Бидон ки ғифлати дил дар намоз аз ду сабаб буд , яке аз зоҳир буд ва яке аз ботин аммо ончии зоҳир буд он бошад ки намоз ҷое кунад ки чизе мебинад ё май шунӯд ки дил бидон машғӯл мебошаду дили табаъи чашму гӯш буд алоҷи ваии он буд ки намоз ҷое кунад ки ҳеҷ овоз нашунӯд ва агар ҷое торик буд беҳтар бошад то чашми барҳам нааду бештари обидони ибодатро хонае сохта бошанд хираду торик ки дар ҷои фарохи дили пароканда тар бошад ва ин умри разии аллоҳи анҳу ҳргаҳ намоз кардӣ , шамшеру китоб ва ҳар қумошӣ ки будӣ аз пеш барграфтӣ , то бидон чашм машғӯл нашавад .

بدان که غفلت دل در نماز از دو سبب بود، یکی از ظاهر بود و یکی از باطن اما آنچه ظاهر بود آن باشد که نماز جایی کند که چیزی می بیند یا می شنود که دل بدان مشغول می باشد و دل تبع چشم و گوش بود علاج وی آن بود که نماز جایی کند که هیچ آواز نشنود و اگر جایی تاریک بود بهتر باشد تا چشم برهم نهد و بیشتر عابدان عبادت را خانه ای ساخته باشند خرد و تاریک که در جای فراخ دل پراکنده تر باشد و این عمر رضی الله عنه هرگه نماز کردی، شمشیر و کتاب و هر قماشی که بودی از پیش برگرفتی، تا بدان چشم مشغول نشود.

Ва сабаби дувум аз ботин буд ва он андешау хавотири пароканда буд ва ин душвортар ва саъбтараст ва ин аз ду гӯна буд , яке аз корӣ буд ки вақте дил бидон машғӯл шаваду тадбири он буд ки нахусти он кор тамом кунаду дил фориғ гирданд , онгоҳ намоз кунад , ва барои ин гуфт расӯл ( с ) « азои ҳзри алъшоءу алъшоءи Фобдўи болъшоء чун таом пеш ояду намоз , нахуст таом бихӯред » ; ва ҳамчунин агар бо касе суханӣ дорад , бояд ки нахуст сухан бигӯеду дил аз он андеша фориғ кунад .

و سبب دوم از باطن بود و آن اندیشه و خواطر پراکنده بود و این دشوارتر و صعبتر است و این از دو گونه بود، یکی از کاری بود که وقتی دل بدان مشغول شود و تدبیر آن بود که نخست آن کار تمام کند و دل فارغ گرداند، آنگاه نماز کند، و برای این گفت رسول (ص) «اذا حضر العشاء و العشاء فابدو بالعشاء چون طعام پیش آید و نماز، نخست طعام بخورید»؛ و همچنین اگر با کسی سخنی دارد، باید که نخست سخن بگوید و دل از آن اندیشه فارغ کند.

Дигари навъи андеша корӣ бошад ки ба як соъат тамом нашавад , ё худ андешае пароканда бошад ки бар дили ғолиб шуда бошад ба одату алоҷи ин он буд ки дил ба маъонии зикру қуръони хондан машғӯл медораду маънии он май андешад то бад-ӣни андешаи онро дафъ кунад ва ин таскин кунад андешаеро ки ғолиб набӯду шаҳвати он кор қавӣ набошад аммо агар шаҳват қавӣ бошад , андешаи он низ дафъи ниўФтди тадбир он кунад то мсҳлӣ хӯрд то модаи он иллат аз ботин қамъ кунаду мсҳли ин он буд ки ба тарки он чиз ки андеша аз он аст бигӯед то барраад ва агар натавонад , ҳаргиз аз он андеша нараҳаду намози вай ҳамеша омехта буд бо ҳадиси нафас ва мисли вай чун касе буд ки дар зер дарахтӣ биншинад ва хоҳад ки машғала гнҷкон нашунӯд , чӯбӣ бигирад ва эшонро меронад ва дар ҳол бозме оянд агар хоҳад ки барраад , тадбири он буд ки дарахт аз асл барканд , то дарахт мебошад , он машғала ҳамчунон мебошад ҳамчунин то шаҳвати корӣ бар вай муставле мебошад , андешаи пароканда ва ба зарурат бо вай май буд .

دیگر نوع اندیشه کاری باشد که به یک ساعت تمام نشود، یا خود اندیشه ای پراکنده باشد که بر دل غالب شده باشد به عادت و علاج این آن بود که دل به معانی ذکر و قرآن خواندن مشغول می دارد و معنی آن می اندیشد تا بدین اندیشه آن را دفع کند و این تسکین کند اندیشه ای را که غالب نبود و شهوت آن کار قوی نباشد اما اگر شهوت قوی باشد، اندیشه آن نیز دفع نیوفتد تدبیر آن کند تا مسهلی خورد تا ماده آن علت از باطن قمع کند و مسهل این آن بود که به ترک آن چیز که اندیشه از آن است بگوید تا برهد و اگر نتواند، هرگز از آن اندیشه نرهد و نماز وی همیشه آمیخته بود با حدیث نفس و مثل وی چون کسی بود که در زیر درختی بنشیند و خواهد که مشغله گنجکان نشنود، چوبی بگیرد و ایشان را می راند و در حال بازمی آیند اگر خواهد که برهد، تدبیر آن بود که درخت از اصل برکند، تا درخت می باشد، آن مشغله همچنان می باشد همچنین تا شهوت کاری بر وی مستولی می باشد، اندیشه پراکنده و به ضرورت با وی می بود.

Ва аз ин буд ки расӯл ( с )ро ҷома некӯ оварда буданд ба ҳадяу илмӣ некӯ дошт , чашми вай бар он илм афтод дар намоз чун намози бгзорди он ҷома ба худованд доду ҷома куҳан дарушед ва бар наълин ваии дўолии нав баста буданд чашми вай дар намоз бар он афтоду некӯ буд , бифармуд то берун карданд ва он дўоли куҳан боз овараданд ва як бо наълин нав сохтанд , ӯро ба чашм некӯ омад , саҷда кард ва гуфт , « тавозуъ кардани худоиро то маро душман нагирад бад-ӣн нзркаҳ кардам » , ва берун омаду аввали соилро ки дид ба вай доду талҳа дар хрмостони хеш намоз мекард , мурғӣ дид некӯ дар миёни он дарахтон мепарид ва роҳ намеёфт , дилаш бидон машғӯл шуд ва надонист ки чанд ракаат кард , пас ба назд расӯл ( с ) омад ва аз дили хеш гила карду куффорати онро хрмостон садақа карду салафи чунин бисёр кардаанду алоҷи ҳозир кардани дили ин донистаанд .

و از این بود که رسول (ص) را جامه نیکو آورده بودند به هدیه و علمی نیکو داشت، چشم وی بر آن علم افتاد در نماز چون نماز بگزارد آن جامه به خداوند داد و جامه کهن درپوشید و بر نعلین وی دوالی نو بسته بودند چشم وی در نماز بر آن افتاد و نیکو بود، بفرمود تا بیرون کردند و آن دوال کهن باز آوردند و یک با نعلین نو ساختند، او را به چشم نیکو آمد، سجده کرد و گفت، «تواضع کردن خدای را تا مرا دشمن نگیرد بدین نظرکه کردم»، و بیرون آمد و اول سایل را که دید به وی داد و طلحه در خرماستان خویش نماز می کرد، مرغی دید نیکو در میان آن درختان می پرید و راه نمی یافت، دلش بدان مشغول شد و ندانست که چند رکعت کرد، پس به نزد رسول (ص) آمد و از دل خویش گله کرد و کفارت آن را خرماستان صدقه کرد و سلف چنین بسیار کرده اند و علاج حاضر کردن دل این دانسته اند.

Ва дар ҷумла чун пеш аз намози зикри ҳақи таъолӣ бар дил ғолиб набӯд , дар намоз ҳозир наёяду андеша ки роҳ ёфт , бидон ки дар намоз шавад дил холӣ нашаваду ҳарки намоз хоҳад бо ҳузури дил , бояд ки беруни намози дилро алоҷ карда бошад ва холӣ карда ва ин бидон буд ки машғалаҳои дунё аз худ давр карда бошад ва ба қадари ҳоҷат аз дунё қаноат карда бошаду мақсӯди вай низ аз он қадари фароғати ибодат буд чун чунин набӯд , дил ҳозир набӯд , ало дар баъзе аз намоз , бояд ки дар навофил меафзоед ,у дил ҳозир мекунад то ба қадари чаҳор ракаати Маслан дил ҳозир шавад : ки навофили ҷабри он фароизаст .

و در جمله چون پیش از نماز ذکر حق تعالی بر دل غالب نبود، در نماز حاضر نیاید و اندیشه که راه یافت، بدان که در نماز شود دل خالی نشود و هرکه نماز خواهد با حضور دل، باید که بیرون نماز دل را علاج کرده باشد و خالی کرده و این بدان بود که مشغله های دنیا از خود دور کرده باشد و به قدر حاجت از دنیا قناعت کرده باشد و مقصود وی نیز از آن قدر فراغت عبادت بود چون چنین نبود، دل حاضر نبود، الا در بعضی از نماز، باید که در نوافل می افزاید، و دل حاضر می کند تا به قدر چهار رکعت مثلا دل حاضر شود: که نوافل جبر آن فرایض است.