Бидон ки рӯзи одинаи рӯзӣ бузургасту фазли вай азимасту ид муъминонасту расӯл ( с ) гуфт , « ҳар ки се ҷумъа беузрӣ даст бидорад , исломро аз пас пушти андохту дили вай зангор гирифт » ва дар хабараст ки худои таъолӣ дар ҳар одинаи шашсад ҳзорозод кардааст аз оташи дӯзаху расӯл ( с ) гуфт , « дӯзахро ҳар рӯз ба наздикии заволи офтоби бтобоннд , намоз макунед дар ин вақт , магари рӯзи одина ки дӯзах дар ин рӯзи нтобоннд » , ва гуфт , « ҳар ки рӯзи одина фармон ёбад , вайро музд шаҳидӣ нависанд ва аз азоби гӯраш нигоҳ доранд . »

بدان که روز آدینه روزی بزرگ است و فضل وی عظیم است و عید مومنان است و رسول (ص) گفت، «هر که سه جمعه بی عذری دست بدارد، اسلام را از پس پشت انداخت و دل وی زنگار گرفت» و در خبر است که خدای تعالی در هر آدینه ششصد هزارآزاد کرده است از آتش دوزخ و رسول (ص) گفت، «دوزخ را هر روز به نزدیکی زوال آفتاب بتابانند، نماز مکنید در این وقت، مگر روز آدینه که دوزخ در این روز نتابانند»، و گفت، «هر که روز آدینه فرمان یابد، وی را مزد شهیدی نویسند و از عذاب گورش نگاه دارند.»

Шароити ҷумъа

شرایط جمعه

Бидон ки ҳар чаҳ дар намозҳои дигар шарт бошад , дар ин намоз шартасту буруни он шаш шарт дигараст хос .

بدان که هر چه در نمازهای دیگر شرط باشد، در این نماز شرط است و برون آن شش شرط دیگر است خاص.

Шарти аввал , вақтаст : агар эмоми Маслан саломи пас аз вақти намоз дигар диҳад ҷумъа фӯт мешаваду намози пешини тамом бояд кардан .

شرط اول، وقت است: اگر امام مثلا سلام پس از وقت نماز دیگر دهد جمعه فوت می شود و نماز پیشین تمام باید کردن.

Шарти дувум ҷойгоҳаст : ки ин намоз дар саҳро набандад ва дар миёни хайма ҳо набандад , балки бояд ки дар шаҳрӣ бошад ё дар дияӣ ки андари ваии он чиҳил марди озоду болиғ муқӣм бошад ва агар дар масҷид набошад дуруст буд .

شرط دوم جایگاه است: که این نماز در صحرا نبندد و در میان خیمه ها نبندد، بلکه باید که در شهری باشد یا در دیهی که اندر وی آن چهل مرد آزاد و بالغ مقیم باشد و اگر در مسجد نباشد درست بود.

Шарти сеюм ададаст : ки то чиҳил марди озоди мукаллафи муқӣми ҳозир нёиддрст набошад агар аз ин адад камтар шавад дар хутба ё дар намоз , зоҳир онаст ки дуруст набошад .

شرط سوم عدد است: که تا چهل مرد آزاد مکلف مقیم حاضر نیایددرست نباشد اگر از این عدد کمتر شود در خطبه یا در نماز، ظاهر آن است که درست نباشد.

Шарти чаҳорум ҷамоатаст : агар ин қавм танҳо ҳар яке намоз кунанд дуруст наёяд , лекин касе ки ракаат бозпасин дарёфт , намози ваии дуруст буд , агарчӣ дар ракаати дувум танҳо буд ва агар рукӯъи дувуми дрнёбд , иқтидо кунад бар нияти намози пешин .

شرط چهارم جماعت است: اگر این قوم تنها هر یکی نماز کنند درست نیاید، لیکن کسی که رکعت بازپسین دریافت، نماز وی درست بود، اگرچه در رکعت دوم تنها بود و اگر رکوع دوم درنیابد، اقتدا کند بر نیت نماز پیشین.

Шарти панҷум : он ки бояд ки пеш аз он ҷумъа дигар накарда бошад ки дар як шаҳри як ҷумъа беш нишоед кардан , магари чунон буд ки дар як масҷид нагунҷанду душвор буд ва агар натавонад ва ду ҷумъа кунанд , дурусти он буд ки такбири аввал аз пеш карда бошад .

شرط پنجم: آن که باید که پیش از آن جمعه دیگر نکرده باشد که در یک شهر یک جمعه بیش نشاید کردن، مگر چنان بود که در یک مسجد نگنجند و دشوار بود و اگر نتواند و دو جمعه کنند، درست آن بود که تکبیر اول از پیش کرده باشد.

Шарти шашум : ду хутбааст пеш аз намоз ва ҳар ду фаризаасту нишастани миёни ду хутба фаризааст ва барои пой бӯдан дар хутба фаризааст ва дар хутбаи аввали чаҳор чиз фаризааст : тмҳиду алҳмдллаҳи кифоят буду салавот додан бар расӯл ( с )у васият ба тақвои асикми бтқўии аллоҳи кифоят буд ва як оят аз қуръон ва дар хутбаи дувуми ҳамин фарзияаст , лекин ба дили оят аз қуръони дуо фаризааст .

شرط ششم: دو خطبه است پیش از نماز و هر دو فریضه است و نشستن میان دو خطبه فریضه است و برای پای بودن در خطبه فریضه است و در خطبه اول چهار چیز فریضه است: تمحید و الحمدلله کفایت بود و صلوات دادن بر رسول (ص) و وصیت به تقوی اصیکم بتقوی الله کفایت بود و یک آیت از قرآن و در خطبه دوم همین فرضیه است، لیکن به دل آیت از قرآن دعا فریضه است.

Ва бидон ки ин намоз бар кӯдакону занону бандагону мусофирон воҷиб нест ва раво бошад дасти боздоштан ба узри гулу борону бимордорӣ чун беморро дорандае дигар набӯд , лекини аўлитри он буд ки намози пешини пас аз он кунанд ки мардум аз ҷумъа фориғ шаванд .

و بدان که این نماز بر کودکان و زنان و بندگان و مسافران واجب نیست و روا باشد دست بازداشتن به عذر گل و باران و بیمارداری چون بیمار را دارنده ای دیگر نبود، لیکن اولیتر آن بود که نماز پیشین پس از آن کنند که مردم از جمعه فارغ شوند.

Одоби ҷумъа

آداب جمعه

Бояд ки бар даҳ чизи суннату одоб нигоҳ дорад :

باید که بر ده چیز سنت و آداب نگاه دارد:

Адаби аввали он ки рӯзи панҷшанбеи ҷумъаро истиқбол кунад ба дил ва ба сохтани кор чун ҷомаи сипеди рост кардану шуғлӣ ки бошад аз пеш баргирафтан то бомдоди пагоҳ ба намоз тавонад шудану намози дигари рӯзи панҷшанбеи холии нишастан ва ба тасбеҳу истиғфори машғӯл бӯдан ки фазли ин соъат азимаст ва дар муқобилаи он соъат азизаст ки дар рӯз одинааст ва гуфтаанд ки дар ин шаб бо аҳли суҳбат кардан суннатаст то он низ тақозоӣ ғусл бошад ҳар дуро рӯзи одина .

ادب اول آن که روز پنجشنبه جمعه را استقبال کند به دل و به ساختن کار چون جامه سپید راست کردن و شغلی که باشد از پیش برگرفتن تا بامداد پگاه به نماز تواند شدن و نماز دیگر روز پنجشنبه خالی نشستن و به تسبیح و استغفار مشغول بودن که فضل این ساعت عظیم است و در مقابله آن ساعت عزیز است که در روز آدینه است و گفته اند که در این شب با اهل صحبت کردن سنت است تا آن نیز تقاضای غسل باشد هر دو را روز آدینه.

Адаби дувум онаст ки бомдод ба ғусл машғӯл шавад агар зуд ба масҷид хоҳад шуд , ва агар на тохири аўлитру расӯл ( с ) ба ғусли ҷумъа фармӯдааст фармонҳо , муаккад то гуруҳе аз уламо пиндоштаанд ки ин ғусл фаризаасту аҳли Мадина , касеро ки сухан дурушт хостандӣ гуфт , гуфтандӣ , « ту бтрӣ аз касе ки рӯзи одина ғусл накунад » ва агар касе дар ин рӯз ҷанб бошад , чун ғусли ҷанобати бикунади аўлитри он буд ки бар нияти ғусли ҷумъаи дигарбораи об бар хештани резад , пас агар ба як ғусл ҳар ду ният кунад кифоят буду фазли ғусли ҷумъа низ ҳосил шавад .

ادب دوم آن است که بامداد به غسل مشغول شود اگر زود به مسجد خواهد شد، و اگر نه تاخیر اولیتر و رسول (ص) به غسل جمعه فرموده است فرمانها، موکد تا گروهی از علما پنداشته اند که این غسل فریضه است و اهل مدینه، کسی را که سخن درشت خواستندی گفت، گفتندی، «تو بتری از کسی که روز آدینه غسل نکند» و اگر کسی در این روز جنب باشد، چون غسل جنابت بکند اولیتر آن بود که بر نیت غسل جمعه دیگرباره آب بر خویشتن ریزد، پس اگر به یک غسل هر دو نیت کند کفایت بود و فضل غسل جمعه نیز حاصل شود.

Адаби сеюм онаст ки оростау покизау некӯи ҳайат ба масҷид ояд ва покизагӣ бидон буд ки мӯии сар ба ду нохун боз кунаду мӯии лаб рост кунад ва агар нахуст ба гармоба шуда буд ва ин ба ҷой оварда , кифоят буд ва оростагӣ бидон буд ки ҷомаи сипеди пӯшад ки худои таъолӣ аз ҷомаҳо ҷомаи сипед дӯсттар дораду буии хуш ба кор дорад , бар нияти таъзими масҷиду намоз то аз ваии буи хуш наёяд ки касе ранҷур шавад ё дар ғайбат уфтад .

ادب سوم آن است که آراسته و پاکیزه و نیکو هیات به مسجد آید و پاکیزگی بدان بود که موی سر به دو ناخن باز کند و موی لب راست کند و اگر نخست به گرمابه شده بود و این به جای آورده، کفایت بود و آراستگی بدان بود که جامه سپید پوشد که خدای تعالی از جامه ها جامه سپید دوستتر دارد و بوی خوش به کار دارد، بر نیت تعظیم مسجد و نماز تا از وی بوی خوش نیاید که کسی رنجور شود یا در غیبت افتد.

Адаби чаҳоруми пагоҳ рафтанаст ба ҷомеъ ки фазли ин бузургаст ва дар рӯзгори аввал ба вақти субҳ ба чароғ шудандӣ ва роҳҳо аз заҳмати чунон будӣ ки душвори тавонистандӣу ибни масъӯди як бор ба масҷид шуд , се тани пеш аз вай омада буданд , бо хештан итоб мекард ва мегуфт , « ту дар дараҷа чаҳорум бошӣ , кори ту чун буд ? » ва чунин гуфтандӣ ки аввали бидъат ки дар ислом падед омад ин буд ки ин суннатро дасти бдоштнд ва чун ҷуҳудону тарсоёни рӯзи шанбеу якшанбеи пагоҳ ба килисо ва кунишат шаванд ва гуфт , мусулмонони рӯзи одина ки рӯз эшон бошад тақсир кунанд , чигуна бошад ?у расӯл ( с ) гуфт « ҳарки дар соъати аввал аз ин рӯз ба ҷомеъ шавад , чунон бошад ки шутурӣ қурбон карда бошад ва агар дувум соъат равад , говӣ қурбон карда бошад ва дар соъати сеюм гӯсфандӣ : ва дар чаҳоруми мокиёнӣ ва дар панҷуми хояи мурғӣ , ва чун хатиб бар минбар ояд , Фриштгонӣ ки ин фармон менависанд сҳоиФ дарнаварданд ва ба самоъи хутба машғӯл шаванду ҳаркии дарин вақт ояд ҷузи фазли намози чизеи дигари наёбад . »

ادب چهارم پگاه رفتن است به جامع که فضل این بزرگ است و در روزگار اول به وقت صبح به چراغ شدندی و راهها از زحمت چنان بودی که دشوار توانستندی و ابن مسعود یک بار به مسجد شد، سه تن پیش از وی آمده بودند، با خویشتن عتاب می کرد و می گفت، «تو در درجه چهارم باشی، کار تو چون بود؟» و چنین گفتندی که اول بدعت که در اسلام پدید آمد این بود که این سنت را دست بداشتند و چون جهودان و ترسایان روز شنبه و یکشنبه پگاه به کلیسا و کنشت شوند و گفت، مسلمانان روز آدینه که روز ایشان باشد تقصیر کنند، چگونه باشد؟ و رسول (ص) گفت «هرکه در ساعت اول از این روز به جامع شود، چنان باشد که شتری قربان کرده باشد و اگر دوم ساعت رود، گاوی قربان کرده باشد و در ساعت سوم گوسفندی: و در چهارم ماکیانی و در پنجم خایه مرغی، و چون خطیب بر منبر آید، فریشتگانی که این فرمان می نویسند صحایف درنوردند و به سماع خطبه مشغول شوند و هرکه درین وقت آید جز فضل نماز چیزی دیگر نیابد.»

Адаби панҷуми он ки пой бар гардан мардумон наниҳад агар дайр омада бошад ки дар хабараст ки ҳарки чунин кунад , рӯзи қиёмат аз ваии пулии созанд ки мардумон бар вай май раванду расӯл ( с ) якеро дид ки чунин мекард , чун намоз бикрад гуфт , « чаро ту ҷумъа накардӣ ? » гуфт , « ё расӯли аллоҳ бо ту ба ҳам будам » , гуфт : « не ! чун дидам туро ки пой бар гардан мардумон менаҳодӣ » , яъне касе ки чунин кунад чунон буд ки намоз накарда бошад , аммо агар сафи аввал холӣ бошад , раво буд ки қасд кунад ба сафи аввал ки тақсир эшон карданд ки он сафи бгзоштнд .

ادب پنجم آن که پای بر گردن مردمان ننهد اگر دیر آمده باشد که در خبر است که هرکه چنین کند، روز قیامت از وی پلی سازند که مردمان بر وی می روند و رسول (ص) یکی را دید که چنین می کرد، چون نماز بکرد گفت، «چرا تو جمعه نکردی؟» گفت، «یا رسول الله با تو به هم بودم»، گفت: «نی! چون دیدم تو را که پای بر گردن مردمان می نهادی»، یعنی کسی که چنین کند چنان بود که نماز نکرده باشد، اما اگر صف اول خالی باشد، روا بود که قصد کند به صف اول که تقصیر ایشان کردند که آن صف بگذاشتند.

Адаби шашуми он ки дар пеш касе ки намоз мекунад нагзарад ва чун биншинад ба девор ё ба сутун наздик нишинад то касеро пеши вай роҳ набӯд ки наҳйаст аз гузаштани пеш касе ки намоз мекунад ва дар хабараст ки агар хокистарӣ гардад ки боди вайро бипароканад беҳтар аз он ки пеш мусалло бугзарад .

ادب ششم آن که در پیش کسی که نماز می کند نگذرد و چون بنشیند به دیوار یا به ستون نزدیک نشیند تا کسی را پیش وی راه نبود که نهی است از گذشتن پیش کسی که نماز می کند و در خبر است که اگر خاکستری گردد که باد وی را بپراکند بهتر از آن که پیش مصلی بگذرد.

Адаби ҳафтуми он ки сафи аввал талаб кунад ва агар натавонад ҳарчанд наздиктар беҳтар ки фазли ин бузургаст , магар дар сафи аввал лашкарён бошанд ки ҷома дебо доранд ё ҷомаи сиёҳи хатиб абрешимин бошад ё шамшери вай ба зар бошад ё мункирӣ дигар бошад , онгоҳ ҳарчанд аз он давртар бошад аўлитр ки нишоед ба ихтиёр ҷое ки мункирӣ бошад нишастан .

ادب هفتم آن که صف اول طلب کند و اگر نتواند هرچند نزدیکتر بهتر که فضل این بزرگ است، مگر در صف اول لشکریان باشند که جامه دیبا دارند یا جامه سیاه خطیب ابریشمین باشد یا شمشیر وی به زر باشد یا منکری دیگر باشد، آنگاه هرچند از آن دورتر باشد اولیتر که نشاید به اختیار جایی که منکری باشد نشستن.

Адаби ҳаштуми он ки чун хатиб берун ояд низ сухан нагӯяд ва ба ҷавоби муаззин машғӯл шавад онгоҳ ба моъи хутба ва агар касе сухан гуяд вайро ба ишорат хомӯш кунад , на ба забон ки расӯл ( с ) гуфт , « ҳар ки дайгариро гуяд дар вақти хутба ки хомӯш бошад ё гӯши дор , беҳуда Эй гуфт ва ҳар ки дар ин вақти беҳуда Эй гуфт вайро ҷумъа нест » ва агар давр бошаду хутба наме шунӯди ҳам бояд ки хомӯш бошад ва ҷое ки сухан гӯйанд нанишинад , ва дар ин вақти ҳеҷ намоз накунад магари тҳити масҷид .

ادب هشتم آن که چون خطیب بیرون آید نیز سخن نگوید و به جواب موذن مشغول شود آنگاه به ماع خطبه و اگر کسی سخن گوید وی را به اشارت خاموش کند، نه به زبان که رسول (ص) گفت، «هر که دیگری را گوید در وقت خطبه که خاموش باشد یا گوش دار، بیهوده ای گفت و هر که در این وقت بیهوده ای گفت وی را جمعه نیست» و اگر دور باشد و خطبه نمی شنود هم باید که خاموش باشد و جایی که سخن گویند ننشیند، و در این وقت هیچ نماز نکند مگر تحیت مسجد.

Адаби нуҳуми он ки чун намоз кунад ҳафт бор алҳмд бархонад ва ҳафт бори қул ҳўоллаҳу мъўзтин ки дар асараст ки ин аз ҷумъа ҳрзӣ бошад вайро аз шайтон ва бигӯед , « аллоҳам ё ғанӣ ё ҳамид ё мбдӣ ё маъаед ё раҳим ё вдўди ағннии бҳлолки ани ҳромку бФзлки ъмни сўок » , ки гӯйанд ҳаркии бад-ӣни дуо мудовимат кунад , аз ҷое ки наяндешад рӯзии вай падед ояд ва аз халқ бениёз гардад ва пас аз ин шаш ракаат намоз кунад суннат ки ин миқдор аз расӯл ( с ) ҳикоят кардаанд .

ادب نهم آن که چون نماز کند هفت بار الحمد برخواند و هفت بار قل هوالله و معوذتین که در اثر است که این از جمعه حرزی باشد وی را از شیطان و بگوید، «اللهم یا غنی یا حمید یا مبدی یا معید یا رحیم یا ودود اغننی بحلالک عن حرامک و بفضلک عمن سواک»، که گویند هرکه بدین دعا مداومت کند، از جایی که نیندیشد روزی وی پدید آید و از خلق بی نیاز گردد و پس از این شش رکعت نماز کند سنت که این مقدار از رسول (ص) حکایت کرده اند.

Адаби даҳуми он ки дар масҷид мебошад то намози дигари бикунад ва агар то намоз шом боистад фозилтар ва гӯйанд ки ин ба ҷои ҳаҷӣу умра Эй боистад дар савоб ва агар натавонад ва ба хона шавад , бояд ки зикри ҳақи таъолӣ ғофил нагардад , то он соъати азиз ки дар ҷумлаи рӯз одинааст вайро дар ғифлати наёбад ки аз фазли он маҳрӯм монад .

ادب دهم آن که در مسجد می باشد تا نماز دیگر بکند و اگر تا نماز شام بایستد فاضلتر و گویند که این به جای حجی و عمره ای بایستد در ثواب و اگر نتواند و به خانه شود، باید که ذکر حق تعالی غافل نگردد، تا آن ساعت عزیز که در جمله روز آدینه است وی را در غفلت نیابد که از فضل آن محروم ماند.