Бидон ки ончии гуфтеми колбуду сӯрат намозаст ва ин сӯратро ҳақиқатӣаст ки он рӯҳ вайаст бар ҷумла , онгоҳ ҳар амалиро аз аъмоли намоз ва ҳар зикриро аз азкори рӯҳӣ дигараст хос ки агар асл рӯҳ набошад намоз ҳамчун одамӣ мурда бошад , колбудӣ беҷон ва агар асл бошад валикини одобу аъмол тамом набошад ҳамчун одамии чашми кандау гӯшу бинӣ бурӣда бошад ва агар аъмол бошад валикини рӯҳу ҳақиқати он бо вай ба ҳам набошад , ҳамчунон буд ки чашм дорад ва бенаӣ надорад ва гӯш дорад ва шунавоӣ надорад .

بدان که آنچه گفتیم کالبد و صورت نماز است و این صورت را حقیقتی است که آن روح وی است بر جمله، آنگاه هر عملی را از اعمال نماز و هر ذکری را از اذکار روحی دیگر است خاص که اگر اصل روح نباشد نماز همچون آدمی مرده باشد، کالبدی بی جان و اگر اصل باشد ولیکن آداب و اعمال تمام نباشد همچون آدمی چشم کنده و گوش و بینی بریده باشد و اگر اعمال باشد ولیکن روح و حقیقت آن با وی به هم نباشد، همچنان بود که چشم دارد و بینایی ندارد و گوش دارد و شنوایی ندارد.

Ва асли рӯҳи намоз хушўъасту ҳозир бӯдани дил дар ҷумлаи намоз , ки мақсӯди намози рости доштан диласт бо ҳақи таъолӣу тоза кардани зикри ҳақи таъолӣ бар сиблати ҳайбату таъзим , чунон ки ҳақ таъолӣ гуфт , «у ақми алслўаҳи ллзкрии намоз ба пои дор барои ёд кард маро »у расӯл ( с ) гуфт ки « басои ксо ки насиби вай аз намози ҷузи ранҷ ва мондагӣ нест ва ин он буд ки ба колбуд намоз кунад ва ба дили ғофил ва гуфт ки бисёр банда буд ки намоз кунад ва аз намози вай беш аз даҳ як ё шаш як нанависанд ва он миқдор нависанд аз намоз ҳар касе ки ба дил дар он ҳозир бошад » , гуфт , « намоз чунон кун ки касеро видоъ хоҳӣ кард » яъне худроу ҳавои худро видоъ кун , балки ҳар чаҳ ҷуз ҳақаст онро видоъ куну ҳамагии худ ба намози даҳ ва барои ин буд ки Оиша мегуяд ки расӯл ( с ) бо мо ҳадис мекардӣ ва мо низ бо вай , чун вақти намоз даромадӣ гуфтӣ ки ҳаргизи моро нашинохтааст аз машғӯлӣ ки будӣ ба азимати ҳақи таъолӣ .

و اصل روح نماز خشوع است و حاضر بودن دل در جمله نماز، که مقصود نماز راست داشتن دل است با حق تعالی و تازه کردن ذکر حق تعالی بر سبیل هیبت و تعظیم، چنان که حق تعالی گفت، «و اقم الصلوه للذکری نماز به پای دار برای یاد کرد مرا» و رسول (ص) گفت که «بسا کسا که نصیب وی از نماز جز رنج و ماندگی نیست و این آن بود که به کالبد نماز کند و به دل غافل و گفت که بسیار بنده بود که نماز کند و از نماز وی بیش از ده یک یا شش یک ننویسند و آن مقدار نویسند از نماز هر کسی که به دل در آن حاضر باشد»، گفت، «نماز چنان کن که کسی را وداع خواهی کرد» یعنی خود را و هوای خود را وداع کن، بلکه هر چه جز حق است آن را وداع کن و همگی خود به نماز ده و برای این بود که عایشه می گوید که رسول (ص) با ما حدیث می کردی و ما نیز با وی، چون وقت نماز درآمدی گفتی که هرگز ما را نشناخته است از مشغولی که بودی به عظمت حق تعالی.

Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳар намозӣ ки дил дар вай ҳозир набӯд , худои таъолӣ дар он намоз нанигарад »у халил , салавоти аллоҳи алайҳ , чун намоз кардӣ ҷӯши дили вай аз ду майли бшнидндӣу алии алайҳи ассалом чун дар намоз хостӣ шуд , ларза бар вай афтодӣу гӯна бар ваии бгштӣ ва гуфтӣ омад вақти амонатӣ ки бар ҳафт осмону замин арза карданд ва эшон тоқати он ндошнтду Сафён саврӣ мегуяд ки ҳар ки дар намоз хошиъ набӯд намози вай дуруст набӯд .

و رسول (ص) گفت، «هر نمازی که دل در وی حاضر نبود، خدای تعالی در آن نماز ننگرد» و خلیل، صلوات الله علیه، چون نماز کردی جوش دل وی از دو میل بشنیدندی و علی علیه السلام چون در نماز خواستی شد، لرزه بر وی افتادی و گونه بر وی بگشتی و گفتی آمد وقت امانتی که بر هفت آسمان و زمین عرضه کردند و ایشان طاقت آن نداشنتد و سفیان ثوری می گوید که هر که در نماز خاشع نبود نماز وی درست نبود.

Ҳасан басарӣ мегуяд , « ҳар намозӣ ки дил дар вай ҳозир набӯд ба уқубати наздиктар буд » . Ва мъозбн ҷабал гуяд , ҳарки дар намоз ба амд нигоҳ кунад то бидонад ки бар росту чап вай кист истода , варо намоз набӯд »у Абӯҳанифау шофиии раҳмаи аллоҳи ъалиҳумоу бештари уламо агарчӣ гуфтаанд ки намози дуруст буд чун вақти такбири дил ҳозир омад , ин фатво ба сабаб зарурат кардаанд ки ғифлат бар халқ ғолибасту маънии дурустии вай он бошад ки шамшер аз вай бархест , аммо зоди охиратро нишоеду зод охират бидон миқдор шояд ки дили ҳозир буд ва дар ҷумла чун намоз кунаду дил ба вақти такбир беш ҳозир надорад , умед бошад ки ҳоли ваии беҳтар буд аз ҳол касе ки намоз накунад Аслан , валикини бими он буд ки ҳоли ваии бтар буд , чаҳ касе ки ба тҳоўн ба хидматӣ ҳозир ояд , бошад ки ташдид бар вай беш буд аз касе ки Аслан наёяд ва аз ин сабаб мегуяд ҳасани басарӣ , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ки ин намоз ба уқубати наздиктар , балки дар хабараст ки ҳар ки намоз аз фаҳшо ва намакр бозндорд , он намози вайро ҳеҷ фоида набӯд магари даврӣ аз ҳақи таъолӣ .

حسن بصری می گوید، «هر نمازی که دل در وی حاضر نبود به عقوبت نزدیکتر بود». و معاذبن جبل گوید، هرکه در نماز به عمد نگاه کند تا بداند که بر راست و چپ وی کیست ایستاده، ورا نماز نبود» و ابوحنیفه و شافعی رحمه الله علیهما و بیشتر علما اگرچه گفته اند که نماز درست بود چون وقت تکبیر دل حاضر آمد، این فتوی به سبب ضرورت کرده اند که غفلت بر خلق غالب است و معنی درستی وی آن باشد که شمشیر از وی برخاست، اما زاد آخرت را نشاید و زاد آخرت بدان مقدار شاید که دل حاضر بود و در جمله چون نماز کند و دل به وقت تکبیر بیش حاضر ندارد، امید باشد که حال وی بهتر بود از حال کسی که نماز نکند اصلا، ولیکن بیم آن بود که حال وی بتر بود، چه کسی که به تهاون به خدمتی حاضر آید، باشد که تشدید بر وی بیش بود از کسی که اصلا نیاید و از این سبب می گوید حسن بصری، رحمه الله علیه، که این نماز به عقوبت نزدیکتر، بلکه در خبر است که هر که نماز از فحشا و نمکر بازندارد، آن نماز وی را هیچ فایده نبود مگر دوری از حق تعالی.

Пас аз ин ҷумла донистӣ ки намози тамоми рӯҳи он буд ки дили ҳамаи ҳозир буд ва он ки ҷуз ба вақти такбир ҳозир набӯд , вайро аз рӯҳи ҷузи рамақӣ беш набӯд , чун зиндае ки дар ваии нафаси задане беш набошад .

پس از این جمله دانستی که نماز تمام روح آن بود که دل همه حاضر بود و آن که جز به وقت تکبیر حاضر نبود، وی را از روح جز رمقی بیش نبود، چون زنده ای که در وی نفس زدنی بیش نباشد.