Бидон ки ончии гуфтеми шарти дурустии мъомлт буд дар зоҳири шаръ ва бисёр мъомлт буд ки фатвои диҳем ки дурустаст , валикини он кас дар лаънат буд ва он мъомлтӣ буд ки дар он ранҷу зиёни мусулмонон буд ва он ду қисмаст : яке ом ва яке хос .

بدان که آنچه گفتیم شرط درستی معاملت بود در ظاهر شرع و بسیار معاملت بود که فتوی دهیم که درست است، ولیکن آن کس در لعنت بود و آن معاملتی بود که در آن رنج و زیان مسلمانان بود و آن دو قسم است: یکی عام و یکی خاص.

Аммо ончии ранҷи ом буд ва он ду навъаст :

اما آنچه رنج عام بود و آن دو نوع است:

Навъи аввал эҳтикорасту муҳтакир малъунасту муҳтакири он буд ки таоми бихараду бунаад то гарон шавад , онгоҳ бифурӯшад . Расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркии чиҳил рӯзи таом нигоҳ дорад то гарон шавад , онгоҳи ҳама ба садақа диҳад , куффорат ин набӯд » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркии таом нигоҳ дорад , худои таъолӣ аз вай безорасту вай аз худоӣ безораст » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркии таомии хирад ва ба шаҳрии барад ва ба нарх рӯз бифурӯшад , ҳамчунон буд ки ба садақа дода бошад » . Ва дар яке ривоят ҳамчунон буд ки бандае озод карда буд . Ва алӣ ( ъ ) мегуяд , « ҳаркии чиҳил рӯзи таомии бунаад , дили вай сиёҳ гардад » . Ва вайро хабар доданд аз таоми муҳтакирӣ , бифармуд то оташ андар заданд андари он таом .

نوع اول احتکار است و محتکر ملعون است و محتکر آن بود که طعام بخرد و بنهد تا گران شود، آنگاه بفروشد. رسول (ص) گفت، «هرکه چهل روز طعام نگاه دارد تا گران شود، آنگاه همه به صدقه دهد، کفارت این نبود». و رسول (ص) گفت، «هرکه طعام نگاه دارد، خدای تعالی از وی بیزار است و وی از خدای بیزار است». و رسول (ص) گفت، «هرکه طعامی خرد و به شهری برد و به نرخ روز بفروشد، همچنان بود که به صدقه داده باشد». و در یکی روایت همچنان بود که بنده ای آزاد کرده بود. و علی (ع) می گوید، «هرکه چهل روز طعامی بنهد، دل وی سیاه گردد». و وی را خبر دادند از طعام محتکری، بفرمود تا آتش اندر زدند اندر آن طعام.

Ва баъзе аз салаф ба дасти вакили хеш , таомӣ аз авосит ба Басра фиристод то бифурӯшад . Чун дар расед сахти арзон буд , як ҳафта сабр кард то ба азъоФ бифурӯшаду бФрўхту набшат ки чунин кардам . Ҷавоби набшат ки қаноат карда будем ба суди андак бо саломати дайн , набоистӣ ки ту дайни мо дар ивази суд бисёр додӣ , ин ки кардӣ ҷиноятӣ азимаст . Бояд ки ҷумлаи он мол ба садақаи диҳии куффорати инро ва на ҳамоно ки ҳануз аз шавамӣ ин сар ба сар барраем .

و بعضی از سلف به دست وکیل خویش، طعامی از اواسط به بصره فرستاد تا بفروشد. چون در رسید سخت ارزان بود، یک هفته صبر کرد تا به اضعاف بفروشد و بفروخت و نبشت که چنین کردم. جواب نبشت که قناعت کرده بودیم به سود اندک با سلامت دین، نبایستی که تو دین ما در عوض سود بسیار دادی، این که کردی جنایتی عظیم است. باید که جمله آن مال به صدقه دهی کفارت این را و نه همانا که هنوز از شومی این سر به سر برهیم.

Ва бидон ки сабаби ин тарҳем ба зарар халқаст ки қӯти қавом одамӣаст . Чун май фурушад , мубоҳаст ҳамаи халқро харидан ва чун яке бихаради вдр банд кунад , дасти ҳама аз он кӯтоҳ бошад , чунон бошад ки оби мубоҳ дар банд кунад то халқ ташна шаванд ва ба зиёдат бихаранд . Ва ин маъсият дар харидан таомаст бад-ӣни ният . Аммо деҳқон ки вайро таом бошад , он худ хос вайаст , ҳаргоҳ ки хоҳад бифурӯшад ва бар вай воҷиб набӯд ки зуд бифурӯшад , лекин агар тохир накунад аўлитр ва агар дар ботини рағбатӣ буд бдонкаҳ гарон шавад , ин рағбат мазмум бошад .

و بدان که سبب این ترحیم به ضرر خلق است که قوت قوام آدمی است. چون می فروشد، مباح است همه خلق را خریدن و چون یکی بخرد ودر بند کند، دست همه از آن کوتاه باشد، چنان باشد که آب مباح در بند کند تا خلق تشنه شوند و به زیادت بخرند. و این معصیت در خریدن طعام است بدین نیت. اما دهقان که وی را طعام باشد، آن خود خاص وی است، هرگاه که خواهد بفروشد و بر وی واجب نبود که زود بفروشد، لیکن اگر تاخیر نکند اولیتر و اگر در باطن رغبتی بود بدانکه گران شود، این رغبت مذموم باشد.

Ва бидон ки эҳтикор дар доруҳо ва чизҳо ки на қӯт бошад ва на ҳоҷат бидон ом буд ҳаром нест , аммо дар қӯт ҳаромаст . Аммо ончӣ ба ваии наздик буд , чун гӯшту равғану амсоли ин , хилофасту дуруст онаст ки аз кароҳат холӣ набӯд , аммо ба дараҷа қӯт нарасад ва нигоҳдоштан қӯт низ он вақти ҳаром буд ки таоми танг буд , аммо вақте ки ҳар вақт ки хоҳад харид осон бияёд , то фурӯхтан ҳаром набошад ки дар он зарарӣ набошад . Ва гуруҳе гуфтаанд ки дар ин вақт низ ҳаром буду дуруст онаст ки макрӯҳ буд ки дар ҷумлаи интизор гаронӣ мекунаду ранҷи мардумонро мунтазир бӯдани мазмуму макрӯҳ буд .

و بدان که احتکار در داروها و چیزها که نه قوت باشد و نه حاجت بدان عام بود حرام نیست، اما در قوت حرام است. اما آنچه به وی نزدیک بود، چون گوشت و روغن و امثال این، خلاف است و درست آن است که از کراهت خالی نبود، اما به درجه قوت نرسد و نگاهداشتن قوت نیز آن وقت حرام بود که طعام تنگ بود، اما وقتی که هر وقت که خواهد خرید آسان بیاید، تا فروختن حرام نباشد که در آن ضرری نباشد. و گروهی گفته اند که در این وقت نیز حرام بود و درست آن است که مکروه بود که در جمله انتظار گرانی می کند و رنج مردمان را منتظر بودن مذموم و مکروه بود.

Ва салаф макрӯҳ доштаанд ду навъи тиҷоратро : яке таоми фурӯхтан , дигари кафани фурӯхтан ки дар интизори маргу ранҷи мардумон бӯдан мазмумаст . Ду навъи пеша мазмум доштаанд : қассобиро ки дилро сахт кунаду заргарӣ ки ороиш дунё кунад .

و سلف مکروه داشته اند دو نوع تجارت را: یکی طعام فروختن، دیگر کفن فروختن که در انتظار مرگ و رنج مردمان بودن مذموم است. دو نوع پیشه مذموم داشته اند: قصابی را که دل را سخت کند و زرگری که آرایش دنیا کند.

Навъи дувум аз ранҷ ом набаҳра доданаст дар мъомлт , чаҳ агар бидонади он кас ки месетанд худ зулм карда бош бар вай ва агар донад , ки вай бар дайгарӣ талбис кунад ва он дигар бар дайгарӣ . Ва ҳамчунин то рӯзгори дароз дар дастҳо бимонаду мзлмти он ба вай бозгардад ва барои ин гуфтааст яке аз бузургон ки як дирам набаҳра додан бтар аз он ки сад дирами дуздӣдан , барои он ки он маъсият дуздӣ бирасад дар вақт ва ин бошад ки пас аз марг меравад . Ва бадбахт он бошад ки ваии бимираду маъсият вай намирад ва меравад ва бошад ки сад сол ва дивист сол бимонад ,у вайро дар гӯр бидон азоб мекунанд ки асли он аз дасти вай рафта бошад .

نوع دوم از رنج عام نبهره دادن است در معاملت، چه اگر بداند آن کس که می ستاند خود ظلم کرده باش بر وی و اگر داند، که وی بر دیگری تلبیس کند و آن دیگر بر دیگری. و همچنین تا روزگار دراز در دستها بماند و مظلمت آن به وی بازگردد و برای این گفته است یکی از بزرگان که یک درم نبهره دادن بتر از آن که صد درم دزدیدن، برای آن که آن معصیت دزدی برسد در وقت و این باشد که پس از مرگ می رود. و بدبخت آن باشد که وی بمیرد و معصیت وی نمیرد و میرود و باشد که صد سال و دویست سال بماند، و وی را در گور بدان عذاب می کنند که اصل آن از دست وی رفته باشد.

Акнӯн дар зар ва сим набаҳра панҷ чиз бибояд донист :

اکنون در زر و سیم نبهره پنج چیز بباید دانست:

Аўлон ки чун набаҳра ба даст вай афтод , бояд ки дар чоҳи афканд ва нишоед ки ба касе диҳад ва гуяд ки зиФаст ки бошад ки он кас ба дайгарӣ талбис кунад .

اولآن که چون نبهره به دست وی افتاد، باید که در چاه افکند و نشاید که به کسی دهد و گوید که زیف است که باشد که آن کس به دیگری تلبیس کند.

Дувуми он ки воҷиб буд бар бозорӣ ки илми нақди биомузад ки бишносад ки бад кадомаст , на барои он ки ба касе надиҳад ба ғалату ҳақи мусулмонӣ ба зиён наёрад ҳаркии биомузад . Агар ба ғалат бар даст вай равад , ҳақи мусулмонӣ ба зиён наёрад . Ва ҳаркии нёмўзд , агар ба ғалати он бар даст вай баравад осӣ бошад ки талаби илми насиҳат дар ҳамаи мъомлт ки банда бидон мубтало бошад воҷибаст .

دوم آن که واجب بود بر بازاری که علم نقد بیاموزد که بشناسد که بد کدام است، نه برای آن که به کسی ندهد به غلط و حق مسلمانی به زیان نیارد هرکه بیاموزد. اگر به غلط بر دست وی رود، حق مسلمانی به زیان نیارد. و هرکه نیاموزد، اگر به غلط آن بر دست وی برود عاصی باشد که طلب علم نصیحت در همه معاملت که بنده بدان مبتلا باشد واجب است.

Сими он ки агар зиФ бастанд , бидон ният ки расӯл ( с ) гуфт , « раҳми аллоҳи умарои саҳли алқзоу саҳли алоқтзоء » некӯ буд , лекин бидон азм ки дар чоҳи афканд , аммо агар андеша дорад ки харҷ кунад нишоед , агарчӣ бигӯед ки зиФаст .

سیم آن که اگر زیف بستاند، بدان نیت که رسول (ص)گفت، «رحم الله امرا سهل القضا و سهل الاقتضاء» نیکو بود، لیکن بدان عزم که در چاه افکند، اما اگر اندیشه دارد که خرج کند نشاید، اگرچه بگوید که زیف است.

Чаҳоруми зиФи он буд ки дар ваии сим ва зар набӯд . Аммо ончӣ дар ваии зару нуқра буд валикини ноқис буд , воҷиб набошад дар чоҳ афкандан , балки агар харҷ кунад ду чизи воҷиб буд : яке он ки бигӯед ва пӯшида надорад , дигари он ки ба касе диҳад ки бар амонат ӯ эътимод буд ки вай низ талбис накунад бар дайгарӣ . Пас агар донад ки ба ҳалол дорад ки харҷ кунад ҳамчунон буд ки ангури фурушад ба касе ки донад ки хамр хоҳад кардану силаҳ ба касе фурушад ки роҳ хоҳад зад . Ин ҳаром буд ва ба сабаби душвории амонат дар мъомлт , салаф чунин гуфтаанд ки бозаргон бо амонат аз обид фозилтараст .

چهارم زیف آن بود که در وی سیم و زر نبود. اما آنچه در وی زر و نقره بود ولیکن ناقص بود، واجب نباشد در چاه افکندن، بلکه اگر خرج کند دو چیز واجب بود: یکی آن که بگوید و پوشیده ندارد، دیگر آن که به کسی دهد که بر امانت او اعتماد بود که وی نیز تلبیس نکند بر دیگری. پس اگر داند که به حلال دارد که خرج کند همچنان بود که انگور فروشد به کسی که داند که خمر خواهد کردن و سلاح به کسی فروشد که راه خواهد زد. این حرام بود و به سبب دشواری امانت در معاملت، سلف چنین گفته اند که بازرگان با امانت از عابد فاضلتر است.

Қисми дувуми зулм холисаст ки ҷуз бидон кас нарасад ки мъомлт бо вайаст ва ҳар мъомлтӣ ки бидон зарарӣ ҳосил ояд зулм буду ҳаром буд .

قسم دوم ظلم خالص است که جز بدان کس نرسد که معاملت با وی است و هر معاملتی که بدان ضرری حاصل آید ظلم بود و حرام بود.

Ва Фзлки ин онаст ки бояд ҳарчӣ раво надорад ки бо вай кунанд , бо ҳеҷ мусулмонӣ накунад ки ҳаркии мусулмониро чизеи писандад ки худро напасандад , имони вай тамом набӯд аммо тафсили ин чаҳор чизаст :

و فذلک این آن است که باید هرچه روا ندارد که با وی کنند، با هیچ مسلمانی نکند که هرکه مسلمانی را چیزی پسندد که خود را نپسندد، ایمان وی تمام نبود اما تفصیل این چهار چیز است:

Яке он ки бар коло сано нагӯяд зёдн аз ин ки бошад ки он ҳам дурӯғ буд ва ҳам талбису зулм , балки санои рост низ нагӯяд , чун харидор медонад бе гуфт вай ки ин беҳуда бошад . « мо илФзи ман қавли алолдиаҳи рақиби ътитд » . Аз ҳар суханӣ ки бигӯянд бихоҳанд пурсед ки чаро гуфту онгоҳ чун беҳуда гуфта бошад ҳеҷ узраш набӯд .

یکی آن که بر کالا ثنا نگوید زیادن از این که باشد که آن هم دروغ بود و هم تلبیس و ظلم، بلکه ثنای راست نیز نگوید، چون خریدار می داند بی گفت وی که این بیهوده باشد. «ما یلفظ من قول الالدیه رقیب عتیتد». از هر سخنی که بگویند بخواهند پرسید که چرا گفت و آنگاه چون بیهوده گفته باشد هیچ عذرش نبود.

Аммо савганд хӯрдан , агар дурӯғ буд аз кбоир буд ва агар рост буд барои кории хасиси номи худои таъолии барда буд ва ин беҳурматӣ буд ки дар хабараст , « вой бар бозаргонон аз лоўоллаҳу балии валлоҳ ,у вой бар пешаи варон аз фардо ва пас фардо » . Ва дар хабараст ки агар касе колои хеш ба савганд тарвиҷ кунад , худои таъолии рӯзи қиёмат ба вай нанигарад . Ва ҳикоятаст аз Юнуси бен убайд ки вай хаз фурухтӣ ва сифат намекард . Як рӯзи сиқт фароз кард бар харидору шогирд вай гуфт , « ё раби маро аз ҷомаҳои биҳишт каромат кун » . ӯ сФт бияфканад ва он хаз нафурухт . Тарсид ки ин сано бошаду бузи коло .

اما سوگند خوردن، اگر دروغ بود از کبایر بود و اگر راست بود برای کاری خسیس نام خدای تعالی برده بود و این بی حرمتی بود که در خبر است، «وای بر بازرگانان از لاوالله و بلی والله، و وای بر پیشه وران از فردا و پس فردا». و در خبر است که اگر کسی کالای خویش به سوگند ترویج کند، خدای تعالی روز قیامت به وی ننگرد. و حکایت است از یونس بن عبید که وی خز فروختی و صفت نمی کرد. یک روز سقط فراز کرد بر خریدار و شاگرد وی گفت، «یا رب مرا از جامه های بهشت کرامت کن». او سفط بیفکند و آن خز نفروخت. ترسید که این ثنا باشد و بز کالا.

Шарти дувум дар байъ онаст ки ҳеҷ чиз аз айби коло аз харидор пинҳон надораду ҳама ба тамомӣу ростӣ бо вай бигӯед . Агар пинҳон дорад хиёнат карда бошад внсиҳт накарда бошаду золиму осӣ буд . Ва ҳаргоҳ ки рӯй некӯтарин аз ҷома арз кунад ё дар ҷои торик арза кунад то некӯтар намояд ё пои некӯтар аз кафшу музей арза кунад , золим ва хоин буд .

شرط دوم در بیع آن است که هیچ چیز از عیب کالا از خریدار پنهان ندارد و همه به تمامی و راستی با وی بگوید. اگر پنهان دارد خیانت کرده باشد ونصیحت نکرده باشد و ظالم و عاصی بود. و هرگاه که روی نیکوترین از جامه عرض کند یا در جای تاریک عرضه کند تا نیکوتر نماید یا پای نیکوتر از کفش و موزه عرضه کند، ظالم و خاین بود.

Расӯл ( с ) ба мардӣ бигузашт ки гандум мефурухт . Даст дар гандум кард . Даруни вайтар буд . Гуфт ин чист ? гуфт об расидааст . Гуфт пас чаро ой берун нагардӣ ? ман ғшнои Флиси ман ҳарки ғаш кунад аз мо нест .

رسول (ص)به مردی بگذشت که گندم می فروخت. دست در گندم کرد. درون وی تر بود. گفت این چیست؟ گفت آب رسیده است. گفت پس چرا آی بیرون نگردی؟ من غشنا فلیس من هرکه غش کند از ما نیست.

Ва марди уштур ба сад дирами бФрўхт ,у пои вай айб дошт . Ва воӣлаҳи бен алосқъ аз саҳобаи онҷо буд истода , ғофил монад . Чун бидонаст дар пай харидор шуд ва гуфт пои вай айбӣ дошт . Мард боз омад ва аз боиъи сад дирами бози ситад . Боиъ гуфт ин байъи ман чаро табоҳ кардӣ ? гуфт аз баҳри онкӣ аз расӯл ( с ) шунидам ки гуфт ҳалол нест ки касе чизеи фурушаду айби он пинҳон дорад ва ҳалол нест мари дайгариро ки бидонад ва нагӯяд . Ва гуфт расӯл ( с ) моро байъат ситадааст бар насиҳати мусулмонону шафқати нигоҳи доштану пинҳони доштан аз насиҳат набӯд .

و مرد اشتر به صد درم بفروخت، و پای وی عیب داشت. و وائله بن الاسقع از صحابه آنجا بود ایستاده، غافل ماند. چون بدانست در پی خریدار شد و گفت پای وی عیبی داشت. مرد باز آمد و از بایع صد درم باز ستد. بایع گفت این بیع من چرا تباه کردی؟ گفت از بهر آنکه از رسول (ص) شنیدم که گفت حلال نیست که کسی چیزی فروشد و عیب آن پنهان دارد و حلال نیست مر دیگری را که بداند و نگوید. و گفت رسول (ص) ما را بیعت ستده است بر نصیحت مسلمانان و شفقت نگاه داشتن و پنهان داشتن از نصیحت نبود.

Ва бидон ки чунин мъомлт кардани душвор буд ва аз муҷоҳидоти бузург буд ва ба ду чиз осон шавад , яке он ки коло бо айб нахираду ончии хирад дар дил кунад ки бигӯед ва агар бар вай талбис кардаанд , бидонад ки он зиёни вайро афтод , бар дайгарӣ на афканд . Ва асл онаст ки бидонад ки рӯзӣ аз талбис зиёдат нашавад , балки баракат аз моли бишаваду бархӯрдорӣ аз мол набошад . Ва ҳар чаҳ аз таррории пароканда ба даст ояд , ба як роҳи воқеа Эй уфтад ки ҳама ба зиён ояд ва мзлмт бимонад ва чун он мард бошад ки об дар шер мекард . Гила дар кӯҳ шуд . Ба як роҳ сайл омаду гилаи бабрад . Он кӯдак гуфт ки он оби пароканда ки дар шер кардӣ , бикбор ҷамъ шуд , говонро бабрад .

و بدان که چنین معاملت کردن دشوار بود و از مجاهدات بزرگ بود و به دو چیز آسان شود، یکی آن که کالا با عیب نخرد و آنچه خرد در دل کند که بگوید و اگر بر وی تلبیس کرده اند، بداند که آن زیان وی را افتاد، بر دیگری نه افکند. و اصل آن است که بداند که روزی از تلبیس زیادت نشود، بلکه برکت از مال بشود و برخورداری از مال نباشد. و هر چه از طراری پراکنده به دست آید، به یک راه واقعه ای افتد که همه به زیان آید و مظلمت بماند و چون آن مرد باشد که آب در شیر می کرد. گله در کوه شد. به یک راه سیل آمد و گله ببرد. آن کودک گفت که آن آب پراکنده که در شیر کردی، بیکبار جمع شد، گاوان را ببرد.

Ва расӯл ( с ) мегуяд , « чун хиёнат ба мъомлт роҳ ёфт баракат бишуд » . Ва маънии баракат он бошад ки кас бошад ки мол андак дорад , вайро бархӯрдорӣ буд ва бисёр касро аз он роҳат буд вбсёри хайр аз вай падед ояду кас буд ки бисёр дорад ва он мол бисёр сабаби ҳалок вай гардад дар дунё ва дар охират ва ҳеҷ бархӯрдорӣ набӯд . Пас бояд ки баракат талаб кунад на зёдтӣу баракат дар амонат буд ки ҳарки ба амонат маърӯф шуд ҳама аз вай харанд ва ба мъомлти вай рағбат кунанду суди вай бисёр шавад ва чун ба хиёнат маърӯф шуд ҳама аз вай ҳазар кунанд .

و رسول (ص) می گوید، «چون خیانت به معاملت راه یافت برکت بشد». و معنی برکت آن باشد که کس باشد که مال اندک دارد، وی را برخورداری بود و بسیار کس را از آن راحت بود وبسیار خیر از وی پدید آید و کس بود که بسیار دارد و آن مال بسیار سبب هلاک وی گردد در دنیا و در آخرت و هیچ برخورداری نبود. پس باید که برکت طلب کند نه زیادتی و برکت در امانت بود که هرکه به امانت معروف شد همه از وی خرند و به معاملت وی رغبت کنند و سود وی بسیار شود و چون به خیانت معروف شد همه از وی حذر کنند.

Дигари он ки бидонад ки муддати умри ваии сад сол беш нахоҳад буд вохртро ниҳоят нест . Чигуна раво буд ки умри абадии худ ба зиёни орад барои зиёдати симу зар дар ин рӯзӣ чанд мухтасар ? ҳамеша май бояд ки ин маъониро бар дили хеш тоза медорад то таррорӣу хиёнат дар дили вай ширин нашавад . Расӯл ( с ) мегуяд , « халқ дар ҳимояти лоолаҳ алоллаҳанд аз схти худои таъолӣ то онгоҳ ки дунёро аз дайни фаро пеш бидоранд , онгоҳ чун ин калима бигӯянд , худоӣ таъолӣ гуяд дар ин калима дурӯғ мегуеду рост наед » .

دیگر آن که بداند که مدت عمر وی صد سال بیش نخواهد بود وآخرت را نهایت نیست. چگونه روا بود که عمر ابدی خود به زیان آرد برای زیادت سیم و زر در این روزی چند مختصر؟ همیشه می باید که این معانی را بر دل خویش تازه می دارد تا طراری و خیانت در دل وی شیرین نشود. رسول (ص) می گوید، «خلق در حمایت لااله الالله اند از سخط خدای تعالی تا آنگاه که دنیا را از دین فرا پیش بدارند، آنگاه چون این کلمه بگویند، خدای تعالی گوید در این کلمه دروغ می گویید و راست نه اید».

Ва ҳамчунон ки дар байъ фаризааст ғаши но кардан , дар ҳамаи пешаҳо фаризааст . Ва кори қалб кардан ҳаромаст , магар ки пӯшида надорад . Аҳмади бен ҳанбалро пурседанд дар руфӯ кардан , гуфт , « нишоед магар касе ки барои пӯшидан дорад на барои байъу ҳарки руфӯ кунад барои талбис , осӣ шаваду музди ваии ҳаром буд » .

و همچنان که در بیع فریضه است غش نا کردن، در همه پیشه ها فریضه است. و کار قلب کردن حرام است، مگر که پوشیده ندارد. احمد بن حنبل را پرسیدند در رفو کردن، گفت، «نشاید مگر کسی که برای پوشیدن دارد نه برای بیع و هرکه رفو کند برای تلبیس، عاصی شود و مزد وی حرام بود».

Воҷиби сими он ки дар миқдори вазни ҳеҷ талбис накунаду рости синҷид . Худоӣ таъолӣ мегуяд , « ?вили ллмтФФини аллазӣна . . . . Алоиаҳ . Вой бар касоне ки чун бидиҳанд кам санҷанд ва чун бустонанд зиёдат ситонанду салафро одат ин бӯдааст ки ҳарчӣ стндндӣ ба ним ҳубаи камтари стндӣ ва чун бдодндӣ ба ним ҳуба зиёдат додандӣ ва гуфтандӣ ки ин ним ҳуба ҳиҷобаст миёни моу дӯзах . Ки тарсиданд ки рост натавонанд сахт ва гуфтандӣ ки аблаҳ касе буд ки биҳиштӣ ки паҳнои вай чанд ҳафт осмон ва замин бошад бифурӯшад ба ним ҳубау аблаҳ касе буд ки ба ним ҳубаи тӯборо ба ?вил бадал кунад .

واجب سیم آن که در مقدار وزن هیچ تلبیس نکند و راست سنجد. خدای تعالی می گوید، «ویل للمطففین الذین.... الایه. وای بر کسانی که چون بدهند کم سنجند و چون بستانند زیادت ستانند و سلف را عادت این بوده است که هرچه ستندندی به نیم حبه کمتر ستندی و چون بدادندی به نیم حبه زیادت دادندی و گفتندی که این نیم حبه حجاب است میان ما و دوزخ. که ترسیدند که راست نتوانند سخت و گفتندی که ابله کسی بود که بهشتی که پهنای وی چند هفت آسمان و زمین باشد بفروشد به نیم حبه و ابله کسی بود که به نیم حبه طوبی را به ویل بدل کند.

Ва ҳргаҳи расӯл ( с ) чизе харидӣ гуфтӣ , « баҳо бисанҷ ва чарб бисанҷ . »

و هرگه رسول (ص) چیزی خریدی گفتی، «بها بسنج و چرب بسنج.»

Ва Фзили ъёзи писари хешро дид ки динорӣ месанҷид то ба касе диҳаду шухӣ ки дар нақши вай буд пок мекард , гуфт , « эй писари ин туро аз ду ҳаҷ ва ду умраи фозилтар » .

و فضیل عیاض پسر خویش را دید که دیناری می سنجید تا به کسی دهد و شوخی که در نقش وی بود پاک می کرد، گفت، «ای پسر این تو را از دو حج و دو عمره فاضلتر».

Ва салаф гуфтаанд ки худованди ду тарозу ки ба яке бидиҳад ва ба яке бастанд аз ҳамаи Фсоқ бтараст . Ва ҳар бзозӣ ки карбос паймоед то бихарад суст паймоед ва чун бифурӯшад кашида паймоед , аз ин ҷумла бошад . Ва ҳар қассобӣ ки устихон бо гӯшти синҷид ки одат набӯд , аз ин ҷумла буд . Ва чун касе ғаллаи фурушад ва бар ваии хок буд зиёдат аз одат , аз ин ҷумла буд . Ва ин ҳама ҳаромаст , балки ин инсоф дар ҳамаи корҳоу мъомлтҳо бо халқ воҷибаст ки ҳарки суханӣ бигӯед ки мисли он агар башнавад ба кроҳити шунӯд , фарқ кард миёни стдн ва додан , ва аз ин бидон барраад ки ба ҳеҷ чизи худро аз баробари фаро беш надорад андари мъомлт ва ин саъбу душвор буд ва азимаст ва барои инаст ки ҳақ таъолӣ мегуяд , «у ани мнкми алои воридҳо кони алии рбк ҳатман мқзё . Ҳеҷ кас нест ало ки вайро дар дӯзах гузарост » . Он кас ки ба роҳи тақвои наздиктар буд зӯдтар халос ёбад .

و سلف گفته اند که خداوند دو ترازو که به یکی بدهد و به یکی بستاند از همه فساق بتر است. و هر بزازی که کرباس پیماید تا بخرد سست پیماید و چون بفروشد کشیده پیماید، از این جمله باشد. و هر قصابی که استخوان با گوشت سنجد که عادت نبود، از این جمله بود. و چون کسی غله فروشد و بر وی خاک بود زیادت از عادت، از این جمله بود. و این همه حرام است، بلکه این انصاف در همه کارها و معاملتها با خلق واجب است که هرکه سخنی بگوید که مثل آن اگر بشنود به کراهیت شنود، فرق کرد میان ستدن و دادن، و از این بدان برهد که به هیچ چیز خود را از برابر فرا بیش ندارد اندر معاملت و این صعب و دشوار بود و عظیم است و برای این است که حق تعالی می گوید، «و ان منکم الا واردها کان علی ربک حتما مقضیا. هیچ کس نیست الا که وی را در دوزخ گذراست». آن کس که به راه تقوی نزدیکتر بود زودتر خلاص یابد.

Воҷиби чаҳорум онаст ки дар нархи колои ҳеҷ талбис накунад ва пӯшида надорад . Наҳй кардааст расӯл ( с ) аз он ки пеши корвон боз шаваду нархи шаҳр пинҳон дораду колои арзони хираду ҳарки чунин кунад , худованди колоро расад ки байъ фасх кунад . Ва наҳй кардааст аз он ки ғарибии колои орад ва ба шаҳри арзон буд . Касе гуяд ба наздики ман бимон то ман пас аз ин бифурӯшам . Ва наҳй кардааст аз он ки харидорӣ кунад коло ба баҳоии гарон то дайгарии пиндорад ки рост мегуяд ва ба зиёдати бихарад . Ва ҳаркии ин бо худованди коло рост карда буд то касе фирефта шавад , чун бидонади вайро бошад ки фасх кунад ва ин одатаст ки дар бозори коло дар ман язид бунаанду касоне ки андеша харидорӣ накунанд меафзойанд ва ин ҳаромаст . Ва ҳамчунин раво набошад коло аз салими дилӣ харидан ки баҳои коло надонад пас арзон бифурӯшад , ё ба салими дилии фурӯхтан ки гарони хирад ва надонад ки баҳо чандаст , ҳарчанд ки фатво кунем ки зоҳир дурустаст , валикин чун ҳақиқати кор аз вай пинҳон дорад , бизиҳкор бошад .

واجب چهارم آن است که در نرخ کالا هیچ تلبیس نکند و پوشیده ندارد. نهی کرده است رسول (ص) از آن که پیش کاروان باز شود و نرخ شهر پنهان دارد و کالا ارزان خرد و هرکه چنین کند، خداوند کالا را رسد که بیع فسخ کند. و نهی کرده است از آن که غریبی کالا آرد و به شهر ارزان بود. کسی گوید به نزدیک من بمان تا من پس از این بفروشم. و نهی کرده است از آن که خریداری کند کالا به بهای گران تا دیگری پندارد که راست می گوید و به زیادت بخرد. و هرکه این با خداوند کالا راست کرده بود تا کسی فریفته شود، چون بداند وی را باشد که فسخ کند و این عادت است که در بازار کالا در من یزید بنهند و کسانی که اندیشه خریداری نکنند می افزایند و این حرام است. و همچنین روا نباشد کالا از سلیم دلی خریدن که بهای کالا نداند پس ارزان بفروشد، یا به سلیم دلی فروختن که گران خرد و نداند که بها چند است، هرچند که فتوی کنیم که ظاهر درست است، ولیکن چون حقیقت کار از وی پنهان دارد، بزهکار باشد.

Яке аз тобеъин дар Басра буд , ғуломи вай аз шаҳри сўси номае навишта ки имсоли шукрро офат афтод , пеш аз он ки мардумон бидонанд шукр бисёр бихар . Вай дар бисёре шукр бихаред ва ба вақти хеши бФрўхт . Сӣ ҳазор дирам суд кард . Пас бо хеш гуфт , « илоҳӣ бо мусулмонон ғдр кардаму офати шукр аз эшон пӯшидаи доштам , ин чунин кӣ раво буд ? » . Он сӣ ҳазор дирам барграфт ва ба нззики боиъи шукри барад ва гуфт ин мол туаст , гуфт чаро ? қисса бо вай бигуфт . Гуфт акнӯн ман туро бҳл кардам . Чун ба хона омад шаб дар андешед . Гуфт бошад ки ин мард аз шарм гуфта бошад ва ман бо вай ғдр кардам . Дигари рӯз боз оварад ва бо вай меовехт то онгаҳ ҷумлаи сӣ ҳазор дирам аз ваии бастад .

یکی از تابعین در بصره بود، غلام وی از شهر سوس نامه ای نوشته که امسال شکر را آفت افتاد، پیش از آن که مردمان بدانند شکر بسیار بخر. وی در بسیاری شکر بخرید و به وقت خویش بفروخت. سی هزار درم سود کرد. پس با خویش گفت، «الهی با مسلمانان غدر کردم و آفت شکر از ایشان پوشیده داشتم، این چنین کی روا بود؟». آن سی هزار درم برگرفت و به نزذیک بایع شکر برد و گفت این مال توست، گفت چرا؟ قصه با وی بگفت. گفت اکنون من تو را بحل کردم. چون به خانه آمد شب در اندیشید. گفت باشد که این مرد از شرم گفته باشد و من با وی غدر کردم. دیگر روز باز آورد و با وی می آویخت تا آنگه جمله سی هزار درم از وی بستد.

Ва бидон ки ҳарки харида гуяд бояд ки рост гуяд ва ҳеҷ талбис накунад ва агар айбии падед омада бошад колоро бигӯед ва агар гарон харида бошад , лекин мсомҳт карда бошад ба сабаби дӯстии боиъ ки бо вай буд ё хеши вай буд , бигӯед ва агар арз дода бошад ба даҳ динор ки ба на арзад , нишоед ки харида гуяд . Ва агар дар он вақт арзон харида бошад валикини пас аз он нарх коло бигардед ва акнӯн на арзад , бибояд гуфт ,у тафсили ин дарозаст ва дар ин боб бисёре хиёнат кунанд бозорён ва ндонанд ки ин хиёнатаст . Ва асл онаст ки он булъаҷабӣ агар касе бо вай кунад раво надорад нишоед вайро ки бо дайгарӣ низ он кунад , бояд ки ин меъёр худ созад , чаҳ ҳар ки ба эътимод харида гуфтани хирад , аз он хирад ки гумони барад ки ваии астқсо тамом карда буд вчнон харида ки арзад . Чун булъаҷабӣ дар зер он бошад бидон розӣ набошад , ва ин таррорӣ буду хиёнат кардан бошад .

و بدان که هرکه خریده گوید باید که راست گوید و هیچ تلبیس نکند و اگر عیبی پدید آمده باشد کالا را بگوید و اگر گران خریده باشد، لیکن مسامحت کرده باشد به سبب دوستی بایع که با وی بود یا خویش وی بود، بگوید و اگر عرض داده باشد به ده دینار که به نه ارزد، نشاید که خریده گوید. و اگر در آن وقت ارزان خریده باشد ولیکن پس از آن نرخ کالا بگردید و اکنون نه ارزد، بباید گفت، و تفصیل این دراز است و در این باب بسیاری خیانت کنند بازاریان و ندانند که این خیانت است. و اصل آن است که آن بوالعجبی اگر کسی با وی کند روا ندارد نشاید وی را که با دیگری نیز آن کند، باید که این معیار خود سازد، چه هر که به اعتماد خریده گفتن خرد، از آن خرد که گمان برد که وی استقصا تمام کرده بود وچنان خریده که ارزد. چون بوالعجبی در زیر آن باشد بدان راضی نباشد، و این طراری بود و خیانت کردن باشد.