Ъолиҷоаҳи натиҷаи алўлоаҳи алъзом , чокрзодаҳи иродати фарҷом , Муҳаммадҳасани хони нойиби алоёлаҳи Курдистони бидонад ки : чун ъолиҷоаҳи фадавии блооштбоаҳи умдаи алўлоаҳи алФхоми амироломроءи алъзоми амони аллоҳи хони волӣ аз бдоити кори чокарӣу хидматгузории илои алон дар ҳар ҳоли ҳеҷ дақиқа аз дақоиқи хидматгузорӣу ҷонсории ғифлат ва эҳмол накардау гоҳ ва бегоҳ дар тоъати остони хилофати ончӣ дар қувваи бандагӣ ва иродат дошт , бФъл аўрдаҳаст лиҳозо бар змти ҳиммати воло низ воҷибаст ки дар ҳар боб аз лавозими марҳамат дарбора ъолиҷоаҳи мъзии илайҳи ғофили набӯдаи ҷузъӣ ва куллӣ умӯроту авзоъ ӯро ҳамвора баназари илтифоту иҳтимом млҳўз дорему ҳаргоҳ лозим уфтад ислоҳи мушфиқонау тавваҷуҳ бекарона мабзул созем ва ин матлаби машҳӯд ва маълумаст ки амри авлоду аҷФод ӯ аз соири умӯри аҳаму ақдму иҳтимом дар ислоҳи он ансб волзмасту имрӯзи зубдаи авлоду умдаи ахлофи ъолиҷоаҳи мъзии илайҳи он ъолиҷоаҳаст ки ҳам бҳсби син Акбараст , ҳам бпоиаҳу мансаби бартар , ҳар чанде аз илтизоми остони шоҳаншоҳии касб саодат кардау ҳамаи вақти зиёда аз дигарон машғӯли анҷоми хизмату машмӯли ақсом тарбият бӯда ; як ду бор дар урдӯии султонияу авҷони ҳам бҳзўри волои мушарраф шудаи вазъи қобилияту истеъдод ӯ дар назари марҳамати густари мақбулу мстҳсни омада ва аз рӯзи нахусти партави илтифоту аноятии комили бсоҳти ҳол ӯ андохтаем ва ӯро мустаъиди хизмату қобили тарбияти шинохта ; шоистаи нмидоним ки хонаи зодӣ мисли он ъолиҷоаҳ ки слФои баъди салафи зодаи сулби иродату парвардаи ҳаҷар убудийят бошад , дар унфувони шабоб монанди ниҳолии наврас ки бетарбият боғбон нашаву намои намояд бабор ояд въоқбти мазҳари ҳайати аъў ҷоҷ гардаду бтғииру тбдли ночор эҳтиёҷ уфтад . Агарчӣ мансаби ҷалили аёли Курдистон аз меамн алтофи болиғаи субҳонии назари бмзиди хизмату ҳуқуқи қидмати волиди он ъолиҷоаҳи нслои баъди наслу Фръои баъди асл дар дудмон ӯ собит вбрқрор хоҳад буд ва он ъолиҷоаҳи бҳкми фармони ҳумоюни шоҳаншоҳии бртбаҳи виросату мсби ниёбати муаззаз ва мбоҳӣаст ; валикин чун авлоди ъолиҷоаҳи мунҳасир бФрдаст бояд он ъолиҷоаҳ аз ин нукта огоҳ бошад ки дар пешгоҳи ҳазрати ҳумоюни мадори қурбу эъзозу қарори ихтисосу имтиёз бофузудани асбоб камоласт на афзӯнии сину сол ва бзўр киёст малик ва раёсат метавон гирифт ки маҳзи виросат . Беҳтарии поя бартарӣаст на меҳтарӣу акмаляти мӯҷиб фазилат хоҳад буд на Акбарят .

عالیجاه نتیجه الولاه العظام، چاکرزاده ارادت فرجام، محمدحسن خان نایب الایاله کردستان بداند که: چون عالیجاه فدوی بلااشتباه عمده الولاه الفخام امیرالامراء العظام امان الله خان والی از بدایت کار چاکری و خدمتگزاری الی الان در هر حال هیچ دقیقه از دقایق خدمتگزاری و جانثاری غفلت و اهمال نکرده و گاه و بی گاه در طاعت آستان خلافت آنچه در قوة بندگی و ارادت داشت، بفعل اورده است لهذا بر ذمت همت والا نیز واجب است که در هر باب از لوازم مرحمت درباره عالیجاه معزی الیه غافل نبوده جزئی و کلی امورات و اوضاع او را همواره بنظر التفات و اهتمام ملحوظ داریم و هرگاه لازم افتد اصلاح مشفقانه و توجه بی کرانه مبذول سازیم و این مطلب مشهود و معلوم است که امر اولاد و اجفاد او از سایر امور اهم و اقدم و اهتمام در اصلاح آن انسب والزم است و امروز زبده اولاد و عمده اخلاف عالیجاه معزی الیه آن عالیجاه است که هم بحسب سن اکبر است، هم بپایه و منصب برتر، هر چندی از التزام آستان شاهنشاهی کسب سعادت کرده و همه وقت زیاده از دیگران مشغول انجام خدمت و مشمول اقسام تربیت بوده؛ یک دو بار در اردوی سلطانیه و اوجان هم بحضور والا مشرف شده وضع قابلیت و استعداد او در نظر مرحمت گستر مقبول و مستحسن آمده و از روز نخست پرتو التفات و عنایتی کامل بساحت حال او انداخته ایم و او را مستعد خدمت و قابل تربیت شناخته؛ شایسته نمیدانیم که خانه زادی مثل آن عالیجاه که سلفا بعد سلف زاده صلب ارادت و پرورده حجر عبودیت باشد، در عنفوان شباب مانند نهالی نورس که بی تربیت باغبان نشو و نما نماید ببار آید وعاقبت مظهر هیات اعو جاج گردد و بتغییر و تبدل ناچار احتیاج افتد. اگرچه منصب جلیل ایال کردستان از میامن الطاف بالغه سبحانی نظر بمزید خدمت و حقوق قدمت والد آن عالیجاه نسلا بعد نسل و فرعا بعد اصل در دودمان او ثابت وبرقرار خواهد بود و آن عالیجاه بحکم فرمان همایون شاهنشاهی برتبه وراثت و مصب نیابت معزز و مباهی است؛ ولیکن چون اولاد عالیجاه منحصر بفرد است باید آن عالیجاه از این نکتة آگاه باشد که در پیشگاه حضرت همایون مدار قرب و اعزاز و قرار اختصاص و امتیاز بافزودن اسباب کمال است نه افزونی سن و سال و بزور کیاست ملک و ریاست میتوان گرفت که محض وراثت. بهتری پایه برتری است نه مهتری و اکملیت موجب فضیلت خواهد بود نه اکبریت.

Болҷмлаҳи наввоби воло ки бмқтзои илтифоти фитрии пайвастаи аҳволи он ъолиҷоаҳро аз касони саркор ва воридин он ҳудӯд пурсидаему кмоҳии авзоъу умӯр ӯро бсмъи диққат ва иҳтимом шунидау санҷида ; лоиқи нмидоним ки бо он ки он ъолиҷоаҳи бҳди рушду тамизи расидау қобили қабули ҳазрату руҷӯъ хизмат гардӣда , бози бъодти атфолу шеваи ҷҳоли мътодбошд ва аз ҷодаи иёлати бароаи битолат майл кунаду мардуми давру наздик ҳануз ӯро монанди Тифлони навомӯзи толиби бозу юзу ошиқи асби тозӣу шефтаи қўш ва тозӣ донанд . Агарчӣ расми шикор машқӣаст ки аз аҳди қадими маъмӯли арбоб ҷаллодт бӯда , аммо ҳар кориро дар рӯзгор , андозау қарорӣ муқарараст ки таҷовуз аз он макрӯҳи тбоъу нописанд асмоъ хоҳад буд ва ғолибан ҳар чаҳ мукаррар вдоимаст дар назарҳо номлоим . Иқдоми сайду саворӣу машқи душмани шикории чандон хубаст ки машқаш тавон гуфт на ишқаш тавон хонд .

بالجمله نواب والا که بمقتضای التفات فطری پیوسته احوال آن عالیجاه را از کسان سرکار و واردین آن حدود پرسیده ایم و کماهی اوضاع و امور او را بسمع دقت و اهتمام شنیده و سنجیده؛ لایق نمیدانیم که با آن که آن عالیجاه بحد رشد و تمیز رسیده و قابل قبول حضرت و رجوع خدمت گردیده، باز بعادت اطفال و شیوه جهال معتادباشد و از جاده ایالت براه بطالت میل کند و مردم دور و نزدیک هنوز او را مانند طفلان نوآموز طالب باز و یوز و عاشق اسب تازی و شیفته قوش و تازی دانند. اگرچه رسم شکار مشقی است که از عهد قدیم معمول ارباب جلادت بوده، اما هر کاری را در روزگار، اندازه و قراری مقرر است که تجاوز از آن مکروه طباع و ناپسند اسماع خواهد بود و غالبا هر چه مکرر ودایم است در نظرها ناملایم. اقدام صید و سواری و مشق دشمن شکاری چندان خوب است که مشقش توان گفت نه عشقش توان خواند.

Он ъолиҷоаҳро имрӯз ки аввали вақти таҳсилу оғози такмил кораст ҳазор гӯнаи машқи дигар дар пешаст ки машқи саворӣ дар пеши он бисёр ҷузъӣасту баъди азин дигари фурсати ин машқҳо ки кори Тифлон навомӯз аст нахоҳад дошт . Агар ишқӣ дорад бояд ҳамин ишқ хизмат бошад ва агар машқӣ мекунад машқи сидқу иродат бояд .

آن عالیجاه را امروز که اول وقت تحصیل و آغاز تکمیل کار است هزار گونه مشق دیگر در پیش است که مشق سواری در پیش آن بسیار جزئی است و بعد ازین دیگر فرصت این مشق ها که کار طفلان نوآموز است نخواهد داشت. اگر عشقی دارد باید همین عشق خدمت باشد و اگر مشقی میکند مشق صدق و ارادت باید.

Он ъолиҷоаҳи саёқи рафторро аз волиди худ иқтибос кунад на аз зумраи авоми аннос ва агар андак бо худ тааммул намояд хоҳад ёфт ки ӯ аз чаҳ касби ин ҷоҳ ва мартаба намӯдау бкдоми бозии гӯии сабқат аз ҳамгинони рабӯдау бачаи сабаби мустуҷиби чандини аноят шудау бачаи тадбири волии вилояту ҳофиз раият гашта ? табъи инсон аз ахлоқи малику ҳайвон маъҷунасту амсоли он ъолиҷоаҳ ки ҳануз фитрат бар бод надода ва монанди алвоҳи содаи қабул ҳар нақшро омодаанд , бояд бо асҳоби ҳолу арбоби камоли муошир ва марбӯт бошанд ; на бо авбошу арозил , маҷолису махлӯт , миннатҳои ситамаст ки он ъолиҷоаҳ бо камоли зодагӣу озодагӣ . Боқтзои ғурури ҷавонӣ бо фирқаи асоФлу адонӣ маҳшур шаваду пояи ҷалолатро бмоиаҳи ҷаҳолат аз даст диҳаду айёми фурсатро бо асбоб ътлт бигузаранд ва ин матлабро бидонад ки агар дар ин авқоти хотири ҳумоюни шоҳаншоҳии бад-ӣни ҳад шомиласту илтифоти мо комилу падарӣ мисли ъолиҷоаҳи волӣ бо роФти Абути шоғили блўозми тарбияти касб камолӣ накунаду айёми қудрати вшбобро бихоб ғифлат сипарӣ созад пас дар чаҳ вақт дар садади такмили зоту талофӣ мофот тавонад омад ? наввоби воло то ҳол ки он ъолиҷоаҳро баҳол худ гузошта ва дар амсол ин навоҳӣу овомири амреи нофизу ҳукмӣ содир надошта будем , бонтзор он бӯда ки шояд он ъолиҷоаҳи рафтаи рафта аз одоту ахлоқӣ ки лозими қурби аҳди сбӣу ношӣ аз фарти ҳавас ва ҳўӣаст маълул шаваду бакорӣ ки кор ояд ва бар маротиби қадар врФът афзоед машғӯл гардаду ҳол ки атвору афъоли он ъолиҷоаҳ аз қарорӣ ки бикроти мазкӯр ва мсмўъ мешавад , ҳануз вифқи одоти маҳд кӯдакӣаст на аз рӯй камоли доноӣӣу зиракӣ .

آن عالیجاه سیاق رفتار را از والد خود اقتباس کند نه از زمره عوام الناس و اگر اندک با خود تامل نماید خواهد یافت که او از چه کسب این جاه و مرتبه نموده و بکدام بازی گوی سبقت از همگنان ربوده و بچه سبب مستوجب چندین عنایت شده و بچه تدبیر والی ولایت و حافظ رعیت گشته؟ طبع انسان از اخلاق ملک و حیوان معجون است و امثال آن عالیجاه که هنوز فطرت بر باد نداده و مانند الواح ساده قبول هر نقش را آماده اند، باید با اصحاب حال و ارباب کمال معاشر و مربوط باشند؛ نه با اوباش و اراذل، مجالس و مخلوط، منتهای ستم است که آن عالیجاه با کمال زادگی و آزادگی. باقتضای غرور جوانی با فرقه اسافل و ادانی محشور شود و پایه جلالت را بمایة جهالت از دست دهد و ایام فرصت را با اسباب عطلت بگذراند و این مطلب را بداند که اگر در این اوقات خاطر همایون شاهنشاهی بدین حد شامل است و التفات ما کامل و پدری مثل عالیجاه والی با رافت ابوت شاغل بلوازم تربیت کسب کمالی نکند و ایام قدرت وشباب را بخواب غفلت سپری سازد پس در چه وقت در صدد تکمیل ذات و تلافی مافات تواند آمد؟ نواب والا تا حال که آن عالیجاه را بحال خود گذاشته و در امثال این نواهی و اوامر امری نافذ و حکمی صادر نداشته بودیم، بانتظار آن بوده که شاید آن عالیجاه رفته رفته از عادات و اخلاقی که لازم قرب عهد صبی و ناشی از فرط هوس و هوی است معلول شود و بکاری که کار آید و بر مراتب قدر ورفعت افزاید مشغول گردد و حال که اطوار و افعال آن عالیجاه از قراری که بکرات مذکور و مسموع میشود، هنوز وفق عادات مهد کودکی است نه از روی کمال دانائی و زیرکی.

Авлои бтрқими ин ҳукми насоеҳомез дар садади ислоҳи амри он ъолиҷоаҳ бар омадему баъд аз ин алъёзболлаҳи амреи бархилофи дилхоҳ аз он ъолиҷоаҳ истимоъ уфтад яқинаст ки кор аз насиҳат бФзиҳт хоҳад кашид ва бо камоли қобилияту истеъдодӣ ба он ъолиҷоаҳ дошта бошем болмраҳ маъюс нишуем . Мумкин нест ки дар ғайбату ҳузури он ъолиҷоаҳро аз неши хомаи қаҳр бебаҳра дорем ё аз зарби чӯби тأдиб беҳазз ва насиб гузорем ва дар маънии тарбияти он ъолиҷоаҳро навъи хидматии бдиўони қазои нишони вмрҳмти куллӣ дарбора волӣ волоашон майдонем ва ин млФўФаҳро аз рӯй ниҳояти анояти бохбори он ъолиҷоаҳ марқӯм доштаем ва мутарассид мебошем ки ани шоаллоҳи таъолии ман баъд ҳар чаҳ аз девони тарбият ба он ъолиҷоаҳ содир шавад , ҷумлагии парвонаи ризоу сархат қабул бошад , на ояти азобу хитобу итоб . Чаро ки он ъолиҷоаҳро ҳангоми шарафёбии ҳузури оқилу қобил баҷо овардаем на ҷоҳилу ноқобил ва шак нест ки ин ҳамаи марқӯмоти моро дар мизоҷи қобилият ӯ таъсиӣ бениҳоят хоҳад буду муҳтоҷ ба тأдибии фавқ ғоят нахоҳад шуд .

اولا بترقیم این حکم نصایح آمیز در صدد اصلاح امر آن عالیجاه بر آمدیم و بعد از این العیاذبالله امری برخلاف دلخواه از آن عالیجاه استماع افتد یقین است که کار از نصیحت بفضیحت خواهد کشید و با کمال قابلیت و استعدادی به آن عالیجاه داشته باشیم بالمره مأیوس نشویم. ممکن نیست که در غیبت و حضور آن عالیجاه را از نیش خامة قهر بی بهره داریم یا از ضرب چوب تأدیب بی حظ و نصیب گذاریم و در معنی تربیت آن عالیجاه را نوع خدمتی بدیوان قضا نشان ومرحمت کلی درباره والی والاشان میدانیم و این ملفوفه را از روی نهایت عنایت باخبار آن عالیجاه مرقوم داشته ایم و مترصد می باشیم که ان شاءالله تعالی من بعد هر چه از دیوان تربیت به آن عالیجاه صادر شود، جملگی پروانه رضا و سرخط قبول باشد، نه آیت عذاب و خطاب و عتاب. چرا که آن عالیجاه را هنگام شرفیابی حضور عاقل و قابل بجا آورده ایم نه جاهل و ناقابل و شک نیست که این همه مرقومات ما را در مزاج قابلیت او تاثیری بی نهایت خواهد بود و محتاج به تأدیبی فوق غایت نخواهد شد.

Вассаломи хайри хтом

والسلام خیر ختام