Шаби гузашта ки ҳамзод буд бо маҳшар

شب‌ گذشته ‌که همزاد بود با محشر

Вази офариниши гетӣ касе надошт хабар

وز آفرینش گیتی کسی نداشت خبر

СпҳргФтӣ фарсӯда гашта аз рафтор

سپهرگفتی فرسوده‌گشته از رفتار

Бимонада баҳри сукӯнро ба ним роҳи андар

بمانده بهر سکون را به نیم راه اندر

Шабии чунон сияҳу сҳмнок каз ҳар сӯ

شبی چنان سیه و سهمناک‌ کز هر سو

Ба чашми гӯши фурӯи бастаи роҳи самъу басар

به چشم گوش فرو بسته راه سمع و بصر

Шабии чунонкии ту гӯйии ҷаҳони шӯъбадаи боз

شبی چنانکه تو گویی جهان شعبده‌باز

Бар остин фалак дӯхт домани ахтар

بر آستین فلک دوخت دامن اختر

Ба ғайри чашми ману бахти хоҷаи зери сипеҳр

به غیر چشم من و بخت خواجه زیر سپهر

Ҷаҳонёни ҳама дар хоби рафтаи сартосар

جهانیان همه در خواب رفته سرتاسر

зи бас ки будам зи андӯҳи дили хмўлу малул

ز بس ‌که بودم ز اندوه دل خمول و ملول

Яке ба зонуии фикрати фурӯи ниҳодами сар

یکی به زانوی فکرت فرو نهادم سر

Ба ақл гуфтам кандар ҷаҳони куну фасод

به عقل‌گفتم‌کاندر جهان‌کون و فساد

Чаҳ мӯҷибаст кзингўнаҳ хайр зояду шар

چه موجبست‌ کزینگونه خیر زاید و شر

Баҳами фитодаи гуруҳеи се чори биҳдаҳи кор

بهم فتاده‌ گروهی سه چار بیهده‌ کار

Гуҳӣ ба кӣна ва гоҳе ба сулҳи бастаи камар

گهی به ‌کینه و گاهی به صلح بسته ‌کمر

На каси зи мақтау мабдаии кинашони огоҳ

نه ‌کس ز مقطع و مبدای ‌کینشان آگاه

На кас ба марҷаъу маншаии сулҳашони раҳбар

نه کس به مرجع و منشای صلحشان رهبر

Ҳазор харгаҳу навбати занӣ на дар харгоҳ

هزار خرگه و نوبت زنی نه در خرگاه

Ҳазор лашкару фармондиҳӣ на дар лашкар

هزار لشکر و فرماندهی نه در لشکر

Ҷавоб дод ки дар ин ҷаҳони танги фазо

جواب داد که در این جهان تنگ فضا

зи сулҳу кӣнаи ндорндкоиноти гузар

ز صلح و کینه ندارندکاینات‌گذر

Надида ӣӣ ки ду тан чун барра дўчор шаванд

ندیده‌یی که دو تن چون بره دوچار شوند

Баҳам кунанд кашокаш чу танг шуд маъбар

بهم‌ کنند کشاکش چو تنگ شد معبر

Вале чу жарфи ҳамеи бенгарӣ ба кори ҷаҳон

ولی چو ژرف همی بنگری به کار جهان

Яке ҷаҳон фарохаст дар ҷаҳони мзмр

یکی جهان فراخست در جهان مضمر

Дарин ҷаҳону буруни зини ҷаҳон чу ҷон дар ҷисм

درین جهان و برون زین ‌جهان چو جان در جسم

Дарин ҷаҳону фузуни зини ҷаҳон чу ҷон дар бар

درین‌جهان و فزون زین‌جهان چو جان در بر

Гадоу шоҳ ба як остони гирифтаи қарор

گدا و شاه به یک آستان‌ گرفته قرار

Сҳоу моҳ ба як осмон намӯда мақар

سها و ماه به یک آسمان نموده مقر

На ҳарф мем мбоин дар ӯ на ҳарфи алиф

نه حرف میم مباین در او نه حرف الف

На нақши сими мухолиф дар ӯ на нақши ҳаҷар

نه نقش سیم مخالف در او نه نقش حجر

Муҷовирин диёраш ба ҳар сифати мавсуф

مجاورین‌ دیارش به ‌هر صفت موصوف

Мусофирӣни билодаши баҳри луғати раҳбар

مسافرین بلادش بهر لغت رهبر

Даруну берун чун нури ақл дар хотир

درون و بیرون چون نور عقل در خاطر

Ниҳону пайдо чун ҷони пок дар пайкар

نهان و پیدا چون جان پاک در پیکر

Махуфу эмин чун аҳли Нӯҳи дркштӣ

مخوف و ایمن چون اهل نوح درکشتی

Равону сокин чун қавми од аз сарсар

روان و ساکن چون قوم عاد از صرصر

Чу нақши дарё дар синаи ҷомиду ҷорӣ

چو نقش دریا در سینه جامد و جاری

Чу акси кӯҳ дар ойӣнаи фарбеҳу лоғар

چو عکس‌ کوه در آیینه فربه و لاغر

Дарозу кӯтаҳ чун акси сарв дар дида

دراز و کوته چون عکس سرو در دیده

Нигуну воло чун нури меҳр дар Фрғр

نگون و والا چون نور مهر در فرغر

Дар он ҷаҳони зи фарохӣ ба ҳарчӣ дрнгрӣ

در آن جهان ز فراخی به هرچه درنگری

Гумони барӣ ки ҷуз ӯ нест ҳеҷ чбз дигар

گمان بری‌ که جز او نیست هیچ چبز دگر

Балии тноФии аздоду ихтилофи ҳуруф

بلی تنافی اضداد و اختلاف حروف

зи танг зарфӣ ҳастӣаст дар либоси сувар

ز تنگ ظرفی هستیست در لباس صور

Ҳамаи таназзули баҳри муҳӣт ва танагӣ ӯст

همه تنزل بحر محیط و تنگی اوست

Ки гуҳ халиҷ шавад гоҳ раваду гоҳи шимур

که‌ گه خلیج شود گاه رود و گاه شمر

Буруни азин ҳама зотӣаст каз тасаввури он

برون ازین‌همه ذاتیست‌کز تصور آن

Ба Фкртнди уқул ва ба ҳайратанд фикр

به فکرتند عقول و به حیرتند فکر

Хаёли маърифаташ ҳарчӣ кардаанд ҳбо

خیال معرفتش هرچه‌کرده‌اند هبا

Ҳадиси манзалаташ ҳарчӣ гуфтаанд ҳадар

حدیث منزلتش هرچه‌گفته‌اند هدر

Магар ба ҳукми зарурати ҳамин қадар донем

مگر به حکم ضرورت همین قدر دانیم

Ки ногузир з фармондиҳасту Фрмонбр

که ناگزیر ز فرماندهست و فرمانبر

Ва гарна наҳл чаҳ донад ки аз усораи шаҳд

و گرنه نحل چه داند که از عصارهٔ شهد

Муҳандисонаи тавон сохт хонаи шшдр

مهندسانه توان ساخت خانهٔ ششدر

Ва ё ба фикрати худ анкабути чтўонд

و یا به فکرت خود عنکبوت چتواند

Ки аз луоб кунад нсҷи дибаҳи шаштар

که از لعاب ‌کند نسج دیبهٔ ششتر

Ва ё чаҳ донад мӯрӣ ки тухми кзбраҳ ро

و یا چه داند موری‌ که تخم ‌کزبره را

Чаҳор нима кунад то наравед аз ағбр

چهار نیمه ‌کند تا نروید از اغبر

Згрк барра бифармуда ки ҷусти фирор

زگرک بره بفرمودهٔ‌ که جست فرار

зи бози Кебек ба дастурӣ ки кард ҳазар

ز باز کبک به دستوری ‌که ‌کرد حذر

Ҳануз чун ва чаро бади мрокаҳ чун дами шер

هنوز چون و چرا بد مراکه چون دم شیر

Падеди гашти тбошири субҳ аз ховар

پدید گشت تباشیر صبح از خاور

Бутам даромад бар тавсании савор шуда

بتم درآمد بر توسنی سوار شده

Ки гоҳи ҳамлаи зи сар то сарин гирифтӣ пар

که گاه حمله ز سر تا سرین‌ گرفتی پر

зи ҷои ҷустам ва ӯро сабки зи хонаи зин

ز جای جستم و او را سبک ز خانهٔ زین

Бикаш кашидам ва тангаш гирифтам андар бар

بکش‌ کشیدم و تنگش‌ گرفتم اندر بر

Ҳаме чаҳ гуфтам гуфтам бетаи дарои дарой

همی چه‌گفتم‌ گفتم بتا درآی درآی

Ки нор бо ту биҳиштасту хулд бе ту сқр

که نار با تو بهشتست و خلد بی ‌تو سقر

Ҷҳиму тӯфон бар ман бирафт аз дилу чашм

جحیم و طوفان بر من برفت از دل و چشم

зи бас ки оташу обами гузашт бе ту зи сар

ز بس‌که آتش و آبم گذشت بی‌تو ز سر

Ба гиряи гашти равон аз ду чашми ман лўлў

به ‌گریه‌ گشت روان از دو چشم من لؤلؤ

Ба хандаи гашти аён аз ду лаъл ӯ гавҳар

به خنده ‌گشت عیان از دو لعل او گوهر

Ту гуфтӣ он лаб ва он чашми ҳарду ҳомила анд

تو گفتی آن لب و آن چشم هردو حامله‌اند

Яке ба гавҳари хушк ва яке ба гавҳар тар

یکی به گوهر خشک و یکی به گوهر تر

Ба сад ҳароси дроўихтм ба злФинш

به صد هراس درآویختم به زلفینش

Барони нмт ки ба мори сиёҳи афсунгар

برآن نمط ‌که به مار سیاه افسونگر

Ҳамаи китоб мҷстист гуфтӣ он сари зулф

همه ‌کتاب مجسطیست‌ گفتی آن‌سر زلف

зи бас ки доира сар карда буд як бадгар

ز بس‌ که دایره سر کرده بود یک بدگر

Ба чашм буд чу оҳӯ ба зулф чун афъӣ

به‌چشم بود چو آهو به‌زلف چون افعی

Вале хилоф табиат намӯд ҳар ду асар

ولی خلاف طبیعت نمود هر دو اثر

Фишондаи он ивази машки заҳри ҷони Фрсо

فشانده آن عوض مشک زهر جان‌فرسا

Намӯда ин бадали заҳри машки ҷон парвар

نموده این بدل زهر مشک جان‌پرور

Ба ҳуҷраи барадаму оўрдмш ба пеш меӣ

به حجره بردم و آوردمش به پیش میی

Ки дошт гӯнаи ёқӯту накҳати анбар

که داشت ‌گونه یاقوت و نکهت عنبر

Аз он шароб ки аз дил чу дар ҷаҳд ба димоғ

از آن شراب‌که از دل چو در جهد به دماغ

Сипеди мағзи бтўФд ба ранги сурхи ҷигар

سپید مغز بتوفد به رنگ سرخ جگر

Чу ранги бодаи давид аз гулӯӣ ӯ дар чеҳр

چو رنگ باده دوید از گلوی او در چهر

з рӯй меҳр ба симоӣ ман фиканд назар

ز روی مهر به سیمای من فکند نظر

Чаҳ гуфт гуфт ки чун бар ту меравад айём

چه‌گفت ‌گفت ‌که چون بر تو می‌رود ایام

Дарин замона ки роиҷ буд матоъи ҳунар

درین زمانه‌که رایج بود متاع هنر

Ба мӯя гуфтамаш эй тарк аз ин ҳадис бигард

به مویه‌ گفتمش ای ترک از این حدیث بگرد

Ба нола гуфтамаш эй шӯхи азин сухан бигузар

به ناله‌ گفتمش ای شوخ ازین سخن بگذر

зи меҳри хоҷаи ҳасудон ба ман ҳамон карданд

ز مهر خواجه حسودان به من همان‌ کردند

Ки бар ба Юсуфи ихвон ӯ зи майли падар

که بر به یوسف اخوان او ز میل پدر

Чу ин шунид фурӯбаст чашм аз сари хашм

چو این شنید فروبست چشم از سر خشم

Бар омад аз бен ҳар мӯии ман дусад нашутур

بر آمد از بن هر موی من دوصد نشتر

Бахшати варӣу фурӯи рехти басад аз бодом

بخشت وری و فرو ریخت بسد از بادام

Бикунади мӯӣу барангехти лола аз ъбҳр

بکند موی و برانگیخت لاله از عبهر

Давид бар мааш аз дидаи хӯшаи парвин

دوید بر مهش از دیده خوشهٔ پروین

Дамид бар гулшан аз латмаи шохи нилӯфар

دمید بر گلشن از لطمه شاخ نیلوفر

Ба панҷ моҳии симин тпончаҳ зад бар моҳ

به پنج ماهی سیمین طپانچه زد بر ماه

Ба даҳ ҳилоли нигорин ҳамеи шхўди қамар

به ده هلال نگارین همی شخود قمر

з қаҳр гуфт ба як ҳабл ки кард ҳасуд

ز قهر گفت به یک حبل ‌که ‌کرد حسود

Туро ки гуфт ки дар кохи хоҷа рахт мабар

ترا که ‌گفت ‌که در کاخ خواجه رخت مبر

Санои хоҷаи айёми ҳрзи ҷони ту бас

ثنای خواجهٔ ایام حرز جان تو بس

Ту мадҳи гӯй ва миндиш аз ҳазор хатар

تو مدح‌ گوی و میندیش از هزار خطر

Заҳири малики аҷами аътзоди давлати ҷам

ظهیر ملک عجم اعتضاد دولت جم

Хдоигонамам қаҳрамони неки сайр

خدایگان امم قهرمان نیک سیر

Муайяни миллати исломи ҳоҷии оқосӣ

معین ملت اسلام حاجی آقاسی

Сипеҳри маҷду мъолии ҷаҳони шавкату фар

سپهر مجد و معالی جهان شوکت و فر

Ҷалол ӯ бар аз андешаи гумону яқин

جلال او بر از اندیشهٔ‌ گمان و یقین

Навол ӯ брози андозаи қиёсу назар

نوال او براز اندازهٔ قیاس و نظر

Чу меҳри роят ӯро ба ҳар диёри тулӯъ

چو مهر رایت او را به هر دیار طلوع

Чу абри ҳиммат ӯро баҳри билоди сафар

چو ابر همت او را بهر بلاد سفر

Ба рӯзи бодгар аз ҳзм сухан ронанд

به روز باد گر از حزم سخن رانند

Даруни дарё киштӣ бияфканад лангар

درون دریا کشتی بیفکند لنگر

зи сайри азмаш агар офарӣдаи гаштии мурғ

ز سیر عزمش اگر آفریده گشتی مرغ

Надоштӣ гуҳи парвози ҳеҷ ҳоҷати пар

نداشتی‌گه پرواز هیچ حاجت پر

зи файзи раҳмату анъоми гӯна гӯна ӯст

ز فیض رحمت و انعام گونه‌گونهٔ اوست

Ки гӯна гӯна бирӯяд з ҳар дарахти самар

که‌ گونه‌گونه بروید ز هر درخت ثمر

Сахои дасти ваии андар сухан нагунҷад ҳеҷ

سخای دست وی اندر سخن نگنجد هیچ

Бар он масоба ки дар қатраи баҳри паҳновар

بر آن مثابه‌ که در قطره بحر پهناور

зи дасти ҷўдш агар соя бар саҳоб уфтад

ز دست جودش اگر سایه بر سحاب افتد

Суҳайл ва моҳ фишонд ҳаме ба ҷои мтр

سهیل و ماه فشاند همی به جای مطر

Зиҳӣ ба зоти ту андари баланду пасти ҷаҳон

زهی به ذات تو اندر بلند و پست جهان

Чунон ки гавҳари ашё дар аввалин ҷавҳар

چنان‌که‌گوهر اشیا در اولین جوهر

Қабули меҳр ту фитрӣаст мари хилоиқ ро

قبول مهر تو فطریست مر خلایق را

Чунон ки хосияти нутқ дар ниҳоди башар

چنان که خاصیت نطق در نهاد بشر

з бас навол ту омоли халқи бипазирад

ز بس نوال تو آمال خلق بپذیرد

Гумони барӣ ки ҳаюлост дар қабули сувар

گمان بری‌ که هیولاست در قبول صور

Надими маҷлис адл тавонад амну амон

ندیم مجلس عدل تواند امن و امان

Мутӣъи мавкиб бахт тавонад фатҳу зафар

مطیع موکب بخت تواَند فتح و ظفر

зи фарти ҳирси ту андари сахо аҷаб набӯд

ز فرط حرص تو اندر سخا عجب نبود

Ки сикка карда зи маъдан ҳаме барояд зар

که سکه‌ کرده ز معدن همی برآید زر

Ба кини хасми ту даракони оҳану фӯлод

به کین خصم تو درکان آهن و فولاد

Сазад ки сохтаи бенанди теғу тиру табар

سزد که ساخته بینند تیغ و تیر و تبر

Магари зи панҷаи азми ту латма ӣӣ хӯрда

مگر ز پنجهٔ عزم تو لطمه‌یی خورده

Ки ҳар каронаи саросема май дӯди сарсар

که هر کرانه سراسیمه می‌دود صرصر

Магари зи оташи хашми ту шуълае дида

مگر ز آتش خشم تو شعله‌ای دیده

Ки дар давидаи зи даҳшат ба сулби санги шарар

که در دویده ز دهشت به صلب سنگ شرر

Шумӯли файзи тугар мунқатиъ шавад зи ҷаҳон

شمول فیض تو گر منقطع شود ز جهان

з рӯй меҳр намонад ба ҳеҷ чизи асар

ز روی مهر نماند به هیچ ‌چیز اثر

Шифои зи меҳри ту хезад чу шодӣ аз бода

شفا ز مهر تو خیزد چو شادی از باده

Балои зи қаҳр ту зояд чу шуъла аз ахгар

بلا ز قهر تو زاید چو شعله از اخگر

Ҳадиси меҳр ту хонандгар ба гӯши ҷанин

حدیث مهر تو خوانند گر به گوش جنین

зи шавқ рақс кунад дар мшимаҳи модар

ز شوق رقص ‌کند در مشیمهٔ مادر

Ба нафас наУмиягар ҳайбати ту бонг занад

به نفس نامیه‌ گر هیبت تو بانگ زند

зи ҳеҷ арса наравед гиёҳ то маҳшар

ز هیچ عرصه نروید گیاه تا محشر

Шикваи ҳзми ту дар роҳи бод од кашад

شکوه حزم تو در راه باد عاد کشد

зи боли пашшаи намруди сади Искандар

ز بال پشهٔ نمرود سد اسکندر

Ба ҳастӣ ту мубоҳот мекунад гетӣ

به هستی تو مباهات می‌کند گیتی

Чунон ки дӯдаи одам ба зоти пайғамбар

چنان‌ که دودهٔ آدم به ذات پیغمبر

зи туфи ҳайбати ту шуълаи хезад аз дарё

ز تف هیبت تو شعله خیزد از دریا

зи Ямани ҳиммати ту ршҳаҳи резад аз озар

ز یمن همت تو رشحه ریزد از آذر

Агар ҷалоли ту дар на спҳргирди ҷой

اگر جلال تو در نه سپهرگیرد جای

зи танги зарфии афлоки бишиканади меҳвар

ز تنگ ظرفی افلاک بشکند محور

Санои азми ту ноРоми набшат дар девон

ثنای عزم تو نارم نبشت در دیوان

Ки ҳамчуи бод пароканда мекунад дафтар

که همچو باد پراکنده می‌کند دفتر

Ба Авни чархи ҳамон қадар ҳоҷатаст ту ро

به عون چرخ همان‌ قدر حاجت است تو را

Ки баҳри сайқалии ойӣнаро ба хокистар

که بهر صیقلی آیینه را به خاکستر

Хдоигоно гӯйанд ҳосидӣ гуфтаст

خدایگانا گویند حاسدی گفته‌ست

Ки носазои суханӣ сар задаст аз чокар

که ناسزا سخنی سر زدست از چاکر

Чигуна мункир бошам ки дар мҳомди ту

چگونه منکر باشم‌ که در محامد تو

Санои ноқиси ман чун ҳиҷо буд мункир

ثنای ناقص من چون هجا بود منکر

Гар ин мурод ҳасудаст ҳақ ба ҷониб ӯст

گر این مراد حسودست حق به جانب اوست

зи ҳарф ҳақ нашавад ранҷаи марди донишвар

ز حرف حق نشود رنجه مرد دانشور

Вагар муроди ваии азин сухан ъинод манаст

وگر مراد وی ازین سخن عناد منست

Кулемро чаҳ зиёни хезад аз хори бақар

کلیم را چه زیان خیزد از خوار بقر

Ҳасуд агар ҳамаи тир афканд натарсам аз онк

حسود اگر همه تیر افکند نترسم از آنک

зи меҳри тести марои дръи оҳанӣн дар бар

ز مهر تست مرا درع آهنین در بر

з ман наёяд ҷузи буии авди мадҳати ту

ز من نیاید جز بوی عود مدحت تو

Гарм бар оташ сӯзон ниҳанд чун миҷмар

گرم بر آتش سوزان نهند چون مجمر

Ҳамеша тока ба шакли арӯси қоима ро

همیشه تاکه به شکل عروس قائمه را

Мусовӣаст ба сатҳ ва ду зилъи сатҳи ватар

مساویست به سطح و دو ضلع سطح وتر

Арӯси малики турои давлати ҷаҳони кобӣн

عروس ملک ترا دولت جهان کابین

Ҷамоли бахти турои кисвати амон дар бар

جمال بخت ترا کسوت امان در بر

Турои ситораи мутӣъу турои замонаи ғулом

ترا ستاره مطیع و ترا زمانه غلام

Турои фириштаи муайяну турои худои ёвар

ترا فرشته معین و ترا خدا یاور