Сухани газофа чаҳ ронии зи хусравони куҳан

سخن‌گزافه چه رانی ز خسروان‌کهن

Яке зи шавкати шоҳи ҷаҳони сарои сухан

یکی ز شوکت شاه جهان‌سرای سخن

Бхўондаҳем басии бори номҳои қадим

بخوانده‌ایم بسی بار نامهای قدیم

Бидидаем басии кори номҳои куҳан

بدیده‌ایم بسی‌کار نامهای کهن

На аз қёсраҳ хондем наз каёни аҷам

نه از قیاصره خواندیم نز کیان عجم

На аз дёлмаҳ хондем наз мулӯки Яман

نه از دیالمه خواندیم نز ملوک یمن

Чунин маноқиби фархунда каз хдиўи замон

چنین مناقب فرخنده‌کز خدیو زمان

Чунин мосри шоиста каз киёии змн

چنین مآثر شایسته کز کیای زمن

Маин хдиўи Муҳамади шаҳи офтоби мулӯк

مهین خدیو محمد شه آفتاب ملوک

Сипеҳри ъзу мъолии ҷаҳони фаҳму Фтн

سپهر عزّ و معالی جهان فهم و فطن

Ҳазор лаҷа наҳангаст дар яке хуфтон

هزار لجه نهنگست در یکی خفتان

Ҳазор беша ҳужабраст дар яке ҷавшан

هزار بیشه هژبرست در یکی جوشن

Ба гоҳ кӣна набинад сароб аз дарё

به‌گاه‌کینه نبیند سراب از دریا

Ба вақт вақъа надонад ҳарир аз оҳан

به وقت وقعه نداند حریر از آهن

Кунад набард агар меҳргон агар конӯн

کند نبرد اگر مهرگان اگر کانون

Кашад сипоҳ агар фурӯдин агар баҳман

کشد سپاه اگر فرودین اگر بهمن

Бузурги ҳиммат ӯ хиради дидаи малики ҷаҳон

بزرگ همت او خرد دیده ملک جهان

Фарохи давлат ӯ танг карда ҷои ҳузн

فراخ دولت او تنگ‌کرده جای حزن

Кадоми ҷома ки аз теғ ӯ нагашт Фбо

کدام جامه‌که از تیغ او نگشت فبا

Кадоми ломаҳ ки аз тир ӯ нагашт кафан

کدام لامه‌که از تیر او نگشت‌کفن

Куҷо нишаста буд ӯ ситодааст пшин

کجا نشسته بود او ستاده است پشین‌

Куҷои савора буд ӯ пиёдааст пшн

کجا سواره بود او پیاده است پشن

зи бонги кӯси чунон андар эҳтизоз ояд

ز بانگ‌کوس چنان اندر اهتزاز آید

Ки ҳуши порсиён аз сурӯди аўромн

که هوش پارسیان از سرود اورامن

Яке дўгўши Фродаҳи бад-ӣни чакомаи нағз

یکی دوگوش فراده بدین چکامهٔ نغز

Ки корнома шоҳасту борномаҳи ман

که‌کارنامه شاهست و بارنامه من

Ба соли панҷа ваанд аз пас ҳазор ва дивист

به سال پنجه و اند از پس هزار و دویست

Чўкрди оҳӯии ховар ба бурҷи шери ватан

چوکرد آهوی خاور به برج شیر وطن

Ба азми чолиши афғони худои зи рай ба Ҳирот

به عزم چالش افغان خدا ز ری به هرات

Сипаҳ кашиду барангехти азмро тавсан

سپه‌کشید و برانگیخت عزم را توسن

Магӯ сипоҳ ки як бешаи шери ҷавшани пӯш

مگو سپاه‌ که یک بیشه شیر جوشن‌پوش

Магӯ сипоҳ ки як паҳнаи пели билки зан

مگو سپاه‌ که یک پهنه پیل بیلک‌زن

Бисоташони ҳамаи ҳангоми хоҷагии майдон

بساطشان همه هنگام خواجگی میدان

Қмотшони ҳамаи ҳангоми кӯдакии ҷавшан

قماطشان همه هنگام‌کودکی جوشن

Ҳазор бахтии сармасту ҳаркадом ба шакл

هزار بختی سرمست و هرکدام به شکل

Чу заврақӣ ки азу чор лангараст оўн

چو زورقی‌ که ازو چار لنگرست آون

Фарози ҳаряк занбӯра баркашида зФир

فراز هریک زنبوره برکشیده زفیر

Чу аждарӣ ки кушояди зи бўқбиси даҳан

چو اژدری که گشاید ز بوقبیس دهن

Навад арродаи гардандаи тӯби қалъаи гушой

نود عرادهٔ‌گردنده توپ قلعه‌گشای

Чунон ки бар китфи боди садӣ аз оҳан

چنان‌ که بر کتف باد سدی از آهن

Дамида аз дам ҳар тӯби дӯди қирондўд

دمیده از دم هر توپ دود قیراندود

Чунон ки боди сиёҳи азглўии аҳрӣман

چنان‌که باد سیاه ازگلوی اهریمن

Дурахши оинаи пайдои зи пушти пел чунонк

درخش آینه پیدا ز پشت پیل چنانک

зи авҷи гунбади хокистарии арӯси хутан

ز اوج ‌گنبد خاکستری عروس ختن

Дўгўши тавсани гардони зи акси сурхи дирафш

دوگوش توسن گردان ز عکس سرخ درفش

Чу нӯки найзаи бежани зи хӯни нстиҳн

چو نوک نیزهٔ بیژن ز خون نستیهن‌

зи кӯҳу дашти чунон дар гузашти мавкиби шоҳ

ز کوه و دشت چنان در‌گذشت موکب شاه

Ки азкриўаҳи кҳсори сайл бунён кун

که ازکریوهٔ ‌کهسار سیل بنیان‌کن

Ҳамаи зи ҷилдӣу чустӣ ба дашт чун оҳӯ

همه ز جلدی و چستی به دشت چون آهو

Ҳамаи зи тундӣу тезӣ ба кӯҳ чун позн

همه ز تندی و تیزی به کوه چون پازن

Расед то ба дар ҳсни ғӯриён ки ба хок

رسید تا به ‌در حصن غوریان‌ که به‌ خاک

Наёфарида чунуи қалъаи қодири зўолмн

نیافریده چنو قلعه قادر ذوالمن

Дрўб ӯ ҳама чун панҷаи қазои мубрам

دروب او همه چون پنجهٔ قضا مبرم

Буруҷ ӯ ҳама чун бораи бақои мутқан

بروج او همه چون بارهٔ بقا متقن

Бузурги бор худо гуфте ба рӯй замин

بزرگ بار خدا گفتیی به روی زمین

БёФридаҳи яке осмони зи римоҳн

بیافریده یکی آسمان ز ریماهن

На баси шкФт ки ҳамчун ситора дар тдўир

نه ‌بس شکفت که همچون ‌ستاره در تدویر

Ҳазор гунбади дўоргнҷдш ба схн

هزار گنبد دوارگنجدش به ثخن

Ҳазор паҳлуи пӯлоди хои патёра

هزار پهلو پولاد خای پتیاره

Гузидаи баҳри ҳаросат дар он ҳисори скн

گزیده بهر حراست در آن حصار سکن

Дурушти ҳайкалу ъФрити хуйу кжмжгўӣ

درشت هیکل‌ و عفریت‌خوی‌ و کژمژگوی

Стбрсоъду борӣки соқу зафти бадан

سطبرساعد و باریک‌ساق و زفت‌بدن

Зумухти сирату знҷирхоӣу ноҳинҷор

زمخت‌ سیرت و زنجیرخای و ناهنجار

Вақеҳи сӯрату мўиини либос ва рӯйин тан

وقیح‌صورت و مویین‌لباس و رویین‌تن

Киин бародари дастури марзбони Ҳирот

کهین برادر دستور مرزبان هرات

Мшмр аз дркинши ду даст то орн

مُشمّر از درکینش دو دست تا آرن

Ба кӯи таволии он дизи даруни он ддгон

به ‌کو توالی آن دز درون آن ددگان

Чунон ъзизкаҳи ъзии даруни хайли шмн

چنان عزیزکه عزی درون خیل شمن

Сарони шоҳ ба фармони шоҳ пурҳ заданд

سران شاه به فرمان شاه پرّه زدند

Чу лашкари аҷали он бораро ба пиромн

چو لشکر اجل آن باره را به پیرامن

Ҳисорёни плнгинаҳи хуии кӯҳи ҷигар

حصاریان پلنگینه خوی ‌کوه جگر

зи баҳри разми Фрўчидаҳи азмро доман

ز بهر رزم فروچیده عزم را دامن

зи чирагии ҳама монанди сайли дркҳсор

ز چیرگی همه مانند سیل درکهسار

зи хирагии ҳама монанди дӯди дрглхн

ز خیرگی همه مانند دود درگلخن

Ҷаҳанда аз бар пайкон чу мурғ аз мизроб

جهنده از بر پیکان چو مرغ از مضراب

Раманда аз дами ханҷар чу гӯй аз мҳҷн

رمنده از دم خنجر چو گوی از محجن

Ҳамаи ҳужабр ба чангу ҳамаи далер ба ҷанг

همه هژبر به ‌چنگ و همه دلیر به جنگ

Ҳамаи мъорки ҷӯйу ҳамаи блорки зан

همه معارک‌جوی و همه بلارک‌زن

Ба пеши билки баранда дида карда ҳадаф

به پیش بیلک برّنده دیده ‌کرده هدف

Ба пеши новаки даранда сина карда мҷн

به پیش ناوک درنده سینه‌کرده مجن

Вазин каронаи ҳжброФкнони лашкари шоҳ

وزین‌کرانه هژبرافکنان لشکر شاه

Стбрёлу қавии боли вгрдўи ширшкн

سطبریال و قوی‌بال وگردو شیرشکن

Ба чашмашони хами шамшери абрӯии дилдор

به چشمشان خم شمشیر ابروی دلدار

Ба гӯшашони ғўи шипўри нағмаи арғн

به گوششان غو شیپور نغمهٔ ارغن

Ба дашнаи ташна чу тоиФ ба чашмаи замзам

به دشنه تشنه چو طایف به چشمهٔ زمزم

Ба фитнаи фитна чу хусрав ба шоҳиди армн

به فتنه فتنه چو خسرو به شاهد ارمن‌

Паранд ҳиндӣ таркон намӯдӣ аз пас гирд

پرند هندی ترکان نمودی از پس‌گرد

Чу дар шубони сиёҳ аз сипеҳри ақди пурН

چو در شبان سیاه از سپهر عقد پرن

Ҳавои маърака аз гирди роҳу чӯбаи тир

هوای معرکه از گرد راه و چوبهٔ تیر

Намӯд чун китфи хори пушту пари заған

نمود چون ‌کتف خار پشت و پر زغن

Рамида аз фазаъи тӯби аҳли бора чунонк

رمیده از فزع توپ اهل باره چنانک

Газандагони ҳавоам аз бихӯр қрдомн

گزندگان هوام از بخور قردامن

зи захми тӯбу ошӯби шаҳриёри ҷаҳон

ز زخم توپ و آشوب شهریار جهان

з бскаҳ шуд дару девори бораи пари равзан

ز بسکه شد در و دیوار باره پر روزن

Намӯдӣ аз пас он бораи гирди мавкиби шоҳ

نمودی از پس آن باره گرد موکب شاه

Чу ҷурми чархи мушаббаки зи пушти прўизн

چو جرم چرخ مشبک ز پشت پرویزن

Ба кўтўоли ҳисори ончунон ҷаҳон шуд танг

به‌کوتوال حصار آنچنان جهان شد تنگ

Ки ҳсн ноӣ ба масъӯду чоҳ бар бежан

که حصن نای به مسعود و چاه بر بیژن

Ҷриҳ гашта сабоа ва силеҳ гашта табоҳ

جریح ‌گشته سباه و سلیح ‌گشته تباه

Равони зи ҷисм равон гашта ва тавон зи тун

روان ز جسم روان ‌گشته و توان ز تون

Чаҳ гуфт гуфт чаҳ ҷӯшем дар ҳалокати ҷон

چه‌ گفت‌ گفت چه جوشیم در هلاکت جان

Чаҳ гуфт гуфт чаҳ кӯшем дар фалокати тан

چه ‌گفت‌ گفت چه‌ کوشیم در فلاکت تن

Гиёҳ нест равон каш баранду раведи боз

گیاه نیست روان کش برند و روید باز

На шохи гул ки ба ҳар сола бар дамади зи чаман

نه شاخ‌ گل‌ که به هر ساله بر دمد ز چمن

Кунун алоҷ ҳаминасту бас ки баргирем

کنون علاج همینست و بس‌که برگیریم

Ба дасти мусҳаф ва теғ афканем бар гардан

به دست مصحف و تیغ افکنیم بر گردن

Чу аҷзу зиллат мо диду ранҷу иллати мо

چو عجز و ذلت ما دید و رنج و علت ما

зи ҷурму зулат мо бугзарад хдиўи змн

ز جرم و زلت ما بگذرد خدیو زمن

ЗгФт ӯ ҳамаро чеҳраи бршкФти чўгл

زگفت او همه را چهره برشکفت چوگل

Ба офариниши забонҳо кушода чун сӯсан

به آفرینش زبانها گشاده چون سوسن

Ба аҷз яксара бардоштанд мусҳафу теғ

به عجز یکسره برداشتند مصحف و تیغ

з сар фиканда каллаи брктФи ниҳодаи расан

ز سر فکنده‌کله برکتف نهاده رسن

Дмон шуданд ва амон хостанду шоҳи ҷаҳон

دمان شدند و امان خواستند و شاه جهان

Рас гушӯду змони гашташони зи халқи ҳасан

رس‌‌گشود و ضمان‌‌گشتشان ز خلق حسن

Се рӯз монад ва сипаҳ хонду зар ва сим фишонд

سه‌روز ماند و سپه‌خواند و زر و سیم‌فشاند

Сипас ба сӯии ҳисори Ҳироти рондкрн

سپس به سوی حصار هرات راندکرن

Яке анишаҳи мкорпишаҳи баради хабар

یکی انیشهٔ مکارپیشه برد خبر

Ба марзбон ҳарӣ к-эй ҳамеша ёри мҳн

به مرزبان هری‌کای همیشه یار محن

Шаҳ аз рай омад ва бигирифт ғӯриёну прир

شه از ری آمد و بگرفت غوریان و پریر

Ба шода омад ва дар ҷода ҷой дошт пурН

به‌شاده آمد و در جاده‌جای داشت پرن

Ҳаме ба чашми ман оидкаҳи бомдоди пагоҳ

همی به چشم من آیدکه بامداد پگاه

Ҳаво ба барканд аз гирди ҷомаи адкн

هوا به برکند از گرد جامهٔ ادکن

Азин хабари дили афғони худо чунон ларзид

ازین خبر دل افغان خدا چنان لرزید

Ки рӯзи гармо дар дасти халқи бобизн

که روز گرما در دست خلق بابیزن

Бхўости мураккаб ва аз ҷои ҷусту басти камар

بخواست مرکب و از جای‌جست‌و بست‌کمر

Паии гурез ва ба бадрӯд баргушод даҳан

پی‌ گریز و به بدرود برگشاد دهن

Хабар расед ба дастури ҷанги дида ӯ

خبر رسید به دستور جنگ دیدهٔ او

Гиреҳ фиканд бар абрӯи зи хашм чун сўҳн

گره فکند بر ابرو ز خشم چون سوهن

зи ҷои ҷуст ва бишуд сӯии марзбон ҳарӣ

ز جای جست و بشد سوی مرزبان هری

Ки ҳони бимону миндози лаҷинро ба лаҷан

که هان بمان و مینداز لجین را به لجن

Агар зи ҷанги гурезии з нанг ме магрез

اگر ز جنگ‌گریزی ز ننگ می‌مگریز

Рӯй чигуна бад-ӣни масканати азин маскан

روی چگونه بدین مسکنت ازین مسکن

Чисони алоҷи гурезӣ ки нест роҳи гурез

چسان علاج‌گریزی‌که نیست راه‌گریز

Неи калоғу кабӯтар ки бар парии зи вкн

نیی‌ کلاغ و کبوتر که بر پری ز وکن

На каркасӣ ки биппарӣ зи шавқи ҷониби ғарб

نه‌کرکسی‌که بپری ز شوق جانب غرب

Ҳамон зи ғарб дигар раҳ кунӣ ба шарқи ватан

همان ز غرب دگر ره ‌کنی به شرق وطن

Гирифтам онкии туоне зи чанг шер гурехт

گرفتم آنکه توانی ز چنگ شیر گریخت

Гурехтан натавонӣ зи шоҳи шери авжан

گریختن نتوانی ز شاه شیر اوژن

зи чори сӯй ту барбастаанд роҳи гурез

ز چار سوی تو بربسته‌اند راه گریز

Ту аблаҳона намад зини ниҳодаи бркўдн

تو ابلهانه نمد زین نهاده برکودن

Зкрдҳои худ анҷоми кор чун доне

زکردهای خود انجام‌ کار چون دانی

Ки кирдигор ба дӯзахи тродҳди маскан

که‌کردگار به دوزخ ترادهد مسکن

Ба нақд дӯзах сӯзанда қаҳр султонаст

به نقد دوزخ سوزنده قهر سلطانست

Бадви гароӣ ва бикун азму бех ҳзм макун

بدو گرای و بکن عزم و بیخ حزم مکن

Бад-ӣни ҳисор ки мо рости марги раҳи набард

بدین حصار که ما راست مرگ ره نبرد

На дарзи ҷома ки дар вай фурӯ равад дрзн

نه درز جامه ‌که در وی فرو رود درزن

Яке ҳамон ки бубинеми коркарди сипеҳр

یکی همان ‌که ببینیم‌ کارکرد سپهر

Буд ки муттафиқ ояд ситораи римн

بود که متفق آید ستارهٔ ریمن

Ҳисорро зи пас пушти худ вқоиаҳ кунем

حصار را ز پس پشت خود وقایه‌کنیم

зи пеш бора баронем бора бар душман

ز پیش باره برانیم باره بر دشمن

Ба мӯя гуфт бадв кинат рои мстғрб

به مویه‌گفت بدو کاینت رای مستغرب

Ба нола гуфт бадв кинат гуфт мустаҳҷан

به ناله ‌گفت بدو کاینت ‌گفت مستهجن

?ҳулло ба раҳгузари бод май мҳли хошок

هلا به رهگذر باد می‌مهل خاشاک

Ало ба ҷилваи гуҳ барқ меманеҳ хирман

الا به جلوه‌گه برق می‌منه خرمن

Ба зарқ менатавон басти бод дар чанбар

به زرق می‌نتوان بست باد در چنبر

Ба кед менатавон суди об дар ҳован

به‌کید می‌نتوان سود آب در هاون

Гирифтам инки сқнқўри брФзоиди боҳ

گرفتم اینکه سقنقور برفزاید باهٔ

Лҷоҷи маҳзи намояди бадви алоҷи ънн

لجاج محض نماید بدو علاج عنن

Магари ҳисор на бунён ӯ зи оби вглст

مگر حصار نه بنیان او ز آب وگلست

Чисон диранг кунад пеши сайл бунён кун

چسان درنگ ‌کند پیش سیل بنیان‌کن

Чу мокиёни бкрочид аз ғазаби дастур

چو ماکیان بکراچید از غضب دستور

Чу пушти теғи бакор абрувон фиканд шикан

چو پشت تیغ بکار ابروان فکند شکن

Кигар гурези туоне зи чанг шаҳ бигурез

که گر گریز توانی ز چنگ شه بگریز

Вагарнаи ранҷи биндўз вгнҷ бипарокан

وگرنه رنج بیندوز وگنج بپراکن

Миёни он ду тан эдар ситеза буд ҳануз

میان آن دو تن ایدر ستیزه بود هنوز

Ки бонги буқ ба Айюқи буришад аз барзан

که بانگ بوق به عیوق برشد از برزن

Троқ мқръаҳ бигузашт аз дусади фарсанг

طراق مقرعه بگذشت از دوصد فرسنگ

Ғубори маъракаи бррФт то дусади ҷўҷн

غبار معرکه بررفت تا دوصد جوجن

Дар ҳисор ба рухи басти марзбон ҳарӣ

در حصار به رخ بست مرزبان هری

Кушоди қуфлу буруни рехти гавҳар аз махзан

گشاد قفل و برون ریخت‌ گوهر از مخزن

з дару лаълу зару симу ҷўзқу ҷоўрс

ز در و لعل و زر و سیم و جوزق و جاورس

зи нақду ҷинсу ҷӯи вкоаҳи вгндму арзан

ز نقد و جنس و جو وکاه وگندم و ارزن

зи барад ва хазу прндину қоқму сиФўр

ز برد و خز و پرندین و قاقم و سیفور

зи тавқу ёрау халхолу ақду арўнҷн

ز طوق و یاره و خلخال و عقد و ارونجن

Ҳаме бидод ба соъ ва ҳаме бидод ба боъ

همی بداد به صاع و همی بداد به باع

Ҳаме бидод ба килу ҳамеи бдодбаҳи ман

همی بداد به‌کیل و همی بدادبه من

Мўолёни маликро ҳрончаҳи бад ба Ҳирот

موالیان ملک را هرآنچه بد به هرات

Гирифту барад ба зиндон ва барниҳод расан

گرفت و برد به زندان و برنهاد رسن

Нидо фиканд зи ҳргўшаҳ то мудофиа ро

ندا فکند ز هرگوشه تا مدافعه را

Бурун шаванд зи шаҳр ҳарӣ ҷаи мард ва чаҳ зан

برون شوند ز شهر هری جه مرد و چه زن

Мад ба вақъа агар аҳўрст агар аъўр

مد به وقعه اگر احورست اگر اعور

Дамади зкинаҳ агар алкнст агар азкн

دمد زکینه اگر الکنست اگر ازکن

Ҷавону перу зану марду коҳилу ҷоҳил

جوان و پیر و زن و مرد و کاهل و جاهل

Калону хираду баду неку абкму алкн

کلان و خرد و بد و نیک و ابکم و الکن

Збилу билку шамшеру ханҷару хнҷир

زبیل ‌و بیلک و شمشیر و خنجر و خنجیر

Ба рмҳу новаку куполу гурзау грзн

به رُمح و ناوک و کوپال و گُرزه و گرزن

Ба саҳму ночху самсому хишту даҳрау шул

به سهم و ناچخ و صمصام ‌و خشت و دهره و شل

Ба тиру найзау сарпоашу сФу сорми всн

به‌تیر و نیزه‌و سرپاش و سف و صارم وسن

Ба нешу нохуну чанголу чӯбу сангу суфол

به نیش و ناخن و چنگال و چوب و سنگ و سفال

Брндўораҳу савҳону гурзу путку сФн

بُرندواره و سوهان و گُرز و پُتک و سَفَن

з ҳар гуруҳу з ҳар пешау з ҳар беша

ز هر گروه و ز هر پیشه و ز هر بیشه

з ҳар саройу з ҳар хонау з ҳар барзан

ز هر سرای و ز هر خانه و ز هر برزن

Ба ҳар саёқ ва ба ҳар сират ва ба ҳар ҳанҷор

به هر سیاق و به هر سیرت و به هر هنجار

Ба ҳар тариқ ва ба ҳар одат ва ба ҳар дидан

به هر طریق و به هر عادت و به هر دیدن

зи бурҷу борау айвону хокрӣзу Фсил

ز برج و باره و ایوان و خاکریز و فصیل

зи пушту пеш ва бару шебу аисру эмин

ز پشت و پیش و بر و شیب و ایسر و ایمن

Ҳам аз миёна гузин кард шаш ҳазор далер

هم از میانه‌گزین‌کرد شش هزار دلیر

Ҳужабри Зуҳрау пўлодўшу теғи ожн

هژبر زهره و پولادوش و تیغ آژن

Савори гашт ва сипаҳ ронад ва пушт дод ба диз

سوار گشت و سپه راند و پشت داد به دز

Бибаст роҳ шуд омад бар он сипоҳи кшн

ببست راه شد آمد بر آن سپاه‌کشن

Шаҳи офарин худо хонд ва Рахш ронад ва кашид

شه آفرین خدا خواند و رخش راند و کشید

Блоркӣ ки ба марги Фҷости обистан

بلارکی‌که به مرگ فجاست آبستن

Каф оваред ба лаб аз ғазаби балӣ на аҷаб

کف آورید به لب از غضب بلی نه عجب

Ки чун бтўФд дрёкФ оварад ба даҳан

که چون بتوفد دریاکف آورد به دهن

Басои саро ки ба сорм бурид дар мғФр

بسا سرا که به صارم برید در مغفر

Басои даллока ба новак дарид дар ҷавшан

بسا دلاکه به ناوک درید در جوشن

Хурӯши тӯби дзошўби шоҳу лашкари хасм

خروش توپ دزآشوب شاه و لشکر خصم

Ҳамон ҳикояти лоҳўл буду аҳрӣман

همان حکایت لاحول بود و اهریمن

зи нӯки новаки баҳроми савлатони малик

ز نوک ناوک بهرام صولتان ملک

Замин маърака шуд кони сурхи бҳромн

زمین معرکه شد کان سرخ بهرامن

Басӣ нарафт ки аз трктози лашкари шоҳ

بسی نرفت‌که از ترکتاز لشکر شاه

зи фавҷи афғон бар авҷ чарх шуд шеван

ز فوج افغان بر اوج چرخ شد شیون

зи мӯяи чеҳраи ҳаряк чу равад омўиаҳ

ز مویه چهرهٔ هریک چو رود آمویه

зи найзаи пайкари ҳаряк ба шакли полоўн

ز نیزه پیکر هریک به شکل پالاون

Басои савор казон рзмгаҳ ба гоҳи гурез

بسا سوار کزان رزمگه به‌ گاه‌ گریز

ӣам ҷону ғам тан битохт то ба хутан

یم جان و غم تن بتاخت تا به ختن

Басои пиёда ки дар ҷӯй ва ҷир бихуфт ва ҳануз

بسا پیاده‌که در جوی و جر بخفت و هنوز

Бурун накард занхдони зи чоки пероҳан

برون نکرد زنخدان ز چاک پیراهن

Сипоҳи хасми зи пешу сипоҳи шоҳи зи пай

سپاه خصم ز پیش و سپاه شاه ز پی

Чунон ки аз ақаби сайди шери сайди афкан

چنان‌ که از عقب صید شیر صید افکن

Ҳам обати р ҳашам бидон Фти к-эй далер бикӯб

هم آبت ر حشم بدان‌‌فت‌کای دلیر بکوب

Ҳам он зи қаҳр бад-ӣн гуфт к-эй савор бизан

هم آن ز قهر بدین‌ گفت‌ کای سوار بزن

зи баси гуруҳаи занбӯраҳои тундари ғў

ز بس‌گروههٔ زنبوره‌های تندر غو

зи баси гулӯлаи хмпорҳои танин вен

ز بس‌گلولهٔ خمپارهای تنین ون

Ҳануз лашкари он марзро бшўрди дил

هنوز لشکر آن مرز را بشورد دل

Ҳануз мардуми он бумро бтўФди тан

هنوز مردم آن بوم را بتوفد تن

Гумони ман ки зи фарсӯдаи устихони гӯон

گمان من ‌که ز فرسوده استخوان ‌گوان

Дамади зи хок ҳарӣ то ба рӯзи ҳашари саман

دمد ز خاک هری تا به روز حشر سمن

Азон сипас ки зи майдони фурӯнишасти ғубор

ازان سپس‌که ز میدان فرونشست غبار

зи оби дидаи он ҷовдони дӯди афкан

ز آب دیدهٔ آن جاودان دود افکن

Малик пиёда шуду қуббаи сродқ ӯ

ملک پیاده شد و قبهٔ سرادق او

Ба ҳаштумин фалак омад қарини наҷми пурН

به هشتمین فلک آمد قرین نجم پرن

Гусел кард ба меманду андхўди сипоҳ

گسیل کرد به میمند و اندخود سپاه

Сӯии ҳазораи гиреҳ аз барои дафъи Фтн

سوی هزاره‌ گره از برای دفع فتن

зи сад ҳазораи ҳазора яке намонад ба ҷой

ز صد هزاره هزاره یکی نماند به جای

Ки менагашт гирифтори қайду банду шикан

که می‌نگشت‌ گرفتار قید و بند و شکن

Ҳамаи шикастаи дилу мустаманду зору асир

همه شکسته‌دل و مستمند و زار و اسیر

Надими ҳасрату ёри шҷўну ҷуфти шҷн

ندیم حسرت و یار شجون و جفت شجن

Басӣ нашуд ки зимистон раседу шери сифед

بسی نشد که زمستان رسید و شیر سفید

Фрўчкиди зи пистони абри қирогн

فروچکید ز پستان ابر قیرآگن

Ҳаво чу дидаи шоҳини сиёҳи гашту шамид

هوا چو دیدهٔ شاهین سیاه گشت و شمید

Сипеди пари ҳўосл ба кӯҳу дашту дмн

سپید پرّ حواصل به‌ کوه و دشت و دمن

Муҳандисони қавии дасти аўқлидси рой

مهندسان قوی‌دست اوقلیدس رای

Бсохтнд ба фармони шаҳриёри змн

بساختند به فرمان شهریار زمن

Мадина ӣӣ чу мдоини рузин ва шоҳ гузин

مدینه‌یی چو مداین رزین و شاه گزین

Гузид ҷои дарав чун Шуайб дар мадин

گزید جای درو چون شعیب در مدین

зи кори шоҳ ба афғон худо расед хабар

ز کار شاه به افغان خدا رسید خبر

Жкид ва бар Рахш аз ғам чакид ашки ҳузн

ژکید و بر رخش از غم چکید اشک حزن

Гўожаҳ ронад ба дастури хеш ва аз дили риш

گواژه راند به دستور خویش و از دل ریش

Фиғон кашид ва бирав тайраи гашти к-эии кавдан

فغان کشید و برو طیره گشت کای کودن

НгФтмти зи паии ҷанги соз ранг макун

نگفتمت ز پی جنگ ساز رنگ مکن

НгФтмти зи паии разми тори азми матн

نگفتمت ز پی رزم تار عزم متن

Бғоби шери қадами дрмнаҳ ба қӯти ваҳм

بغاب شیر قدم درمنه به قوّت وهم

Ба оби баҳр шиновар макун ба даъвии занн

به آب بحر شناور مکن به دعوی ظن

зи хашм ӯ дили дастури ?бардамӣад аз ҷой

ز خشم او دل دستور بردمید از جای

Чунон ки дӯд ба неруии оташи азглхн

چنان‌که دود به نیروی آتش ازگلخن

Бадви сурӯд ки эй тунд хашм кунад забон

بدو سرود که‌ ای تند خشم ‌کند زبان

Абас ба хираи мёшўбу брмкўби зқн

عبث به خیره میاشوب و برمکوب ذقن

Турои парастиши мо он замон писанд уфтад

ترا پرستش ما آن زمان پسند افتد

Ки худ хамӯш нишинӣ ба гӯша ӣӣ чу всн

که‌خود خموش‌نشینی به گوشه‌یی چو وثن

Кунун замон алоҷаст неи замони лҷоҷ

کنون زمان علاجست نی زمان لجاج

Яке мтоби сар аз расму роҳи аҳрӣман

یکی متاب سر از رسم و راه اهریمن

Маро ба ёди яке чора омадаст шигарф

مرا به یاد یکی چاره آمدست شگرف

Ки тоза гардад азуи ҷони ҷодӯии ҷўзн

که تازه‌ گردد ازو جان جادوی جوزن

Шунидаам ки сафирии зи Англиси худоӣ

شنیده ام که سفیری ز انگلیس خدای

Ду сол рафт ки сӯй рай омад аз Лондон

دو سال رفت‌ که سوی ری آمد از لندن

Шигарфи дониш ва бисёр дону андаки ҳарф

شگرف ‌دانش و بسیار دان و اندک‌ حرف

ДрозФкрту кӯтаҳи баёну чарби сухан

درازفکرت و کوته‌بیان و چرب‌سخن

Кунун ба сӯии сафир аз паии шафоати хеш

کنون به سوی سفیر از پی شفاعت خویش

Ба аҷзу лобау тимору оҳу меҳнату рн

به عجز و لابه و تیمار و آه و محنت و رن

Васила ӣӣ бигумору рсилаҳ ӣӣ бинагор

وسیله‌یی بگمار و رسیله‌یی بنگار

Фурӯғи сидқи биҷавӣ ва дар дурӯғ мазан

فروغ صدق بجوی و در دروغ مزن

Паёми даҳ ки малик гар гирифт малик ҳарӣ

پیام ده‌ که ملک ‌گر گرفت ملک هری

Аннан Рахш нагирад магар ба малики дкн

عنان رخش نگیرد مگر به مُلک دکن

На Қандаҳор бимонад ба ҷой на кобул

نه قندهار بماند به جای نه ‌کابل

На Бомиён на лҳоўр на ғазна на пурвен

نه بامیان نه لهاور نه غزنه نه پرون

зи сўбҷот ба гардун шавад зФиру нафир

ز صوبجات به گردون شود زفیر و نفیر

зи дирҷот ба кайвон равад ғариви ғрн

ز دیرجات به‌کیوان رود غریو غرن

На малик пўнаҳ бимонад ба ҷой на сайлон

نه ملک پونه بماند به جای نه سیلان

На сўмнот ва на гҷрот на сурангу птн

نه سومنات و نه ‌گجرات نه سرنگ و پتن

На мнглўс ва на сдрс на ҳуҷра на деҳлӣ

نه‌منگلوس و نه صدرس نه حجره نه دهلی

На бнглўс ва на мударрис на ттаҳ на кўкн

نه بنگلوس و نه مدرس نه تته نه ‌کوکن

На ромпўр ва на Аҳмади нигар на тониср

نه رامپور و نه احمد نگر نه تانیسر

На конпўр ва на миллатон на доруе на Фтн

نه کانپور و نه ملتان نه دارویی نه فتن

Ҳамаи банодир Ҳиндӯстон кунад вайрон

همه بنادر هندوستان‌ کند ویران

Чаҳ Бомбай чаҳ бнорс чаҳ мҷҳлӣ чаҳ ва ман

چه بمبئی چه بنارس چه مجهلی چه و من

Кунад хароб агар докаҳаст агар кӯчи

کند خراب اگر داکه است اگر کوچی

Кунад ибоб агар алифӣаст агар алчн

کند یباب اگر الفی است اگر الچن

Ҳазор ҷон кунад андари шикори пӯри шикор

هزار جان ‌کند اندر شکار پور شکار

зи хӯн равон кунад андари баҳори пӯри ҷўн

ز خون روان‌ کند اندر بهار پور جون

Чунон ки омад ва нагузошт дар диёр ҳарӣ

چنان‌که آمد و نگذاشت در دیار هری

Нишони зи бум ва бару коху кӯху бора ва бен

نشان ز بوم و بر و کاخ و کوخ و باره و بن

Ба ҳеҷ боғ на сӯрӣ бимонад на сунбул

به هیچ باغ نه سوری بماند نه سنبل

Ба ҳеҷ роғ на Фрғргзошт на Фрғн

به هیچ راغ نه فرغرگذاشت نه فرغن

Тугар ниёе ва моро зи банди нрҳонӣ

تو گر نیایی و ما را ز بند نرهانی

Зкохи вкўх ҳарӣ бар ҳўорўди ҳўзн

زکاخ وکوخ هری بر هوارود هوزن

Вазин карона ба шоҳи ҷаҳон паём фирист

وزین‌ کرانه به شاه جهان پیام فرست

Ба аҷзу лобау лўшобаҳу фиребу шикан

به عجز و لابه و لوشابه و فریب و شکن

Ки хсрўои бади моро ҷазоӣ нек фирист

که خسروا بد ما را جزای نیک فرست

Кат аз худоӣ ба некии расоади подошн

کت از خدای به نیکی رساد پاداشن

Нигар ба зиллати мо дар гузари зи зулати мо

نگر به ذلت ما در گذر ز زلت ما

Марои зи заҳмат ман вораҳон зи раҳмат ва ман

مرا ز زحمت من وارهان ز رحمت و من

Гарми ҳаёти диҳӣ инак ин Ҳирот бигир

گرم حیات دهی اینک این هرات بگیر

Дарахт раҳмат бинишону бех қаҳр бикун

درخت رحمت بنشان و بیخ قهر بکن

Ба шарти онкии сафирии зонглиси худоӣ

به شرط آنکه سفیری زانگلیس خدای

Шавад ба назд ту моро зи ҷурми бобизн

شود به نزد تو ما را ز جرم بابیزن

Замони ҳарб сар омад забони чарби магар

زمان حرب سر آمد زبان چرب مگر

Диҳад дубора ба қандили бахтмони равған

دهد دوباره به قندیل بختمان روغن

Басии дуруд бар аўгФту баси ду рўдбрў

بسی درود بر اوگفت و بس دو رودبرو

з дида ронаду зи дил чок зад ба пероҳан

ز دیده راند و ز دل چاک زد به پیراهن

зи бскаҳи мӯяу афғону ашку оҳу асФ

ز بسکه مویه و افغان و اشک و آه و اسف

зи бскаҳи нолау фарёду риюу банду шикан

ز بسکه ناله و فریاد و ریو و بند و شکن

Бар ӯ забони малики нарми гашту хотири гарм

بر او زبان ملک نرم ‌گشت و خاطر گرم

Фарох кард бар ӯ тангнои банду шикан

فراخ ‌کرد بر او تنگنای بند و شکن

Ба рай бурид фиристод ва дар расед сафир

به ری برید فرستاد و در رسید سفیر

Ду гӯнаи ҳолу мақол ва ду равияи сару ълн

دو گونه حال و مقال و دو رویه سرّ و علن

Забони мؤи алифи гӯйу равони мухолифи ҷӯй

زبان مؤ الف گوی و روان مخالف جوی

Беонаш ҳоҷиби хотир , гумонаши сотар занн

بیانش حاجب خاطر، گمانش ساتر ظن

Вазири рӯси ҳам аз паии басони боди шимол

وزیر روس هم از پی بسان باد شمال

Чмон ба мхими иқбол шоҳ ронад чаман

چمان به مخیم اقبال شاه راند چمن

Се рӯзи пештар аз пайки Англиси худоӣ

سه روز پیشتر از پیک انگلیس خدای

з рай расед чунон каз сипеҳри селоӣ ва ман

ز ری رسید چنان کز سپهر سلوی و من

Равоқи ртбтш аз авҷи осмони аъло

رواق رتبتش از اوج آسمان اعلا

Замири равшанаш аз нури офтоби аълн

ضمیر روشنش از نور آفتاب اعلن

Забон ва рӯйу дилу ҷону дидаи ҷониби шоҳ

زبان و روی و دل و جان و دیده جانب شاه

Амали зи қавли накӯтар дил аз забони абин

عمل ز قول نکوتر دل از زبان ابین

Чу марзбон ҳариро баҳона шуд сипарӣ

چو مرزبان هری را بهانه شد سپری

Сафир омад ва бигузашт даври ҳиялату фан

سفیر آمد و بگذشت دور حیلت و فن

зи ҷанги муддатии осӯда Комрон бӯда

ز جنگ مدّتی آسوده‌ کامران بوده

Кашида ратли амон ва чашида таъму син

کشیده رطل امان و چشیده طعم و سن

Сафири ёру малики меҳрбону ҳирси фузун

سفیر یار و ملک مهربان و حرص فزون

Ҳисори сахту сипаҳи чусту малики астрўн

حصارِ سخت و سپه‌چست و ملک استرون

Баҳори омадаи даии рафтаи хотири осӯда

بهار آمده دی رفته خاطر آسوده

зи дарди бараду азоби хмўлу сҷни шҷн

ز دردِ بَرد و عذاب خمول و سِجن شجن

Ба ҷои абр ба кҳсори пуштаи пуштаи гиёҳ

به جای ابر به‌کهسار پشته پشته‌گیاه

Ба ҷои барф ба гулзори тӯдаи тӯдаи саман

به جای برف به‌گلزار توده توده سمن

Фазои боғи мънбри зи ақҳўону ърор

فضای باغ معنبر ز اقحوان و عرار

Ҳавои роғи муаттари зи зимрону трн

هوای راغ معطر ز ضیمران و ترن

Дмн чу равзаи хзрои зи барги сиснбр

دمن چو روضهٔ خضرا ز برگ سیسنبر

Чаман чу байзаи Байзои з шох насатарван

چمن چو بیضهٔ بیضا ز شاخ نستروَن

Шикасти соғари паймон ва аз хумори ғурур

شکست ساغر پیمان و از خمار غرور

Дилаш ба сина Биҷӯшед ҳамчуи бода ба ?дан

دلش به سینه بجوشید همچو باده به دن

Ба бораи баради сари андари дубораи ҳамчуи кашф

به باره برد سر اندر دوباره همچو کشف

Ба чораи тир фикандан гирифт чун биҳн

به چاره تیر فکندن ‌گرفت چون بیهن

Малики зи хашми бтўФид ва лаб гузид ва гузид

ملک ز خشم بتوفید و لب‌ گزید و گزید

Снонгзори сипоҳии қарина бо Қоран

سنانگذار سپاهی قرینه با قارن

Ҳамаш зи хашми ду чашм ол гашта чун лола

همش ز خشم دو چشم آل گشته چون لاله

Ҳамаш зи қаҳри ду рух сурх гашта чун рӯйин

همش ز قهر دو رخ سرخ‌‌ گشته چون رویین

Мисол дод ки аз ҳар карона пурҳ зананд

مثال داد که از هر کرانه پره زنند

Ба гирди бораи ҳжброФкнони ширшкн

به‌گرد باره هژبرافکنان شیرشکن

Ялони з ҳар сӯ сангар баранд ва нақб зананд

یلان ز هر سو سنگر برند و نقب زنند

Ба шҳрбнд ҳарӣ аз чаҳор ҷонибу ҷин

به شهربند هری از چهار جانب و جَن

Чаҳор бурҷ зананд аз чаҳор сӯии ҳисор

چهار برج زنند از چهار سوی حصار

Ҳазор бори з на бораи сипеҳри атқн

هزار بار ز نه بارهٔ سپهر اتقن

Дарун ҳар як гардон камӣн кунанд ва зананд

درون هر یک ‌گردان کمین ‌کنند و زنند

Шарора бар дами он морҳои муҳра фикан

شراره بر دم آن مارهای مهره‌فکن

Мгркаҳ бора шуд рахнаи рахна чун ғарбол

مگرکه باره شد رخنه رخنه چون غربال

Мгркаҳ қалъа шавад сқбаҳи сқбаҳ чун ажкн

مگرکه قلعه شود ثقبه ثقبه چون اژکن

ДроФкннд ба дизи тири чарху кшкнҷир

درافکنند به دز تیر چرخ و کشکنجیر

Бароваранд адуро дамор аз меҳан

برآورند عدو را دمار از میهن

Шигарфи кандаи он бораро биндоинд

شگرف‌کندهٔ آن باره را بیندایند

Ба лойу луашу не ва на?илу хору хошаҳу шин

به‌لای و لوش و نی‌و نال و خار و خاشه و شن

Ба марзбон ҳарӣ танг шуд ҷаҳони фаррух

به مرزبان هری تنگ شد جهان فرخ

Чу коми аждари баҳмани рубой , бар баҳман

چو کام اژدر بهمن‌ربای‌، بر بهمن

Сафир омад ва савганд хӯрд ва лоба намӯд

سفیر آمد و سوگند خورد و لابه نمود

Чунон ки шуғл шафиъасту расми бобизн

چنان‌ که شغل شفیعست و رسم بابیزن

Ба ҷаҳдҳои мини басти аҳдҳои матин

به جهدهای مین بست عهدهای متین

Баёни зи шукри аҳлии забону муми ?илин

بیان ز شکر احلّی زبان و موم الین

Ки марзбон ҳарӣ ёбад ар зи шоҳи амон

که مرزبان هری یابد ار ز شاه امان

Сипас ба поя ӣ тахти шаҳи орм аз мأмн

سپس به پایه ی تخت شه آرم از مأمن

Шаҳ аз сафири пазируфт ончӣ гуфт ва наҳуфт

شه از سفیر پذیرفت آنچه ‌گفت و نهفت

Бар ӯ гумошт рақибии ҳамаи фаросату фан

بر او گماشت رقیبی همه فراست و فن

Сафир рафт ва накард ончӣ гуфт ва як дўсаҳи рӯз

سفیر رفت‌و نکرد آنچه‌گفت و یک‌دوسه روز

Бимонаду заҳри биФзўдшон ба чарби сухан

بماند و زهر بیفزودشان به چرب ‌سخن

Раҳ ҷидол намӯд ва дар навол гушӯд

ره جدال نمود و در نوال‌گشود

Гуҳар ба ташти ббхшўду симу зар ба лаган

گهر به طشت ببخشود و سیم و زر به لگن

Ба рӯзи чорами баргашту дидаи бони малик

به روز چارم برگشت و دیده‌بان ملک

Ба шаҳ чигунагӣ оварад ва кор шуд равшан

به شه چگونگی آورد و کار شد روشن

Малики зи хашм бар онгуна тунд шуд ба сафир

ملک ز خشم بر آنگونه تند شد به سفیر

Ки май бар оташ сӯзанда барзании доман

که می بر آتش سوزنده برزنی دامن

Ба лоғ гуфт ки ё ҳбзо ба лоғи мубин

به لاغ ‌گفت‌ که یا حبذا به لاغ مبین

Зиҳии рисолати матбӯъу рои мстҳсн

زهی رسالت مطبوع و رای مستحسن

Чу ҳаст рои дўрнгӣ дигар диранг макун

چو هست رای دورنگی دگر درنگ مکن

Сари вифоқи надорӣ дар нифоқ мазан

سر وفاق نداری در نفاق مزن

Сафир ростӣ оварад ва арза кард ба шоҳ

سفیر راستی آورد و عرضه‌کرد به شاه

Ки эй ба хасму нохўштр аз ҷҳими ҷҳн

که‌ای به خصم و ناخوشتر از جحیم جهن

Хилофи маслиҳати малики мости фатҳ ҳарӣ

خلاف مصلحت ملک ماست فتح هری

Ки май бзоиди азин фатҳи садҳазори шикан

که می‌بزاید ازین فتح صدهزار شکن

Нахуст бояд бастани мсили чашмаи об

نخست باید بستن مسیل چشمهٔ آب

Ки рафта рафта шавад чашмаи сайл бунён кун

که رفته رفته شود چشمه سیل بنیان‌کن

Басои наҳифи нҳоло кигар нпироииш

بسا نحیف نهالا که ‌گر نپیراییش

Фазои боғи Фрўгирд аз фурӯъу Фнн

فضای باغ فروگیرد از فروع و فنن

Малики шнФт ва барошуфт зончаҳ гуфт ва наҳуфт

ملک‌شنفت و برآشفت زانچه‌‌ گفت و نهفت

зи кор ӯ рух равшан намӯд чун ҷавшан

ز کار او رخ روشن نمود چون جوشن

Сафири тайрау шармандаи бозгашт ба рай

سفیر طیره و شرمنده بازگشت به ری

Се рӯз монаду зи рай Рахш ронад зии армн

سه روز ماند و ز ری رخش راند زی ارمن

Паём дод ба фармонравои ҳинд ки кор

پیام داد به فرمانروای هند که ‌کار

Табоҳи гашт ва нашуд чира бар сурӯши аҳрн

تباه‌گشت و نشد چیره بر سروش اهرن

Сафина ӣӣ ду се лашкар ба шаҳр Форс фирист

سفینه‌یی ‌دو سه لشکر به‌ شهر فارس فرست

Мгркаҳи шоҳ Аннан боздорад аз душман

مگرکه شاه عنان بازدارد از دشمن

Малик бимонад ва сипаҳ хонду зари Фшондўи нишонд

ملک‌بماند و سپه‌خواند و زر فشاندو نشاند

зи ҷони ҷяш ба ҷлоби айши ҷӯши мҳн

ز جان جیش به جلاب عیش جوش محن

Басӣ нарафт ки афғони худои зи сахтии кор

بسی نرفت که افغان خدا ز سختی کار

Фиғон кашида паии чораи гашти дастони зан

فغان ‌کشیده پی چاره‌ گشت دستان‌زن

Гусел кард бузургону мӯбадону радон

گسیل‌کرد بزرگان و موبدان و ردان

Ба назд шоҳи ҷаҳон бо ҳнину мӯяу ҳн

به نزد شاه جهان با حنین و مویه و هن

Канори ҳаряк аз оби чашм чун чашма

کنار هریک از آب چشم چون چشمه

Даруни ҳаряк аз боди сард чун баҳман

درون هریک از باد سرد چون بهمن

Шарораи схти подшоҳ забона кашид

شرارهٔ سخط پادشاه زبانه‌کشید

зи хушки рбшии он хушки мағзтар доман

ز خشک ربشی آن خشک‌مغزتر دامن

Чаҳ гуфт гуфт ки ҳони навбати гузашти гузашт

چه‌‌گفت‌‌گفت‌که‌هان نوبت گذشت گذشت

Замони заҷр ва уқобасту қайду банду шикан

زمان زجر و عقابست و قید و بند و شکن

Ки ногаҳон хабар омад ба шаҳи зи хиттаи Форс

که ناگهان خبر آمد به شه ز خطهٔ فارس

Ки Англиси хдокрди сози шӯру Фтн

که انگلیس خداکرد ساز شور و فتن

Ба баҳр Форс фиристод даҳ сафинаи сипоҳ

به بحر فارس فرستاد ده سفینه سپاه

Ҳамаи масолеҳи пайкор дар ваии обистан

همه مصالح پیکار در وی آبستن

Сафинагони ҳамаи ҳаряки зи худу ханҷару теғ

سفینگان همه هریک ز خود و خنجر و تیغ

Бузург карда шикам чун занони обистан

بزرگ ‌کرده شکم چون زنان آبستن

Малики азин хабараш ғам задуд ва Зуҳра фузуд

ملک ازین خبرش غم زدود و زهره فزود

Чу лаҳви бодагусор аз навой зироФкн

چو لهو باده‌گسار از نوای زیرافکن

Ба хеш гуфт ба азмаст ифтихори мулӯк

به خویش گفت به عزمست افتخار ملوک

На ҳамчуи бум ба буми харобу кохи куҳан

نه همچو بوم به بوم خراب و کاخ‌ کهن

Ба обу гули надиҳади дили крости ҳушу хирад

به آب و گل ندهد دل ‌کراست هوش و خرد

Ба бум ва бар наниҳад сари крости фаҳму Фтн

به بوم و بر ننهد سر کراست فهم و فطن

Ҳамаи ситоиши мард аз сифоти мард буд

همه ستایش مرد از صفات مرد بود

Барои равшану азми дурусту халқи ҳасан

برای روشن و عزم درست و خلق حسن

Кунун ки бум ва бар хасм шуд харобу ибоб

کنون ‌که بوم و بر خصم شد خراب و یباب

Ҷаҳон ба дида ӯ тира шуд чун пари пжн

جهان به دیدهٔ او تیره شد چون پرّ پَژَن

Баҷо намонад ҷузи ин як ба дасти хоки хароб

بجا نماند جز این یک به‌دست خاک خراب

Ки андрў сазад ар ошён кунад кўкн

که اندرو سزد ار آشیان ‌کند کوکن

Ба онкӣ рахт сипорем аз Ҳирот ба рай

به آنکه رخت سپاریم از هرات به ری

Маии ду аз дил ва ҷон бистарем занги ҳузн

مهی دو از دل و جان بستریم زنگ حزن

Ма аз чаҳордаҳ бигузашт то сипоҳи маро

مه از چهارده بگذشت تا سپاه مرا

Зумухт гашта чу гимхти тани зи шӯху дрн

زمخت‌ گشته چو گیمخت تن ز شوخ و درن

Дами блоркшони суда аз тъону зарроб

دم بلارکشان سوده از طعان و ضراب

Паии ткоўршони суда аз шиқоқу ърн

پی تکاورشان سوده از شقاق و عرن

Ба мӯишони ҳамаи бинии ғубори ҷои абир

به مویشان همه بینی غبار جای عبیر

Ба ҷисмашони ҳамаи ёбии ҳзоли ҷои саман

به جسمشان همه یابی هزال جای سمن

Бавижа онкии зимистон дубора омад ва рафт

بویژه آنکه زمستان دوباره آمد و رفت

Самани зи роғу гул аз боғу лола аз гулшан

سمن ز راغ و گل از باغ و لاله از گلشن

Ҳамаи сҳоиФи офоқро бёҳорд

همه صحایف آفاق را بیاهارد

Дамандаи абри сиёҳ аз сипеди омўлн

دمنده ابر سیاه از سپید آمولن

Ва дигари онкии бубинеми конглиси худоӣ

و دیگر آنکه ببینیم‌کانگلیس خدای

Брўкаҳи чира буд осмўғ ё баҳман

بروکه چیره بود آسموغ یا بهمن

Қазоӣ аҳд кунад ё ба кӣна ҷаҳд кунад

قضای عهد کند یا به ‌کینه جهد کند

Фриштаҳаст мар ӯро далел ё аҳрн

فریشته است مر او را دلیل یا اهرن

Агар ба сулҳ гароед ба подшоҳи ҷаҳон

اگر به صلح ‌گراید به پادشاه جهان

Аннан разм битобем аз сукӯни сунан

عنان رزم بتابیم از سکون سنن

Вагар набарди намояди бузурги борхдоӣ

و گر نبرد نماید بزرگ بارخدای

Бар ончӣ ҳукм кунад айни раҳмати сету мнн

بر آنچه حکم‌ کند عین رحمت ست و منن

Арӯси фатҳу зафар то киро кашад дар бар

عروس فتح و ظفر تا که را کشد در بر

Шмўси ҷоҳу хатар то кро наад гардан

شَموس جاه و خطر تا کرا نهد گردن

Кунун ба даъвии рои рузину фикри матин

کنون به دعوی رای رزین و فکر متین

Барӣ чамем чу Мӯсо ба водии эмин

بری چمیم چو موسی به وادی ایمن

Ба пой тахт сипорем рахт то лухтӣ

به پای تخت سپاریم رخت تا لختی

Буруни з сахтӣ осоеду даруни зи шикан

برون ز سختی آساید و درون ز شکن

Сипас хдиўи барин рои дили ниҳоду бхўост

سپس خدیو برین رای دل نهاد و بخواست

Кмонкшони камӣни дорро з ҳар мкмн

کمانکشان کمین دار را ز هر مکمن

Ба миркоблу сардори Қандаҳори набшат

به میرکابل و سردار قندهار نبشت

Шигарфи нома ӣӣ аз рангу буии минӯи вен

شگرف‌نامه‌یی از رنگ و بوی مینو ون

зи баси лолии мазмуни сутур ӯ дарё

ز بس لآلی مضمون سطور او دریا

зи баси ҷавоҳири макнуни штўр ӯ маъдан

ز بس جواهر مکنون شطور او معدن

Ба сими содаи пришидаҳи анбари Соро

به سیم ساده پریشیده عنبر سارا

Ба лавҳи нуқраи трозидаҳи нофаи адмн

به لوح نقره طرازیده نافهٔ ادمن

Ҳадиси рафтау ояндаи баршумурд ва намӯд

حدیث رفته و آینده برشمرد و نمود

Румузи пеш ва пас рози хешро мълн

رموز پیش و پس راز خویش را معلن

Маин сулолаи сардори Қандаҳор ки ҳаст

مهین سلالهٔ سردار قندهار که هست

Ба тахту бахти ҷавон ва ба исму расми куҳан

به ‌تخت ‌و بخت‌جوان و به اسم و رسم ‌کهن

Бабради ҳамраҳи хеш аз Ҳироти ҷониби рай

ببرد همره خویش از هرات جانب ری

Ба ҳарчӣ хост на ло гуфт дар ҷавоб на лн

به‌ هرچه ‌خواست ‌نه ‌لا‌ گفت‌ در جواب نه لن

Нўидномаҳ ба ҳарҷо навишту зомднш

نویدنامه به هرجا نوشت و زآمدنش

Басои рамида рўонокаҳ орамид ба тан

بسا رمیده رواناکه آرمید به تن

Амирзодаҳи Фаридун ки шукри шоҳи ҷаҳон

امیرزاده فریدون ‌که شکر شاه جهان

Ба аҳди маҳд сурӯдӣ нишаста лаби зи лбн

به عهد مهد سرودی‌نشسته لب ز لبن

Бар он сараст ки бар ҷой зар фишонд сар

بر آن سرست‌ که بر جای زر فشاند سر

Барин навид ва ба ваҷд оядаш зи шавқи бадан

برین نوید و به وجد آیدش ز شوق بدن

зи шавқи даргаи шоҳаш ҳаме биҷунбад меҳр

ز شوق درگه شاهش همی بجنبد مهر

Чу ҷони марди мусофири зи орзӯии ватан

چو جان مرد مسافر ز آرزوی وطن

Шҳо мҳо маликои малики пурварои малико

شها مها ملکا ملک‌پرورا ملکا

Туе ки ҷанги ту аз ёди бардаи ҷанги пшн

تویی‌که جنگ تو از یاد برده جنگ پشن

Ситоиши ту ба зоти туу мҳомди тест

ستایش تو به ذات تو و محامد تست

На аз фузӯнии сомону шорсону штн

نه از فزونی سامان و شارسان و شتن

На васфати инки мклл буд турои иклил

نه وصفت اینکه مکلل بود ترا اکلیل

На мадҳати инки мғрқ буд туро грзн

نه مدحت اینکه مغرق بود تو را گرزن

Ба буии дилкаши худ муфтахар буд анбар

به بوی دلکش خود مفتخر بود عنبر

Ба таййиби тинати худ муътабар буд лодан

به طیب طینت خود معتبر بود لادن

Ба нури хеш буд офтоби оламгир

به نور خویش بود آفتاب عالمگیر

Ба зӯри хеш буд шери ғоби сидоФкн

به زور خویش بود شیر غاب صیدافکن

Аён шавад хатари одамии зи ранҷи хатир

عیان شود خطر آدمی ز رنج خطیر

Ки то насузад бӯи брнхизд аз чндн

که تا نسوزد بو برنخیزد از چندن

Ситоиши ту ба малик ҳарӣ бидон монад

ستایش تو به ملک هری بدان ماند

Ки таксӣ бастоед Увайсро ба қарн

که تاکسی بستاید اویس را به قرن

зи фатҳи Маккаи нгўидксии санои расӯл

ز فتح مکه نگویدکسی ثنای رسول

Саноӣ ӯ ҳама аз ҳасан сиратасту сунан

ثنای او همه از حسن‌سیرتست و سنن

Ба обу тоби гуҳарро ҳаме ниҳанд сипос

به آب و تاب ‌گهر را همی نهند سپاس

На зини қаблӣ ки ба Аммон дараст ё ба адан

نه زین‌ قبلی‌ که به عمان در است یا به عدن

Сано кунанд дарахшндаи шамъро ба фурӯғ

ثنا کنند درخشنده شمع را به فروغ

На зинкаҳ ҳаст мар ӯро зи зару сими лаган

نه زینکه‌هست مر او را ز زر و سیم لگن

Ту азми хеши ҳаме хостӣ намӯд аён

تو عزم خویش‌ همی خواستی نمود عیان

Ба хусравони ҷаҳонгиру меҳтарони змн

به خسروان جهانگیر و مهتران زمن

Ҳарӣ гирифт наме хостии зи баҳри хароҷ

هری گرفت نمی‌خواستی ز بهر خراج

Ки сад хароҷ ҳарӣ бошиддати киин дошн

که صد خراج هری باشدت‌کهین داشن

Чу ҳаст азми ҷаҳонгир гӯ мабош ҳарӣ

چو هست عزم جهانگیر گو مباش هری

На охираши ҳама Фркнд кардӣу Фркн

نه آخرش همه فرکند کردی و فرکن

Ба ҳилае ки аду кард мемабош дижам

به حیله‌ای‌ که عدو کرد می‌مباش دژم

Ки кори ханҷар баранда ноед аз сӯзан

که ‌کار خنجر برنده ناید از سوزن

Ҳадиси сулҳи ҳудаибияро ба бўсФён

حدیث صلح حدیبیه را به بوسفیان

Яке бихон ва бипардоз дили зи ранҷу мҳн

یکی بخوان و بپرداز دل ز رنج و محن

Ҳамон ҳикоят сафин бихону ҳилаи Амр

همان‌حکایت‌ صفین بخوان و حیلهٔ عمرو

Ки кард он ҳамаи ғанҷу даллолу ишвау шин

که ‌کرد آن همه غنج و دلال و عشوه و شن

На бартарии зи паямбари ббошу лотёс

نه برتری ز پیمبر بباش و لاتیاس

На беҳтарии зи Муҳамади бимону лотҳзн

نه بهتری ز محمد بمان و لاتحزن

Яке бихону биханд аз сарвар чун сӯрӣ

یکی بخوان و بخند از سرور چون سوری

Яке бибину бибол аз нишот чун нўжн

یکی ببین و ببال از نشاط چون نوژن

Бад-ӣни қасидаи ғро яке бибин малико

بدین قصیدهٔ غرا یکی ببین ملکا

Ки бо қабули ту гетии нирздш ба саман

که با قبول تو گیتی نیرزدش به ثمن

Ба ҳркҷокаҳ шавад ҷилвагар брндгмон

به هرکجاکه شود جلوه‌گر برندگمان

Ки рости тозаи арӯсӣ буд ба шаклу Фтн

که راست تازه‌عروسی بود به شکل و فتن

Вале ду айб ниҳоняш ҳаст ва гӯям аз онк

ولی دو عیب نهانیش هست و گویم از آنک

Равост гуфтани айби арӯс назд хутан

رواست‌ گفتن عیب عروس نزد ختن

Нахусти онкии қўоФӣ ба чанд ҷой дар ӯ

نخست آنکه قوافی به چند جای در او

Мукаррараст чу анъоми шоҳ дар ҳақи ман

مکررست چو انعام‌شاه در حق من

Агарчӣ зин қаблаш шукр лозимаст азонк

اگرچه زین قبلش شکر لازمست ازآنک

Ҳаме ба шукр фазояд чу брФзўди мнн

همی به شکر فزاید چو برفزود منن

Дувуми қўоФиш ар як ду ҷо хашин нашигифт

دوم قوافیش ار یک دو جا خشن نشگفت

Кунанд ҷомаи гадоён ба ҷой хаз зи хашин

کنند جامه‌گدایان به‌جای خز ز خشن

Азин ду айб чу мебигузарӣ ба хозини ғайб

ازین ‌دو عیب چو می‌بگذری به‌ خازن غیب

Ки нутқи нотиқа дар мадҳ ӯ буд алкн

که نطق ناطقه در مدح او بود الکن

Вагар дароз буд ҳамчуи умру давлати шоҳ

وگر دراز بود همچو عمر و دولت شاه

Чунин дарозии дилкаши зи кӯтаҳии аҳсан

چنین درازی دلکش ز کوتهی احسن

Бад-ӣни чакома дилкаш равост Қоонӣ

بدین چکامهٔ دلکش رواست قاآنی

Ва ани икоди дмндти ҳаме ба пиромн

و ان یکاد دمندت همی به پیرامن

Мисли буд ба ҷаҳон то ҳадиси дъду рубоб

مثل بود به جهان تا حدیث دعد و رباب

Смр буд ба замон то вдоди нлу дмн

سمر بود به زمان تا وداد نل و دمن

Давоми малики худованд то ҳазорон анд

دوام ملک خداوند تا هزاران‌اند

Бақои бахти шаҳаншоҳ то ҳазорон вен

بقای بخت شهنشاه تا هزاران ون