Махдуми меҳрбони имшаби аввали шаби меҳмони қозии ҷадид будем , гуруҳеи мухталиф аз муллоу мирзоу шмширбнду муҷтаҳиду сӯзанӣ ва сӣ порау бандаи бечорау мирзои Маҳмадалӣу Абдурразоқи бик . Маҷмаъ ки мнқзӣ шуд хастаи кӯфтаи ним ҷонӣ бахона расед , камарии вошд , рахтихобӣ меафтод , парда боло рафт , дар барҳам хӯрд касе дохил шуд ; мутаваҳҳим шудам ; аз ҷои ҷустам ва гуфтам чаҳ хабараст ? гуфт : кадоми хабари тозатар аз ин хоҳад буд ки мирзоҳо рафтанду манзили расиданд ва ту ҳануз қалам барнадошта вҳрФӣ нанигоштае . Шаб дар шароб бӯдаеу рӯз дар хумор . Агар ту блтФи эшон мағрурӣ ва аз боси ҳароси надории худдон , ҷуссаи ман ҳақирасту исмами аФъли тафзили касӣр ; агар натарсам чаҳ кунам тоби итоб бузургон надорам . Магари ёдат рафтааст он рӯз дар болохонаҳи мирзои тақии марои болмшоФҳаҳ муҳассил фармуданду вусӯли нўштҷоти бтҳсили ман муқарар шуд , бисмии аллоҳи ин сар ва ин чумоқи кофари кӯб ; ё бизан ва башикан ва бикӯб , ё мхўоб ва биншин ва банавис . Гуфтам : ҷони ман ин ҷасорат тозааст аз куҷо пайдо кардӣ ? гуфт : аз он рӯзи болохонаҳ ки маро бар ту гумоштанд ; баҳмони нишона ки он писараи қазвӣнии мӯрча пай зада тклтў гузошта шасти пош аз дарзи ҷӯроб дар омада ; поӣӣ ки ҷоаш бар сари офтоб буд аз рӯй рахтихоб пошна мезад .

مخدوم مهربان امشب اول شب مهمان قاضی جدید بودیم، گروهی مختلف از ملا و میرزا و شمشیربند و مجتهد و سوزنی و سی پاره و بنده بیچاره و میرزا محمدعلی و عبدالرزاق بیک. مجمع که منقضی شد خسته کوفته نیم جانی بخانه رسید، کمری واشد، رختخوابی میافتاد، پرده بالا رفت، در برهم خورد کسی داخل شد؛ متوهم شدم؛ از جا جستم و گفتم چه خبر است؟ گفت: کدام خبر تازه تر از این خواهد بود که میرزاها رفتند و منزل رسیدند و تو هنوز قلم برنداشته وحرفی ننگاشته ای. شب در شراب بوده ای و روز در خمار. اگر تو بلطف ایشان مغروری و از باس هراس نداری خوددان، جثه من حقیر است و اسمم افعل تفضیل کثیر؛ اگر نترسم چه کنم تاب عتاب بزرگان ندارم. مگر یادت رفته است آن روز در بالاخانه میرزا تقی مرا بالمشافهه محصل فرمودند و وصول نوشتجات بتحصیل من مقرر شد، بسم الله این سر و این چماق کافر کوب؛ یا بزن و بشکن و بکوب، یا مخواب و بنشین و بنویس. گفتم: جان من این جسارت تازه است از کجا پیدا کردی؟ گفت: از آن روز بالاخانه که مرا بر تو گماشتند؛ بهمان نشانه که آن پسره قزوینی مورچه پی زده تکلتو گذاشته شست پاش از درز جوراب در آمده؛ پائی که جاش بر سر آفتاب بود از روی رختخواب پاشنه میزد.

Иклили аршро монанди фарш дар зер қадам месупурд ва ман ҳам аз рӯй озмудагӣу куҳнаи кории тълилмӣ бова мекардаму ҷавҳари муъаррақи бёдши мидодм ; гуфтам : субҳони аллоҳи бмсли машҳури ҳрирдаҳи соҳиби камолу ор .

اکلیل عرش را مانند فرش در زیر قدم میسپرد و من هم از روی آزمودگی و کهنه کاری تعلیلمی باو میکردم و جوهر معرق بیادش میدادم؛ گفتم: سبحان الله بمثل مشهور هریرده صاحب کمال و آر.

Расми рӯзгор инаст ки ҳамаи ҷои озодагони поймоли он мода гон бошад .

رسم روزگار این است که همه جا آزادگان پایمال آن ماده گان باشد.

Гуфт : ман чаҳ медонам аз хоқонӣ бипурс ки тӯҳфа алъроқин гуфтааст .

گفت: من چه میدانم از خاقانی بپرس که تحفه العراقین گفته است.

Бории лобуду ночори камарро бастем впоӣ курсӣ нишастему андозау миқрози хостам таъаҷҷуб кард ки яъне чаҳ тасарруф тозааст бФрд чаро одати дорӣ ? гуфтам : аз ин роҳ ки бзўҷ одат надорам . Гуфт : фард бо қарина чаро ? гуфтам : фард беқарина худост . Агар аз зикр ӯ оқил нашуда будам гирифтори ҳазор қаринаи нмишдм . Баъд аз он аризаи наввоби Таҳмосби мирзо ки ҳукму фармон буду ҳарф ва матолиб дошт даст гирифтам ва тамом кардам . Коғазӣ ба мирзои раҳим лозим донист онро ҳам додам ва гуфтам дигар корӣ нест таҳсили ту тамом шуд . Гуфт : астағфируллоҳи боқии дорӣ , боқии нўштҷотро бидиҳ ; инсофи кӯ ва мурувват куҷост ? ки наввоби шоҳзодаи хитобӣ ба хат муборак бифиристанд ва ту ҷавобии бадаст номуборак нанависӣ ? гуфтам : мирзо бемурувватӣ карда заҳмат навиштан додаанд бас нест ки ман ҳам бикунаму тсдиъ хондан бидиҳам ? наввоби шоҳзодаи ҳамонон фарзтар зин кор дорад ки биёади ин ҷавоб биафтаду аризаи беҳуда маро бихоҳад ва бихонад . Гуфт : инҳо узр ва шухӣаст ва ман муҳассилу муваккил , мунфак нашавам алои бодои кули дайн . Гуфтам : мхоридўи зону баланд кардау талофии он симоҷатро бойени лиҷоҷат дар оварадам ки ҳар коғази панҷ сатриро ъмдои як шарҳи кшоФ бноФш гузоштам ва ман пстои бардоштам ва навиштам ва ӯ ҳаии машғӯли бчўрту маъзул аз чўпўқ , кулоҳи бшмъу занах бкрсӣ зад ва чандон ки ман бтҳриру тстири афзудам ӯ бар нахайру нафири афзуд , он шаби ҳеҷ як аз ситораи ҳҳо хоб накарданду млоики осмон дар азоб буданд то охири ҳама , навбати бойен коғаза расед . Бедораш кардам бал ҳушёраш намудем ки ин коғаз мирзост ва ҳар чаҳ ҳаст ин ҷост , бархез ва бишинав ки чаҳ мҳому матолиб арз кардаам . Бечора бетоб ва бехоб , чашмӣ молидау гӯшӣ во кард ва хондам то бонҷо ки млоик осмон аст расед , гуфт : ин коғаз нест бқўли оқоълии таркиб ғарибӣаст ки то дидам нақшу тарҳ буд ва чун шунидам нақз ва ҷарҳ шуд . Ҳоло бедор шудам фаҳҳошӣ бӯдааст на наққошӣ ; бқўли оқои умри мо ъзлки алои ҳзаҳи алсҷъи ғараз аз ин басту шарҳ ҳеҷ нест магари ин ки мирзо бихонанду бибинанд ки сиёҳаро метавон фиристод ё на ? иллати дигару фикри давр ва дароз макун ва мушавваш машав . вассалом

باری لابد و ناچار کمر را بستیم وپای کرسی نشستیم و اندازه و مقراض خواستم تعجب کرد که یعنی چه تصرف تازه است بفرد چرا عادت داری؟ گفتم: از این راه که بزوج عادت ندارم. گفت: فرد با قرینه چرا؟ گفتم: فرد بی قرینه خداست. اگر از ذکر او عاقل نشده بودم گرفتار هزار قرینه نمیشدم. بعد از آن عریضه نواب طهماسب میرزا که حکم و فرمان بود و حرف و مطالب داشت دست گرفتم و تمام کردم. کاغذی به میرزا رحیم لازم دانست آن را هم دادم و گفتم دیگر کاری نیست تحصیل تو تمام شد. گفت: استغفرالله باقی داری، باقی نوشتجات را بده؛ انصاف کو و مروت کجاست؟ که نواب شاهزاده خطابی به خط مبارک بفرستند و تو جوابی بدست نامبارک ننویسی؟ گفتم: میرزا بی مروتی کرده زحمت نوشتن داده اند بس نیست که من هم بکنم و تصدیع خواندن بدهم؟ نواب شاهزاده همانان فرض تر زین کار دارد که بیاد این جواب بیفتد و عریضه بیهوده مرا بخواهد و بخواند. گفت: این ها عذر و شوخی است و من محصل و موکل، منفک نشوم الا بادای کل دین. گفتم: مخاریدو زانو بلند کرده و تلافی آن سماجت را باین لجاجت در آوردم که هر کاغذ پنج سطری را عمدا یک شرح کشاف بنافش گذاشتم و من پستا برداشتم و نوشتم و او هی مشغول بچورت و معزول از چوپوق، کلاه بشمع و زنخ بکرسی زد و چندان که من بتحریر و تسطیر افزودم او بر نخیر و نفیر افزود، آن شب هیچ یک از ستاره ه ها خواب نکردند و ملایک آسمان در عذاب بودند تا آخر همه، نوبت باین کاغذه رسید. بیدارش کردم بل هشیارش نمودم که این کاغذ میرزاست و هر چه هست این جاست، برخیز و بشنو که چه مهام و مطالب عرض کرده ام. بیچاره بی تاب و بی خواب، چشمی مالید و گوشی وا کرد و خواندم تا بآنجا که ملایک آسمان است رسید، گفت: این کاغذ نیست بقول آقاعلی ترکیب غریبی است که تا دیدم نقش و طرح بود و چون شنیدم نقض و جرح شد. حالا بیدار شدم فحاشی بوده است نه نقاشی؛ بقول آقا عمر ما عزلک الا هذه السجع غرض از این بسط و شرح هیچ نیست مگر این که میرزا بخوانند و ببینند که سیاهه را میتوان فرستاد یا نه؟ علت دیگر و فکر دور و دراز مکن و مشوش مشو. والسلام