муҳибони худо ҷамъ ояд ; чун манӣ ва чун тӯии онҷои тоқат чун орад ? акнӯн ончии ин бечораро бо Мустафо рафт шамае аз он , аз шумо дареғи надодам . Дариғо эй муҳибони ман ҳар ки мустамеъи ин байтҳо омад , умедворам ки аз онҳо бошад ки « إни аллазӣнаи ибоиъўнки إнмои ибъоиъўни аллоҳ » . Хлътӣ ба аз ин хоҳӣ ки дар маҳфили Муҳамад аз забони ман ин байтҳо бишинавӣ ? агар рӯзии гӯйӣ : худовандо аз ончии он бечораро додӣ , насибии моро низ каромат кун чаҳ гӯйӣ ? мо раво дорем чунонкии имрӯзи бгФтн аз шумо дареғ надоштем , фардо аз амалу ҳақиқати он дареғ надорем , эй дӯсти асал бар забон рондани дигар буд ,у асал дидани дигару асал хӯрдани дигар . Акнӯн ин байтҳоро гӯши дор то ту низ ҳулӯлии шӯй то бошад ки ончӣ бо мо хоҳанд кардан туро насибӣ буд . Ту пиндорӣ ки қатл дар роҳи худо бало омад ё бало бошад ? на қатл дар роҳи мо ҷон омад . Чаҳ гӯйии кас дӯст надорад ки ҷонаш диҳанд ? !

دریغا جایی که مصطفی با محبان خدا جمع آید؛ چون منی و چون توی آنجا طاقت چون آرد؟ اکنون آنچه این بیچاره را با مصطفی رفت شمه‌‬ای از آن، از شما دریغ ندادم. دریغا ای محبان من هر که مستمع این بیتها آمد، امیدوارم که از آنها باشد که «إِنَّ الَّذینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبعایعُونَ اللّهَ». خلعتی به از این خواهی که در محفل محمد از زبان من این بیتها بشنوی؟ اگر روزی گویی: خداوندا از آنچه آن بیچاره را دادی، نصیبی ما را نیز کرامت کن چه گویی؟ ما روا داریم چنانکه امروز بگفتن از شما دریغ نداشتیم، فردا از عمل و حقیقت آن دریغ نداریم، ای دوست عسل بر زبان راندن دیگر بود، و عسل دیدن دیگر و عسل خوردن دیگر. اکنون این بیتها را گوش دار تا تو نیز حلولی شوی تا باشد که آنچه با ما خواهند کردن تو را نصیبی بود. تو پنداری که قتل در راه خدا بلا آمد یا بلا باشد؟ نه قتل در راه ما جان آمد. چه گویی کس دوست ندارد که جانش دهند؟!

Дариғо он рӯз ки сарвари ошиқону пешвои орифони ҳусайни Мансурро бар дор карданд , шблӣ гуфт : он шаби маро бо худо муноҷот афтод , гуфтам : « إлҳии إлии маттии тқтли алмҳбин ? қоли аллоҳи таъолӣ : إлии أни أҷди алдиаҳ . Қиллат ; ёрб вмодитк ? қол : лқоӣии вҷмолии дияи алмҳбин » . Доне ки чаҳ мегуяд ? гуфт : гуфтам бори худоёи муҳибони худро то чанд кашӣ ? гуфт : чндонкаҳ дят ёбам . Гуфтам : дяти эшон чаҳ мебошад ? гуфт : ҷамоли лақои ман дят эшон бошад . Мо калиди сари асрори бадви додем , ӯ сари мо ошкоро кард ; мо бало дар роҳ ӯ ниҳодем то дигарон сари мо нигоҳ доранд . эй дӯсти ҳони сар чаҳ дорӣ ? сари он дорӣ ки сари дрбозӣ то ӯ сар ту шавад . Дариғо ҳар касе сар ин надорад ; фардо бошад рӯзӣ чанд айни алқзоаҳро бинӣ ки ин тавфиқ чун ёфта бошад ки сари худро фидо кунад то сарварӣ ёбад ! ман худ медонам ки кор чун хоҳад буд ! эй азизи ин байтҳо низ бишинав :

دریغا آن روز که سرور عاشقان و پیشوای عارفان حسین منصور را بر دار کردند، شبلی گفت: آن شب مرا با خدا مناجات افتاد، گفتم: «إِلهی إِلی مَتَی تَقْتُلُ المُحِّبینَ؟ قالَ اللّهُ تَعالی: إِلی أَنْ أجِدَ الدّیةَ. قُلتُ؛ یارَبُّ وَمادِیَتُکَ؟ قالَ: لِقائی وَجَمالی دِیَةُ المُحِّبینَ». دانی که چه می‌‬گوید؟ گفت: گفتم بار خدایا محبان خود را تا چند کشی؟ گفت: چندانکه دیت یابم. گفتم: دیت ایشان چه می‬‌باشد؟ گفت: جمال لقای من دیت ایشان باشد. ما کلید سر اسرار بدو دادیم، او سرّ ما آشکارا کرد؛ ما بلا در راه او نهادیم تا دیگران سرّ ما نگاه دارند. ای دوست هان سر چه داری؟ سر آن داری که سر دربازی تا او سر تو شود. دریغا هر کسی سر این ندارد؛ فردا باشد روزی چند عین القضاة را بینی که این توفیق چون یافته باشد که سر خود را فدا کند تا سروری یابد! من خود می‌دانم که کار چون خواهد بود! ای عزیز این بیتها نیز بشنو:

Дариғо ин байтҳо ки гуфтам аз барои шавқ Мустафо мегуфтам ки ваъда кардаам ба гуфтан ; ҳануз худ нагуфтаам зеро ки савдои марои чунин бихўд ва шефта мегирданд ки намедонам ки чаҳ мегӯям ! маро аз сари сухани якборагӣ май барад ва ба оқибат ҳануз ман қоим тар меоем ! ӯ бо ман киштӣ мегирад то худ кадом аз мо ду афтода шавад ; аммо ин ҳама донам ки ман афтода шавам ки чун ман бисёр афтодаанд ! савдое ва ошиқӣ намонад . Савдоу ишқ боқӣ бошад . Акнӯн гӯши дори ин байтҳо , ва ба ҷон бишинав ки бисёр футуҳ аз он ёбӣ :

دریغا این بیتها که گفتم از برای شوق مصطفی می‌گفتم که وعده کرده‬‌ام به گفتن؛ هنوز خود نگفته‌‬ام زیرا که سودا مرا چنین بیخود و شیفته می‌گرداند که نمی‬‌دانم که چه می‌گویم! مرا از سر سخن یکبارگی می‌‬برد و به عاقبت هنوز من قایم‌‬تر می‬‌آیم! او با من کشتی می‌‬گیرد تا خود کدام از ما دو افتاده شود؛ اما این همه دانم که من افتاده شوم که چون من بسیار افتاده‌‬اند! سودایی و عاشقی نماند. سودا و عشق باقی باشد. اکنون گوش دار این بیتها، و به جان بشنو که بسیار فتوح از آن یابی:

эй дӯсти нигар ки Мустафои узри мисатони девона чигуна бозхостааст онҷо ки гуфт : « إни аллоҳи лоиؤохзи алъшоқи бмо исдр манеҳам » гуфт : ончӣ аз ушшоқ дар вуҷӯд ояд бар эшон нагиранд ; зеро ки ҳар ки чизе гуяд ё кунад ва бо худ бошад , ба ихтиёр худ кунад ; аммо ишқ беихтиёр бошад . Ончӣ ошиқ кунад , бемурод ӯ дар вуҷӯд ояд ва беихтиёр ӯ содир шавад .

ای دوست نگر که مصطفی عذر مستان دیوانه چگونه بازخواسته است آنجا که گفت: «إِنَّ اللّهَ لایُؤاخِذُ العُشّاقَ بِما یَصْدُرُ مِنْهُم» گفت: آنچه از عشاق در وجود آید بر ایشان نگیرند؛ زیرا که هر که چیزی گوید یا کند و با خود باشد، به اختیار خود کند؛ اما عشق بی اختیار باشد. آنچه عاشق کند، بی مراد او در وجود آید و بی اختیار او صادر شود.

Дариғо чаҳ гӯйии ҳаргизи хондае ки чун дӯзахён аз дӯзах бадар оянд оташ , эшонро пок карда бошад , ва чун дар биҳишт шаванд ҳеҷ мؤохз набошанд ,у қалами таклифи гирд эшон нагардад ? ин худ биҳишт умум бошад . Дариғо чаҳ май шинавӣ ! аммо оташи дӯзахи муҳибони доне ки чист ? ндонӣ ! оташи дӯзахи муҳибони ишқ худо бошад магар аз он бузург нашунидае ки гуфт : « алъшқи азоби аллоҳи алأкбр » гуфт ки азоби Акбар , ишқ худо бошад . Магар ки шблӣ аз ӣнҷо гуфт : « أлъшқи нори фии улқулуби Фأҳрқти мосўии алмҳбўб » .

دریغا چه گویی هرگز خوانده‌‬ای که چون دوزخیان از دوزخ بدر آیند آتش، ایشان را پاک کرده باشد، و چون در بهشت شوند هیچ مؤاخذ نباشند، و قلم تکلیف گرد ایشان نگردد؟ این خود بهشت عموم باشد. دریغا چه می‌شنوی! اما آتش دوزخ محبان دانی که چیست؟ ندانی! آتش دوزخ محبان عشق خدا باشد مگر از آن بزرگ نشنیده‌‬ای که گفت: «العِشْقُ عَذابُ اللّهِ الأکْبَرُ» گفت که عذاب اکبر، عشق خدا باشد. مگر که شبلی از اینجا گفت: «أَلعِشْقُ نارٌ فی الْقُلُوبِ فَأَحْرَقَتْ ماسِوی المَحْبوبِ».

Дариғо агар хоҳӣ ки дӯзахро бадонеу азоби Акбарро бишносӣ оят « влнзиқнҳми ман алъзоби алأднии дуни алъзоби алأкбр » гӯш бояд дошт . Азоби Акбари кофаронро бошад ки ӯ худро бадишони намояд ; онгоҳи оташи шавқ « нори аллоҳи алмўқдаҳи алтии ттлъи алии алأФӣдаҳ » дили эшон афканд . Пас аз он аз эшон , мҳтҷб шавад , ва эшон маҳҷӯб бимонанд , ин дӯзах бошад . « куллан إнҳми ани рбҳми иؤмӣзи лмҳҷўбўн » ин дӯзахро гувоҳӣ медиҳад .

دریغا اگر خواهی که دوزخ را بدانی و عذاب اکبر را بشناسی آیت «وَلَنُذیقَنَّهُم مِنَ العَذابِ الأَدْنی دُونَ الْعَذابِ الأَکْبَر» گوش باید داشت. عذاب اکبر کافران را باشد که او خود را بدیشان نماید؛ آنگاه آتش شوق «نارُ اللّهِ المُوقَدَةُ الّتی تَطَلِعُ عَلَی الأَفْئِدَةِ» دل ایشان افکند. پس از آن از ایشان، محتجب شود، و ایشان محجوب بمانند، این دوزخ باشد. «کَلَّا إِنَّهُم عَنْ رَبِّهِم یَؤمَئِذٍ لَمَحْجُوبُون» این دوزخ را گواهی می‌دهد.

Дариғо ндонӣ ки сулаймон чаро гуфт мари ҳудҳудро ваъдаи азоб « втФқди алтири Фқол : молии лоأрии алҳдҳди أми кони ман алғоӣбин . Лأъзбнаҳи ъзобои шадидан » ! шайх мо гуфтӣ : « лأблинаҳи болъшқи сами лأзбҳнаҳи болФроқи ман алмшоҳдаҳ » . Ҳаргизи дидае ки ҳудҳуди ҷони ту як лаҳза аз ҳазрати рубубият , холӣ бӯда бошад то ғайрати илоҳят бо ту ин оят бигӯед ки « лأъзбнаҳи ъзобои шадидан » ? дариғо бош то мусулмони шӯй ; онгоҳи бадоне ки ғайрат чаҳ бошад . Мустафоро байн ки аз ин чун баён мекунад « إни аллоҳи лиғори ллмслми Флиғри алмслми алӣ нафса » .

دریغا ندانی که سلیمان چرا گفت مر هدهد را وعدهٔ عذاب «وَتَفَقَّدَ الطَّیْرَ فَقالَ: مالِی لاأَری الْهُدْهُدَ أمْ کانَ مِنَ الغائِبینَ. لَأُعَذِّبَنَهُ عَذاباً شدیداً»! شیخ ما گفتی: «لَأَبْلِیَنَه بالعِشْق ثُمَّ لَأَذْبَحَنَّهُ بِالفِراقِ من المُشاهَدَةِ». هرگز دیده‌‬ای که هدهد جان تو یک لحظه از حضرت ربوبیت، خالی بوده باشد تا غیرت الهیت با تو این آیت بگوید که «لَأُعَذِّبَنَهُ عذاباً شدیداً»؟ دریغا باش تا مسلمان شوی؛ آنگاه بدانی که غیرت چه باشد. مصطفی را بین که از این چون بیان می‌کند «إِنَّ اللّهَ لَیَغارُ لِلْمُسْلِمِ فَلْیَغَرِ المُسْلِمُ عَلی نَفْسِه».

Дариғо ин калимаро хоҳии шунидан ки « қлнои ёнори кунии брдои всломои алии إброҳим » бо оташи дили иброҳӣм , ин хитоб карданд ; ва агар на ин хитоб кардандӣ оташи дили иброҳӣми шуълае бздӣ ки ҳаргиз дар дунёи кас ( чунон ) заррае оташ надидӣ ! магари он бузург аз ӣнҷо гуфт : бори худоёи марои як лаҳза бо дӯзахи гузор то бегонагон аз оташи дили мо бикборгӣ наҷоҳ ёбанд . Агар заррае аз оташи дили муштоқон бар оташ дӯзах ояд , чунонкии кофаронро азоб бошад аз дӯзах , дӯзах низ азоб ёбад аз оташи дили эшон : « ҷуз ё муъмини Фإни нўрки атФأлҳбӣ » аз ӣнҷо гуфт , донам ки туро дар хотир ояд ки шайхи моро чун ҳолатӣ расад ва рӯй намояд , дар ҳавзи пар аз об нишинад ; чун даст дар онҷо мебаранд аз гармии об , даст сӯхта мешавад .

دریغا این کلمه را خواهی شنیدن که «قُلْنا یانارُ کُونی بَرْداً وَسَلاماً عَلی إِبْراهیمَ» با آتش دل ابراهیم، این خطاب کردند؛ و اگر نه این خطاب کردندی آتش دل ابراهیم شعله‌ای بزدی که هرگز در دنیا کس (چنان) ذره‌‬ای آتش ندیدی! مگر آن بزرگ از اینجا گفت: بار خدایا مرا یک لحظه با دوزخ گذار تا بیگانگان از آتش دل ما بیکبارگی نجاة یابند. اگر ذره‬‌ای از آتش دل مشتاقان بر آتش دوزخ آید، چنانکه کافران را عذاب باشد از دوزخ، دوزخ نیز عذاب یابد از آتش دل ایشان: «جُزْ یا مُؤْمِنُ فَإِنَّ نُورَکَ اَطْفَأَلَهَبی» از اینجا گفت، دانم که ترا در خاطر آید که شیخ ما را چون حالتی رسد و روی نماید، در حوض پر از آب نشیند؛ چون دست در آنجا می‌برند از گرمی آب، دست سوخته می‌شود.

Дариғо ин оташ , ҳануз мурӣдонро бошад ; оташи дили перони мунтаҳиро каси нишон натавонад дод . Бош то ба мақомии рисӣ ки оташӣ диҳанд туро ки ҷигари ҳақиқати ту аз ҳарорати он оташ сӯхта шавад . Аз умр хитоб бишинав ки гуфт : дар хона ӣ Абубакр шудам ; ҳама ӣ хонаи пар аз буии ҷигар сӯхта дидам . Пеш Мустафо шудам , ва ин ҳолат бо ӯ гуфтам ; гуфт : эй умри даст аз ин бидор ки ин мақом , ҳар касро ндиҳанд ; умр гуфт : дар ҳамаи умри ман , марои як соъат орзӯ мебошад ки ҷигари сӯхтаи маро низ диҳанду маро муяссар нашуд ; аммо намедонам ки дар он олам хоҳанд дод ё на ? дариғо Абубакр бо ин ҷигари сӯхта ҳануз мегуфт : « ёдлили алмтҳирини заданеи тҳиро » магари эмоми абўосҳқи Исфаройинӣ аз ӣнҷо гуфт ки вақти назъ бо ӯ гуфтанд : туро чаҳ чиз орзӯ мекунад ? гуфт : « أштҳии қитъаи кабиди мшўиаҳ » гуфт : порае ҷигар сӯхтаам орзӯ мекунад .

دریغا این آتش، هنوز مریدان را باشد؛ آتش دل پیران منتهی را کس نشان نتواند داد. باش تا به مقامی رسی که آتشی دهند ترا که جگر حقیقت تو از حرارت آن آتش سوخته شود. از عمر خطاب بشنو که گفت: در خانه‌ی ابوبکر شدم؛ همه‌ی خانه پر از بوی جگر سوخته دیدم. پیش مصطفی شدم، و این حالت با او گفتم؛ گفت: ای عمر دست از این بدار که این مقام، هر کس را ندهند؛ عمر گفت: در همه عمر من، مرا یک ساعت آرزو می‌‬باشد که جگر سوخته مرا نیز دهند و مرا میسر نشد؛ اما نمی‌دانم که در آن عالم خواهند داد یا نه؟ دریغا ابوبکر با این جگر سوخته هنوز می‌گفت: «یادَلیْلَ المُتَحیَّرینَ زِدْنِی تَحیُّراً» مگر امام ابواسحق اسفراینی از اینجا گفت که وقت نزع با او گفتند: ترا چه چیز آرزو می‌کند؟ گفت: «أشْتَهی قِطْعَةَ کَبِدٍ مَشْوِیَّةٍ» گفت: پاره‬‌ای جگر سوخته‌‬ام آرزو می‬‌کند.

Дариғо аз ҷӯши деги дили Мустафо ки « кони ислӣу фии қалбаи أзизи кأзизи алмрҷл » ! гуфт : ҷӯши дили Мустафо аз масофати як майл шунидандӣ ; бош то бадоне ки ин ҷӯш ки шунид , Абубакр сифатӣ шунида бошад , аммо бош то ин ҳадис бо ту ғамза бузанд ки « إни аллоҳи иҳби кули қалби ҳазин » , доне ки чун ин ҳузни туро қабул кунад чаҳ гӯйӣ ? ин байтҳо гӯйӣ :

دریغا از جوش دیگ دل مصطفی که «کانَ یُصَلِّی و فی قَلْبِهِ أزیزٌ کأَزیزِ المِرْجَل»! گفت: جوش دل مصطفی از مسافت یک میل شنیدندی؛ باش تا بدانی که این جوش که شنید، ابوبکر صفتی شنیده باشد، اما باش تا این حدیث با تو غمزه بزند که «إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ کُلَّ قَلْبِ حَزینِ»، دانی که چون این حزن ترا قبول کند چه گویی؟ این بیتها گویی:

эй дӯсти доне ки ин ҳузн аз чаҳ бошад ? магар аз он бузург нашунидае ки гуфт : ҳамаи мурӣдон дар орзӯии мақом перон бошанд ,у ҷумла ӣ перон дар мақоми таманноӣ мурӣдон бошанд зеро ки перон аз худ берун омада бошанд . Онкас ки бо худ бошад ҳаззу лиззат чун ёбад ? магари он бузург аз ӣнҷо гуфт ки ҳама дар олам дар орзӯӣ онанд ки як лаҳзаи эшонро аз худ бустонанд , ва ман дар орзӯии онам то марои як лаҳза ба ман диҳанду мурӣдон бо худ бошанду онкӣ бо худ бошад аз ягонагӣ ва бехудӣ ӯро насибӣ набошад .

ای دوست دانی که این حزن از چه باشد؟ مگر از آن بزرگ نشنیده‬‌ای که گفت: همه مریدان در آرزوی مقام پیران باشند، و جمله‌ی پیران در مقام تمنای مریدان باشند زیرا که پیران از خود بیرون آمده باشند. آنکس که با خود باشد حظ و لذت چون یابد؟ مگر آن بزرگ از اینجا گفت که همه در عالم در آرزوی آنند که یک لحظه ایشان را از خود بستانند، و من در آرزوی آنم تا مرا یک لحظه به من دهند و مریدان با خود باشند و آنکه با خود باشد از یگانگی و بی‌خودی او را نصیبی نباشد.

Дариғо ман худ кадом ва ту ки ? ! ин сухан дар ҳақиқат худ намегунҷад , дар олами шариъат куҷо гунҷад ? ! ту ҳануз ҷамоли шариъати надидае , ҷамоли ҳақиқат кӣ бинӣ ? ! ва агар хоҳӣ ки инро мисол гӯям гӯши дор : парвона ки ошиқ оташаст ӯро ҳеҷ ҳаззӣ нест аз оташ то давраст магар аз нур ӯ ; ва чун худро бар оташ занад бе худ шавад ва аз ӯ ҳеҷ парвонагӣ бинмоанду ҷумла оташ шавад . Чаҳ гӯйии оташ аз оташи ҳеҷ баҳра баргирад ? ва чун ки оташ набошад парвонаи ғайр оташ бошад , чаҳ баҳра ёбад аз оташ ? ин сухан на дар хур ту бошад ту ҳамаи рӯз май гӯйӣ :

دریغا من خود کدام و تو که؟! این سخن در حقیقت خود نمی‬‌گنجد، در عالم شریعت کجا گنجد؟! تو هنوز جمال شریعت ندیده‌‬ای، جمال حقیقت کی بینی؟! و اگر خواهی که این را مثال گویم گوش دار: پروانه که عاشق آتش است او را هیچ حظی نیست از آتش تا دور است مگر از نور او؛ و چون خود را بر آتش زند بی‌خود شود و از او هیچ پروانگی بنماند و جمله آتش شود. چه گویی آتش از آتش هیچ بهره برگیرد؟ و چون که آتش نباشد پروانه غیر آتش باشد، چه بهره یابد از آتش؟ این سخن نه در خور تو باشد تو همه روز می‬‌گویی:

Дариғо магари он бузург аз ӣнҷо гуфт ки агар сина ӣ камтарин мӯрча бишкофӣ , чандонеи ҳузни ишқи худо аз сина ӣ ӯ ба дар ояд ки ҷаҳониро пар гирданд . Шайх мо гуфт : шайхи Абдуллоҳи Ансорӣ дар муноҷоти ин калимот бисёр гуфтӣ : худовандо мо бо худему худии мо дар хур ту нест , ва ту бе мое ва бе мое мо дархур мо нест . « أлблоءи муваккили болأнбёءи сами болأўлёء » ин бошад , яъне ки ту бо балоеу бало дар хур мо нест ва мо бо ҳавоӣаму ҳавои дархур ту нест . Аммо ҳарчӣ бар тан ояд он азоб бошад , ва ҳарчӣ бар дил ояд он бало бошад .

دریغا مگر آن بزرگ از اینجا گفت که اگر سینه‌ی کمترین مورچه بشکافی، چندانی حزن عشق خدا از سینه‌ی او به در آید که جهانی را پر گرداند. شیخ ما گفت: شیخ عبداللّه انصاری در مناجات این کلمات بسیار گفتی: خداوندا ما با خودیم و خودی ما در خور تو نیست،و تو بی مایی و بی مایی ما درخور ما نیست. «أَلبَلاءُ مُوکّلٌ بِالأَنْبِیاءِ ثُمَّ بالأَوْلیاء» این باشد، یعنی که تو با بلایی و بلا در خور ما نیست و ما با هواییم و هوا درخور تو نیست. اما هرچه بر تن آید آن عذاب باشد، و هرچه بر دل آید آن بلا باشد.

Дариғо ту пиндорӣ ки бало ҳар касро диҳанд ? ! ту аз бало чаҳ хабари дорӣ ? бош то ҷои рисӣ ки балои худоро ба ҷони бихарӣ . Магари шблӣ аз ӣнҷо гуфт : бори худоёи ҳамаи каси туро аз баҳри лутфу роҳат май ҷӯянд ва ман туро аз баҳр бало меҷӯям . Бош то « ҷазбаи ман ҷазбот алҳақ » бо ту кимиёгарии бикунад ; онгоҳи бадоне ки бало чаҳ бошад ! магари Мустафо аз ӣнҷо гуфт : « إни аллоҳи иҷрби алмؤмнини болблоءи комаи иҷрби أҳдкми алзҳби болнор » мегуяд : ҳамчинонкии зарро озмоиш кунанд ба бута ӣ оташ , муъминро ҳамчунин озмоиш кунанд ба бало . Бояд ки муъмини чандон бало кашад ки айн бало шаваду балои айн ӯ шавад ; онгоҳ аз бало бехабар монад . Дариғо « إни алмулуки إзои дхлўои қарияи أФсдўҳо » ин маънӣ бошад . Ҷамоатӣ ки азобро бало хонанд ё бало донанд , ин мегӯйанд ки эй бечораи бало , нишон вло дораду қурбат бо вай сироят дораду азоб баъдаст . Аз баъд то қурб бибин ки чанд масофат дорад ! ин байтҳо бишинав :

دریغا تو پنداری که بلا هر کس را دهند؟! تو از بلا چه خبر داری؟ باش تا جای رسی که بلای خدا را به جان بخری. مگر شبلی از اینجا گفت: بار خدایا همه کس ترا از بهر لطف و راحت می‌جویند و من ترا از بهر بلا می‌جویم. باش تا «جَذْبَةٌ مِنْ جَذَباتِ الحَقّ» با تو کیمیاگری بکند؛ آنگاه بدانی که بلا چه باشد! مگر مصطفی از اینجا گفت: «إنَّ اللّهَ یُجَرِّبُ المُؤْمِنینَ بِالبَلاءِ کَما یُجَرِّبُ أحَدُکُمْ الذَّهَبَ بِالنّارِ» می‬‌گوید: همچنانکه زر را آزمایش کنند به بوته‌ی آتش، مؤمن را همچنین آزمایش کنند به بلا. باید که مؤمن چندان بلا کشد که عین بلا شود و بلا عین او شود؛ آنگاه از بلا بی‌خبر ماند. دریغا «إنَّ المُلوکَ إِذا دَخَلُوا قَرْیَةً أَفْسَدُوها» این معنی باشد. جماعتی که عذاب را بلا خوانند یا بلا دانند، این می‌گویند که ای بیچاره بلا، نشان ولا دارد و قربت با وی سرایت دارد و عذاب بعد است. از بعد تا قرب ببین که چند مسافت دارد! این بیتها بشنو:

Дариғо аз он бузурги ншнўдаҳ эй ки гуфт : « лӣси бсодқи фии даъвии алъшқи ман лами итлззи бзрби алмъшўқ » . Ҳаркии ҷафоӣ маъшӯқ накушуд , қадари вафоӣ ӯ надонад ; ҳаркии фироқ маъшӯқ начишад , лиззати висол ӯ наёбад ; ҳаркии дашноми маъшӯқ лутф надонад , аз маъшӯқ давр бошад . Маъшӯқ аз баҳри ноз бояд на аз баҳри роз .

دریغا از آن بزرگ نشنوده‌‬ای که گفت: «لَیْسَ بِصادِقٍ فی دَعْوَی الْعِشْقِ مَن لَمْ یَتَلذَّذْ بِضَرْبِ المَعْشُوقِ». هرکه جفای معشوق نکشد، قدر وفای او نداند؛ هرکه فراق معشوق نچشد، لذت وصال او نیابد؛ هرکه دشنام معشوق لطف نداند، از معشوق دور باشد. معشوق از بهر ناز باید نه از بهر راز.

Дариғо аввали ҳарфӣ ки дар лавҳи маҳфӯз пайдо омад , лафз « муҳаббат » буд ; пас нуқта « б » бо нуқта ӣ « навен » муттасил шуд , яъне « меҳнат » шуд . Магари он бузург аз ӣнҷо гуфт ки дар ҳар Лутфӣ , ҳазор қаҳр таъбия кардаанд ; ва дар ҳар роҳатӣ , ҳазор шарбат ба заҳр омехтаанд .

دریغا اول حرفی که در لوح محفوظ پیدا آمد، لفظ «محبت» بود؛ پس نقطهٔ «ب» با نقطه‌ی «نون» متصل شد، یعنی «محنت» شد. مگر آن بزرگ از اینجا گفت که در هر لطفی، هزار قهر تعبیه کرده‌‬اند؛ و در هر راحتی، هزار شربت به زهر آمیخته‌‬اند.

эй азиз ӯ чандон арбада кунад бо бандагони худ ки бим он бошад ки дӯстон ӯ паст ва нест шаванд ; ва бо ин ҳама , ҷузи ин хитоб набошад ки « ё أиҳои аллазӣнаи омнўои асбрўоу собрўои вробтўои вотқўои аллоҳи лълкми тФлҳўн » ин сабри онгоҳи тавон кардан ки собир , тхлқ ёбад ба сифати сабри худо ки як ном ӯ инаст ки « алсбўр » . Магари ин калима нашунидае ки ӯ Довӯдро гуфт : « тхлқи бохаллоқии вإни ман أхлоқии алсбўр » ? дариғо аз сабру сабур чаҳ тавон гуфтан ! « восбри лҳкми рбки Фإнки бأъинно » баёни ин ҳама кардааст .

ای عزیز او چندان عربده کند با بندگان خود که بیم آن باشد که دوستان او پست و نیست شوند؛ و با این همه، جز این خطاب نباشد که «یا أیُّها الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَرابطُوا واتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّکُم تُفْلِحُونَ» این صبر آنگاه توان کردن که صابر، تخلق یابد به صفت صبر خدا که یک نام او اینست که «الصَّبُور». مگر این کلمه نشنیده‌‬ای که او داود را گفت: «تَخَلَّقْ بَاَخْلاقِی وَإِنَّ مِنْ أخلاقِیَ الصَّبُورِ»؟ دریغا از صبر و صبور چه توان گفتن! «واصْبِرْ لِحُکْمِ رَبِّکَ فَإِنَّکَ بِأَعْیُنِنا» بیان این همه کرده است.

эй дӯсти доне ки шукри ин мақом чаҳ бошад ? солик чун бинои ин халъат шавад , чандонеи шукр бар худ воҷиб бинад ки худро қосир донад аз шукри ин неъмат . « вإн тъдўо наамма аллоҳи лотҳсўҳо » шарҳи ин шукр мекунад ки чун худро маҳв бинад , дар миён « أлҳмдллаҳи алзии ?лаи мо фии алсмўоти вмоФии алأрз » Нидо дар диҳанд аз олами илоҳят ки мо худ , ба ниёбати ту аз ту шукр худ кунем ,у шукри худро биҷои шукри ту маҳсӯб дорем . Магар аз номҳои ӯ яке « шакур » ва яке « ҳамид » нахондае ? яъне « ҳамд нафса бнФсаҳ » « шакур » ӯаст ки туро шукр кунад ба ниёбати ту . Дариғо магари он бузург аз ӣнҷо гуфт ки « шукрати алрби болрб » ! ва ту қадари ин калима чаҳ доне ! қадари ин калима касе донад ки « урфати рабии брбӣ » ӯро рӯй намӯда бошад . Аз олами ғайб , бо дӯстӣ аз дӯстон худ гуфтанд : аз ту ба ҳақиқат шокир ӯст ; пас « шукри алрб нафса бнФсаҳи Фҳўи алшкўр » .

ای دوست دانی که شکر این مقام چه باشد؟ سالک چون بینای این خلعت شود، چندانی شکر بر خود واجب بیند که خود را قاصر داند از شکر این نعمت. «وَإنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللّهِ لاتُحْصُوها» شرح این شکر می‌کند که چون خود را محو بیند، در میان «ألحَمْدُلِلّهِ الَّذی لَهُ ما فی السَّمواتِ وَمافی الأَرضِ» ندا در دهند از عالم الهیت که ما خود، به نیابت تو از تو شکر خود کنیم، و شکر خود را بجای شکر تو محسوب داریم. مگر از نامهای او یکی «شکور» و یکی «حمید» نخوانده‌‬ای؟ یعنی «حَمَدَ نَفْسَهُ بِنَفْسِهِ» «شکور» او است که ترا شکر کند به نیابت تو. دریغا مگر آن بزرگ از اینجا گفت که «شَکَرْتُ الرَّبَ بالرَّبَ»! و تو قدر این کلمه چه دانی! قدر این کلمه کسی داند که «عَرَفْتُ رَبِّی بِرَّبی» او را روی نموده باشد. از عالم غیب، با دوستی از دوستان خود گفتند: از تو به حقیقت شاکر اوست؛ پس «شَکَرَ الرَّبُ نَفْسَه بِنَفْسِهِ فَهُوَ الشَکُورُ».

Ин шукр рӯҳ бошад ; шукри қолабро иборат ин бошад ки Мустафо - слъм - мегуяд : « إзои қоли алъбди أлҳмди ллаҳи малаъи нураи алأрзи вإзои қолҳо сонёи малаъи нураи алсмўоти волأрзи возои қолҳо солсои малаъи нураи мобайни алсмоءи волأрз » . Аз шукри забону қолаб , осмону замини пар аз нур шавад . Ин шукри неъмат « вхлқи лаками моФии алсмўоти вмои фии алأрз ҷмиъо манеҳ » бошад .

این شکر روح باشد؛ شکر قالب را عبارت این باشد که مصطفی- صلعم- میگوید: «إِذا قال العَبْدُ ألْحَمدُ لِلّهِ مَلَأَ نُورُهُ الأَرْضَ وَإِذا قالَها ثانِیاً مَلَأً نُورُهُ السَّمواتِ وَالأَرْضَ وَاِذا قالَها ثالِثاً مَلَأَ نُورُهُ مابَیْنَ السَّماءِ وَالأَرْضِ». از شکر زبان و قالب، آسمان و زمین پر از نور شود. این شکر نعمت «وَخلَقَ لَکُم مافِی السَّمواتِ وَما فی الأَرضِ جمیعاً مِنْهُ» باشد.

Доне ки ин ҳамаи соликро кӣ рӯй намояд ? онгоҳ рӯй намояд ки бидон мақом расад ки ҳаллоҷ гуфтааст : « إзои أроди аллоҳи أни иўолии ъбдои ман ибоди фатҳи алайҳи боби аззикр . Сами фатҳи алайҳи боби алқрб , сами أҷлсаҳи алии курсии алтўҳид , сами рафъи анҳу алҳҷби Фироаҳи болмшоҳдаҳ , сами أдхлаҳи дори алФрдониаҳ , сами кашфи анҳу рдоءи алкбрёءи волҷмол , Фإзои вақъи Басраи алии алҷмоли бқии блоҳў , Фҳинӣзи сори алъбди Фонёи вболҳқи боқё , Фўқъи фии ҳифзаи субҳонау таъолии вбрии ман даъовӣ нафса » . Ҳаргиз ндонӣ ки чаҳ мегӯям ! бош то рисӣу бинӣ . Ту ҳануз дар хона ӣ башарияти муқӣм шудае ва дар дасти ҳавоу нафаси гирифторӣ , ин мақомро чаҳ бошӣ ! ?

دانی که این همه سالک را کی روی نماید؟ آنگاه روی نماید که بدان مقام رسد که حلاج گفته است: «إِذا أرادَ اللّهُ أنْ یُوالِیَ عَبْداً مِنْ عِبادِ فَتَحَ عَلیْهِ بابَ الذِّکر. ثُمَّ فَتَحَ عَلَیْهِ بابَ القُرْبِ، ثُمَّ أَجْلَسَهُ عَلی کُرسِیِّ التّوحیدِ، ثُمَّ رَفَعَ عَنْهُ الحُجُبَ فَیَراهُ بِالمُشاهَدَةِ، ثُمَّ أَدْخَلَهُ دارَ الفَردانیَّةِ، ثُمَّ کَشَفَ عَنْهُ رِداءَ الکِبریاء وَالجَمال، فَإذا وَقَعَ بَصَرُهُ عَلَی الجمال بَقِیَ بِلاهُوَ، فَحِینَئِذٍ صارَ العَبْدُ فانِیاً وَبالحقِّ باقِیاً، فَوَقَعَ فی حِفْظه سُبْحانَهُ وَ تَعالی وَبَرِیُ مِنْ دَعاوی نَفْسِهِ». هرگز ندانی که چه می‬‌گویم! باش تا رسی و بینی. تو هنوز در خانه‌ی بشریت مقیم شده‌‬ای و در دست هوا و نفس گرفتاری، این مقام را چه باشی!؟

ӣнҷои туро дар хотир ояд ки ту низ , дар башарияти муқӣм шудае ; агар хоҳӣ ки бадоне . Аз Носириддини бозпурс . Вақт будӣ ки даромадӣ бо ҷамоати муҳибон ;у дарини ҳолат ки маро будӣ , вақт будӣ ки маро бо худ ндодндӣ ; маро аз чашми эшон бпўшонидндӣ , дромдндӣ ,у марои ндидндӣ . Ва вақт будӣ дар ин мақоми як моҳи бмондмии чунонкии ҳечкас марои дрнёФтӣ . Бош то ин ояти туро рӯй намояд ки дар ҳақ исо гуфт : « вмои қтлўаҳи вмои слбўаҳи влкни шбҳлҳм » . Ин ҳама ба чаҳ ёфт ? бидон ёфт ки рифъат дода буданд ӯро . « бали рафъаи аллоҳи إлиаҳ » ин маънӣ бошад .

اینجا ترا در خاطر آید که تو نیز،در بشریت مقیم شده‬‌ای؛ اگر خواهی که بدانی. از ناصرالدین بازپرس. وقت بودی که درآمدی با جماعت محبان؛ و دراین حالت که مرا بودی، وقت بودی که مرا با خود ندادندی؛ مرا از چشم ایشان بپوشانیدندی، درآمدندی، و مرا ندیدندی. و وقت بودی در این مقام یک ماه بماندمی چنانکه هیچکس مرا درنیافتی. باش تا این آیت ترا روی نماید که در حق عیسی گفت: «وَمَا قَتَلوُهُ وما صَلَبُوهُ وَلکِنْ شُبِّهَلَهُم». این همه به چه یافت؟ بدان یافت که رفعت داده بودند او را. «بَلْ رَفَعَهُ اللّهُ إِلَیْهِ» این معنی باشد.

Дариғо наме ёрами гуфтан ки оламҳо зер ва зибр шавад ! саҳли бен Абдуллоҳ ба байн ки чаҳ мегуяд : Мустафо ба қолаб дар кисвати башарият бар тариқи ташаббуҳу тмсл ба халқ намӯд агар на қалб ӯ нур буд , нур бо қолаб чаҳ нисбат дорад ? « қдҷоء кам ман аллоҳи нуру китоби мубин » . Пас агар ӯ нур набӯдӣ ,у қолаб будӣ « втроҳми инзрўўни إлики ваҳми лоибсрўн » худ баён бо худ надоштӣ ; ва агар қолаб доштӣ чунонкӣ аз он ман ва ту бошад чаро соя надоштӣ чунонкӣ мо дорем « кони имшии влозли ?ла » ? эй дӯсти доне ки чаро ӯро соя набӯд ? ҳаргизи офтобро соя дидӣ ? соя сӯрат надорад ; аммо соя ҳақиқат дорад . Чун офтоби иззат аз олами адам , тулӯъ гардад аз олами вуҷӯд , соя ӣ ӯ он омад ки « всроҷои мниро » . Донистӣ ки Муҳамади соя ӣ ҳақ омад ;у ҳаргизи донистае ки соя ӣ офтоби Муҳамад чаҳ омад ? дариғо магар ки нури сиёҳро берун аз нуқта ӣ « ло » надидае то бадоне ки соя ӣ Муҳамад чаҳ бошад ? Абулҳасани бастӣ ҳамин гуяд :

دریغا نمی‬‌یارم گفتن که عالمها زیر و زبر شود! سهل بن عبداللّه به بین که چه می‬‌گوید: مصطفی به قالب در کسوت بشریت بر طریق تشبه و تمثل به خلق نمود اگر نه قلب او نور بود، نور با قالب چه نسبت دارد؟ «قَدْجاءَ کُمْ مِنَ اللّهِ نُورٌ وَ کِتابٌ مُبینٌ». پس اگر او نور نبودی، و قالب بودی «وَتَراهُم یَنْظُروِونَ إِلَیْکَ وَهُم لایُبْصِرُون» خود بیان با خود نداشتی؛ و اگر قالب داشتی چنانکه از آن من و تو باشد چرا سایه نداشتی چنانکه ما داریم «کانَ یَمْشی وَلاظِلَّ لَهُ»؟ ای دوست دانی که چرا او را سایه نبود؟ هرگز آفتاب را سایه دیدی؟ سایه صورت ندارد؛ اما سایه حقیقت دارد. چون آفتاب عزت از عالم عدم، طلوع گردد از عالم وجود، سایه‌ی او آن آمد که «وَسِراجاً مُنیراً». دانستی که محمد سایه‌ی حق آمد؛ و هرگز دانسته‌‬ای که سایه‌ی آفتاب محمد چه آمد؟ دریغا مگر که نور سیاه را بیرون از نقطه‌ی «لا» ندیده‌‬ای تا بدانی که سایه‌ی محمد چه باشد؟ ابوالحسن بستی همین گوید:

Ин сухани дархур ту нест ; дархури ту , он бошад ки бадоне ки соя ӣ Муҳамад , дунё омад чун асли офтоб ғоиб шавад . Чаҳ гӯйӣ ? ! соя монад ? ҳаргиз намонад « явми нтўии алсмоءи ктии алсҷли ллктб » !

این سخن درخور تو نیست؛ درخور تو، آن باشد که بدانی که سایه‌ی محمد، دنیا آمد چون اصل آفتاب غایب شود. چه گویی؟! سایه ماند؟ هرگز نماند «یَوْم نَطوِی السَّماءَ کَطَیِّ السِّجلِّ لِلْکُتُبِ»!

Дариғо чун қолаб бо ҳақиқат шаваду ранг ҳақиқат гирад , иборат аз он инқироз дунё бошад . Чун офтоби ҳақиқат бо адам шавад ; инқирози нур тан бошад . Кофарам агар ман медонам ки чаҳ мегӯям ! дариғо чун гӯянда надонад ки чаҳ мегуяд , шунаванда чаҳ медонад ки чаҳ май шунӯд ! ин худ рафт . Агар қолаби Мустафои чунон будӣ ки аз он ман ва ту , чаро чашмаҳои об аз ангушт ӯ , равон будӣ ва аз он мо равон нест ?у хиў ки афкандии марворид ва лؤлؤ шудӣ ? ва агар як танаи таом ниҳода будандӣ , ба вусӯли даст ӯ зиёдат ва чанд тана шудӣ ,у андҳзори каси насиби бёФтндӣ ,у халқро ин аҷаб ояд ? шайхи Абуумр улувваон , сездаҳ соли ҳеҷ таом нахурд ; онкасро ки таом биҳишт диҳанд , қолаб ӯро бад-ӣни таом чаҳ ҳоҷат бошад ? ва агар хуранд , аз барои мувофиқат халқ хуранд бар тариқ кимиёгарӣ бошад . Аммо мардумон аз ман намешунаванд ,у маро соҳир мехонанд . Ҳамчинонкии исоро муъҷиза дода буданд ки ба нФхҳ‬ эй ки бкрдӣ аз гул , мурғҳо падед омадӣ ;у нобӣно , бенаӣ ёфтӣ ;у мурда , зиндаи гаштӣ . « вإзтхлқи ман алтини кҳиأаҳи алтири бإзнии ФтнФхи фӣҳо Фткўни тирои бإзнии втбрии алأкмаҳи волأбрси бإзнии вإзи тхрҷи аламутии бإзнӣ » ин маънӣ бошад . Ҳамчунин вале худо бошад , ва каромот бошад ва ин бечораро ҳамчунин мебошад .

دریغا چون قالب با حقیقت شود و رنگ حقیقت گیرد، عبارت از آن انقراض دنیا باشد. چون آفتاب حقیقت با عدم شود؛ انقراض نور تن باشد. کافرم اگر من می‌دانم که چه می‌‬گویم! دریغا چون گوینده نداند که چه می‌‬گوید، شنونده چه می‌داند که چه می‌شنود! این خود رفت. اگر قالب مصطفی چنان بودی که از آن من و تو، چرا چشمه‬‌های آب از انگشت او، روان بودی و از آن ما روان نیست؟ و خیو که افکندی مروارید و لؤلؤ شدی؟ و اگر یک تنه طعام نهاده بودندی، به وصول دست او زیادت و چند تنه شدی، و اندهزار کس نصیب بیافتندی، و خلق را این عجب آید؟ شیخ ابوعمر علوان، سیزده سال هیچ طعام نخورد؛ آنکس را که طعام بهشت دهند، قالب او را بدین طعام چه حاجت باشد؟ و اگر خورند، از برای موافقت خلق خورند بر طریق کیمیاگری باشد. اما مردمان از من نمی‬‌شنوند، و مرا ساحر می‌خوانند. همچنانکه عیسی را معجزه داده بودند که به نفخه‬‌ای که بکردی از گِل، مرغها پدید آمدی؛ و نابینا، بینایی یافتی؛ و مرده، زنده گشتی. «وَإِذْتَخْلُقُ مِنَ الطّینِ کَهَیْأَةِ الطَّیْرِ بِإِذْنی فَتَنْفُخُ فیها فَتَکُونُ طَیْراً بِإذْنی وتُبْرِیُّ الأَکْمَهَ وَالأَبرَصَ بإِذْنی وَإذْ تُخْرِجُ المَوْتی بإِذْنی» این معنی باشد. همچنین ولی خدا باشد، و کرامات باشد و این بیچاره را همچنین می‌‬باشد.

Дариғо магар ки кимиёи надидае ки мисро зари холис чигуна мегирданд ? магар ки саҳли тстрӣ аз ӣнҷо гуфт ки « момни набии إлои вела назири фии أмтаҳ » яъне « إлои вела вале фии каромата » . Донам ки шунида бошӣ ин ҳикоят : шабии ману падараму ҷамоатӣ аз аъимма ӣ шаҳри мо , ҳозир будем дар хона ӣ мақдами сӯфӣ . Пас мо рақс мекардему Абӯсаиди тирмизӣ биткӣ мегуфт . Падарам дар бнгрист , пас гуфт : хоҷаи эмоми Аҳмади Ғаззолиро дидам ки бо мо рақс мекард ,у либос ӯ чунин ва чунон буд . Ва нишон медод . Шайх бўсъид гуфт : намеёрам гуфт маргам орзӯ мекунад , ман гуфтам : бимир эй бўсъид , дар соъат биҳуш шуд ва бамурд . Муфтии вақти донеи худ ки бошад , гуфт : чун зиндаро мурда мекунӣ , мурдаро низ зинда кун . Гуфтам : мурда кист ? гуфт : фақиҳи Маҳмӯд . Гуфтам : худовандо фақиҳи Маҳмӯдро зинда кун . Дар соъат зинда шуд .

دریغا مگر که کیمیا ندیده‌‬ای که مس را زر خالص چگونه می‬‌گرداند؟ مگر که سهل تستری از اینجا گفت که «مامِن نَبِیٍّ إِلاّ وَلَهُ نَظیرٌ فی أَمَّتهِ» یعنی «إِلّا وَلَهُ ولِیٌّ فی کِرامَتِهِ». دانم که شنیده باشی این حکایت: شبی من و پدرم و جماعتی از ائمه‌ی شهر ما، حاضر بودیم در خانه‌ی مقدم صوفی. پس ما رقص می‬‌کردیم و ابوسعید ترمذی بیتکی می‌گفت. پدرم در بنگریست، پس گفت: خواجه امام احمد غزالی را دیدم که با ما رقص می‌کرد، و لباس او چنین و چنان بود. و نشان می‌داد. شیخ بوسعید گفت: نمی‬‌یارم گفت مرگم آرزو می‌کند، من گفتم: بمیر ای بوسعید، در ساعت بیهوش شد و بمرد. مفتی وقت دانی خود که باشد، گفت: چون زنده را مرده می‌کنی، مرده را نیز زنده کن. گفتم: مرده کیست؟ گفت: فقیه محمود. گفتم: خداوندا فقیه محمود را زنده کن. در ساعت زنده شد.

Комили аддавлау аддӣни набишта буд , гуфт ки дар шаҳр мегӯйанд ки айни алқзоаҳи даъвӣ худоӣ мекунад ва ба қатли ман фатво медиҳанд . эй дӯст агар аз ту фатво хоҳанд , ту низ фатво май даҳ . Ҳамаро ин васият мекунам ки фатвои ин оят нависанд : « вллаҳи алأсмоءи алҳснии Фодъўаҳи баҳои взрўои аллазӣнаи илҳдўни фии أсмоӣаҳи сиҷзўни бмои конўои иъмлўн » . Ман худ , ин қатл ба дуо мехоҳам дариғо ҳануз давраст ! кӣ буд ? « вмои злки алии аллоҳи бъзиз » . Донам ки гӯйӣ : дуо кадомаст ки дар самоъ гуфта мешавад ? ин байтҳо буд ки Мансури ҳаллоҷ низ пайваста гуфтӣ :

کامل الدولة و الدین نبشته بود، گفت که در شهر می‌گویند که عین القضاة دعوی خدایی می‌کند و به قتل من فتوی می‬‌دهند. ای دوست اگر از تو فتوی خواهند، تو نیز فتوی می‌ده. همه را این وصیت می‌کنم که فتوی این آیت نویسند: «وَلِلَّهِ الأَسماءُ الحُسْنی فادْعُوهُ بِها وَذَرُوا الَّذینَ یُلْحِدُونَ فی أَسْمائِهِ سَیُجْزَوْنَ بِما کانُوا یَعْمَلُونَ». من خود، این قتل به دعا می‬‌خواهم دریغا هنوز دور است! کی بُوَد؟ «وُما ذلِکَ عَلَی اللّهِ بِعَزیزِ». دانم که گویی: دعا کدامست که در سماع گفته می‌شود؟ این بیتها بود که منصور حلاج نیز پیوسته گفتی:

Ҳар касе маънии ин байтҳо надонад , ва худ фаҳм накунад , ин маънӣ аз куҷоу фаҳму идрок аз куҷо ? аммо бо ин ҳама агар май хоҳӣ ки шамае ба порсӣ гуфта шавад , гӯши дор :

هر کسی معنی این بیتها نداند، و خود فهم نکند، این معنی از کجا و فهم و ادراک از کجا؟ اما با این همه اگر می‌خواهی که شمه‬‌ای به پارسی گفته شود، گوش دار:

ӣнҷои туро дар хотир ояд ки Мустафо - слъм - гуфт : « أлноси сӯяи кأснони алмшт » эй дӯсти ин сӯяти дандонҳои шона ба қолаб бошад ки ҷумла ӣ қолабҳо аз ҷиҳати хокяту башарият яке бошанд ; аммо ҳақиқатҳо мухталиф бошанд . Магари нахондае ки « أлноси маодини кмъодни алзҳби волФзаҳ » ? маъдани зар , дар маъдан сим набошад ва ё маъдани мису оҳан ; ҳар яке аз ин гавҳарҳо маъданӣ дорад . Акнӯн бдонкаҳи маъдани кофар , чун маъдани мусулмон ва муъмин набӯд ;у маъдани қалб , чун маъдан нафас набошад .

اینجا ترا در خاطر آید که مصطفی- صلعم- گفت: «أَلنّاسُ سَوِیَّةُ کَأسْنانِ المُشْطِ» ای دوست این سَوَّیْت دندان‌های شانه به قالب باشد که جمله‌ی قالب‌ها از جهت خاکیت و بشریت یکی باشند؛ اما حقیقت‌ها مختلف باشند. مگر نخوانده‌‬ای که «أَلنّاسُ مَعادِنٌ کَمَعادِنِ الذَّهَبِ وَالفِضَّةِ»؟ مَعدن زر، در معدن سیم نباشد و یا معدن مس و آهن؛ هر یکی از این گوهرها معدنی دارد. اکنون بدانکه معدن کافر، چون معدن مسلمان و مؤمن نبود؛ و معدن قلب، چون معدن نفس نباشد.

Агар хоҳӣ тамомтар бишинав аз Мустафо аз ӣнҷо ки гуфт : « лӣси шийъи хирои ман мислаи бأлФи алои алмؤмн » ҳеҷ чиз аз монанди худ ба ҳазор қимат афзӯнӣ надорад магари одамӣ ки мард бошад ки фазилат дорад бар дайгарӣ ба ҳазор дараҷа , ва бошад ки ба ҳафтод ҳазор дараҷа қимат дорад ва бошад ки ба ду ҷаҳон қимат дорад , ва бошад ки ба наҷосат худ дорад . Магари ҷунайд аз ӣнҷо гуфт : « қимаи алмрءи алии қадари ҳамтаҳи вмни канти ҳамтаҳи мо идхлаҳи Фқимтаҳ моихрҷ манеҳ » чунонкӣ ҳиммат бошад , қимат бошад ва ҳар ки ҳиммат ӯ хӯрдан бошад , қимат ӯ фориғ шудан аз наҷосат бошад .

اگر خواهی تمامتر بشنو از مصطفی از اینجا که گفت: «لَیْسَ شَیء خَیراً مِن مِثْلِهِ بِألفِ الّا الْمُؤمِنُ» هیچ چیز از مانند خود به هزار قیمت افزونی ندارد مگر آدمی که مرد باشد که فضیلت دارد بر دیگری به هزار درجه، و باشد که به هفتاد هزار درجه قیمت دارد و باشد که به دو جهان قیمت دارد، و باشد که به نجاست خود دارد. مگر جنید از اینجا گفت: «قِیمَةٌ المَرْء عَلی قَدَر هِمَّتِهِ وَمَن کانَتْ هِمَتُهُ ما یُدْخِلُهُ فَقِیمَتُهُ مایَخرُجُ مِنْهُ» چنانکه همت باشد، قیمت باشد و هر که همت او خوردن باشد، قیمت او فارغ شدن از نجاست باشد.

Дариғо тамҳиди даҳуми оғоз бояд кард ки мақсӯди мо худ ҷумла дараваст . Мустамеъ бош Эй шунаванда . Донеи охир ки чун шунаванда бошӣ , шамае он бошад ки агар низ ин мақоми надорӣ , чун бишинавӣ дилу дарунат гувоҳӣ диҳад бсдқи он ! зеро ки агар дар ботини ту мисли ин калимот чизе набӯдӣ , ин суханҳо худ дар китоб содир нашудӣ ; ва агар содир шудӣ , ҷилвагарӣ аз он ваҷҳ кардандӣ ки худ туро ба мутолиа ӣ он ҷузи залолату куфр ҳосил наомадӣ . Пас ботини ту ин калимотро қабул карда буд « қул луи кони албҳри мдодои лкмоти рабии лнФзи албҳр қабл أни тнФзи калимоти рабии влўҷӣнои бмслаҳи мддо » . Вболлаҳи алтўФиқи волъсмаҳи волрҳмаҳ .

دریغا تمهید دهم آغاز باید کرد که مقصود ما خود جمله دروست. مستمع باش ای شنونده. دانی آخر که چون شنونده باشی، شمه‌ای آن باشد که اگر نیز این مقام نداری، چون بشنوی دل و درونت گواهی دهد بصدق آن! زیرا که اگر در باطن تو مثل این کلمات چیزی نبودی، این سخنها خود در کتاب صادر نشدی؛ و اگر صادر شدی، جلوه‌گری از آن وجه کردندی که خود ترا به مطالعه‌ی آن جز ضلالت و کفر حاصل نیامدی. پس باطن تو این کلمات را قبول کرده بود «قُلْ لَوْ کانَ البَحْر مِداداً لِکَماتِ رَبّی لَنَفَذَ البَحْرُ قَبْلَ أنْ تَنْفَذَ کَلِماتُ رَبِی وَلَوْجِئنا بِمِثْلِهِ مَدَداً». وَبِاللّهِ التَّوفیقُ وَالعِصمةُ والرَّحْمَةُ.