Фасонаи гашт ва куҳан шуд ҳадиси Искандар

فسانه گشت و کهن شد حدیثِ اسکندر

Сухани нави ор ки навро ҳаловатии сет дигар

سخن نو آر که نو را حلاوتی‌ست دگر

Фасонаи куҳану корнома ба дурӯғ

فسانهٔ کهن و کارنامهٔ به دروغ

Ба кор ноед рӯ дар дурӯғ ранҷ мабар

به کار ناید رو در دروغ رنج مبر

Ҳадиси онкии Сикандар куҷо расед ва чаҳ кард

حدیثِ آنکه سکندر کجا رسید و چه کرد

зи бас шунидан гашта сети халқро аз бар

ز بس شنیدن گشته‌ست خلق را از بر

Шунидаам ки ҳадисӣ ки он дубора шавад

شنیده‌ام که حدیثی که آن دوباره شود

Чу сабр гардад талх , ар чаҳ хуш буд чу шукр

چو صبر گردد تلخ، ار چه خوش بود چو شکر

Агар ҳадиси хушу дилпазир хоҳӣ кард

اگر حدیثِ خوش و دل‌پذیر خواهی کرد

Ҳадиси шоҳи ҷаҳони пеши гир ва зин магзар

حدیثِ شاهِ جهان پیش گیر و زین مگذر

Ямини давлати Маҳмӯди шаҳриёри ҷаҳон

یمین دولت محمود شهریار جهان

Хдоигони нкўмнзру нкўмхбр

خدایگان نکومنظر و نکومخبر

Шаҳӣ ки рӯзу шаб ӯро ҷузи ин таманно нест

شهی که روز و شب او را جز این تمنا نیست

Ки чун занад буту бтхонаҳ бар сари бутгар

که چون زند بت و بتخانه بر سر بتگر

Гуҳии зи Ҷайҳун лашкар кашад сӯии Сайҳун

گهی ز جیحون لشکر کشد سوی سیحون

Гуҳии сипаҳи барад аз бохтари сӯии ховар

گهی سپه برد از باختر سوی خاور

зи корнома ӯгар ду достони хуоне

ز کارنامهٔ او گر دو داستان خوانی

Ба ханда ёд кунӣ корҳои Искандар

به خنده یاد کنی کارهای اسکندر

Балии Сикандари сартосари ҷаҳонро гашт

بلی سکندر سرتاسر جهان را گشت

Сафар гузид ва биёбон буриду кӯҳу камар

سفر گزید و بیابان برید و کوه و کمر

Валикин ӯ зи сафари оби зиндагонии ҷуст

ولیکن او ز سفر آب زندگانی جست

Малик , ризои худоу ризои пайғамбар

ملک، رضای خدا و رضای پیغمبر

Вагар ту гӯйӣ дар шаънаш оят аст равост

وگر تو گویی در شأنش آیت است رواست

Неам ман инро мункир ки бошад он мункир

نی‌ام من این را مُنْکِر که باشد آن مُنْکَر

Ба вақти онкии Сикандари ҳаме аморат кард

به وقت آنکه سکندر همی امارت کرد

Набад набувватро бар ниҳодаи қуфл ба дар

نَبُد نبوّت را بر نهاده قفل به در

Ба вақти шоҳи ҷаҳонгар паямбарӣ будӣ

به وقت شاه جهان گر پیمبری بودی

Дивист оят будӣ ба шаъни шоҳи андар

دویست آیت بودی به شأن شاه اندر

Ҳамаи ҳадис Сикандар бидон бузург шудаи сет

همه حدیثِ سکندر بدان بزرگ شده‌ست

Ки дил ба шуғли сафари баст ва дӯст дошт сафар

که دل به شغل سفر بست و دوست داشت سفر

Агар Сикандар бо шоҳи як сафар кардӣ

اگر سکندر با شاه یک سفر کردی

зи асби тозӣ зуд омадӣ фурӯд ба хар

ز اسب تازی زود آمدی فرود به خر

Дарозтар сафар ӯ бидон раҳе бӯда сет

درازتر سفر او بدان رهی بوده‌ست

Ки даҳ зада нагусаста сету крдр аз крдр

که ده زده نگسسته‌ست و کردر از کردر

Малики сипоҳ ба роҳии барад ки дев дар ӯ

ملک سپاه به راهی برد که دیو در او

Шамида гардаду гумроҳу оҷизу музтар

شمیده گردد و گمراه و عاجز و مُضْطَر

Чунин сафар ки шаҳ имсол кард , дар ҳамаи умр

چنین سفر که شه امسال کرد، در همه عمر

Худоӣ донад кӯро наёмада сет ба сар

خدای داند کو را نیامده‌ست به سر

Гумон ки барад ки ҳаргиз касе зи роҳи тароз

گمان که برد که هرگز کسی ز راهِ طراز

Ба сўмнот буд лашкар ва чунин лашкар

به سومنات بَرَد لشکر و چنین لشکر

На лашкарӣ ки мари онро касе бидонади ҳад

نه لشکری که مر آن را کسی بداند حد

На лашкарӣ ки мари онро касе бидонади мар

نه لشکری که مر آن را کسی بداند مر

Шумори лухтӣ аз он бартар аз шумори ҳсӣ

شمار لختی از آن برتر از شمار حصی

Ъдоди бархе аз он бартар аз ъдоди мтр

عداد برخی از آن برتر از عداد مطر

Ба лашкари гшну бекарони назар чаҳ кунӣ ?

به لشکر گشن و بیکران نظر چه کنی؟

Ту даврии раҳи саъбу камии оби нигар

تو دوریِ رهِ صعب و کمیِ آب نگر

Раҳе ки дев дар ӯ гум шудӣ ба вақти завол

رهی که دیو در او گم شدی به وقتِ زوال

Чу мард кам байн дар танги бешаи вақти саҳар

چو مرد کم بین در تنگ‌بیشه وقتِ سحر

Дарозтар зи ғами мустаманди сӯхтаи дил

درازتر ز غمِ مستمندِ سوخته‌دل

Кашидатар зи шаби дардманди хастаи ҷигар

کشیده‌تر ز شبِ دردمندِ خسته‌جگر

Бсди паии андар , даҳ ҷои рег чун серума

بصد پی اندر، ده جای ریگ چون سرمه

Бидиҳ паии андар , сад ҷои санг чун нашутур

بده پی اندر، صد جای سنگ چون نشتر

Чу чашми шӯхи ҳамаи чашмаҳои ӯ бе об

چو چشم شوخ همه چشمه‌های او بی‌آب

Чу қавли сифлаи ҳамеи киштҳои ӯ бе бар

چو قول سفله همی کشت‌های او بی‌بر

Ҳавоӣ ӯ дижаму бод ӯ чу дӯди ҷҳим

هوای او دژم و باد او چو دودِ جحیم

Замин ӯ сияҳу хок ӯ чу хокистар

زمین او سیه و خاک او چو خاکستر

Ҳамаи дарахту миёни дарахти хори кшн

همه درخت و میان درخت خار کشن

На хор балки синони хлндаҳу ханҷар

نه خار بلکه سنان خلنده و خنجر

На мардро сари он кандар он наҳодӣ пай

نه مرد را سر آن کاندر آن نهادی پی

На мурғи родли он кандар он кушодии пар

نه مرغ رادل آن کاندر آن گشادی پر

Ҳамеи з ҷавшан барканд ғайбаи ҷавшан

همی ز جوشن برکند غیبه جوشن

Ҳамеи зи мғФри бигусасти рФрФи мғФр

همی ز مغفر بگسست رفرف مغفر

Савор бо сар андар шудӣ бадву азу

سوار با سر اندر شدی بدو و ازو

Бурун шудӣ ҳамаи тан чун ҳазор пои басар

برون شدی همه تن چون هزار پای بسر

Ҳазор хори шикастаи дараву хастаи азу

هزار خار شکسته درو و خسته ازو

Бчнди ҷои сарв рӯйу пушту паҳлу ва бар

بچند جای سرو روی و پشت و پهلو و بر

Камари кашони сипаҳро ҷудои ҷудо ҳар рӯз

کمر کشان سپه را جدا جدا هر روز

Камари бараҳна бмнзл шудӣ зи ҳиллӣаи зар

کمر برهنه بمنزل شدی ز حلیه زر

Чу пои боз дар он бешаи пари ҷлоҷл буд

چو پای باز در آن بیشه پر جلاجل بود

Стокҳои дарахт аз пашизҳои камар

ستاکهای درخت از پشیزهای کمر

Гуҳии гиёҳӣ пеш омадӣ чу нӯки хаданг

گهی گیاهی پیش آمدی چو نوک خدنگ

Гуҳии заминӣ пеш омадӣ чу рӯй табар

گهی زمینی پیش آمدی چو روی تبر

Дар он биёбони манзилгаҳии аҷоиб буд

در آن بیابان منزلگهی عجایب بود

Ки гар бигӯям касро наёяд он бовар

که گر بگویم کس را نیاید آن باور

Багӯнаи шаб , рӯзии баромади азсри кӯҳ

بگونه شب، روزی برآمد ازسر کوه

Ки ҳечгуна бар он коргар нагашт басар

که هیچگونه بر آن کارگر نگشت بصر

Намози пешини ангушти хеши робрдст

نماز پیشین انگشت خویش رابردست

Ҳаме надидам ман ин аҷоибасту ъбр

همی ندیدم من این عجایبست و عبر

Аҷабтар онкии маликро чунин ҳаме гуфтанд

عجب تر آنکه ملک را چنین همی گفتند

Ки андарин раҳи мори ду сар буд бимр

که اندرین ره مار دو سر بود بیمر

Туро бузург сипоҳӣаст вена дароз раҳеаст

ترا بزرگ سپاهیست وین دراز رهیست

Ҳамаи саросари пари хору мору лўраҳу ҷир

همه سراسر پر خار و مار و لوره و جر

Бшб чу хуфта буд марди сари براردи мор

بشب چو خفته بود مرد سر برآرد مار

Ҳаме кашад бнФси хуфта то барояд хур

همی کشد بنفس خفته تا برآید خور

Чўхўр барояд ва гармӣ бамурд хуфта расад

چوخور برآید و گرمی بمرد خفته رسد

Сабк нагардад зон хоб то гуҳи маҳшар

سبک نگردد زان خواب تا گه محشر

Хдоигони ҷаҳон зон сухан наяндешед

خدایگان جهان زان سخن نیندیشید

Сипаҳ баранд биорӣ эзади довар

سپه براند بیاری ایزد داور

Бад-ӣни дуруштӣу зиштии раҳе ки кардам ёд

بدین درشتی و زشتی رهی که کردم یاد

Гузора кард бтўФиқи холиқи Акбар

گذاره کرد بتوفیق خالق اکبر

Пиёдагонро як як бихонад ва уштур дод

پیادگان را یک یک بخواند و اشتر داد

Бтўшаҳ кард сафар бар мусофирон чу ҳзр

بتوشه کرد سفر بر مسافران چو حضر

Ҷмозаҳҳоро дар бодия дамодам кард

جمازه ها را در بادیه دمادم کرد

Боб кард ҳамаи реги он биёбон тар

بآب کرد همه ریگ آن بیابان تر

Бсохт аз паии пас мондагону гумшудагон

بساخت از پی پس ماندگان و گمشدگان

Миёни бодияҳо ҳавзҳои чун кавсар

میان بادیه ها حوضهای چون کوثر

Ҳамаи сипаҳро зон бодия бурун оварад

همه سپه را زان بادیه برون آورد

Шукуфта чун гули сероби вҳмчўи нилӯфар

شکفته چون گل سیراب وهمچو نیلوفر

Бидон раҳи андари чандини ҳисору шаҳри бузург

بدان ره اندر چندین حصار و شهر بزرگ

Хароб карду бикунади асл ҳар як аз бен ва бар

خراب کرد و بکند اصل هر یک از بن و بر

Нахусти лдрўаҳ каз рӯй бурҷи вбораҳи он

نخست لدروه کز روی برج وباره آن

Чу кӯҳ кӯҳ фурӯрихт оҳану мармар

چو کوه کوه فروریخت آهن و مرمر

Ҳисор ӯ қавӣу бораи ҳисори қавӣ

حصار او قوی و باره حصار قوی

Ҳисорён ҳама бирасон шери шарзаи нар

حصاریان همه برسان شیر شرزه نر

Муборизонеи ҳамдасту лашкарии ҳампушт

مبارزانی همدست و لشکری همپشت

Диранги пеша ба фару шитоби кор ба кар

درنگ پیشه به فر و شتاب کار به کر

Набард кардау андар набард ёфта даст

نبرد کرده و اندر نبرد یافته دست

Далер гаштау андари далерии астмгр

دلیر گشته و اندر دلیری استمگر

Чу чикўдр ки чаҳ сандӯқҳои гавҳар ёфт

چو چیکودر که چه صندوقهای گوهر یافت

Бкўаҳи поя ӯ шаҳриёри шери шукр

بکوه پایه او شهریار شیر شکر

Чу кӯҳи Албурз , он кӯҳи кондрўи симурғ

چو کوه البرز، آن کوه کاندرو سیمرغ

Гирифт маскан ва бозол шуд сухани густар

گرفت مسکن و بازال شد سخن گستر

Чигуна кӯҳии чўнонкаҳ аз баландии он

چگونه کوهی چونانکه از بلندی آن

Ситорагонро гӯйӣ фурӯд ӯст мақар

ستارگان را گویی فرود اوست مقر

Муборизоне бар теғ ӯ бтиғ гузошт

مبارزانی بر تیغ او بتیغ گذاشت

Ки ҳар якеро сад банда буд чун антар

که هر یکی را صد بنده بود چون عنتر

Чу наҳри вола ки андари диёр ҳинд баем

چو نهر واله که اندر دیار هند بهیم

Ба наҳри вола ҳаме кард бар шаҳони муфаххар

به نهر واله همی کرد بر شهان مفخر

Бузурги шаҳрии вдршҳри кохҳои бузург

بزرگ شهری ودرشهر کاخهای بزرگ

Расидаи конгресси кохҳо ба ду пайкар

رسیده کنگره کاخها به دو پیکر

Бдхли неку бтрбти хушу боби тамом

بدخل نیک و بتربت خوش و بآب تمام

Ба киштманди вббоғ ва бабўсатон брўр

به کشتمند وبباغ و ببوستان برور

Дивист пели дмони пеши вдаҳи ҳазор савор

دویست پیل دمان پیش وده هزار سوار

Навад ҳазор пиёдаи муборизу сафдар

نود هزار پیاده مبارز و صفدر

Ҳамеша рой баем андрўи муқӣми бадӣ

همیشه رای بهیم اندرو مقیم بدی

Нишаста эмину дили пари нишоту нозу бтр

نشسته ایمن و دل پر نشاط و ناز و بطر

Чўмндҳир ки дар мндҳири ҳавзӣ буд

چومندهیر که در مندهیر حوضی بود

Чунонкӣ хира шудӣ андрўи ду чашми фикр

چنانکه خیره شدی اندرو دو چشم فکر

Чигуна ҳавзии чўнонкаҳ ҳар чаҳ бндишм

چگونه حوضی چونانکه هر چه بندیشم

Ҳаме надонам гуфтани сафоташи андари хур

همی ندانم گفتن صفاتش اندر خور

зи дастбурд ҳакямон бирав падеди нишон

ز دستبرد حکیمان برو پدید نشان

Змолҳои фаровон бирав падеди асар

زمال های فراوان برو پدید اثر

Фуроти паҳнои ҳавзии бсди ҳазор амал

فرات پهنا حوضی بصد هزار عمل

Ҳазор бткдаҳи хиради гирди ҳавзи андар

هزار بتکده خرد گرد حوض اندر

Бузурги бткдаҳ эй пешу дармеонаши бутӣ

بزرگ بتکده ای پیش و درمیانش بتی

Бҳсни моҳи валикини бқомти ърър

بحسن ماه ولیکن بقامت عرعر

Дигар чу деви лўораҳ ки ҳамчуи деви сипед

دگر چو دیو لواره که همچو دیو سپید

Падед буд сари афроштаи миёни гузар

پدید بود سر افراشته میان گذر

Дарави дарахтон чун гўзи ҳиндӣу пўпл

درو درختان چون گوز هندی و پوپل

Ки ҳар дарахт бсолӣ диҳад мукаррар бар

که هر درخت بسالی دهد مکرر بر

Яке ҳисори қавӣ бар карони шаҳру дарав

یکی حصار قوی بر کران شهر و درو

з бут прессатон гирди омадаи яке мъшр

ز بت پرستان گرد آمده یکی معشر

Бикушт мардуму бтхонаҳҳо бкндў бсухт

بکشت مردم و بتخانه ها بکندو بسوخت

Чунонкии бткдаҳи дорнӣу тониср

چنانکه بتکده دارنی و تانیسر

Нараст азуи барраи андари магар касе ки бимонад

نرست ازو بره اندر مگر کسی که بماند

Наҳуфтаи зери хасӣ чун баем шавам ахтар

نهفته زیر خسی چون بهیم شوم اختر

НҳФтгонрои ноҷуста зон қабл бгзошт

نهفتگانرا ناجسته زان قبل بگذاشت

Ки шуғл дошт ҷузи он , он шаҳи Фриштаҳи фар

که شغل داشت جز آن، آن شه فریشته فر

Ксикаҳи бткдаҳ сўмнот хоҳад кунад

کسیکه بتکده سومنات خواهد کند

Ба ҷустагон накунад рӯзгори хеши ҳадар

به جستگان نکند روزگار خویش هدر

Малики ҳамеи бтбаҳ кардан манот шитофт

ملک همی بتبه کردن منات شتافت

Шитоб ӯ ҳам азин рӯй бӯда буд магар

شتاب او هم ازین روی بوده بود مگر

Маноту лоату ъзӣ дар Маккаи се бут буданд

منات و لات و عزی در مکه سه بت بودند

зи дастбурди бути орои он замони озр

ز دستبرد بت آرای آن زمان آزر

Ҳамаи ҷаҳони ҳамеи он ҳар се бут парастиданад

همه جهان همی آن هر سه بت پرستیدند

Ҷузи он касе ки бадв буд аз худои назар

جز آن کسی که بدو بود از خدای نظر

Ду зон паямбар бишикаст ва ҳар дуро онрўз

دو زان پیمبر بشکست و هر دو را آنروز

Фиканда буд ситони пеши каъбаи пои сипар

فکنده بود ستان پیش کعبه پای سپر

Манотро зи миёни кофарони бдздиднд

منات را ز میان کافران بدزدیدند

Бкшўрӣ дигар андохтанд аз он кишвар

بکشوری دگر انداختند از آن کشور

Бҷоигоҳӣ каз рӯзгори одами боз

بجایگاهی کز روزگار آدم باز

Бар он замин нанишаст ва нарафт ҷузи кофар

بر آن زمین ننشست و نرفت جز کافر

зи баҳри он бут , бтхонаҳ эй банно карданд

ز بهر آن بت، بتخانه ای بنا کردند

Бсди ҳазор тамосил ва сад ҳазор сувар

بصد هزار تماثیل و صد هزار صور

Бакори бурданд аз ҳар сӯеи тақарруб ро

بکار بردند از هر سویی تقرب را

Чу таҳтаи санг бар он хона , таҳтаи таҳтаи зар

چو تخته سنگ بر آن خانه ، تخته تخته زر

Ба бткдаҳ дар , бутро хазина Эй карданд

به بتکده در، بت را خزینه ای کردند

Дар он хазинаи бсндўқҳои пел , гуҳар

در آن خزینه بصندوقهای پیل، گهر

Гуҳар хариданд ӯ робшҳрҳои чандон

گهر خریدند او رابشهرها چندان

Ки сайри гашти зи гавҳари фуруш , гавҳари хар

که سیر گشت ز گوهر فروش، گوهر خر

Баробари сари бути каллае фурӯ ҳаштанд

برابر سر بت کله ای فرو هشتند

Нигор кор ба ёқӯту бофта ба дрр

نگار کار به یاقوت و بافته به درر

зи зари пухтаи яке ҷӯад сохтанд ӯ ро

ز زر پخته یکی جود ساختند او را

Чу кӯҳи оташ ва гавҳар бирав биҷои шарар

چو کوه آتش و گوهر برو بجای شرر

Хароҷи мамлакатии тоҷ ва афсараш бӯда сет

خراج مملکتی تاج و افسرش بوده ست

Каминаи чизи ваии он тоҷ буд ва он афсар

کمینه چیز وی آن تاج بود و آن افسر

Пас онгаҳ онро карданд сўмноти лақаб

پس آنگه آنرا کردند سومنات لقب

Лақаб ки дид ки номи андрў буд мзмр

لقب که دید که نام اندرو بود مضمر

Хабар фиканданд андари ҷаҳон ки аз дарё

خبر فکندند اندر جهان که از دریا

Бутии баромади зингўнаҳу бад-ӣни пайкар

بتی برآمد زینگونه و بدین پیکر

Мудаббир ҳама халқасту кирдигори ҷаҳон

مدبر همه خلقست و کردگار جهان

Зё диҳанда шамсасту нури бахши қамар

ضیا دهنده شمسست و نور بخش قمر

Бълми ин буд андари ҷаҳони салоҳу фасод

بعلم این بود اندر جهان صلاح و فساد

Бҳкм ин равад андари ҷаҳони қазоу қадар

بحکم این رود اندر جهان قضا و قدر

Гуруҳ дигар гуфтанд , не ки ин бут ро

گروه دیگر گفتند، نی که این بت را

Бросмони барин буд ҷойгоҳу мақар

برآسمان برین بود جایگاه و مقر

Касе наёвард инро бад-ӣни мақом ки ин

کسی نیاورد این را بدین مقام که این

зи осмони бахудии худомадаи сет эдар

ز آسمان بخودی خودآمده ست ایدر

Бад-ӣн бигӯед рӯз ва бидон бигӯед шаб

بدین بگوید روز و بدان بگوید شب

Бад-ӣн бигӯед баҳр ва бидон бигӯед бар

بدین بگوید بحر و بدان بگوید بر

Чу ин зи дарёи сари барзад ва бхшк омад

چو این ز دریا سر برزد و بخشک آمد

Суҷуди крдндоини роҳмаҳи наботу шаҷар

سجود کردنداین راهمه نبات و شجر

Ба шери хеши мар ӯро бишуст гов ва кунун

به شیر خویش مر اورا بشست گاو و کنون

Бад-ӣн тақарруб хонанд говро модар

بدین تقرب خوانند گاو را مادر

зи баҳри сангии чандини ҳзорхлқи худоӣ

ز بهر سنگی چندین هزارخلق خدای

Бқўли деви фурӯи ҳашта бар хатари лангар

بقول دیو فرو هشته بر خطر لنگر

Фариза ҳар рӯзи он сангро бшстндӣ

فریضه هر روز آن سنگ را بشستندی

Ба оби гунг ва ба шер ва ба заъфарону шукр

به آب گنگ و به شیر و به زعفران و شکر

зи баҳр шустани оби бути зи гунг ҳар рӯзӣ

ز بهر شستن آب بت ز گنگ هر روزی

Ду ҷом об раседӣ фузун зада соғар

دو جام آب رسیدی فزون زده ساغر

Аз оби гунг чаҳ гӯям ки чндФрснгст

از آب گنگ چه گویم که چندفرسنگست

Ба сўмноти бдонҷоигоаҳи зулату шар

به سومنات بدانجایگاه زلت و شر

Гуҳ гирифтани хури сад ҳазор кӯдаку мард

گه گرفتن خور صد هزار کودک و مرد

Бадв шудандӣ фарёди хоҳу пӯзиш гар

بدو شدندی فریاد خواه و پوزش گر

зи кофарон ки шудандӣ ба сўмнот ба ҳаҷ

ز کافران که شدندی به سومنات به حج

Ҳаме гусаста нагаштӣ барраи нафари зи нафар

همی گسسته نگشتی بره نفر ز نفر

Худоӣ хонанд он сангро ҳамеи шмнон

خدای خوانند آن سنگ را همی شمنان

Чаҳ биҳдаҳ сет суханаст ин ки хокашон бар сар

چه بیهده ست سخنست این که خاکشان بر سر

Худои ҳукм чунон карда бўдкони бут ро

خدای حکم چنان کرده بودکان بت را

Зҷои бркндони шаҳриёри дайн парвар

زجای برکندآن شهریار دین پرور

Бидон ният ки мар ӯро бимика бози барад

بدان نیت که مر او را بمکه باز برد

Бикунади воинк бо моҳмии барад ҳамбар

بکند واینک با ماهمی برد همبر

Чу бути бикунад аз онҷоу молу зари бардошт

چو بت بکند از آنجا و مال و زر برداشت

Бадасти хеш ба бтхонаҳ дар фиканд озар

بدست خویش به بتخانه در فکند آذر

Брҳмнонро чндонкаҳ дид сар бурид

برهمنان را چندانکه دید سر برید

Бурӣда ба , сари он каз ҳудо битобад сар

بریده به، سر آن کز هدی بتابد سر

зи хӯни кушта каз он бткдаҳ бдрё ронад

ز خون کشته کز آن بتکده بدریا راند

Чу сурх лола шуд , обии чўсбзи сиснбр

چو سرخ لاله شد، آبی چوسبز سیسنبر

з бут прессатон чандон бикушт ва чандон баст

ز بت پرستان چندان بکشت و چندان بست

Ки кушта буду гирифтаи зи хонён ба ктар

که کشته بود و گرفته ز خانیان به کتر

Худоӣ донад конҷо чаҳ мояи мардум буд

خدای داند کآنجا چه مایه مردم بود

Ҳама дар орзӯии ҷангу ҷангро аз дар

همه در آرزوی جنگ و جنگ را از در

Миёни бткдаҳи устодаи силеҳи бчнг

میان بتکده استاده سلیح بچنگ

Чу рӯзи ҷанги миёни масоф , рустами зар

چو روز جنگ میان مصاف، رستم زر

Хаданги туркӣ бар рӯйу сар ҳаме хӯрданд

خدنگ ترکی بر روی و سر همی خوردند

Ҳаме наомад бар рӯишони падеди ғайр

همی نیامد بر رویشان پدید غیر

Баҷанг ҷилдӣ карданд , лекини охири кор

بجنگ جلدی کردند، لیکن آخر کار

Бтири султони бурданди умри хеши басар

بتیر سلطان بردند عمر خویش بسر

Хдоигонро андари ҷаҳони ду ҳоҷат буд

خدایگان را اندر جهان دو حاجت بود

Ҳамеша ин ду ҳамеи хости зоизди довар

همیشه این دو همی خواست زایزد داور

Яке ки ҷойгаҳи ҳаҷи ҳиндӯони бикунад

یکی که جایگه حج هندوان بکند

Дигар ки ҳаҷ кунаду бӯса бар диҳад бҳҷр

دگر که حج کند و بوسه بر دهد بحجر

Яке аз он ду муроди бузург ҳосил кард

یکی از آن دو مراد بزرگ حاصل کرد

Дигар бъўни худоӣ бузург карда шимур

دگر بعون خدای بزرگ کرده شمر

Хароб кардани бтхонаҳи хирад кор набӯд

خراب کردن بتخانه خرد کار نبود

Бидонча карда биёбад малики савобу самар

بدانچه کرده بیابد ملک ثواب و ثمر

Чўдли з сӯхтани сўмнот фориғ кард

چودل ز سوختن سومنات فارغ کرد

Гирифт роҳи бадари бози рафтагон дигар

گرفت راه بدر باز رفتگان دگر

Хамии зи гардиши дарёи бароа пеш омад

خمی ز گردش دریا براه پیش آمد

Гусаста шуд зи раҳи умеди мардумон яксар

گسسته شد ز ره امید مردمان یکسر

Набӯд раҳбари кони халқро биҷустӣ роҳ

نبود رهبر کان خلق را بجستی راه

Набӯд мумкини кони обро кунанд ъбр

نبود ممکن کان آب را کنند عبر

Сӯии дирозои икмоаҳи роҳи вайрон буд

سوی درازا یکماه راه ویران بود

Раҳеи бсъбӣу зиштӣ дар он диёри смр

رهی بصعبی و زشتی در آن دیار سمر

зи сӯии паҳнои чндонкаҳи киштеи ду се рӯз

ز سوی پهنا چندانکه کشتیی دو سه روز

Ҳаме равад чу равад мурғи гуруснаи сӯии хур

همی رود چو رود مرغ گرسنه سوی خور

Даруни дарё мад омадӣ бурузи ду бор

درون دریا مد آمدی بروز دو بار

Чунонкӣ чарх задӣ андари об ӯ чанбар

چنانکه چرخ زدی اندر آب او چنبر

Чу мад боз шудӣ бркронши сайёдон

چو مد باز شدی برکرانش صیادان

Фурӯ шудандӣ вкрдндӣ аз миёнаи ҳазар

فرو شدندی وکردندی از میانه حذر

Малик чу ҳол чунон дид халқро дил дод

ملک چو حال چنان دید خلق را دل داد

Баранд ва гуфт ки ин мояи обро чаҳ хатар

براند و گفت که این مایه آبرا چه خطر

Умеди хеш боязд фиканду пеши сипоҳ

امید خویش بایزد فکند و پیش سپاه

Фиканд бораи фархундаи паии боби андар

فکند باره فرخنده پی بآب اندر

БФоли нек , шаҳи пари дили обро бгзошт

بفال نیک، شه پر دل آب را بگذاشت

Равон шуданд ҳама аз паии шаҳи он лашкар

روان شدند همه از پی شه آن لشکر

Бар омаданд бар он паии зи оби он дарё

بر آمدند بر آن پی ز آب آن دریا

Чунонкӣ гуфтӣ он оби бади ҳамеи Фрғр

چنانکه گفتی آن آب بد همی فرغر

На онкии ҳечкасиро бетон расед осеб

نه آنکه هیچکسی را بتن رسید آسیب

На онкии ҳеҷ касеро бҷон расед зарар

نه آنکه هیچ کسی را بجان رسید ضرر

Ду рӯз ва ду шаб аз онҷои ҳамеи сипоҳи гузашт

دو روز و دو شب از آنجا همی سپاه گذشت

Ки мад наомад ва нагузашт обаш аз мезар

که مد نیامد و نگذشت آبش از میزر

Ҷудои з мардум бигузашт зи оби он дарё

جدا ز مردم بگذشت ز آب آن دریا

Бар аз дивист ҳазор асбу уштури востр

بر از دویست هزار اسب و اشتر واستر

Бад-ӣни тариқи зиздони чунин каромат ёфт

بدین طریق زیزدان چنین کرامت یافت

Ту ин каромати зоҷноси мӯъҷизоти шимур

تو این کرامت زاجناس معجزات شمر

Ҷуз инки гуфтам , чандини ғзот дигар кард

جز اینکه گفتم، چندین غزات دیگر کرد

Бибоз гаштани сӯии мақоми ъзу мақар

بباز گشتن سوی مقام عز و مقر

Ҳисор кунад ҳаро аз баем холӣ кард

حصار کند هه را از بهیم خالی کرد

Баемро бҷҳони он ҳисор буд мФр

بهیم را بجهان آن حصار بود مفر

Қавии ҳисорӣ бар теғи номдор киӣ

قوی حصاری بر تیغ نامدار کهی

Миёни даштии сероби но шудаи зи мтр

میان دشتی سیراب نا شده ز مطر

Миёни санг , яке канда , кандаи гирди ҳисор

میان سنگ، یکی کنده، کنده گرد حصار

На зон амал ки буд кор кардҳои башар

نه زان عمل که بود کار کرد های بشر

На роҳ ёфта хасми андари он ҳисор биҷаҳад

نه راه یافته خصم اندر آن حصار بجهد

На зон ҳисор фурӯд омадӣ яке бхбр

نه زان حصار فرود آمدی یکی بخبر

Вази он ҳисор ба Мансура рӯй кард ва баранд

وز آن حصار به منصوره روی کرد و براند

Бар он шумора куҷо ронад ҳайдар аз хайбар

بر آن شماره کجا راند حیدر از خیبر

Хафиф чун хабари хусрав ҷаҳон бишунид

خفیف چون خبر خسرو جهان بشنید

Давони гузашт ва ба ҷӯии андари аўФтод ва ба ҷир

دوان گذشت و به جوی اندر اوفتاد و به جر

Боби шӯру биёбони пар газанд афтод

بآب شور و بیابان پر گزند افتاد

Бимонадаш хонаи вайрони зи торами вази тзр

بماندش خانه ویران ز طارم وز طزر

Хафифро сипаҳу пели вмоли чандон буд

خفیف را سپه و پیل ومال چندان بود

Ки беш аз он набӯд дар ҳаво ҳамоно зр

که بیش از آن نبود در هوا همانا ذر

Надошт тоқати султон , зи пеш ӯ бигурехт

نداشت طاقت سلطان، ز پیش او بگریخت

Чунон ки зу бигурезанд сад ҳазор дигар

چنان که زو بگریزند صد هزار دگر

Нигоҳ кун ки бад-ӣни як сафар ки кард , чаҳ кард

نگاه کن که بدین یک سفر که کرد، چه کرد

Хдоигони ҷаҳони шаҳриёри шери шукр

خدایگان جهان شهریار شیر شکر

Ҷаҳони бгшт ва аъодӣ бикушту ганҷи бёФт

جهان بگشت و اعادی بکشت و گنج بیافت

Банноӣ куфр бияфканад , инат фатҳу зафар

بنای کفر بیفکند، اینت فتح و ظفر

Зиҳии Музаффари фирӯзи бахти давлати ёр

زهی مظفر فیروز بخت دولت یار

Ки гӯии бардае аз хусравони бФзлу ҳунар

که گوی برده ای از خسروان بفضل و هنر

Аз ин ҳунар ки намӯдӣу раҳ ки паймӯдӣ

از این هنر که نمودی و ره که پیمودی

Шаҳони ғофили сармасти роҳмӣ чаҳ хабар

شهان غافل سرمست راهمی چه خبر

Ту барканораи дарёии шӯр хайма задӣ

تو برکناره دریای شور خیمه زدی

Шаҳон шароб зада бар канораҳои шимур

شهان شراب زده بر کناره های شمر

Ту сўмноти ҳамеи сӯхтӣ ба баҳмани моҳ

تو سومنات همی سوختی به بهمن ماه

Шаҳони дигари авди мусалласу анбар

شهان دیگر عود مثلث و عنبر

Буқати онкии ҳамаи халқи гарм хоб шаванд

بوقت آنکه همه خلق گرم خواب شوند

Ту дар шитоб сафар бӯдаеу ранҷи сҳр

تو در شتاب سفر بوده ای و رنج سهر

Ту он шаҳӣ ки зи баҳри ғзоти рояти ту

تو آن شهی که ز بهر غزات رایت تو

Ба сўмнот равад гоҳи вгаҳ ба колнҷр

به سومنات رود گاه وگه به کالنجر

Хдоигонои зини пас чу рой ғзў кунӣ

خدایگانا زین پس چو رای غزو کنی

Бабри сипоҳи кшни сӯии рӯму сӯии хазар

ببر سپاه کشن سوی روم و سوی خزر

Ба санаду ҳинд касе нест мондаи кони арзад

به سند و هند کسی نیست مانده کان ارزد

Каз он ту шавад онҷо баҷанг як чокар

کز آن تو شود آنجا بجنگ یک چاکر

Хароб кардӣу бимрд хонадон баем

خراب کردی و بیمرد خاندان بهیم

Магар кунӣ пас аз ин қасди хонаи қайсар

مگر کنی پس از این قصد خانه قیصر

Сипаҳ кашидӣ зин рӯй толби дарё

سپه کشیدی زین روی تالب دریا

Бҷоигоҳӣ каз одамӣ набӯд асар

بجایگاهی کز آدمی نبود اثر

Бмо намӯдӣ он чизҳо ки ёд кунем

بما نمودی آن چیزها که یاد کنیم

Гумон барем ки ин дар фасона буд магар

گمان بریم که این در فسانه بود مگر

Замин бимонад барин рӯйу об пеш омад

زمین بماند برین روی و آب پیش آمد

Бҳич рӯй азин об нест рӯй гузар

بهیچ روی ازین آب نیست روی گذر

Агар на дарё пеш омадӣ бароаи туро

اگر نه دریا پیش آمدی براه ترا

Кунун гузаштаи бадӣ аз қимор ва аз барбар

کنون گذشته بدی از قمار و از بربر

Аё бамурдӣу пирӯзӣ аз мулӯки падед

ایا بمردی و پیروزی از ملوک پدید

Чунон ки буд ба ҳангоми Мустафои ҳайдар

چنان که بود به هنگام مصطفی حیدر

Шунидаам ки ҳамеша чунин буд дарё

شنیده ام که همیشه چنین بود دریا

Ки бар ду манзил аз овоаш гӯш гардад кар

که بر دو منزل از آواش گوش گردد کر

Ҳамеи намояди ҳайбат , ҳаме фазояд шӯр

همی نماید هیبت، همی فزاید شور

Ҳаме бар ояд мавҷаши баробари меҳвар

همی بر آید موجش برابر محور

Се бор бо ту бдрёӣ бекарона шудам

سه بار با تو بدریای بیکرانه شدم

На мавҷ дидам ва на ҳайбат ва на шӯри венаи шар

نه موج دیدم و نه هیبت و نه شور ونه شر

Нахусти рӯз ки дарё туро бидид , бидид

نخست روز که دریا ترا بدید، بدید

Ки пеши қадари ту чун ноқисаст ва чун абтар

که پیش قدر تو چون ناقصست و چون ابتر

Бимол бо ту нетанд шуд , ар бихоҳад , ҷуфт

بمال با تو نتاند شد، ار بخواهد، جفت

Бақадр боту ва наёрад зад , ар бихоҳад , бар

بقدر باتو و نیارد زد، ار بخواهد، بر

Чу гирди хеш нигаҳ кард , морў моҳӣ дид

چو گرد خویش نگه کرد، مارو ماهی دید

Бигард ту маи тобону Зуҳраи азҳр

بگرد تو مه تابان و زهره ازهر

зи ту хилоиқи рохрмии вшодӣ буд

ز تو خلایق راخرمی وشادی بود

Взўи ҳамаи хатари ҷону бими ғарқу ғрр

وزو همه خطر جان و بیم غرق و غرر

Чу қудрати ту нигаҳ карду аҷз хеш бидид

چو قدرت تو نگه کرد و عجز خویش بدید

Чу обгина шуд оби андрўи зшрму ҳаҷар

چو آبگینه شد آب اندرو زشرم و حجر

зи об дарё гуфтӣ ҳаме бигӯаш омад

ز آب دریا گفتی همی بگوش آمد

Ки шаҳрёрои дарёи туе ва ман Фрғр

که شهریارا دریا تویی و من فرغر

Ҳамаи ҷаҳони зи ту оҷиз шуданд то дарё

همه جهان ز تو عاجز شدند تا دریا

Надошт ҳечкас ин қадару манзалати збшр

نداشت هیچکس این قدر و منزلت زبشر

Бзргўорои корӣ ки омад аз падарат

بزرگوارا کاری که آمد از پدرت

Бдўлти падар ту набӯд ҳеҷ падар

بدولت پدر تو نبود هیچ پدر

Бмлки дории тобўд буду вақт шудан

بملک داری تابود بود و وقت شدن

Бимонад азу бҷҳон чун ту ёдгори писар

بماند از و بجهان چون تو یادگار پسر

Ҳамеша то набӯд ҷон чу ҷисму ақл чу ҷаҳл

همیشه تا نبود جان چو جسم و عقل چو جهل

Ҳамеша то набӯд дайн чу куфру нафъ чу зр

همیشه تا نبود دین چو کفر و نفع چو ضر

Ҳамеша то алавиро насаби бўдбаҳи алӣ

همیشه تا علوی را نسب بودبه علی

Ҳамеша то умриро шараф буд ба умр

همیشه تا عمری را شرف بود به عمر

Хдоигонии ҷузи мари туро ҳаме насазад

خدایگانی جز مر ترا همی نسزد

Хдоигон ҷаҳон бош ва аз ҷаҳони брхўр

خدایگان جهان باش و از جهان برخور

Ҷаҳону моли ҷаҳони сари басари хнидаҳи тест

جهان و مال جهان سر بسر خنیده تست

Бшҳрёрӣу фирӯзӣ аз хнидаҳ бачар

بشهریاری و فیروزی از خنیده بچر