Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم الله الرحمن الرحیم

Сбҳонки лооҳсии сноءи алейк азнти комаи аснити алии нФск , зоти воҷиби айн камоласту васфи имкони нақсу вабол , мояи нақси худ чаҳ донад ки аз олами камол сухан ронад , бандаи нафасро нзибд ки бар ҳазрати қудс сано хонд . Маъонӣ чанд ки дар тай лафз оянд ва аз табъи блҳзи гроинд , ғояти хаёл инсонӣаст на болиғи санои раббонӣ . Табъи ноқис чаҳ зояд ки наъти камолаш тавон хонд на ваҳму хаёл , нутқи қосир чаҳ гуяд ки ҳамду сипосаш тавон гуфт на ваҳму қиёс . Пои дониши куҷоу пояи ситоиши натоиҷи хаёли куҷо ?у мъорҷи камоли ақли башари маҳҷӯб ва маҳбӯсасту зоти худои маъқӯл ва маҳсус нест . Агар аз маҳбаси табъи бхлўти ғайби роҳ будӣ ё дидаи ҳис бар манзари қудс назар гушӯдӣ , шоистии роҳи ирфон рафтану наъти яздони гуфтан . Вале акнӯн ҷои шарм ва инсофаст ки дар маҳбаси табъу ҳис бо ин қувваи ақли вФкри дафтари ҳамду шукри гушӯда , нутқи абкм дар баёни орему калаки абтар дар бенон . Ҳамди аҳади бФкр ва хирад гӯйему шукри нъми бнўки қалам .

سبحانک لااحصی ثناء علیک ازنت کما اثنیت علی نفسک، ذات واجب عین کمال است و وصف امکان نقص و وبال، مایة نقص خود چه داند که از عالم کمال سخن راند، بنده نفس را نزیبد که بر حضرت قدس ثنا خواند. معانی چند که در طی لفظ آیند و از طبع بلحظ گرایند، غایت خیال انسانی است نه بالغ ثنای ربانی. طبع ناقص چه زاید که نعت کمالش توان خواند نه وهم و خیال، نطق قاصر چه گوید که حمد و سپاسش توان گفت نه وهم و قیاس. پای دانش کجا و پایه ستایش نتایج خیال کجا؟ و معارج کمال عقل بشر محجوب و محبوس است و ذات خدا معقول و محسوس نیست. اگر از محبس طبع بخلوت غیب راه بودی یا دیده حس بر منظر قدس نظر گشودی، شایستی راه عرفان رفتن و نعت یزدان گفتن. ولی اکنون جای شرم و انصاف است که در محبس طبع و حس با این قوة عقل وفکر دفتر حمد و شکر گشوده، نطق ابکم در بیان آریم و کلک ابتر در بنان. حمد احد بفکر و خرد گوییم و شکر نعم بنوک قلم.

Ҳайҳот ! ҳайҳот ! на дар олами нақсу айби олами сари ғайб тавон шуд , на нодидау ношинохтро васфу наът тавон гуфт . Нахусти тамҳиди маърифат бояд , он гоҳи тақдими Муҳамадат шояд , ки зот бе чунро бФкру дониш сутудан ё бнодонии даъвии маърифати намӯдан чунонаст ки мзкўму зрир аз бадари муниру машку абири сроиндўи меҳри равшани вътр гулшан ситоянд . Зиндонии обу хокро бо олами ҷони пок чаҳ корасту аъамӣу мзкўмро бо маръӣу мшмўм чаҳ бозор ? таъолии шонаи ъмои иқўлўн .

هیهات! هیهات! نه در عالم نقص و عیب عالم سر غیب توان شد، نه نادیده و ناشناخت را وصف و نعت توان گفت. نخست تمهید معرفت باید، آن گاه تقدیم محمدت شاید، که ذات بی چون را بفکر و دانش ستودن یا بنادانی دعوی معرفت نمودن چنان است که مزکوم و ضریر از بدر منیر و مشک و عبیر سرایندو مهر روشن وعطر گلشن ستایند. زندانی آب و خاک را با عالم جان پاک چه کار است و اعمی و مزکوم را با مرئی و مشموم چه بازار؟ تعالی شانه عما یقولون.

Аҷз аз ҳамди айн Муҳамадатасту иқрори бҷҳли ғояти маърифат .

عجز از حمد عین محمدت است و اقرار بجهل غایت معرفت.

Ҳазратиро ситоиш сазаду парастиш бояд ки дар наъти вуҷӯду шарҳи шуҳудаш аз аҷзу қусӯр гзирӣ нест ва дар қудси ҷамолу ъзи ҷалолаши шабиҳу назирӣ на .

حضرتی را ستایش سزد و پرستش باید که در نعت وجود و شرح شهودش از عجز و قصور گزیری نیست و در قدس جمال و عز جلالش شبیه و نظیری نه.

Вуҷӯдӣ бе чун ва чанд , мубарро аз мисли ва монанди , барӣ аз шабаҳу анбоз , бар , аз анҷому оғоз , на кас донанда ӯст на чизе монандаи ӯ . ЛоиФорқаҳи алхири лоиқоси болғири лӣси кмслаҳи шийъу ҳўи алсмиъи албсир .

وجودی بی چون و چند، مبرا از مثل و مانند، بری از شبه و انباز، بر، از انجام و آغاز، نه کس داننده اوست نه چیزی ماننده او. لایفارقه الخیر لایقاس بالغیر لیس کمثله شیء و هو السمیع البصیر.

Айни вуҷӯдаши нафас вуҷуб шуду анҳои адам аз ӯ мслўб ; то ҳақиқат басита омад . Таъолии шонаи ани злки бали аҳоти уламоу қдрои вҳўити муҳӣта . Нақси имкон бо камоли вуҷуб муқобил афтод то салб нақоис карду сабти хасоис .

عین وجودش نفس وجوب شد و انحای عدم از او مسلوب؛ تا حقیقت بسیطه آمد. تعالی شانه عن ذلک بل احاط علما و قدرا وهویت محیطه. نقص امکان با کمال وجوب مقابل افتاد تا سلب نقایص کرد و ثبت خصایص.

Лами яладу лами иўлди икни ?лаи кФўои аҳад .

لم یلد و لم یولد یکن له کفوا احد.

Ва чун ҷумлаи сифоти хуб аз нашъати вуҷуб буд худ бзотаҳи айн сифот шуду ҷомеъи ҷамеъи камолот , Фҳўолълми каллаи волқдраҳи кулҳо .

و چون جمله صفات خوب از نشات وجوب بود خود بذاته عین صفات شد و جامع جمیع کمالات، فهوالعلم کله والقدره کلها.

Илмаши тақозоӣ маълӯмот намӯд , олами сифот падед оварад , маънии қудрат буруз кард , пас аз таҷаллии зот дар ойинаи сифоти ҳақоиқи сӯрати асмоءи ҷилва гар гардид .

علمش تقاضای معلومات نمود، عالم صفات پدید آورد، معنی قدرت بروز کرد، پس از تجلی ذات در آئینه صفات حقایق صورت اسماء جلوه گر گردید.

Ҳўолоўли волохру алботну аззоҳир . Зотши айн вуҷӯдаст , ғайбаши айни шуҳуди ҷилваи камоли ваҳдат аз ишваи шуҳуд касратасту қавоми нафаси касрати бдўоми зоти ваҳдат , арши рҳмн бар қувоем арбъ қарор гирифт , нури яздон аз ҳёкли имкон зуҳӯр ёфт . Арраҳмони алии алърши астўӣу ҳўи болоФқи алоълӣ , аз итлоқ бтқиид омад , аз иҳота бтҳдид расед , насими файз аз мҳби фазл дар ҷунбиш афтод , шуъоъи вуҷӯд бар биқоъи шуҳуд тобиш гирифт , аволими амри вхлқ пайдо шуд , ҳақоиқи ҷузву кули ҳувайдои гашт . Алолаҳи алхлқи воломри Фтборки аллоҳи аҳсани алхолқин .

هوالاول والآخر و الباطن و الظاهر. ذاتش عین وجود است، غیبش عین شهود جلوه کمال وحدت از عشوه شهود کثرت است و قوام نفس کثرت بدوام ذات وحدت، عرش رحمن بر قوایم اربع قرار گرفت، نور یزدان از هیاکل امکان ظهور یافت. الرحمن علی العرش استوی و هو بالافق الاعلی، از اطلاق بتقیید آمد، از احاطه بتحدید رسید، نسیم فیض از مهب فضل در جنبش افتاد، شعاع وجود بر بقاع شهود تابش گرفت، عوالم امر وخلق پیدا شد، حقایق جزو و کل هویدا گشت. الاله الخلق والامر فتبارک الله احسن الخالقین.

Гавҳари ақл аз олами амр падед овараду мояи нафас аз сояи ақл шуҳуд ёфт , табъи зилл нафас шуд ҷисм аз табъ ҳосил омад . Табоиъи аҷсоми бҳкми зарурат аз ҳиўлии всўрт таркиб ёфту аволими эҷоди бад-ӣни вазъи услуби назму тартиби пазируфти қавси нузули бавосита раҳмат шуд қавси суъӯди бзобтаҳи ҳикмати имтизоҷи аҷсому издивоҷи табоиъу аҷроми мунтаҷи маволеди се гона шуду мӯҷиби интизоми замона . Пас аз ҷумлаи маволеди слоси ҷинси ҳайвони акл аҷнос шуд ки қувва эҳсос дошту навъи инсони ашрафи анвоъи гашт ки иллати ибдоъ буд .

گوهر عقل از عالم امر پدید آورد و مایة نفس از سایه عقل شهود یافت، طبع ظل نفس شد جسم از طبع حاصل آمد. طبایع اجسام بحکم ضرورت از هیولی وصورت ترکیب یافت و عوالم ایجاد بدین وضع اسلوب نظم و ترتیب پذیرفت قوس نزول بواسطه رحمت شد قوس صعود بضابطه حکمت امتزاج اجسام و ازدواج طبایع و اجرام منتج موالید سه گانه شد و موجب انتظام زمانه. پس از جمله موالید ثلاث جنس حیوان اکل اجناس شد که قوة احساس داشت و نوع انسان اشرف انواع گشت که علت ابداع بود.

Ва болҷмлаҳ чун иродаи азалии барин буд ки нахли имкон бабор ояду боғ кайҳон биорояд , ҳақиқати инсонӣ мавҷӯд карду канзи махфии машҳӯди гашт ва ӯ худ вуҷӯдӣ қобил омад мадраки куллиёт , ҷомеъи мутақобилот ки махзани асрори ғайб ва шуҳуд шуду матлаъи анвори қудс ва инс гардид .

و بالجمله چون اراده ازلی برین بود که نخل امکان ببار آید و باغ کیهان بیاراید، حقیقت انسانی موجود کرد و کنز مخفی مشهود گشت و او خود وجودی قابل آمد مدرک کلیات، جامع متقابلات که مخزن اسرار غیب و شهود شد و مطلع انوار قدس و انس گردید.

Олами кабӣр дар ҷурм сағир ниҳоданду нақши қазоу тилисм тақдир карданд , ойинаи сифот камол гардид вгнҷинаҳи ҷамолу ҷалоли ишваи ҷамолаши раҳбарӣ ва пишўоӣӣ шуд , ҷилваи ҷалолаши сарварӣу подшоҳии гашт раҳ барон поки бъолми хок ташриф доданд . Сарварони малики бърсаҳи даҳр қадам ниҳоданд , пешвоёни ҳодии роҳи дайни гаштанд , подшоҳони ҳомии халқи замин . Баҳри сӯи ғулғул ҳидоят андохта шуд ва ҳар ҷои рояти ҳимояти афрохта ва дар ҳар аҳду асри ҳам чунон пишўоӣии халқи хоси пайғамбарӣ буду посдории малик бо хдиўӣу сарварӣ ; то анўбти набуввати бхўоҷаҳи коӣтоту ашраф мавҷӯдот раседу иллати халқи кайҳону маънии ганҷи пинҳон ошкор гардид , даври олам ки дар аҳди одами бимасобаи ниҳолии тоза буд умрӣ дар мнҳл нашав , қомати рушди биФрохту пояи бех ва бен қавии сохт то шохи шиква дар кохи шуҳуди бгстрду ғсни намо бар авҷ само баркашид ва чун вақт он расед ки миваи зеб вФр диҳаду равнақи брку брФзоиди аҳди ҷаноби хотам буду фасли баҳори олам .

عالم کبیر در جرم صغیر نهادند و نقش قضا و طلسم تقدیر کردند، آئینه صفات کمال گردید وگنجینه جمال و جلال عشوه جمالش رهبری و پیشوائی شد، جلوه جلالش سروری و پادشاهی گشت ره بران پاک بعالم خاک تشریف دادند. سروران ملک بعرصه دهر قدم نهادند، پیشوایان هادی راه دین گشتند، پادشاهان حامی خلق زمین. بهر سو غلغل هدایت انداخته شد و هر جا رایت حمایت افراخته و در هر عهد و عصر هم چنان پیشوائی خلق خاص پیغمبری بود و پاسداری ملک با خدیوی و سروری؛ تا انوبت نبوت بخواجه کائتات و اشرف موجودات رسید و علت خلق کیهان و معنی گنج پنهان آشکار گردید، دور عالم که در عهد آدم بمثابه نهالی تازه بود عمری در منهل نشو، قامت رشد بیفراخت و پایه بیخ و بن قوی ساخت تا شاخ شکوه در کاخ شهود بگسترد و غصن نما بر اوج سما برکشید و چون وقت آن رسید که میوه زیب وفر دهد و رونق برک و برفزاید عهد جناب خاتم بود و فصل بهار عالم.

Раҳ барон пеш ки роҳи ойину кеши бхлқ ҷаҳон намуданд бмнзлаҳ пешкорӣ буданд ки тамҳиди қудум султон кунаду танзифи бисот айвон диҳад , пас чун пешгоҳ пероста шуду маснади тоҷ вагоҳ оростаи гашт , хусрави малики ҳудоу партави нури худоу хоҷаи арзу самоу сарвар ҳар ду сарои Муҳамади Маҳмӯди Мустафои алайҳи олоФи алтҳиаҳу алсноء ки меҳтар пешвоёнасту раҳбари раҳи намоёну султони анбиёии русулу солори ҳодӣони сблу мабъус бар ҷину инсу ҷузву кул , пои футувват бгоҳ набуввати ниҳоду маснади рисолати бқдм ҷалолат биёрост . Даври ҷаҳон дар аҳди Саидаши ҳад камол дошту ҷумлаи зарроти кун , аъам аз неку бади чунон дар ҳади худ такмили саодату ттмим шақоват карда буданд ки тақдими ислоҳу тарбият , ҷузи бавуҷудии атуму акмалу шуҳудии аҷалу аҷмл , сӯрати нмибст . Лоҷарами ҳикмати хдоӣӣу раҳмати кбрёӣӣ мқтизӣ шуд ки хоҷаи гетии худ бмлки хеш гузар кард ва бар ҳоли раияти назар . Ҳазраташи ҳуҷҷати қотеъа буду ҳақиқати ҷомеъау раҳмати оммаи вклмаҳи тома ; подшоҳии зоҳир бо пишўоӣии ботини қарини сохту раёсати набавӣ бо сиёсати хусравӣ ҷамъ фармуд . Расми дўӣии вҷдоӣӣ ки аз дербози мобайни ҷанбаи ҷалолии ҷамолӣ буд барандохт . Қаҳраши айн раҳмат шуд вмҳрши маҳзи ҳикмат . Лутфу хашмашро маънии яке буд ва басӯрат фарқи андакӣ . БнФси тоҳир дар малики зоҳир , салтанат адл кардӣу бҳкми ботини тарбият ақл намӯдӣ ва дар ҳар ҳол аз таълими ҳукму аҳкому таҳзиби уқулу аФҳоми зоҳли набавӣ ; то қонӯни маоши вмъоду асрори ибдоъу эҷодро бошорти амр ва наҳйу далоили танзилу ваҳии таълими халқ ҷаҳон кард ва чандон ки шоисти эълони рози ниҳони мавҷҳо аз баҳри ҳақоиқ авҷ гирифт , сайлҳо аз мавҷи маориф бпо хост ки ҳар кас дар хури вусъи хеши баҳрӣ аз он бараду наҳрӣ равон кард . Кофарони палиду муъминони Саидро ки дар пояи диқ ва нақоф ғояти истеъдоду истеҳқоқ буд чунон арзаи тарбияти сохт ки ин молики дараҷот олия шуд ва он ҳолк дар коти ҳоўиаҳ . Фриқи фии алҷнаҳу Фриқи алсъир . Қавмии подоши шарӯр аз ҳиҷоб ҳузур гирифтанду қавмӣ бе воситаи ғайри бротбаҳи хайри расиданд ва чун ҳақи тарбият адо шуду зарфи ҷамеъи хилоиқро аз моءи муайяни ҳақоиқ дар хури вусъи ммтлии сохт , ваъдаи рӯз васл раседу навбати руҷӯъ босл омад .

ره بران پیش که راه آئین و کیش بخلق جهان نمودند بمنزله پیشکاری بودند که تمهید قدوم سلطان کند و تنظیف بساط ایوان دهد، پس چون پیشگاه پیراسته شد و مسند تاج وگاه آراسته گشت، خسرو ملک هدی و پرتو نور خدا و خواجه ارض و سما و سرور هر دو سرا محمد محمود مصطفی علیه آلاف التحیه و الثناء که مهتر پیشوایان است و رهبر ره نمایان و سلطان انبیای رسل و سالار هادیان سبل و مبعوث بر جن و انس و جزو و کل، پای فتوت بگاه نبوت نهاد و مسند رسالت بقدم جلالت بیاراست. دور جهان در عهد سعیدش حد کمال داشت و جمله ذرات کون، اعم از نیک و بد چنان در حد خود تکمیل سعادت و تتمیم شقاوت کرده بودند که تقدیم اصلاح و تربیت، جز بوجودی اتم و اکمل و شهودی اجل و اجمل، صورت نمیبست. لاجرم حکمت خدائی و رحمت کبریائی مقتیضی شد که خواجه گیتی خود بملک خویش گذر کرد و بر حال رعیت نظر. حضرتش حجت قاطعه بود و حقیقت جامعه و رحمت عامه وکلمه تامه؛ پادشاهی ظاهر با پیشوائی باطن قرین ساخت و ریاست نبوی با سیاست خسروی جمع فرمود. رسم دوئی وجدائی که از دیرباز مابین جنبه جلالی جمالی بود برانداخت. قهرش عین رحمت شد ومهرش محض حکمت. لطف و خشمش را معنی یکی بود و بصورت فرق اندکی. بنفس طاهر در ملک ظاهر، سلطنت عدل کردی و بحکم باطن تربیت عقل نمودی و در هر حال از تعلیم حکم و احکام و تهذیب عقول و افهام ذاهل نبوی؛ تا قانون معاش ومعاد و اسرار ابداع و ایجاد را باشارت امر و نهی و دلایل تنزیل و وحی تعلیم خلق جهان کرد و چندان که شایست اعلان راز نهان موج ها از بحر حقایق اوج گرفت، سیل ها از موج معارف بپا خاست که هر کس در خور وسع خویش بهری از آن برد و نهری روان کرد. کافران پلید و مومنان سعید را که در پایه دق و نقاف غایت استعداد و استحقاق بود چنان عرضه تربیت ساخت که این مالک درجات عالیه شد و آن هالک در کات هاویه. فریق فی الجنه و فریق السعیر. قومی پاداش شرور از حجاب حضور گرفتند و قومی بی واسطه غیر براتبه خیر رسیدند و چون حق تربیت ادا شد و ظرف جمیع خلایق را از ماء معین حقایق در خور وسع ممتلی ساخت، وعده روز وصل رسید و نوبت رجوع باصل آمد.

Ва зон пас чанде ки хусрави боргоҳи вилоят , кишвари салтанату ҳидоят дар зер нигин дошт вмнти раҳбарӣу ҳимоят бар халқи замин ; бози салтанати ботину зоҳири маҷмӯ буду ҳиҷоби фарқи мобайни ҷамоли вҷлоли мрФўъ , валикин дар соири авқоти ҳамон модаи ҷангу ҷидол ки боқтзои зоти мобайни ин ду васф буд авд намӯда , санги тафриқа дар миён афтоду раҳмати ҷамолӣ аз стўти ҷалолӣ бар карон шуд , чаҳ то мавкиби шарифи набувват аз соҳати дунёи бҷнт улё хиромед , асҳоби шиқоқи асбоби нифоқ фароҳам карда ҳақи хилофат ғасб карданду рояти хилофи ҳақи насб . Баъд аз он ин шева шаваму одати мазмуми чунон сорӣу соири гашт ки аъиммаи тоҳирин слўти аллоҳи алайҳими аҷмъин бо он ки шоФъи рӯз ҷазо буданду сафдари дашти ғзоу қуллоби қадару қаҳҳори қазоу итрати Мустафои су ашболи Муртазои боз ҳар як дар ҳар аҳд ки гоҳи имомати бком каромат супурданд бар ҳасби иқтизои замона аз тахти малики каронаи гузидаи бммлкти ботин иктифо карданд ва аз салтанати зоҳири ихтифо .

و زان پس چندی که خسرو بارگاه ولایت، کشور سلطنت و هدایت در زیر نگین داشت ومنت رهبری و حمایت بر خلق زمین؛ باز سلطنت باطن و ظاهر مجموع بود و حجاب فرق مابین جمال وجلال مرفوع، ولیکن در سایر اوقات همان ماده جنگ و جدال که باقتضای ذات مابین این دو وصف بود عود نموده، سنگ تفرقه در میان افتاد و رحمت جمالی از سطوت جلالی بر کران شد، چه تا موکب شریف نبوت از ساحت دنیا بجنت علیا خرامید، اصحاب شقاق اسباب نفاق فراهم کرده حق خلافت غصب کردند و رایت خلاف حق نصب. بعد از آن این شیوه شوم و عادت مذموم چنان ساری و سایر گشت که ائمه طاهرین صلوت الله علیهم اجمعین با آن که شافع روز جزا بودند و صفدر دشت غزا و قلاب قدر و قهار قضا و عترت مصطفی ص و اشبال مرتضی باز هر یک در هر عهد که گاه امامت بکام کرامت سپردند بر حسب اقتضای زمانه از تخت ملک کرانه گزیده بمملکت باطن اکتفا کردند و از سلطنت ظاهر اختفا.

Нахусти ҳазрати Муҷтабои зайли тоҳир бар малики зоҳири броФшондаҳ , ҳазраташи ҳодӣ мутлақ шуду зодаи ҳинди Халифаи ноҳақ . Пас маснади хилофат аз оли толиби бадаст ғосиб афтод ва як чанд сиёсати малику раёсати нос бо оли Умияу аббос буд .

نخست حضرت مجتبی ذیل طاهر بر ملک ظاهر برافشانده، حضرتش هادی مطلق شد و زاده هند خلیفه ناحق. پس مسند خلافت از آل طالب بدست غاصب افتاد و یک چند سیاست ملک و ریاست ناس با آل امیه و عباس بود.

Соҳиби аҳду аср низ боқтзои ҳикмат , илтизом ғайбат фармуд , аморати имону ислом ки мироси хоҷаи аном буд малъабаи тарк втозӣ шуд вному номӯси подшоҳӣ дар варта табоҳӣ афтод , гоҳи шӯриши араб буду гоҳи фатрати аҷаму гоҳи фитнаи тарку Дайлам ; на аз шарму адаби ном ва нишон монад на аз расми каёни исмӣ дар миён . Малики аҷами роҳ адам гирифт , хайли араби ҳифз адаб накард , лашкари тарки фитнаи сутург падед оварад , ҳар куҷои саркашӣ буд даъвӣ сарварӣ кард вбҳраҳи худсарии барад ва ҳар куҷои кеҳтарӣ буд пояи меҳтарии хосту рутбаи бартарии ҷуст . Мардум беадабро ҳирсу тамаъ бҷоӣӣ расед ки банда чанд ғосиби малики худованди гашту чокарӣ чанд соҳиби тахт сарварӣ шуд . Нокасони чашми палид аз кӯҳл ҳаё бишустанд ва бар маснад хоҷагон нишастанд , киштии малик дар гирдоб Фтн афтоду хотами ҷам дар дасти аҳриман . Зоғу заған дар боғу чаман роҳ ёфт , даври змн бо ранҷу мҳн ху гирифт , кори гетӣ дар изтироб омад , малику миллат дар ихтилол афтод . Дидаи рӯзгор дар роҳи интизор буду шавқ ва велъ мефузуд ки бози гавҳарии ҷомеъу хилқатии комил аз олами ғайби ҷилваи зуҳӯри намояд ки бҳкми ҷомеъияту камол , низои ҷалолу ҷамол рафъ кунаду шаҳриёрии ботин бо тоҷдории зоҳири ҷамъ . Хусрави малики сӯрат ва маънӣ бошаду молики рқи днӣӣу уқбоу вориси ҳақи малику миллату боиси назми дайну давлати соҳиби тахти втоҷ каён шаваду нойиби соҳиби асру замони умрҳо саводии ин хаёли нақши замири замона буд то тири мурод бар нишона омаду ҳикмати илоҳӣ иқтизо кард ки бори дигарро бар файзу эҳсон аз баҳри фазл бе чун моя вар шаваду борони раҳмати ом бар мазраъи арвоҳу аҷсоми борад , пас тинатии шариф ки дар аҳди азал бар ваҷҳи аҷал аз моءи муайяни раҳмат бо даст ва бенон қудрат тахмир ёфта буду анвори ҷамолаш бар арши барин тофта , аз сқъи хилвати қудси бсдри маҳфили инс дар оварда , мшкўаҳи партав зотш карданду мроти олами сифот , шоҳиди қудс ки аз дидаи ғайр дар пардаи ғайб буд , ишва хўднмоӣӣ карду қомати длрбоӣии биФрохт . Раҳмати ҳақ ки аз ҷумлаи ҷаҳони чеҳра ниҳон дошт , сояи шуҳуд бар соҳати вуҷӯди биндохт . Гулшани таври гулбуни нури бпрўрд , водии эмини нахла равшан биоварад , шамъи эҳсон дар ҷамъи инсони биФрўхт , оби ҳайвон дар ҷӯй имкон биёмад , нури яздон аз арши рҳмни бтобидФи ҷинати мавъӯди шоҳид ва машҳӯд шуд . Раҳмати маъҳуди зоҳиру маълуми гашт , шаҳриёри замону замин , марзбони дунёу дайн , партави зоти ҳақ , сӯрати ҷамоли мутлақ , ояти қудси вуҷӯд , ғояти қавси суъӯд , султони анфусу офоқ , унвони мусҳафи ахлоқ , сояи лутфи худо , мояи ҷӯади вандӣ , ояи фатҳу алии фатҳъалии шоҳи қоҷр ки адл мусаввирасту ақли мунаввар ва нафас мӯеду рӯҳи муҷаррад , мақдами поки бъолми хоки ниҳода , бахти тоҷу тахти биФрохту садри ҷоҳ ва қадар биёрост .

صاحب عهد و عصر نیز باقتضای حکمت، التزام غیبت فرمود، امارت ایمان و اسلام که میراث خواجه انام بود ملعبه ترک وتازی شد ونام و ناموس پادشاهی در ورطه تباهی افتاد، گاه شورش عرب بود و گاه فترت عجم و گاه فتنة ترک و دیلم؛ نه از شرم و ادب نام و نشان ماند نه از رسم کیان اسمی در میان. ملک عجم راه عدم گرفت، خیل عرب حفظ ادب نکرد، لشکر ترک فتنة سترگ پدید آورد، هر کجا سرکشی بود دعوی سروری کرد وبهره خودسری برد و هر کجا کهتری بود پایه مهتری خواست و رتبه برتری جست. مردم بی ادب را حرص و طمع بجائی رسید که بنده چند غاصب ملک خداوند گشت و چاکری چند صاحب تخت سروری شد. ناکسان چشم پلید از کحل حیا بشستند و بر مسند خواجگان نشستند، کشتی ملک در گرداب فتن افتاد و خاتم جم در دست اهرمن. زاغ و زغن در باغ و چمن راه یافت، دور زمن با رنج و محن خو گرفت، کار گیتی در اضطراب آمد، ملک و ملت در اختلال افتاد. دیده روزگار در راه انتظار بود و شوق و ولع میفزود که باز گوهری جامع و خلقتی کامل از عالم غیب جلوه ظهور نماید که بحکم جامعیت و کمال، نزاع جلال و جمال رفع کند و شهریاری باطن با تاجداری ظاهر جمع. خسرو ملک صورت و معنی باشد و مالک رق دنئی و عقبی و وارث حق ملک و ملت و باعث نظم دین و دولت صاحب تخت وتاج کیان شود و نایب صاحب عصر و زمان عمرها سوادی این خیال نقش ضمیر زمانه بود تا تیر مراد بر نشانه آمد و حکمت الهی اقتضا کرد که بار دیگر را بر فیض و احسان از بحر فضل بی چون مایة ور شود و باران رحمت عام بر مزرع ارواح و اجسام بارد، پس طینتی شریف که در عهد ازل بر وجه اجل از ماء معین رحمت با دست و بنان قدرت تخمیر یافته بود و انوار جمالش بر عرش برین تافته، از صقع خلوت قدس بصدر محفل انس در آورده، مشکوه پرتو ذاتش کردند و مرآت عالم صفات، شاهد قدس که از دیده غیر در پرده غیب بود، عشوه خودنمائی کرد و قامت دلربائی بیفراخت. رحمت حق که از جمله جهان چهره نهان داشت، سایه شهود بر ساحت وجود بینداخت. گلشن طور گلبن نور بپرورد، وادی ایمن نخله روشن بیاورد، شمع احسان در جمع انسان بیفروخت، آب حیوان در جوی امکان بیامد، نور یزدان از عرش رحمن بتابیدف جنت موعود شاهد و مشهود شد. رحمت معهود ظاهر و معلوم گشت، شهریار زمان و زمین، مرزبان دنیا و دین، پرتو ذات حق، صورت جمال مطلق، آیت قدس وجود، غایت قوس صعود، سلطان انفس و آفاق، عنوان مصحف اخلاق، سایه لطف خدا، مایة جود وندی، آیه فتح و علی فتحعلی شاه قاجر که عدل مصور است و عقل منور و نفس موید و روح مجرد، مقدم پاک بعالم خاک نهاده، بخت تاج و تخت بیفراخت و صدر جاه و قدر بیاراست.

Ҷаҳону халқи ҷаҳонро коми дил ҳосил шуд , замину даври замонро айшу тараби шомили гашт , қадари маркази хок аз авҷи торам афлок даргузашт , олами ҳису таквин бар олами қудс ва таҷред бинозед , мизоҷи замона тағйир кард , ҷаҳони хароб таъмир ёфт , чархи фартутро аҳди ҷавонӣ тоза шуд , золи гетии чеҳраи сабоҳат ғоза кард ; гулбуни даҳри гулҳои амл бабор оварад , гулшани рӯзгорро мавсим навбаҳор омад , шохи шавкат ки барг резон дошт атри безони гашт , боғи давлат ки арзаи барад буд арса вирд гардид . Домони малику миллат аз дасти ғайр дар омад , ғавғои зоғ аз саҳни боғи биФтод , боғи гули хос булбул шуду шохи сўҷои тзрў ;у ахтаронро чандон партави рўшноӣӣ буд ки меҳри рахшон фурӯғ диҳад , хусравонро чандон даъвии подшоӣӣ буд ки шоҳи гетӣ зуҳӯр кунад .

جهان و خلق جهان را کام دل حاصل شد، زمین و دور زمان را عیش و طرب شامل گشت، قدر مرکز خاک از اوج طارم افلاک درگذشت، عالم حس و تکوین بر عالم قدس و تجرید بنازید، مزاج زمانه تغییر کرد، جهان خراب تعمیر یافت، چرخ فرتوت را عهد جوانی تازه شد، زال گیتی چهره صباحت غازه کرد؛ گلبن دهر گل های امل ببار آورد، گلشن روزگار را موسم نوبهار آمد، شاخ شوکت که برگ ریزان داشت عطر بیزان گشت، باغ دولت که عرضه برد بود عرصه ورد گردید. دامان ملک و ملت از دست غیر در آمد، غوغای زاغ از صحن باغ بیفتاد، باغ گل خاص بلبل شد و شاخ سوجای تذرو؛ و اختران را چندان پرتو روشنائی بود که مهر رخشان فروغ دهد، خسروان را چندان دعوی پادشائی بود که شاه گیتی ظهور کند.

Акнӯн зевари тоҷу гоҳ , бҷлаҳи фурӯи ҷоҳ хдиўӣаст ки шоҳи ҳама оламасту моҳ банӣ одам , меҳтар хусравонасту хусрави некӯони вхўоҷаҳи тоҷдорону хотами шаҳриёрон . Даври фалак банда ӯст , ҷони ҷаҳони зиндаи бовест , матлаъи қадарро бадар тамомаст , соҳиби асрро нойиби ом ; ниёбат эмом кунад ҳаросат аном фармоед , хинги гардун ром созад , тавсани даҳр дар лагоми орад .

اکنون زیور تاج و گاه، بجله فرو جاه خدیوی است که شاه همه عالم است و ماه بنی آدم، مهتر خسروان است و خسرو نیکوان وخواجه تاجداران و خاتم شهریاران. دور فلک بنده اوست، جان جهان زنده باوست، مطلع قدر را بدر تمام است، صاحب عصر را نایب عام؛ نیابت امام کند حراست انام فرماید، خنگ گردون رام سازد، توسن دهر در لگام آرد.

Ҳазраташи нусхаи сифот камоласту ҷомеъи ҷалолу ҷамол , поя сарварӣ дошт , мояи раҳи барии ҷуст , манъи андодро кард , ҷамъ аздод фармуд , мазҳари меҳр ва қаҳр шуду масдари лутфу унфу матлаъи роФту стўту мшръи неъмату нқмт , табиати даври оламро ки баъд аз Сайид банӣ одам аз ҳади эътидоли майлу инҳироф буду тадбири он бо васфи куҳулати имкон суҳӯлат надошт , бдорўҳои талху дармонҳои хушгувори чунон мавриди тнқиаҳу тақвияти сохт ки бози баҳоли аввал руҷӯъ кард равнақи шоб муваффақ ёфт , ҷанбаи ҷалолаши оташи сӯзон буду ҷанбаи ҷамолаши гулшани фурӯзон , зоти масъӯдаши навбати ҷомеъияти кӯфту давлат тобеъият ёфт ки бори дигар чун аҳди набии бози ин ду сафро бо васфи қидмат , низои ҳолати иҷтимо падед омад , қаҳру тأдибши айни лутф ва тҳбиб шуд , ҳарбу зарбаш бо ҳаламу силами мъонқи гашт . Чӯби адиб агарчӣ дарди оради айн дармонаст , доруии табиб агарчӣ талх бошад нағз ва ширинаст , сарви гулшанро абри Нитсаон бартарафи бустон ҷилва диҳад , ҷурми оҳанро путку санадон дар нору нирон садама занад , қомати сарв аз ршҳаҳи абри биболад , оҳани сахт аз садама путк бинолад ва чун неки бинии манзури мураббии кул аз ин ҳар ду якеасту мақсӯди аслии ҷузи тарбият ва тараққӣ нест .

حضرتش نسخه صفات کمال است و جامع جلال و جمال، پایه سروری داشت، مایة ره بری جست، منع انداد را کرد، جمع اضداد فرمود، مظهر مهر و قهر شد و مصدر لطف و عنف و مطلع رافت و سطوت و مشرع نعمت و نقمت، طبیعت دور عالم را که بعد از سید بنی آدم از حد اعتدال میل و انحراف بود و تدبیر آن با وصف کهولت امکان سهولت نداشت، بداروهای تلخ و درمان های خوشگوار چنان مورد تنقیه و تقویت ساخت که باز بحال اول رجوع کرد رونق شاب موفق یافت، جنبه جلالش آتش سوزان بود و جنبه جمالش گلشن فروزان، ذات مسعودش نوبت جامعیت کوفت و دولت تابعیت یافت که بار دیگر چون عهد نبی باز این دو صف را با وصف قدمت، نزاع حالت اجتماع پدید آمد، قهر و تأدیبش عین لطف و تحبیب شد، حرب و ضربش با حلم و سلم معانق گشت. چوب ادیب اگرچه درد آرد عین درمان است، داروی طبیب اگرچه تلخ باشد نغز و شیرین است، سرو گلشن را ابر نیسان برطرف بستان جلوه دهد، جرم آهن را پتک و سندان در نار و نیران صدمه زند، قامت سرو از رشحه ابر ببالد، آهن سخت از صدمه پتک بنالد و چون نیک بینی منظور مربی کل از این هر دو یکی است و مقصود اصلی جز تربیت و ترقی نیست.

Хоҷаи хусравон ки воқифи кана ҳақоиқасту орифи сари хилоиқи тадбири ҳол ҳар кас дар хури нафас ӯ кунад вчораҳ ҳар айбу иллати бондозаҳи заъфу шиддати намояд , аҳди маъҳудаши даври гетиро навбати камолу нуқтаи эътидол буд ки таъдили олами куну такмили оммаи хилоиқи бзоти ҳумоюнаши махсӯси гашт ва ӯ худ нирии сотиъу гавҳарӣ ҷомеъаст ки аз авҷи фарози ақл то қаъри ҳазизи ҳиўлӣ дар таҳти зилли риояту зайл ҳимоят ӯст . Низ ақлаши тулӯъии хости Фҳўли аФозл пайдо шуданд , фунуни фазойил ҳувайдо шуд , гавҳари нафасаш зуҳӯрӣ ёфт судӯру вазирон зоҳир шуданд , нуфуси дабирон комил омад , ҷавҳари рӯҳаши ҷилва инбисот гирифт , ояти ҷҳондорӣ машҳур шуд , талъати малики зодагон машҳӯд гардид . Пас ҷисми поку унсури тобнокаши оғози нашри файзу баст фазл фармуду партави тарбияти бъолми аҷрому соҳати аҷсоми андохт . Чархи атласро ки арз ақдас гӯйанд хизмати мейрони бузургу амирон сутург фармуд ки молик зимом замонанду ҳофизи ҷаҳоти ҷаҳон , хосони ҳазратро ки худоами хилвати номанд дар мақоми савобати қоим ва собит дошт ки муҳаррами ҷавор аршанду мазҳарнигору Фш .

خواجه خسروان که واقف کنه حقایق است و عارف سر خلایق تدبیر حال هر کس در خور نفس او کند وچاره هر عیب و علت باندازه ضعف و شدت نماید، عهد معهودش دور گیتی را نوبت کمال و نقطه اعتدال بود که تعدیل عالم کون و تکمیل عامه خلایق بذات همایونش مخصوص گشت و او خود نیری ساطع و گوهری جامع است که از اوج فراز عقل تا قعر حضیض هیولی در تحت ظل رعایت و ذیل حمایت اوست. نیز عقلش طلوعی خواست فحول افاضل پیدا شدند، فنون فضایل هویدا شد، گوهر نفسش ظهوری یافت صدور و وزیران ظاهر شدند، نفوس دبیران کامل آمد، جوهر روحش جلوه انبساط گرفت، آیت جهانداری مشهور شد، طلعت ملک زادگان مشهود گردید. پس جسم پاک و عنصر تابناکش آغاز نشر فیض و بسط فضل فرمود و پرتو تربیت بعالم اجرام و ساحت اجسام انداخت. چرخ اطلس را که عرض اقدس گویند خدمت میران بزرگ و امیران سترگ فرمود که مالک زمام زمانند و حافظ جهات جهان، خاصان حضرت را که خدام خلوت نامند در مقام ثوابت قائم و ثابت داشت که محرم جوار عرش اند و مظهر نگار و فش.

Кайвонро тарбият ашойир дод , брҷиси тақвият акобр гирифт , баҳроми ахтари бахт таркон шуд , хуршеди чокари тахти султони гашт , тири тадбири аҳли адаби хост , Зуҳраи тартиби базм тараб дод , ки инак давраи моҳи гардуни бдўлти шоҳи кайҳони даври такмил томасту аҳди тарбияти ом , ҳикмати ҷаноби бории гавҳари вуҷӯди шаҳриёриро мояи шиквау поя камолӣ дода ки нусхаи олам кабӣрасту феҳристи китоби тақдири мукаммали анвоъи хилқату мураббии арбоби навъ , ҳама аўкласту ҷуз ӯ ҷузъ ; ҳама ӯ асласту ҷуз ӯ фаръ . Мисоли анвори меҳри барин ки ақтори сатҳи заминро аз ҳар хати шуъоъии баҳрау интифоъӣ хос диҳад , ҳар як аз аҷзои шуҳуду аъзои вуҷӯдаши аволими қудсу мшоҳди инсро баҳра ҷудогона бахшаду раҳмат Каримона бошад ҳар узваши мбдءи камол аслӣаст ва ҳар ҷузваши маншаи хавоси куллӣ , на ҳар ки мустамеъӣ фаҳм кунад ин асрор .

کیوان را تربیت عشایر داد، برجیس تقویت اکابر گرفت، بهرام اختر بخت ترکان شد، خورشید چاکر تخت سلطان گشت، تیر تدبیر اهل ادب خواست، زهره ترتیب بزم طرب داد، که اینک دوره ماه گردون بدولت شاه کیهان دور تکمیل تام است و عهد تربیت عام، حکمت جناب باری گوهر وجود شهریاری را مایة شکوه و پایه کمالی داده که نسخه عالم کبیر است و فهرست کتاب تقدیر مکمل انواع خلقت و مربی ارباب نوع، همه اوکل است و جز او جزء؛ همه او اصل است و جز او فرع. مثال انوار مهر برین که اقطار سطح زمین را از هر خط شعاعی بهره و انتفاعی خاص دهد، هر یک از اجزای شهود و اعضای وجودش عوالم قدس و مشاهد انس را بهره جداگانه بخشد و رحمت کریمانه باشد هر عضوش مبدء کمال اصلی است و هر جزوش منشا خواص کلی، نه هر که مستمعی فهم کند این اسرار.

Камоли қудрати ҳақ аз ҷамоли талъати зотш зоҳирасту сифоту асмоӣ бе чунро ҷавориҳу аъзои ҳумоюнаш дар мақоми мазоҳир .

کمال قدرت حق از جمال طلعت ذاتش ظاهر است و صفات و اسمای بی چون را جوارح و اعضای همایونش در مقام مظاهر.

На ҳар ки дида муяссар шавадаш ин дидор .

نه هر که دیده میسر شودش این دیدار.

Бандаи осми ҷонии Абулқосими ҳусайнии Фароҳониро бо Фқди басирату нақс табиат нишоед ки чашмӣ дар хури дидори ҷони кушояду нутқии кошифи рози ниҳон , вале чун одати бандагиро пояи аввалин нестӣ ва нобӯдӣасту пастӣ ва беҷўдӣ , шояд ки зулмати зоти худро дар шрўқи ҷалолу фурӯғи ҷамол хилофат нест , дида ҳар чаҳ бинад бнўр қудсӣ бошад на чашми ҳиссӣ ва ҳар чаҳ гуяд аз арз аъзам ояд на нутқи абкм .

بنده آثم جانی ابوالقاسم حسینی فراهانی را با فقد بصیرت و نقص طبیعت نشاید که چشمی در خور دیدار جان گشاید و نطقی کاشف راز نهان، ولی چون عادت بندگی را پایه اولین نیستی و نابودی است و پستی و بی جودی، شاید که ظلمت ذات خود را در شروق جلال و فروغ جمال خلافت نیست، دیده هر چه بیند بنور قدسی باشد نه چشم حسی و هر چه گوید از عرض اعظم آید نه نطق ابکم.

Мисоли аҳли тўҳд ки зоти худро дар ҳаст ҳақ нест карда басари манзил фано расанду сармоя ғанӣ гиранд то бишорат беисмъ ояду ишорат беибср дар расад , пас ҳар чаҳ бенанди бнўр сармад бошад ва ҳар чаҳ гӯйанд на аз худ .

مثال اهل توحد که ذات خود را در هست حق نیست کرده بسر منزل فنا رسند و سرمایه غنی گیرند تا بشارت بی یسمع آید و اشارت بی یبصر در رسد، پس هر چه بینند بنور سرمد باشد و هر چه گویند نه از خود.

Ва мо интқи ани алҳўии ани ҳўи алои ваҳии иўҳӣ .

و ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی.

Бандаи пастро бо нисбат ҳаст чаҳ корасту пастии хокро бо ҳастӣ пок чаҳ бозор ?

بنده پست را با نسبت هست چه کار است و پستی خاک را با هستی پاک چه بازار؟

Чу ӯ ҳаст ҳқо ки мо нестем . Талъати бадарро дар шаби қадар агар аҳвал ду бинад ё аъамӣ набинад аз айби ҳавл ва ъмӣаст , на нақсӣ бар бадари само .

چو او هست حقا که ما نیستیم. طلعت بدر را در شب قدر اگر احول دو بیند یا اعمی نبیند از عیب حول و عمی است، نه نقصی بر بدر سما.

Бо вуҷӯдаши зи ман овоз наёяд ки манам . Ин банда худ кисту моя ӯ чист ки дар аволими болоу хасоиси воло , бнФси хеш аз кам ва беш ҳарфӣ тавонад гуфт ва роӣӣ тавонад ҷуст , ифозаи зоти ҳумоюн ки монанди ашаъаи меҳри тобони хоки тираро зар кунаду санги хораро гавҳар ; аҷаб нест ки бевуҷӯдӣ чун ин бандаро ки аз хору хоку хорау хошок бе қадартар ва ночизаст дида ҷстҷўӣӣ диҳаду мантиқи гФтгўӣии кушояд ки аз сари зот нишон ҷӯяд ва дар канаи сифот сухан гуяд , кошифи ҳақоиқ осор шавад , ровии дақоиқ афъол гардад .

با وجودش ز من آواز نیاید که منم. این بنده خود کیست و مایة او چیست که در عوالم بالا و خصایص والا، بنفس خویش از کم و بیش حرفی تواند گفت و رائی تواند جست، افاضه ذات همایون که مانند اشعه مهر تابان خاک تیره را زر کند و سنگ خاره را گوهر؛ عجب نیست که بی وجودی چون این بنده را که از خار و خاک و خاره و خاشاک بی قدرتر و ناچیز است دیده جستجوئی دهد و منطق گفتگوئی گشاید که از سر ذات نشان جوید و در کنه صفات سخن گوید، کاشف حقایق آثار شود، راوی دقایق افعال گردد.

Фолҳмдллаҳи алзии ҳдонои лиҳозоу мокнои лнҳтдии лӯлои ани ҳдонооллаҳ .

فالحمدلله الذی هدانا لهذا و ماکنا لنهتدی لولا ان هداناالله.

Ва болҷмлаҳи бтрзӣ ки дар авроқи пеши тақдим зикр рафт чун ҳосили халқи кайҳони ҷилваи канзи пинҳон буд вуҷӯди масъӯди подшоҳии мазҳари сари илоҳии гашт ва бар ҳар ки ҳаст лозим афтод ки дар хури тоқату андозаи лаёқати чашми тамошо боз кунаду дасти таманнои дароз то хозини нақд ирфон шаваду воқифи ганҷи пинҳон .

و بالجمله بطرزی که در اوراق پیش تقدیم ذکر رفت چون حاصل خلق کیهان جلوه کنز پنهان بود وجود مسعود پادشاهی مظهر سر الهی گشت و بر هر که هست لازم افتاد که در خور طاقت و اندازه لیاقت چشم تماشا باز کند و دست تمنا دراز تا خازن نقد عرفان شود و واقف گنج پنهان.

Фонҳсри алхлқи фии синфин мавсуфаи бўсФин , Фриқи фии ҷинаи алҳзўру ҳзраҳи алсрўру ахрии фии съири алғёб ва ?илем алъзоб .

فانحصر الخلق فی صنفین موصوفه بوصفین، فریق فی جنه الحضور و حضره السرور و اخری فی سعیر الغیاب و الیم العذاب.

Раҳмати ъмими хотири ақдас ки ҳовӣ ҳар нафаси вшомл ҳар касаст ҷониби маҳрӯмон ғоиб гирифт ва инсоф фармуд ки борӣ чун ?илам маҳҷӯрӣ доранд ситам маҳрӯмӣ набенанд ва бо ранҷу азоби ғайбат дар стару ҳиҷоб хибт намонанд ; лоҷарами бомуллои китобии мубин ишорат рафт ки мавзӯи он нафаси вуҷӯд ҳумоюн бошад вдри хури аФҳоми халқ , эъломи рамз хФӣ кунаду эълони канзи махфии намояд , муҳаррамони ғофилро моя ҳуш шаваду маҳрӯмони ғоибро овезаи гӯш .

رحمت عمیم خاطر اقدس که حاوی هر نفس وشامل هر کس است جانب محرومان غایب گرفت و انصاف فرمود که باری چون الم مهجوری دارند ستم محرومی نبینند و با رنج و عذاب غیبت در ستر و حجاب خیبت نمانند؛ لاجرم باملای کتابی مبین اشارت رفت که موضوع آن نفس وجود همایون باشد ودر خور افهام خلق، اعلام رمز خفی کند و اعلان کنز مخفی نماید، محرمان غافل را مایة هوش شود و محرومان غایب را آویزه گوش.

Пас ба тақдири худоӣ бе чуну ?имаии ҳазрати ҳумоюни қуръаи танзими ин ақду тақдими ин амри баноми банда ки аз Фқди бизоъат шарманда аст афтод ва аз ҳазрати аъло бшмоили хоқони вмхоили султон мавсӯм омад ва ин қитъаи ғро ки чун накҳати сабои хулду партави сабои меҳри олами ҷонро гулшан кунаду соҳати ҷаҳонро равшан . Аз бӯстони табъу осмони калаки устоди аҳду султони назм , малики ушшуарои фатҳъалии хон ки то исми сухан бар замони омадау расми сухансанҷӣ дар миёни шабаҳу мисолаш дар фазлу камол ъдимасту даҳру луад аз кФўи вуҷӯдаши ақим ; барои соли таърихи бмўқФ арз расед васияти таҳсини бпоиаҳи арш ; акнӯн бФоли неку вақти масъӯди навбати шурӯ бмқсўдаст ва инак бъўни худои вдўду фари худованди Маҳмӯди феҳристи китоби втртиби фусӯлу абвобро дар силки танзими вклки тараққӣами орем , мояи шуҳуди султонии сояи вуҷӯд субҳонӣасту зилли злилро аз шахси ҷалили маҷол тахаллуф нест ; пас чун ҳазрати қудсу мбдоклро дар зарфи таъбири нутқу таҳлили ақли зотӣу сифатӣу феълӣ ва асарӣаст ; тшбҳои болшхсу тнзҳои ани алнқси баннои ин хуҷастаи китоб бар муқаддама ва се боб шуд ки муқаддама дар шарҳи умӯрӣ чандаст ки илми он қабл аз шурӯи бмтлб барои тшхизи зеҳни толибу тасҳили дараки матолиби лозим ва воҷибаст .

پس به تقدیر خدای بی چون و ایمای حضرت همایون قرعه تنظیم این عقد و تقدیم این امر بنام بنده که از فقد بضاعت شرمنده است افتاد و از حضرت اعلی بشمایل خاقان ومخایل سلطان موسوم آمد و این قطعه غرا که چون نکهت صبای خلد و پرتو صبای مهر عالم جان را گلشن کند و ساحت جهان را روشن. از بوستان طبع و آسمان کلک استاد عهد و سلطان نظم، ملک الشعرا فتحعلی خان که تا اسم سخن بر زمان آمده و رسم سخن سنجی در میان شبه و مثالش در فضل و کمال عدیم است و دهر و لود از کفو وجودش عقیم؛ برای سال تاریخ بموقف عرض رسید وصیت تحسین بپایه عرش؛ اکنون بفال نیک و وقت مسعود نوبت شروع بمقصود است و اینک بعون خدای ودود و فر خداوند محمود فهرست کتاب وترتیب فصول و ابواب را در سلک تنظیم وکلک ترقیم آریم، مایة شهود سلطانی سایه وجود سبحانی است و ظل ظلیل را از شخص جلیل مجال تخلف نیست؛ پس چون حضرت قدس و مبداکل را در ظرف تعبیر نطق و تحلیل عقل ذاتی و صفتی و فعلی و اثری است؛ تشبها بالشخص و تنزها عن النقص بنای این خجسته کتاب بر مقدمه و سه باب شد که مقدمه در شرح اموری چند است که علم آن قبل از شروع بمطلب برای تشخیذ ذهن طالب و تسهیل درک مطالب لازم و واجب است.

Боби аввал

باب اول

Дар намоиши нури вуҷӯду таҷаллии зоти масъӯд ки шорқи аноят яздонеасту шомили се ҷилваи рӯҳонӣ :

در نمایش نور وجود و تجلی ذات مسعود که شارق عنایت یزدانی است و شامل سه جلوه روحانی:

Ҷилваи аввал : дар тулӯъи нири зоту сайри мадориҷи мФорқот .

جلوه اول: در طلوع نیر ذات و سیر مدارج مفارقات.

Ҷилваи дувум : дар тавваҷуҳи зоти масъӯд аз олами амру таҷреди бсоҳти халқ ва тақӣед .

جلوه دوم: در توجه ذات مسعود از عالم امر و تجرید بساحت خلق و تقیید.

Ҷилваи сеюм : дар васфи ҳиллӣау шамоили ақдасу аъзоъу ҷўоҳи муқаддас .

جلوه سوم: در وصف حلیه و شمایل اقدس و اعضاء و جواح مقدس.

Боби дувум

باب دوم

Дар шуҳуди сифоти камолу шуъӯни ҷалолу ҷамол ки дар зайли чаҳор намоиши тароз нигориш хоҳад ёфт :

در شهود صفات کمال و شئون جلال و جمال که در ذیل چهار نمایش طراز نگارش خواهد یافت:

Намоиши аввал : дар илму ирфону дайну имон .

نمایش اول: در علم و عرفان و دین و ایمان.

Намоиши дуюм : дар адлу инсоф ва стару ифоф .

نمایش دویم: در عدل و انصاف و ستر و عفاف.

Намоиши сим : дар ҷӯаду футуввату ҳаламу мурувват .

نمایش سیم: در جود و فتوت و حلم و مروت.

Намоиши чаҳорум : дар азму шуҷоату ҳзму мноът .

نمایش چهارم: در عزم و شجاعت و حزم و مناعت.

Дар зикри осору афъолу шарҳи ахбору аҳвол ки дар зимни ҳафт нигориши перояи ҳафт гузориш хоҳад гирифт :

در ذکر آثار و افعال و شرح اخبار و احوال که در ضمن هفت نگارش پیرایه هفت گزارش خواهد گرفت:

Нигориши аввал : дар мўидоти толеъи ҳумоюну футуҳоти давлати рӯзафзӯн .

نگارش اول: در مویدات طالع همایون و فتوحات دولت روزافزون.

Нигориши дувум : дар сулӯки худованди мон бо салотини ҷаҳону мосри тоҷи бахшеу боҷи сетонеу муровидоти шаҳриёрӣу муъоҳидоти хусравоне .

نگارش دوم: در سلوک خداوند مان با سلاطین جهان و مآثر تاج بخشی و باج ستانی و مراودات شهریاری و معاهدات خسروانی.

Нигориши сеюм : дар хўорқи одату шўорқи съодот .

نگارش سوم: در خوارق عادت و شوارق سعادات.

Нигориши чаҳорум : дар васфи ҳолу шарҳ хисол қувоем арзи хилофат ва дуоем қасри ҷалолат .

نگارش چهارم: در وصف حال و شرح خصال قوایم عرض خلافت و دعایم قصر جلالت.

Нигориши панҷум : дар шарҳи ҳоли вузарои изому умарои гароаму уманои давлати ҷовиди мақом .

نگارش پنجم: در شرح حال وزرای عظام و امرای گرام و امنای دولت جاوید مقام.

Нигориши шашум : дар зикри олимони одилу орифони комилу удабои аҳду шуъарои аср .

نگارش ششم: در ذکر عالمان عادل و عارفان کامل و ادبای عهد و شعرای عصر.

Нигориши ҳафтум : дар тафосили ҳсўну қалоъи рафеъау қусӯру биқоъи бадеъа .

نگارش هفتم: در تفاصیل حصون و قلاع رفیعه و قصور و بقاع بدیعه.

Аз лавозими трсл ва таснифаст ки дар ҳар фан қабл аз иқдому шурӯ , зикри фоидау мавзӯи намоянд ва чун мавзӯи ин фани шарифи вуҷӯди масъӯд шоҳншонӣасту комаи ашрнои илайҳи мабнои ин китоб бар зикру шарҳу ҳамду мадҳи зоту сифоту афъолу осор ҳумоюн хоҳад буд .

از لوازم ترسل و تصنیف است که در هر فن قبل از اقدام و شروع، ذکر فایده و موضوع نمایند و چون موضوع این فن شریف وجود مسعود شاهنشانی است و کما اشرنا الیه مبنای این کتاب بر ذکر و شرح و حمد و مدح ذات و صفات و افعال و آثار همایون خواهد بود.

Лиҳозо лозим омад ки фаслӣ чанд дар баёни вуҷӯду таърифи зоту тақрири соири истилоҳот марқӯм гардад .

لهذا لازم آمد که فصلی چند در بیان وجود و تعریف ذات و تقریر سایر اصطلاحات مرقوم گردد.

Таърифи вуҷӯди бтолиФ ҳудӯд нишоеду исботи онро ҳуҷҷат ва бурҳон набояд , шоҳиди вуҷӯди шайдотар аз онаст ки ҷалботи ҳиҷоби пӯшаду ҷилваи сабоҳи пайдотар аз он ки муҳтоҷ Сироҷ бошад , ҳаду бурҳонро чаҳ ҳаду ёро ки бе ранги вуҷӯд беранг шуҳуд ёбанд , моҳи тобонро чаҳ ҳои имкон ки бе партави ҳўри ҷилва зуҳӯр гирад ? алғирки ман алзҳўри молиси лаки шамъи рахшон дар лайли мзлм бакор ояду ҳаду бурҳон дар амри мубҳам , гавҳар вуҷӯдаст ки дар олами шуҳуди бнФс хеш пайдосту ҷумлаи ҷаҳон аз ӯ ҳувайдо . Шуҳуд ҳар шийъи бнўр ӯасту зуҳӯр ҳар зоти бзҳўр ӯ , ҳама бо ӯ ҳастанд ва ҳар чаҳ бе ӯ нест на бе ӯ аз ҳзу расми ҳарф ва исм монад , на бурҳону далели аизоҳ сиблат тавонад , қиўми фаръу аслро бтолиФи ҷинси вФсли таъриф намӯдан бидон монад ироаи ваҷҳи сабоҳи бозоФаҳи нур мисбоҳ шаваду намоиши меҳри ҷаҳон тоб битобаш карами шаби тоб . Ъмити айни лотрок , ашаъаи меҳр тобонаст ки сартосари ҷаҳонро фурӯи гирифта , баҳри ҷоӣӣ намоиш ӯсту зуҳӯр ҳар чиз битобаш ӯ , карами шаби тоб ки бо ӯ тоб шуҳуд наёраду ҷири шаби тобиш ва буд надорад куҷои худ дар хилоли рӯзи маҷол буруз тавонад ёфт то мӯҷиб намӯд ғайр шаваду мазҳари фурӯғ меҳр гардад . Шамъ сӯзему офтоби баланд , ҳад ки бҳқиқт маҳдӯдаст куҷои таҳдеди ҳақиқат вуҷӯд тавонад намӯд ки аввалашро бдоит несту охирашро ниҳоят нау бурҳон ки ҳосили антоҷ қиёсасту сифати нассоҷи ҳавос чаҳ сон бар гавҳари баситаши шомил ва муҳӣт тавонад шуд ки аз ҳар чаҳ ҳаст аҷал воҷлӣаст ва бар ҷумлаи аъам ва аъло . Офтоб омад далели офтоб .

تعریف وجود بتالیف حدود نشاید و اثبات آن را حجت و برهان نباید، شاهد وجود شیداتر از آن است که جلبات حجاب پوشد و جلوه صباح پیداتر از آن که محتاج سراج باشد، حد و برهان را چه حد و یارا که بی رنگ وجود بی رنگ شهود یابند، ماه تابان را چه حای امکان که بی پرتو هور جلوه ظهور گیرد؟ الغیرک من الظهور مالیس لک شمع رخشان در لیل مظلم بکار آید و حد و برهان در امر مبهم، گوهر وجود است که در عالم شهود بنفس خویش پیداست و جمله جهان از او هویدا. شهود هر شیء بنور او است و ظهور هر ذات بظهور او، همه با او هستند و هر چه بی او نیست نه بی او از حذ و رسم حرف و اسم ماند، نه برهان و دلیل ایضاح سبیل تواند، قیوم فرع و اصل را بتالیف جنس وفصل تعریف نمودن بدان ماند ارائه وجه صباح باضافه نور مصباح شود و نمایش مهر جهان تاب بتابش کرم شب تاب. عمیت عین لاتراک، اشعه مهر تابان است که سرتاسر جهان را فرو گرفته، بهر جائی نمایش اوست و ظهور هر چیز بتابش او، کرم شب تاب که با او تاب شهود نیارد و جر شب تابش و بود ندارد کجا خود در خلال روز مجال بروز تواند یافت تا موجب نمود غیر شود و مظهر فروغ مهر گردد. شمع سوزیم و آفتاب بلند، حد که بحقیقت محدود است کجا تحدید حقیقت وجود تواند نمود که اولش را بدایت نیست و آخرش را نهایت نه و برهان که حاصل انتاج قیاس است و صفت نساج حواس چه سان بر گوهر بسیطش شامل و محیط تواند شد که از هر چه هست اجل واجلی است و بر جمله اعم و اعلی. آفتاب آمد دلیل آفتاب.

Фолўҷўди аҳқ ва абин ммотарӣ алъиўну ишоҳди болъёну иҷрии алайҳи алҳдўи албрҳони ФкиФи иҷрии алайҳи моҳўи иҷроау иъўди фӣаи моҳў абадана Фолҳди ҳади ман ҳудӯдау алрсми расми бавуҷудау албрҳони лоибрҳни алои бӯи алҷҷаҳи лоттқўм ало манеҳ .

فالوجود احق و ابین مما تری العیون و یشاهد بالعیان و یجری علیه الحدو البرهان فکیف یجری علیه ماهو اجراه و یعود فیه ماهو ابداه فالحد حد من حدوده و الرسم رسم بوجوده و البرهان لایبرهن الا بو الججه لاتتقوم الا منه.

Ҷумҳӯри ҳукамоу эъломи қудаморо аз лафзи вуҷӯди ду маънӣ мақсӯдаст :

جمهور حکما و اعلام قدما را از لفظ وجود دو معنی مقصود است:

Яке мафҳуми оми масдарӣ ки маснӯъи қувваи Фкросту мавҷӯди олами зеҳну дайгарии мобаҳи алтҳққи ашёъ ки маноти тосл хориҷасту милоки тҳсли созҷ .

یکی مفهوم عام مصدری که مصنوع قوة فکراست و موجود عالم ذهن و دیگری مابه التحقق اشیاء که مناط تاصل خارج است و ملاک تحصل ساذج.

Пас вуҷӯди бмънӣ ӯ сӯратӣ бадеъаст ки наққоши нафас аз хомаи фикри орад ва бар сафа зеҳн нагорд ва Аслан тааюни воқеъу таҳаққуқ хориҷ надорад , гавҳарии соф содаасту боби тақозои кушода , на аз худ рангӣ дорад на бо каси ҷангӣ . Мисоли чокарони мухлис ки тарки муроди хешу ҳавоӣ нафас гуфта дар остони мулӯки илтизоми сулӯкии намоянд ки бо ҷумлаи бик сон бошанд ва аз ҷумлаи бики сӯи ҳам чунон нисбати куни ом бо ҷамеъи аволими камолу нақсу маротиби Ганау фақр якеаст ва бо ҳама ҳасту бахуд ҳеҷ нест чаҳ худ бзотаҳи эътиборӣ беасласту интизорӣ бевасл .

پس وجود بمعنی او صورتی بدیع است که نقاش نفس از خامة فکر آرد و بر صفه ذهن نگارد و اصلا تعین واقع و تحقق خارج ندارد، گوهری صاف ساده است و باب تقاضا گشاده، نه از خود رنگی دارد نه با کس جنگی. مثال چاکران مخلص که ترک مراد خویش و هوای نفس گفته در آستان ملوک التزام سلوکی نمایند که با جمله بیک سان باشند و از جمله بیک سو هم چنان نسبت کون عام با جمیع عوالم کمال و نقص و مراتب غنا و فقر یکی است و با همه هست و بخود هیچ نیست چه خود بذاته اعتباری بی اصل است و انتظاری بی وصل.

Хилофи вуҷӯди бмънии сонӣу гавҳари бадеъи нӯронӣ ки бхўиш таҳаққуқ ёбад ва бар ҷумла тафаввуқ дорад бо лаззот баситаст ва бар кули муҳӣт , дороӣии малики куни бовесту пидоӣии нақшу лавни азу . Гоҳ дар ҳади вуҷуб вуқуф ёбад ки олами ъзу ълост ва ҳастӣ бшрти лоўгоаҳ дар бадви шумӯл шуҳуд гирад ки ҷилва лоишртасту аввали қабзу баст ; пас аз сарф ба миз хусӯс гароед ки навбати шарт шийъасту олами зилли вФӣ ;у блоҷмлаҳи ҳамли вуҷӯд бар ҳар як аз маротиби слос содиқаст ва бо воқеъу нафаси аламри мутобиқ вале мобайн ҳар як аз ин маротиби фарқ кардан воҷиб ояд ки лаълу ҳсбо ҳар дуро санг гӯйанд , дмъу саҳбо ҳар ду як ранг бошанд .

خلاف وجود بمعنی ثانی و گوهر بدیع نورانی که بخویش تحقق یابد و بر جمله تفوق دارد با لذات بسیط است و بر کل محیط، دارائی ملک کون باوست و پیدائی نقش و لون ازو. گاه در حد وجوب وقوف یابد که عالم عز و علاست و هستی بشرط لاوگاه در بدو شمول شهود گیرد که جلوه لایشرط است و اول قبض و بسط؛ پس از صرف به میز خصوص گراید که نوبت شرط شیء است و عالم ظل وفی؛ و بلاجمله حمل وجود بر هر یک از مراتب ثلاث صادق است و با واقع و نفس الامر مطابق ولی مابین هر یک از این مراتب فرق کردن واجب آید که لعل و حصبا هر دو را سنگ گویند، دمع و صهبا هر دو یک رنگ باشند.

Ва ?лаи алмисли алоълии ҷумлагӣ бо ъзу ҷалолу қудси ҷамолаши аФтқор маҳзанду эътибору фарз . Ин алсонъи ман алмснўъу илҳоди ман алмҳмдўду алрби ман алмрбўбу алқодри ман алмақдур лӣси кмслаҳи шийъу ҳўолсмиъи алълим

و له المثل الاعلی جملگی با عز و جلال و قدس جمالش افتقار محض اند و اعتبار و فرض. این الصانع من المصنوع و الحاد من المحمدود و الرب من المربوب و القادر من المقدور لیس کمثله شیء و هوالسمیع العلیم

Дар намоиши нури вуҷӯду таҷаллии зоти масъӯд .

در نمایش نور وجود و تجلی ذات مسعود.

Ҷилваи аввал : дар тулӯъи нири зоту сайри мадориҷи мФорқот .

جلوه اول: در طلوع نیر ذات و سیر مدارج مفارقات.

Зот бе чун аз пардаи ниҳони ҷилва шуҳуд намӯд гавҳарии ваҳид падед омад ки зотши софи нав буд вкнҳши сарфи зуҳӯр , на ранг ва сифат дошт на ному нишон то бъолми сифот ва асмоء расед аз ҳар сифатӣ симатӣ гирифт ва аз ҳар исмии расмии бардошт , такмили хилқат аз ахлоқ илоҳӣ намӯд аъзоъу ҷавориҳ аз оёт ва мазоҳир ёфт . Қалбаши мазҳар илм шуд , садраши масдари ҳалам , чеҳраши ояти раҳмат , табъаши мояи ҳикмат . Лаъли лаб аз чашма ҳаёт гирифту пойу пай аз пояи сабот .

ذات بی چون از پرده نهان جلوه شهود نمود گوهری وحید پدید آمد که ذاتش صاف نو بود وکنهش صرف ظهور، نه رنگ و صفت داشت نه نام و نشان تا بعالم صفات و اسماء رسید از هر صفتی سمتی گرفت و از هر اسمی رسمی برداشت، تکمیل خلقت از اخلاق الهی نمود اعضاء و جوارح از آیات و مظاهر یافت. قلبش مظهر علم شد، صدرش مصدر حلم، چهرش آیت رحمت، طبعش مایة حکمت. لعل لب از چشمه حیات گرفت و پای و پی از پایه ثبات.

Ҷисми шариф аз исми латифи бардошту қаду қомат аз адл ва истиқомат ёфт . Дидагонаш аз олами нури партави зуҳӯри ҷуст , даст ва бенон аз ғояти ҷӯад , оят вуҷӯд гузид . Шоҳиди алӣ чеҳра гушӯд , тораки муборак машҳӯд шуд , панҷаи қудрат неру намӯда панҷау бозуи мавҷӯди гашт . Пардаи гӯши мазҳар самъ шуд , ҷилваи басари дидаи назар боз кард , олами амр аён шуд қувваи нутқ дар баён омад , ҳам чунин пайкари вуҷӯдаш дар мшимаҳи машйат сӯрат мегирифт ва дар аволими тсъаҳи ибдоъи сайр ва сулӯк мефармуд то таркиби аъзои тартиб комил ёфту навбати вилодат дар расед . Пас млоики муқарраб , ароики муҳаззаб мураттаб дошта машоғили нур дар маҳофили сур афрӯхта шуду маҷомеъи айш дар сўомъи арзи аростаҳи гашт , фазлу раҳмати тамҳид бисот мекарду дасти қудрати тартиб қмот медод , ҳзобри қудспарвару нишот буду аволим улувва дар ваҷд ва инбисот омад то мақдами поки ҷанин дар маҳфили қудси чунин зевари кишвар ибдоъ шуду бартар аз аҷносу анвоъ .

جسم شریف از اسم لطیف برداشت و قد و قامت از عدل و استقامت یافت. دیدگانش از عالم نور پرتو ظهور جست، دست و بنان از غایت جود، آیت وجود گزید. شاهد علی چهره گشود، تارک مبارک مشهود شد، پنجه قدرت نیرو نموده پنجه و بازو موجود گشت. پرده گوش مظهر سمع شد، جلوه بصر دیده نظر باز کرد، عالم امر عیان شد قوة نطق در بیان آمد، هم‌چنین پیکر وجودش در مشیمه مشیت صورت میگرفت و در عوالم تسعه ابداع سیر و سلوک میفرمود تا ترکیب اعضائ ترتیب کامل یافت و نوبت ولادت در رسید. پس ملایک مقرب، ارایک مهذب مرتب داشته مشاغل نور در محافل سور افروخته شد و مجامع عیش در صوامع عرض اراسته گشت، فضل و رحمت تمهید بساط میکرد و دست قدرت ترتیب قماط میداد، حظابر قدس پرور و نشاط بود و عوالم علو در وجد و انبساط آمد تا مقدم پاک جنین در محفل قدس چنین زیور کشور ابداع شد و برتر از اجناس و انواع.

Пас чун вақт Фтом расед ва чун моҳ тамом гардид аз пардаи маҳди бҳлқаҳ дарс хиромеда умрӣ дар мактаби ақли кули ҳам дарси анбиёии русул буд то румуз ҳастӣ биёмухту кнўзи доняши биндўхт , сари ҳалқаи базм тақдис шуд муаллими ҷони Идрӣси гашт , донои роз тавҳид омад , бинои расми тамҳиди гашт , тайри гулшани ҷабарут буд , сайри олам малакӯт мекард .

پس چون وقت فطام رسید و چون ماه تمام گردید از پرده مهد بحلقه درس خرامیده عمری در مکتب عقل کل هم درس انبیای رسل بود تا رموز هستی بیاموخت و کنوز دانیش بیندوخت، سر حلقه بزم تقدیس شد معلم جان ادریس گشت، دانای راز توحید آمد، بینای رسم تمهید گشت، طیر گلشن جبروت بود، سیر عالم ملکوت میکرد.

Гоҳ дар ҳазрат зот медид ки базм хилватасту сарфи ваҳдат , ҳар чаҳ ҳаст хайраст ва ҳар чаҳ нест ғайру гоҳ бар олами зўот назар дошт ки маҷмаъ халқасту маҳфили фарқу мбдоءи роҳи сайри вмқсми каъбау дайр . Фӣҳо иФрқи кули амри ҳакими ваҷҳи ҳақоиқи машҳӯди сохт канаи табоиъ маълум кард , хавос ҳар зот дарёфт , тақозоӣ ҳар табъ бидонаст тинати хубу зишт ҷудо кард , мардуми дӯзаху биҳишт фарқ намӯд , дам бидам роҳ тараққӣ месупурду авҷ трФъ мегирифт то дар малики таҷреди ҳақи такмил адо шуду вақт он омад ки аз гулшани амри бъолм малик ояду ҳоли маънӣ дар камоли сӯрати намояд .

گاه در حضرت ذات میدید که بزم خلوت است و صرف وحدت، هر چه هست خیر است و هر چه نیست غیر و گاه بر عالم ذوات نظر داشت که مجمع خلق است و محفل فرق و مبداء راه سیر ومقسم کعبه و دیر. فیها یفرق کل امر حکیم وجه حقایق مشهود ساخت کنه طبایع معلوم کرد، خواص هر ذات دریافت، تقاضای هر طبع بدانست طینت خوب و زشت جدا کرد، مردم دوزخ و بهشت فرق نمود، دم بدم راه ترقی میسپرد و اوج ترفع میگرفت تا در ملک تجرید حق تکمیل ادا شد و وقت آن آمد که از گلشن امر بعالم ملک آید و حال معنی در کمال صورت نماید.

Ҷилваи дувум : дар тавваҷуҳи зоти масъӯд аз олами амру таҷред ба олами халқу тқииз .

جلوه دوم: در توجه ذات مسعود از عالم امر و تجرید به عالم خلق و تقییذ.

Нури аввал ки аз машриқ азал битобед гавҳари шарифи ақл буд ва чун партави покаш бар соҳати вуҷӯд тобнок омад , нахуст бар ҷониби ҷаноб ҳақ дид , пас бар чеҳраи ҷамоли худ ки он ҳамаи ъзу астғноء буд ва ин ҳамаи аҷзу истидъо .

نور اول که از مشرق ازل بتابید گوهر شریف عقل بود و چون پرتو پاکش بر ساحت وجود تابناک آمد، نخست بر جانب جناب حق دید، پس بر چهره جمال خود که آن همه عز و استغناء بود و این همه عجز و استدعا.

Шоҳиди ҳасан аз он машҳӯд шуд , шаҳнаи ишқи азин мавҷӯди гашт , ҳасани дилкаши одат ноз гирифту ишқи саркаши ҷониби ниёз . ДлФрибии он мавҷӯди ношикебии ин буду ҷонгдозии ин бар ишвасозӣ он мефузуд . То яке шуҳра бшидоӣӣ шуд ва яке чеҳраи бзибоӣии гушӯда , ҳасанро раъй таҷаллӣ омад ; ишқро ҷой тасаллӣ намонад . Ҷайби таҳаммул чок зад , дасти тавалло бар оварад , хост дар домани висолаш чанг занад шаҳнаи ҷалолаш бонг зад ки : аёки ани тднўи алинои Фтҳрқ , лоҷарам дар варта изтирор афтоду ҷунбишӣ беихтиёр кард ки чандини олам беқиёс аз пардаи ғайби ҷилва шуҳуд намӯд , мамолики васеъа пайдо шуду хилоиқи бадеъаи ҳувайдо ; пас бҳкми ҳакими азал , вуҷӯди хдиўии аҷал лозим омад ки аз аҳди иморати ин малику аморати ин халқ бар ояд зоти инсонро дар малики имкони қобили интихоби дида аз нашоҳ қудс барангехтанд ва бо нашава инси бромихтаҳ , аз аҷзои мухталиф маъҷун карданд ва бар ҷумлаи шуъӯноти машҳун ки аъдои қадимро ҳар чанд дар ҷои хеши ҷангу хусумат беш бошад дар ҳазрати мулӯк , ҳастӣ худро ёд раваду кӣнаи дерина бар бод . Гавҳари вуҷӯди инсони хусрави сарир кайҳон шуду муждаи ин хабар дар тамоми аволими мунташири гашт то бъолм малакӯт расед , аҳли онҷоро мстбъд омад ки ин худ анбози тӯда хокаст чаҳ сони ҳам рози олам пок гардад ? қолўо : атҷъли фӣҳо ман иФсди фии аларзи висФки алдмоءи внҳни нсбҳи бҳмдк ва нақудс лак .

شاهد حسن از آن مشهود شد، شحنه عشق ازین موجود گشت، حسن دلکش عادت ناز گرفت و عشق سرکش جانب نیاز. دلفریبی آن موجود ناشکیبی این بود و جانگدازی این بر عشوه سازی آن میفزود. تا یکی شهره بشیدائی شد و یکی چهره بزیبائی گشوده، حسن را رأی تجلی آمد؛ عشق را جای تسلی نماند. جیب تحمل چاک زد، دست تولا بر آورد، خواست در دامن وصالش چنگ زند شحنه جلالش بانگ زد که: ایاک ان تدنو الینا فتحرق، لاجرم در ورطه اضطرار افتاد و جنبشی بی اختیار کرد که چندین عالم بی قیاس از پرده غیب جلوه شهود نمود، ممالک وسیعه پیدا شد و خلایق بدیعه هویدا؛ پس بحکم حکیم ازل، وجود خدیوی اجل لازم آمد که از عهد عمارت این ملک و امارت این خلق بر آید ذات انسان را در ملک امکان قابل انتخاب دیده از نشاه قدس برانگیختند و با نشوه انس برآمیخته، از اجزای مختلف معجون کردند و بر جمله شئونات مشحون که اعدای قدیم را هر چند در جای خویش جنگ و خصومت بیش باشد در حضرت ملوک، هستی خود را یاد رود و کینه دیرینه بر باد. گوهر وجود انسان خسرو سریر کیهان شد و مژدة این خبر در تمام عوالم منتشر گشت تا بعالم ملکوت رسید، اهل آنجا را مستبعد آمد که این خود انباز توده خاک است چه سان هم راز عالم پاک گردد؟ قالوا: اتجعل فیها من یفسد فی الارض ویسفک الدماء ونحن نسبح بحمدک و نقدس لک.

Оқибати сӯрати ин ҳол бар раъии хусрави ҳасан ки соҳиби он малик буд арза карданду аўхўди ҷӯёии баҳона буд ки пардаи мастурӣ боз кунаду пардаи маъшӯқии соз , азми тамошо ҷузам карду мураккаб кибриё барнишаст , ҳамаи ҷои қатъ масолик мекарду сайр мамолик менамӯд то бсрҳд самовот расед , аксӣ аз нури ҷабинаш дар меҳр барин афтод ки хусрав сайёрагон шуду меҳтари ситорагон . Соири нуҷумро низ аз Ямани қудуми партави нурӣу ҷилваи зуҳӯрии бахшида , аз аволими фалакии бммолки унсурӣ тавваҷуҳ карду ишқи мафтӯни тоб ҷдоӣӣ наёварда шитобон дар мавкиб ҷалолаш меронад ва ин байт бар ҳасб ҳол мехонд :

عاقبت صورت این حال بر رأی خسرو حسن که صاحب آن ملک بود عرضه کردند و اوخود جویای بهانه بود که پرده مستوری باز کند و پرده معشوقی ساز، عزم تماشا جزم کرد و مرکب کبریا برنشست، همه جا قطع مسالک میکرد و سیر ممالک مینمود تا بسرحد سماوات رسید، عکسی از نور جبینش در مهر برین افتاد که خسرو سیارگان شد و مهتر ستارگان. سایر نجوم را نیز از یمن قدوم پرتو نوری و جلوه ظهوری بخشیده، از عوالم فلکی بممالک عنصری توجه کرد و عشق مفتون تاب جدائی نیاورده شتابان در موکب جلالش میراند و این بیت بر حسب حال میخواند:

Хусрави ҳасан , лашкари нози бкшўри табоиъ дар оварад ва чун бар чархи асири гузашти унсури нор аз шуълаи нозаш нишоне гирифт ки табъ воло ёфту сӯии болои шитофт . Одати сарафрозии ҷусту шеваи ҷонгзозӣ . Лмъаҳ рўшноӣӣ гузиду пртўраҳи намое .

خسرو حسن، لشکر ناز بکشور طبایع در آورد و چون بر چرخ اثیر گذشت عنصر نار از شعله نازش نشانی گرفت که طبع والا یافت و سوی بالا شتافت. عادت سرافرازی جست و شیوه جانگذازی. لمعه روشنائی گزید و پرتوره نمایی.

Гоҳ дар водии таври ҳодӣ нур гардиду гоҳ дар шуълау нирони лола ва райҳон баровард , шамъро офат парвона кард , самандарро ошиқу девонаи сохт .

گاه در وادی طور هادی نور گردید و گاه در شعله و نیران لاله و ریحان برآورد،شمع را آفت پروانه کرد، سمندر را عاشق و دیوانه ساخت.

Пас мавкиби ҳасанро манзили сонӣ дар арсаи ҳавоӣ рӯҳонӣ шуд ва бар ваҷҳи лутф назарӣ фармуд ки ҷумларо перояи латофати гашту сармояи назофат . Риққати ҳаво аз диққати ҳўӣ ёд дод , накҳати сбҳо аз нузҳати сбӣ нишон ёфт , нисоем наҷад шумоем ваҷд биоварад , шамоили хулди хмоили рӯҳ бпираст , гоҳ аз ҷониб Яман мевазид , гоҳи накҳат перҳан мерасонад , рӯҳу райҳон бо худ қарин дошту риҳи рҳмн дар остин . Қосиди пер канъон шуду ҳомили тахти сулаймон .

پس موکب حسن را منزل ثانی در عرصه هوای روحانی شد و بر وجه لطف نظری فرمود که جمله را پیرایه لطافت گشت و سرمایه نظافت. رقت هوا از دقت هوی یاد داد، نکهت صبها از نزهت صبی نشان یافت، نسایم نجد شمایم وجد بیاورد، شمایل خلد خمایل روح بپیر است، گاه از جانب یمن میوزید، گاه نکهت پیرهن میرساند، روح و ریحان با خود قرین داشت و ریح رحمن در آستین. قاصد پیر کنعان شد و حامل تخت سلیمان.

Пас чун аз манзили сонии азм раҳил шуд лаҷаи жарфи фаро пеш омад ҳасани заврақи хўднмоӣӣ дар оби афканд ; оби равнақи рўшноӣӣ дар худ бидид ногаҳони қобили аксии гашт ки моя зиндагӣ шуду поя пояндагӣ дод . Ҳаёти гавҳар рӯҳ омаду наҷоти киштии Нӯҳ , гоҳи шарбат ҳаёт бахшед , гоҳи пардаи зулмоти пӯшед . Хизрро зинда ҷовид кард , Сикандарро ташнау навмеди сохт , дар тобон аз баҳр Аммон биоварад , ғиси раҳмат бар халқ кайҳон баборед . Аз он пас маҳмили ҳасани поки бмҳФли ҷурми хок дар омад , ҷаҳонии тира ва танг дид , маҷоли қарор ва диранг наёфт , Аннан азимат бартофту майл мъоўдт фармуд .

پس چون از منزل ثانی عزم رحیل شد لجه ژرف فرا پیش آمد حسن زورق خودنمائی در آب افکند؛ آب رونق روشنائی در خود بدید ناگهان قابل عکسی گشت که مایة زندگی شد و پایه پایندگی داد. حیات گوهر روح آمد و نجات کشتی نوح، گاه شربت حیات بخشید، گاه پرده ظلمات پوشید. خضر را زنده جاوید کرد، سکندر را تشنه و نومید ساخت، در تابان از بحر عمان بیاورد، غیث رحمت بر خلق کیهان ببارید. از آن پس محمل حسن پاک بمحفل جرم خاک در آمد، جهانی تیره و تنگ دید، مجال قرار و درنگ نیافت، عنان عزیمت برتافت و میل معاودت فرمود.

Ишқро бо хоксории нисбатӣ буд , бо хоксорон улфатӣ ёфт . Тухми ҳўӣ дар мазраъи хоки рехт , оташи шавқ дар вуҷӯд хокён зад . Ҷумлагӣ бе худ ва бе қарори бҳзрти ҳасани илтиҷои бурданду дасти дуо бар оварда , нолшӣ ошиқона карданду хоҳишии оҷизона ки : чанде дар маликашон таваққуф кунад ва қадре бар ҳолашони тлтФ .

عشق را با خاکساری نسبتی بود، با خاکساران الفتی یافت. تخم هوی در مزرع خاک ریخت، آتش شوق در وجود خاکیان زد. جملگی بی خود و بی قرار بحضرت حسن التجا بردند و دست دعا بر آورده، نالشی عاشقانه کردند و خواهشی عاجزانه که: چندی در ملکشان توقف کند و قدری بر حالشان تلطف.

Нози саркашро аз қабули ин хоҳиши имтиноъӣ буд , раъии хусрави ҳасани мунҳарифи сохт . Хокён дар доман тазаррӯъ овехтанд ки чун султонро азм муроҷиатасту кайҳонро ҳад мамониат нест ; борӣ аз роҳи малики мо кӯч диҳад ки бмқсд ақрбаст ва то шҳрбнди хилофати се рӯзаи масофат беш несту ҷои мхоФту ташвиш на . Ҳасанро ғарқ роФт биҷунбеду арзи заъифони пазируфт .

ناز سرکش را از قبول این خواهش امتناعی بود، رأی خسرو حسن منحرف ساخت. خاکیان در دامن تضرع آویختند که چون سلطان را عزم مراجعت است و کیهان را حد ممانعت نیست؛ باری از راه ملک ما کوچ دهد که بمقصد اقرب است و تا شهربند خلافت سه روزه مسافت بیش نیست و جای مخافت و تشویش نه. حسن را غرق رافت بجنبید و عرض ضعیفان پذیرفت.

Рӯзи аввал ки озим наҳзат гардид , маслакии сахту манзилӣ саъб дид ки олами сангу хок буду одами ҳису идрок . На қӯт нашав ва намо дошт на нузҳати оби вгёҳи баҳри сӯ ҷилва мекард баҳри ҷо ишва месохт , на чашмии ошиқ дидор дид , на касро толибу харидор . Бурқаъ дидор гушӯд , дида бедор набӯд , талъат рухсор намӯд , мардум ҳушёр надид . Ҷумларо ғофил ва мадҳуш ёфту хуфтау хомӯш . На исмӣ аз шавқу талаб буд , на расмӣ аз ваҷди втрб .

روز اول که عازم نهضت گردید، مسلکی سخت و منزلی صعب دید که عالم سنگ و خاک بود و عادم حس و ادراک. نه قوت نشو و نما داشت نه نزهت آب وگیاه بهر سو جلوه میکرد بهر جا عشوه میساخت، نه چشمی عاشق دیدار دید، نه کس را طالب و خریدار. برقع دیدار گشود، دیده بیدار نبود، طلعت رخسار نمود، مردم هشیار ندید. جمله را غافل و مدهوش یافت و خفته و خاموش. نه اسمی از شوق و طلب بود، نه رسمی از وجد وطرب.

Ҳасани арза малолат гардид , ишқи сӯрати ин ҳолат бидид , шуъла оҳӣ баровард ки дар дили санг асар карду хораро хонаи шарари сохт , ҳангомаи шавқ гарм шуд ;у дилҳои сахт нарм омад . Сахтии оҳани нармии муми гашту қӯти бозуии ишқи маълум , сутуни ҳаннонаро фиғони мастонаи омухт , пораи санги сиёҳро зинати байт аллоҳ кард . Мушти ҳсборо нутқ фасеҳ доду зикри тасбеҳи санги хорои ойина рӯй ёр шуду шоистаи акси рухсор . Ҳасани қоҳири ҷанбаи иззат зоҳир намӯд ки аз хоки зар ноб оварад ва аз хора гавҳар ноёб . Якеро маъшӯқ ҷаҳон кард , якеро махсӯси шаҳони сохт . Пас аз он ҷои мураккаби ъзи внози бкшўри намои бози рондаи нафаси наботро об ҳаёт доду фасли рабиъро нақш бадеъ бахшед .

حسن عرضه ملالت گردید، عشق صورت این حالت بدید، شعله آهی برآورد که در دل سنگ اثر کرد و خاره را خانه شرر ساخت، هنگامه شوق گرم شد؛ و دل های سخت نرم آمد. سختی آهن نرمی موم گشت و قوت بازوی عشق معلوم، ستون حنانه را فغان مستانه آموخت، پاره سنگ سیاه را زینت بیت الله کرد. مشت حصبا را نطق فصیح داد و ذکر تسبیح سنگ خارا آئینه روی یار شد و شایسته عکس رخسار. حسن قاهر جنبه عزت ظاهر نمود که از خاک زر ناب آورد و از خاره گوهر نایاب. یکی را معشوق جهان کرد، یکی را مخصوص شهان ساخت. پس از آن جا مرکب عز وناز بکشور نما باز رانده نفس نبات را آب حیات داد و فصل ربیع را نقش بدیع بخشید.

Гоҳ бар тарафи кҳсор хайма мезад , гоҳ дар саҳни гули зор ҷилва мекард , сабзаро хуррам втозаҳ кард , лоларо сурхӣ ғоза дод . Ранги шқиқ аз санги ақиқи гарав буд , барги мино аз таври сино нишон ёфт , чашми наргис пурхумор шуд , зулфи сунбули тоби дор .

گاه بر طرف کهسار خیمه میزد، گاه در صحن گل زار جلوه میکرد، سبزه را خرم وتازه کرد، لاله را سرخی غازه داد. رنگ شقیق از سنگ عقیق گرو بود، برگ مینا از طور سینا نشان یافت، چشم نرگس پرخمار شد، زلف سنبل تاب دار.

Чеҳраи гулгун аз ҷайб гулбун барафрӯхт , ҷавшани ғулғул аз ҷон булбул баровард , домани дашти бхрмну кишти бёкнд . Арсаи боғи бшмъ ва чароғ биораст , боғу бустонро ардӣ биҳишт овараду дашту ҳомӯнро буии биҳишт . Сарви мавзунро озодагии омухт , беди маҷнӯнро афтодагӣ . Шаҷарро мояи барг ва бар доду сояи зебу фар , самарро рӯзии хилоиқи сохту равнақи ҳадоъиқ . Табъи хшби таъми рутаби зод , хӯшаи ънби тӯша тараб дод . Ток модар мешуду шукри зодаи неи гашт . Себи накҳат таййиб андӯхт , нори шуъла нор афрӯхт . Норини миҷмар оташ шуд , норвани хурраму дилкаши гашт . Нафаси наботиро бҳдии поя тараққӣ дод ки нахли хушкии бқўти эъҷози забони такаллум боз карду шохи нахлӣ дар арсаи хўднмоӣии даъвӣ хдоӣӣ намӯд .

چهره گلگون از جیب گلبن برافروخت، جوشن غلغل از جان بلبل برآورد، دامن دشت بخرمن و کشت بیاکند. عرصه باغ بشمع و چراغ بیار است، باغ و بستان را اردی‌بهشت آورد و دشت و هامون را بوی بهشت. سرو موزون را آزادگی آموخت، بید مجنون را افتادگی. شجر را مایة برگ و بر داد و سایه زیب و فر، ثمر را روزی خلایق ساخت و رونق حدائق. طبع خشب طعم رطب زاد، خوشه عنب توشه طرب داد. تاک مادر میشد و شکر زاده نی گشت. سیب نکهت طیب اندوخت، نار شعله نار افروخت. نارین مجمر آتش شد، نارون خرم و دلکش گشت. نفس نباتی را بحدی پایه ترقی داد که نخل خشکی بقوت اعجاز زبان تکلم باز کرد و شاخ نخلی در عرصه خودنمائی دعوی خدائی نمود.

Пас рояти азми сомӣ аз кишвари номии бҷонби малики ҳайвони афрохтаи вуҷӯдӣ олӯда диду гуруҳеи осӯда , маликашони вайрону хароби ҷумлаи шан фитна хӯрду хоб . Шаҳру бозори ошуфта , кӯйу барзани норафта , ҳамаи ҷои хонаи лавс буд , ҳамаро ҳомил рўс ёфт . Лоҷарами домани пок дар кашиду бсрът барқ мегузашт , ишқ бар соқаи асокир буду сӯрат моҷаро дид ва донист ки мардуми малики қудсро бо олами луаму лавси маҷол мўонст нест ; хост то қудрати хеш зоҳир кунад , ҳасани худ комро ҷилваи хироми Рахш дар мураббаъу коси ваҳш буд ки : ногоҳ аз пай давон омад ва дар пай оҳӯон афтод , шавқу сбӣ дар ҷўқи збоءи афканд , қулӯби оромро қарор ва ором намонад , баҳри сӯ бе худ давидан гирифтанд ва аз ҳар чаҳ ҷузи дӯст рамидан .

پس رایت عزم سامی از کشور نامی بجانب ملک حیوان افراخته وجودی آلوده دید و گروهی آسوده، ملکشان ویران و خراب جمله شان فتنة خورد و خواب. شهر و بازار آشفته، کوی و برزن نارفته، همه جا خانه لوث بود، همه را حامل روث یافت. لاجرم دامن پاک در کشید و بسرعت برق میگذشت، عشق بر ساقه عساکر بود و صورت ماجرا دید و دانست که مردم ملک قدس را با عالم لوم و لوث مجال موانست نیست؛ خواست تا قدرت خویش ظاهر کند، حسن خود کام را جلوه خرام رخش در مربع و کاس وحش بود که: ناگاه از پی دوان آمد و در پی آهوان افتاد، شوق و صبی در جوق ظباء افکند، قلوب آرام را قرار و آرام نماند، بهر سو بی خود دویدن گرفتند و از هر چه جز دوست رمیدن.

Ҳасанро ин сифат писанд омаду дида илтифотӣ гушӯд ки чашмашони раҳи зан ҳуш шуду навъашони меҳтару ҳавш . Вазони пас соири ваҳшёнро лашкари ишқ дар миён гирифт ва он рӯз бар расми таркони сайд ҷркаҳ фармуд , ҷӯшу хурӯш аз хайл вуҳуш бархест , шӯр нашор дар ҷрк туюр афтод , қамарӣу андалебро қудрати сабр ва шикеб набӯд , шҳпр бехудӣ боз карданду захмаи ошиқии соз . Ҳасан чун оят талаб бидид , чеҳраи тараби гушӯдаи қамарёнро мақарӣ бустон карду булбулонро ҳамдами мисатон . Нағмаи ҳазордастони захма ҳазордастон заду нолаи мурғ шаб хон , равнақи базм гулистон шуд . Кебеки ҷилва хиром гирифт , тӯтии мантиқ калом гушӯд , ҷилваи чатри товуси ғайрати чеҳри арӯси гашту ҳалқаи зулфи ҳқор чун хами гесуии ёр , ҳуморо соя саодат бахшеду одати қаноат , анқоро халъат хилофат дода дар малики туюр подшоҳ карду қуллаи қофаши тахти гоҳ .

حسن را این صفت پسند آمد و دیده التفاتی گشود که چشمشان ره زن هوش شد و نوعشان مهتر و حوش. وزان پس سایر وحشیان را لشکر عشق در میان گرفت و آن روز بر رسم ترکان صید جرکه فرمود، جوش و خروش از خیل وحوش برخاست، شور نشار در جرک طیور افتاد، قمری و عندلیب را قدرت صبر و شکیب نبود، شهپر بی خودی باز کردند و زخمه عاشقی ساز. حسن چون آیت طلب بدید، چهره طرب گشوده قمریان را مقری بستان کرد و بلبلان را همدم مستان. نغمه هزاردستان زخمه هزاردستان زد و ناله مرغ شب خوان، رونق بزم گلستان شد. کبک جلوه خرام گرفت، طوطی منطق کلام گشود، جلوه چتر طاووس غیرت چهر عروس گشت و حلقه زلف حقار چون خم گیسوی یار، هما را سایه سعادت بخشید و عادت قناعت، عنقا را خلعت خلافت داده در ملک طیور پادشاه کرد و قله قافش تخت گاه.

Ҷяши малакӯт ки умрии ранҷ сафар кашида буданду аҳли ватани надида , парвози мурғони чаманро монанди ёрони ватани дида , биёади ёрон дар эҳтизоз омаданд ва дар ҷрки мурғони бпрўоз , бозу шоҳин бо нозу тамкин анбоз шуд ки дидаи ин бъзизии дӯхтаи гашту чнгли он бхўн резӣ омӯхта . Яке лоиқи даст шоҳ омад , яке соҳиби тавқу кулоҳ . Таъсии суҳбат нозаст ки минқору мхлби бозро бхўни хорӣ боз дораду бҷони шикории дароз , агар ъзу тамкини нмибўд , ҷои шоҳин дар базми шоҳони куҷо буду мурғи даштиро ин фурӯи ойин чаро ?

جیش ملکوت که عمری رنج سفر کشیده بودند و اهل وطن ندیده، پرواز مرغان چمن را مانند یاران وطن دیده، بیاد یاران در اهتزاز آمدند و در جرک مرغان بپرواز، باز و شاهین با ناز و تمکین انباز شد که دیده این بعزیزی دوخته گشت و چنگل آن بخون ریزی آموخته. یکی لایق دست شاه آمد، یکی صاحب طوق و کلاه. تاثیر صحبت ناز است که منقار و مخلب باز را بخون خواری باز دارد و بجان شکاری دراز، اگر عز و تمکین نمیبود، جای شاهین در بزم شاهان کجا بود و مرغ دشتی را این فرو آئین چرا؟

Шоҳи хубон дар малики ҳайвон хиромон мерафт то бўодӣ сбоъ расед , шерро шева шуҷоат бахшеду поя ҷалолӣ дод ки аз гуми номии маҳзи мутлақи баҳами номии шери ҳақ Фоиз омад . Дороӣии он ҳудӯди махсӯси вуҷӯд ӯ гашт то бар расми мулӯки қонӯни сулӯки ниҳодаи саракашонро мақҳур қӯт кунаду оҷизонро манзури мурувват , табъи паланги хуй ғурур гузид ки тунд ва ғаюр гардид , чанголи бабри бдлирӣ охта шуду ёли ҳзбри бтҳўри афрохта , ишқи ҷоФии раҷулону ҳоФӣ буд ва ҳар ҷо бар рӯй хорау хору кому ақрабу мори чунон сархуш ва маст меёфт ки ёрони нозпрўрдро бар рӯй бисот вирд бидон сони ёрои гузаштан несту асҳоби сайри гули гаштро бар нтъи сабзаи дашти маҷол рафтану гаштан на .

شاه خوبان در ملک حیوان خرامان میرفت تا بوادی سباع رسید، شیر را شیوه شجاعت بخشید و پایه جلالی داد که از گم نامی محض مطلق بهم نامی شیر حق فایز آمد. دارائی آن حدود مخصوص وجود او گشت تا بر رسم ملوک قانون سلوک نهاده سرکشان را مقهور قوت کند و عاجزان را منظور مروت، طبع پلنگ خوی غرور گزید که تند و غیور گردید، چنگال ببر بدلیری آخته شد و یال هزبر بتهور افراخته، عشق جافی رجلان و حافی بود و هر جا بر روی خاره و خار و کام و عقرب و مار چنان سرخوش و مست مییافت که یاران نازپرورد را بر روی بساط ورد بدان سان یارای گذشتن نیست و اصحاب سیر گل گشت را بر نطع سبزه دشت مجال رفتن و گشتن نه.

Ҳасанро аз чолокии ишқ ва бе бокӣ ӯ шигифт омад ва гуфт : фардои мавъиди вуруди дор хилофатасту мизбонро тамҳиди русуми зиёфат бояд , ҳамон бтркаҳ акнӯн чобуку чусти ҷониби шаҳри шитофта , нахуст аз вазъи он малик истеълом кунӣ ва зон пас умуми халқро аз қудуми мо эълом . Ишқи мискин ки дар муддати илтизоми рикоби ҳаргизи маврид хитоб нагашта буду пайвастаи дил дар банди ҳайрат баста дошту даст аз домани умеди гусаста , бики бор аз истимоъи ин амр дар ҳол ваҷд омад вбри ғӯр ва наҷад мерафт то савод бора бидид ва бар дар дарвоза расед , шитобони дохил шаҳр шуд ва дар кӯйу барзани ҳамеи гашт , арқони шаҳр аз садумати гому тундии хиром ӯ тазалзул ёфт ва ҳар сӯ валвала афтод ки инак зилзила омад . Шаҳри мушарраф бхроб шуд ; шаҳрёни арсаи изтироб , ишқи чандон ки гардиш менамӯд ва пурсиш мефузуд мардумии маҳв ва мадҳуш медиду мантиқӣ аз ҷавоби хомӯш , на ҳушӣ дар хури эъломи ҳол буд на гӯшии қодири фаҳми суол , лоҷарам дар варта таъаҷҷуб монад ки ин қавмро боис дармондагӣ кисту мӯҷиби ошуфтагӣ чаҳ ? гоҳи савдо ва тафаккур дошт гоҳ дар тоби таҳайюр буд то талиъаи ройоти ҳасан намӯдор шуду сафҳои сипоҳ бар гирди ҳисори баромад , ҳамоно пайки насими шимоли буии умеди висолии расонад ки бори дигари сартосари шаҳр аз роҳату амн баҳр ёфту волии рӯҳро навбат фатҳ омад ; хости тақдими русум истиқбол кунад пой рафтораш намонда буд монанди Тифлон бсинаҳ мерафту афтон ва хезон мешитофт тобаи боб ҳисор раседу рухсат бор гирифт ; шоҳи хубон дар ҳоити Мадина дохил шуду ояти сакинаи нозили гашт . Гавҳари вуҷӯди одамро нусхаи тамом олам ёфт , сари ин роз аз пери хиради бози ҷуст . Гуфт : кишвари хилофатро аз соири мамолики навъ имтиёзӣ боист ки ҳар чаҳ дар ҳар ҷо ҳаст фарди комили он бар ваҷҳи аҳсани бики ҷо маҷмӯ бошад ва дар онҷои мавҷӯд .

حسن را از چالاکی عشق و بی باکی او شگفت آمد و گفت: فردا موعد ورود دار خلافت است و میزبان را تمهید رسوم ضیافت باید، همان بترکه اکنون چابک و چست جانب شهر شتافته، نخست از وضع آن ملک استعلام کنی و زان پس عموم خلق را از قدوم ما اعلام. عشق مسکین که در مدت التزام رکاب هرگز مورد خطاب نگشته بود و پیوسته دل در بند حیرت بسته داشت و دست از دامن امید گسسته، بیک بار از استماع این امر در حال وجد آمد وبر غور و نجد میرفت تا سواد باره بدید و بر در دروازه رسید، شتابان داخل شهر شد و در کوی و برزن همی گشت، ارکان شهر از صدمت گام و تندی خرام او تزلزل یافت و هر سو ولوله افتاد که اینک زلزله آمد. شهر مشرف بخراب شد؛ شهریان عرصه اضطراب، عشق چندان که گردش مینمود و پرسش میفزود مردمی محو و مدهوش میدید و منطقی از جواب خاموش، نه هوشی در خور اعلام حال بود نه گوشی قادر فهم سوال، لاجرم در ورطه تعجب ماند که این قوم را باعث درماندگی کیست و موجب آشفتگی چه؟ گاه سودا و تفکر داشت گاه در تاب تحیر بود تا طلیعه رایات حسن نمودار شد و صف های سپاه بر گرد حصار برآمد، همانا پیک نسیم شمال بوی امید وصالی رساند که بار دیگر سرتاسر شهر از راحت و امن بهر یافت و والی روح را نوبت فتح آمد؛ خواست تقدیم رسوم استقبال کند پای رفتارش نمانده بود مانند طفلان بسینه می رفت و افتان و خیزان میشتافت تابه باب حصار رسید و رخصت بار گرفت؛ شاه خوبان در حایط مدینه داخل شد و آیت سکینه نازل گشت. گوهر وجود آدم را نسخه تمام عالم یافت، سر این راز از پیر خرد باز جست. گفت: کشور خلافت را از سایر ممالک نوع امتیازی بایست که هر چه در هر جا هست فرد کامل آن بر وجه احسن بیک جا مجموع باشد و در آنجا موجود.

Лӣси алии аллоҳи бмстнкри ани иҷмъи Алъолами фии воҳид

لیس علی الله بمستنکر ان یجمع العالم فی واحد

Болҷмлаҳи табъи султон бо вазъи он малики мувофиқи афтодаи ҳамаро бгзошт ва он ҷо хона гирифт . Чун ту дорам ва ҳама дорам дигарам ҳеҷ набояд . Аҳли малакӯт ки ҷилваи ҷамоли одами диданди дасти ҳайрати бдндони гузидаи ҷамолашро саҷдаи бурданду ҷанобашро қибла карда , хдиў кайҳон гуфтанду мақом тоъат гирифтанд ; алои Иблиси абӣу асткбру кони ман алкоФрин .

بالجمله طبع سلطان با وضع آن ملک موافق افتاده همه را بگذاشت و آن جا خانه گرفت. چون تو دارم و همه دارم دگرم هیچ نباید. اهل ملکوت که جلوه جمال آدم دیدند دست حیرت بدندان گزیده جمالش را سجده بردند و جنابش را قبلة کرده، خدیو کیهان گفتند و مقام طاعت گرفتند؛ الا ابلیس ابی و استکبر و کان من الکافرین.

Расми исён то он рӯз дар ҷумла кайҳон набӯд ва ин худ бидъати аввалин буду мабдаи куфру кин ; лоҷарами шайтони ронда ва зишт шуду одами шоҳид биҳишт гашта , як чанд бе вуҷӯди ғайр дар шуҳуди хеш сайр мекард ва худро маҷмаъи ҳасан ва ишқ медид , дам бидам ишва месохт ва худ бахуд ишқ мебохт ; ҳам забонаши ёрон қудс буданд , мизбонаши ҳурони фирдавс . На ёрӣ аз малик инс дошт на корӣ бо навъу ҷинс . Хиромон дар хулд ҳаме рафту хандон бо хеш ҳаме гуфт :

رسم عصیان تا آن روز در جمله کیهان نبود و این خود بدعت اولین بود و مبدا کفر و کین؛ لاجرم شیطان رانده و زشت شد و آدم شاهد بهشت گشته، یک چند بی وجود غیر در شهود خویش سیر میکرد و خود را مجمع حسن و عشق میدید، دم بدم عشوه میساخت و خود بخود عشق میباخت؛ هم زبانش یاران قدس بودند، میزبانش حوران فردوس. نه یاری از ملک انس داشت نه کاری با نوع و جنس. خرامان در خلد همی رفت و خندان با خویش همی گفت:

Мисоли нири шамс ки чун чеҳри ҷамили пок бо ҷурми сақили хок муқобил созад мҳрқ ва сӯзон шаваду машриқ ва фурӯзон гардад , лмъаҳи ҷамоли ҳасан низ ки дар манзари вуҷӯди одами чеҳра таҷаллӣ мегушӯд ишқро сурати илтиҳоб афзӯн мешуду шуълаи иштиёқ бартар мерафт то маҷол шкибоӣӣ намонаду тоқат тнҳоӣӣ наёвард , лоҷарами ҳикмати ҳакими яктои гавҳари вуҷӯди ҳавворо аз пардаи ниҳони бърсаҳи аён дар оварда , ҷуфти ҷаноб одам карду ҳасани дили кашро майл тамошо афтод , бноӣии дил каш дид сартосар он бигардед , манзари рухсорро қобили интихоби дидаи ҳамон ҷои рояти таҷаллии биФрохт . Ишқи маҳзун дар қалби одами сафии мхзўни вмхтФӣ буд ки : ногоҳ аз азми мавкиби ҳасан огоҳ гашта баҳри сӯи роҳ чора меҷусту ҷой назора мехост , то брўзни чашм гузар ёфт ва дар манзари ёр назар карда оташи шавқи биФрўхту хирмани сабри Фрўсўхт .

مثال نیر شمس که چون چهر جمیل پاک با جرم ثقیل خاک مقابل سازد محرق و سوزان شود و مشرق و فروزان گردد، لمعه جمال حسن نیز که در منظر وجود آدم چهره تجلی میگشود عشق را سورت التهاب افزون میشد و شعله اشتیاق برتر میرفت تا مجال شکیبائی نماند و طاقت تنهائی نیاورد، لاجرم حکمت حکیم یکتا گوهر وجود حوا را از پرده نهان بعرصه عیان در آورده، جفت جناب آدم کرد و حسن دل کش را میل تماشا افتاد، بنائی دل کش دید سرتاسر آن بگردید، منظر رخسار را قابل انتخاب دیده همان جا رایت تجلی بیفراخت. عشق محزون در قلب آدم صفی مخزون ومختفی بود که: ناگاه از عزم موکب حسن آگاه گشته بهر سو راه چاره میجست و جای نظاره میخواست، تا بروزن چشم گذر یافت و در منظر یار نظر کرده آتش شوق بیفروخت و خرمن صبر فروسوخت.

Шавқи вазн дар хулди барин ёру қарини гаштанду умрӣ дар кишвари асли ҳамсар васл буданд , то магари фитнаи шайтон аён шуд , ё ҳикмат бе чун чунон буд ки хӯрдани гандум баҳона гардаду ҷониби ғбро равона гирданд .

شوق وزن در خلد برین یار و قرین گشتند و عمری در کشور اصل همسر وصل بودند، تا مگر فتنة شیطان عیان شد، یا حکمت بی چون چنان بود که خوردن گندم بهانه گردد و جانب غبرا روانه گردند.

Ҷуфт аз шӯй тоқ шуду ишқ аз ҳасан дар фироқ монад , солҳо бекасу фард бо меҳнату дарди басари бурданд то муждаи раҳмат аз ҳазрати иззат дар раседу давлати айёми васл боз омад ; ҳазрати бўолбшрро дигари бора бар чеҳраи ҷуфт назора афтод , доими дил дар банд висол дошту дида дар ойинаи ҷамол ; то талъати мунири ҳавворо матлаъи калимот ва асмоء дид болҳом илоҳӣ дарёфт ки наҳли вуҷӯдаш борварасту шохи имконро навбати барг ва бар . Табъи родаш аз муждаи вуҷӯди фарзанд бғоит хурсанд гашту тозаи ниҳолонро бо якдигар пайванд медод то насли покаш дар малики хоки мунташири гашту мазоҳири ҳасан дар мамолики инс муншаъиб гардид валикини ғолиби мазоҳирро қолаби зоҳир аз арзи ҷамоли ҳасани қосир буд .

جفت از شوی طاق شد و عشق از حسن در فراق ماند، سال ها بی کس و فرد با محنت و درد بسر بردند تا مژدة رحمت از حضرت عزت در رسید و دولت ایام وصل باز آمد؛ حضرت بوالبشر را دیگر باره بر چهره جفت نظاره افتاد، دایم دل در بند وصال داشت و دیده در آئینه جمال؛ تا طلعت منیر حوا را مطلع کلمات و اسماء دید بالهام الهی دریافت که نحل وجودش بارور است و شاخ امکان را نوبت برگ و بر. طبع رادش از مژدة وجود فرزند بغایت خرسند گشت و تازه نهالان را با یکدیگر پیوند میداد تا نسل پاکش در ملک خاک منتشر گشت و مظاهر حسن در ممالک انس منشعب گردید ولیکن غالب مظاهر را قالب ظاهر از عرض جمال حسن قاصر بود.