Ҳалол бошад бстдн

حلال باشد بستدن

Бидон ки ҳарчӣ дар дасти султонён рӯзгораст ки аз хароҷи мусулмонон ситадаанд ё аз мусодирау ришват , ҳама ҳаромасту ҳалол дар дасти эшон се моласт : молӣ ки ба ғанимат аз кофарон бустонанд ва ё багазед аз аҳли змт чун ба шарт шаръ ситонанд ё миросӣ ки андари даст эшон уфтад аз касе ки бимираду вайро ворисӣ набошад ки он моли масолеҳро бошад . Ва чун рӯзгор чунонаст ки моли ҳалол нодирасту бештар аз хароҷ ва мусодирааст , нишоед аз эшон ҳеҷ чизи стдн то ндонӣ ки аз ваҷҳ ҳалоласт , аммо аз ғанимат ё аз гузид ё аз таркот ва раво бошад ки султонӣ низ мулкӣ эҳё кунад ва он вайро ҳалол бошад валикин агар муздур ба бигор дошта бошад , шабаҳат бидон роҳ ёбад , агарчӣ ҳаром нагардад ва агар зёъии хирад дар змти ҳам малик вай бошад , валикин чун баҳо аз ҳароми гузорад шбҳтӣ бидон роҳ ёбад , пас ҳарки аз султон идрорӣ дорад , агар бар хоси малик вай дорад , чндонкаҳ дорад раво буд ва агар бар таркоту моли масолеҳ буд , ҳалол набошад то онгоҳ ки ин каси чунон буд ки маслиҳатӣ аз он мусулмонон дар ваии баста буд , чун муфтӣу қозӣу мутаваллии вақфу таййиб . Ва дар ҷумла касе ки ба кории машғӯл буд ки хайри он ом буду талабаи илм дар ин шарик бошанд ва касе низ ки дарвеш буд ва аз касби оҷиз буд , вайро низ ҳақ бошад дар ин , валикини аҳли илмро ва дигаронро , ин бидон шарти раво буд ки бо омил ва ё султон дар дайни ҳеҷ мдоҳнт накунанд ва бо эшон дар корҳои ботили ҳеҷ мувофиқат накунанд ва эшонро бар зулм тазкия накунанд , балки наздик эшон нашаванд ва агар раванди чунон раванд ки шарт шаръаст , чунон ки шарҳ карда ояд .

بدان که هرچه در دست سلطانیان روزگار است که از خراج مسلمانان ستده اند یا از مصادره و رشوت، همه حرام است و حلال در دست ایشان سه مال است: مالی که به غنیمت از کافران بستانند و یا بگزید از اهل ذمت چون به شرط شرع ستانند یا میراثی که اندر دست ایشان افتد از کسی که بمیرد و وی را وارثی نباشد که آن مال مصالح را باشد. و چون روزگار چنان است که مال حلال نادر است و بیشتر از خراج و مصادره است، نشاید از ایشان هیچ چیز ستدن تا ندانی که از وجه حلال است، اما از غنیمت یا از گزید یا از ترکات و روا باشد که سلطانی نیز ملکی احیا کند و آن وی را حلال باشد ولیکن اگر مزدور به بیگار داشته باشد، شبهت بدان راه یابد، اگرچه حرام نگردد و اگر ضیاعی خرد در ذمت هم ملک وی باشد، ولیکن چون بها از حرام گزارد شبهتی بدان راه یابد، پس هرکه از سلطان ادراری دارد، اگر بر خاص ملک وی دارد، چندانکه دارد روا بود و اگر بر ترکات و مال مصالح بود، حلال نباشد تا آنگاه که این کس چنان بود که مصلحتی از آن مسلمانان در وی بسته بود، چون مفتی و قاضی و متولی وقف و طیب. و در جمله کسی که به کاری مشغول بود که خیر آن عام بود و طلبه علم در این شریک باشند و کسی نیز که درویش بود و از کسب عاجز بود، وی را نیز حق باشد در این، ولیکن اهل علم را و دیگران را، این بدان شرط روا بود که با عامل و یا سلطان در دین هیچ مداهنت نکنند و با ایشان در کارهای باطل هیچ موافقت نکنند و ایشان را بر ظلم تزکیه نکنند، بلکه نزدیک ایشان نشوند و اگر روند چنان روند که شرط شرع است، چنان که شرح کرده آید.