Ҳар вуҷӯдиро ба ваҳми андари тавон ҷустани ҳам?ил
هر وجودی را به وهم اندر توان جستن همال
Ҷузи вуҷӯди меҳтарии ковро ҳмолстии маҳол
جز وجود مهتری کاو را همالستی محال
Рӯй дайни пушти ҳудои ғиси карам ғўс амам
روی دین پشت هدی غیث کرم غوث امم
Чархи фари қутби зафари асли ҳунари фасли камол
چرخ فر قطب ظفر اصل هنر فصل کمال
Қаҳрамони малику миллати ҳоҷии оқосӣ ки ҳаст
قهرمان ملک و ملت حاجی آقاسی که هست
Ҷони покаши ғӯтаи зан дар баҳри файзи лоязол
جان پاکش غوطهزن در بحر فیض لایزال
Ақли афзӯн аз шуҳудаш дод натавонади хабар
عقل افزون از شهودش داد نتواند خبر
Ваҳми берун аз вуҷӯдаш дид натавонади маҷол
وهم بیرون از وجودش دید نتواند مجال
Гар зи адл ӯ ба бозуи ҳайкалии бандади марӣз
گر ز عدل او به بازو هیکلی بندد مریض
зи инҳирофи табъи бгроид ба сӯии эътидол
ز انحراف طبع بگراید به سوی اعتدال
Вар ба пешонӣ нагорд номи бахташи офтоб
ور به پیشانی نگارد نام بختش آفتاب
То шбоҳнгоми рӯз ҳашар напазирад завол
تا شباهنگام روز حشر نپذیرد زوال
Ақлро монад ки бо ҳар нафас дорад ақтрон
عقل را ماند که با هر نفس دارد اقتران
Рӯҳро монад ки бо ҳар ҷисм дорад иттисол
روح را ماند که با هر جسم دارد اتصال
Ҳастӣ сарфаст пиндорӣ казов пӯшида нест
هستی صرفست پنداریکزاو پوشیده نیست
Ҳеҷ айбӣ дар бурун ва ҳеҷ илмӣ дар хаёл
هیچ عیبی در برون و هیچ علمی در خیال
Сӯрат ақласт аз он зотш нагунҷад дар баён
صورت عقلاست از آن ذاتش نگنجد در بیان
Маънӣ рӯҳаст аз он ваҳмаш насинҷид дар мақол
معنی روحست از آن وهمش نسنجد در مقال
Кӯҳи хоро аз шарори хашмаши афрӯзад чунонк
کوه خارا از شرار خشمش افروزد چنانک
Қабзаи гӯгирд каз оташи пазиради иштиол
قبضهٔ گوگرد کز آتش پذیرد اشتعال
Васфи меҳраш чун кунам табъами биболади ҳамчуи сарв
وصف مهرش چونکنمطبعمببالد همچو سرو
Шарҳи қаҳраш чун кунам калакам бинолад ҳамчу на?ил
شرح قهرش چون کنم کلکم بنالد همچو نال
Қадар ӯро бадар гуфтам ақли гуфто эй шигифт
قدر او را بدر گفتم عقل گفتا ای شگفت
Бадари дидстӣ ки рӯзафзӯн буд ҳамчун ҳилол
بدر دیدستی که روزافزون بود همچون هلال
Даст ӯро абр хондам ваҳми гуфто эй аҷаб
دست او را ابر خواندم وهم گفتا ای عجب
Абри дидстӣ ки бесаъй садаф бахшад лол
ابر دیدستی که بیسعی صدف بخشد لآل
Мадҳ ҳарчизӣ ки гӯйӣ дар ҳақиқат мадҳ ӯст
مدح هرچیزی که گوییدر حقیقت مدح اوست
Зонка бар ҳар ҷузв бошад нафаси кулро аштмол
زانکه بر هر جزو باشد نفسکل را اشتمال
Мадҳ қадар ӯст мадҳи чархи гардон аз улувва
مدح قدر اوست مدح چرخ گردان از علوّ
Васф ҷӯад ӯст васфи абри Нитсаон дар навол
وصف جود اوست وصف ابر نیسان در نوال
Наъти зот ӯ сифот ӯ ба аз мардум кунад
نعت ذات او صفات او به از مردم کند
Бе низои гуфтугӯӣ ва бе садои қилу қол
بینزاعگفتگوی و بیصدای قیل و قال
Гул ба буии хеш маърӯфаст бе ранҷи далел
گل به بوی خویش معروف است بیرنج دلیل
Ма ба нур хеш мавсуфаст беғанҷу даллол
مه به نور خویش موصوفست بیغنج و دلال
Ҳаст бо шаҳи иртиботаши иртиботи ҷону дил
هست با شه ارتباطش ارتباط جان و دل
Ҷону дилро ҷуз ба ваҳм андар наёбӣ инфисол
جان و دل را جز به وهم اندر نیابی انفصال
Не хато гуфтам барост аз иттиҳоди ҷону дил
نی خطا گفتم براست از اتحاد جان و دل
Иттиҳод инаст кон ҳаргиз нагунҷад дар мисол
اتحاد اینست کان هرگز نگنجد در مثال
Дӯш аз анъоми омаши шиква ӣӣ мекард ақл
دوش از انعام عامش شکوهیی میکرد عقل
Нарми нармаки зери лаб чун гуфтугӯии аҳли ҳол
نرم نرمک زیر لب چون گفتگوی اهل حال
Аз таассуби мӯии ман чун нӯк ночх шуд дурушт
از تعصب موی من چون نوک ناچخ شد درشت
Ҷустам аз ҷо то ба пой ақл барбандам ъқол
جستم از جا تا به پای عقل بربندم عقال
Гуфт биншин хашм бинишон гӯши даҳ хомӯш бош
گفت بنشین خشم بنشان گوش ده خاموش باش
То дар ин маънии турои созам ба истидлоли лол
تا در این معنی ترا سازم به استدلال لال
Гуфтамаш бурҳон чаҳ дорӣ гуфт каз бадви вуҷӯд
گفتمش برهان چه داری گفت کز بدو وجود
То ба аҳди ҷӯад ӯ бо ҷони баробар буд мол
تا به عهد جود او با جان برابر بود مال
Гавҳар аз иззат ба ҷое буд кандар ҷашнҳо
گوهر از عزت به جایی بود کاندر جشنها
Зевари тоҷи такин бади зинати фарқи инол
زیور تاج تکین بد زینت فرق ینال
Ва инак аз хории гуҳаррогар ба дарёи афканӣ
و اینک از خواری گهر را گر به دریا افکنی
Зонзҷори қурб ӯ паҳлуи фурӯи дуздади збол
زانزجار قرب او پهلو فرو دزدد زبال
Гуфташ эй ақл аз перӣ ба ҷое бинмт .
گفتش ای عقل از پیری به جایی بینمت.
Каз хроФти бозншносии яминро аз шимол
کز خرافت بازنشناسی یمین را از شمال
Худ ту сад раҳ гуфта ӣӣ гавҳари ҷамодӣ беш набаст
خود تو صد ره گفتهیی گوهر جمادی بیش نبست
Бар ҷамодӣ чун наад иззати азизии зулҷалол
بر جمادی چون نهد عزت عزیزی ذوالجلال
ӯ гуҳарро хор дорад то шавад қадараши азиз
او گهر را خوار دارد تا شود قدرش عزیز
Зини ду иззати мари кадоми аввалӣ баён кун шарҳи ҳол
زین دو عزت مر کدام اولی بیانکن شرح حال
Мҳтрои мискин нўозо ҳаст солии токаи ман
مهترا مسکیننوازا هست سالی تاکه من
Ташнаи лаби ҷон май даҳум бар чашмаи оби зулол
تشنهلب جان میدهم بر چشمهٔ آب زلال
Ту расӯли вақти хешии ман балоли вақти ту
تو رسول وقت خویشی من بلال وقت تو
Ҳеҷ аз раҳмати нафармудии арҳно ё балол
هیچ از رحمت نفرمودی ارحنا یا بلال
Нима солӣ надонам бештари ёкмтрст
نیمهٔ سالی ندانم بیشتر یاکمترست
Каз ту дорам интизори ваъдаи як тоқаи шол
کز تو دارم انتظار وعدهٔ یک طاقه شال
Шолро бигзор ҳоли ман бадастовар ки ҳаст
شال را بگذار حال من بدست آور که هست
Дар дилами сдгўнаҳи ғами зини куҳнаи дайри дирсол
در دلم صدگونه غم زینکهنه دیر دیرسال
Қарзи ман чандон бўдкондри даруни тести илм
قرض من چندان بودکاندر درون تست علم
Гарчи шояд кин ташобуҳро накӯи гирам ба фол
گرچه شاید کاین تشابه را نکو گیرم به فال
Умри мангар дар ҷаҳон будӣ ба қадари воми ман
عمر منگر در جهان بودی به قدر وام من
Ҳечкасро бар фаноӣ ман нарафтӣ эҳтимол
هیچکس را بر فنای من نرفتی احتمال
Халъати шоҳ ва туу иҷроу анъому тиўл
خلعت شاه و تو و اجرا و انعام و تیول
Гарчи таъйин рафт бахтам қосир омад дар суол
گرچه تعیین رفت بختم قاصر آمد در سوال
Сбркни қоонё бар тири борони бало
صبرکن قاآنیا بر تیر باران بلا
Каз балои роҳӣ буд то қоби қавсин висол
کز بلا راهی بود تا قاب قوسین وصال
Гар туоне панҷаи тақдир тобидан битоб
گر توانی پنجهٔ تقدیر تابیدن بتاب
Вари нетонеи сбркни ваз ҳарчӣ пеш ояд манол
ور نتانی صبرکن وز هرچه پیش آید منال
То зи ҳии лоиноми андар забонҳо гуфтугӯаст
تا ز حی لاینام اندر زبانها گفتگوست
Боди бахтати лоиному боди умрати лоязол
باد بختت لاینام و باد عمرت لایزال
Хуии аҳбобати зи таййибати мшкбўи бодо чу зулф
خوی احبابت ز طیبت مشکبو بادا چو زلف
Бахти аъдоят ба тинати тираи рӯи бодо чу хол
بخت اعدایت به طینت تیرهرو بادا چو خال