Бидон ки ҳаркии мутӣъонро дӯст дорад барои худои таъолӣ , ба зарурати кофаронроу фосиқонроу золимонро душман дорад ки ҳарки касеро дӯст дорад , дӯсти вайро дӯст дораду душмани вайро душман дорад . Ва худои таъолии ин қавмро душман дорад , пас агар мусулмонӣ бошад фосиқ , бояд ки барои мусулмонии вайро дӯст дорад ва барои фисқи вайро душман дораду миёни дӯстӣу душманӣ ҷамъ кунад , чунон ки агар касе як фарзанди вайро хлътӣ диҳад ва як фарзандро ҷафо кунад ва бузанд , аз ваҷҳеи вайро дӯст дорад ва аз ваҷҳе душман дорад ва ин маҳол набӯд . Чаҳ агар касе се фарзанд дорад , яке зираку фармонбардор ва яке аблаҳу нофармонбардор ва яке аблаҳи фармонбардор , якеро дӯст дорад ва якеро душман . Ва ин сеюмро аз ваҷҳе дӯст дорад аз ваҷҳеи душману асари он ба мъомлт падед ояд то якеро икром мекунад ва якеро иҳонат ва он дигарро миёни икром ва иҳонат медорад .

بدان که هرکه مطیعان را دوست دارد برای خدای تعالی، به ضرورت کافران را و فاسقان را و ظالمان را دشمن دارد که هرکه کسی را دوست دارد، دوست وی را دوست دارد و دشمن وی را دشمن دارد. و خدای تعالی این قوم را دشمن دارد، پس اگر مسلمانی باشد فاسق، باید که برای مسلمانی وی را دوست دارد و برای فسق وی را دشمن دارد و میان دوستی و دشمنی جمع کند، چنان که اگر کسی یک فرزند وی را خلعتی دهد و یک فرزند را جفا کند و بزند، از وجهی وی را دوست دارد و از وجهی دشمن دارد و این محال نبود. چه اگر کسی سه فرزند دارد، یکی زیرک و فرمانبردار و یکی ابله و نافرمانبردار و یکی ابله فرمانبردار، یکی را دوست دارد و یکی را دشمن. و این سوم را از وجهی دوست دارد از وجهی دشمن و اثر آن به معاملت پدید آید تا یکی را اکرام می کند و یکی را اهانت و آن دیگر را میان اکرام و اهانت می دارد.

Ва дар ҷумлаи ҳарки бо худои таъолӣ хилоф кунад ба маъсият , бояд ки ҳамчунон буд ки бо ту кунад . Ба миқдори мухолифати вайро душмани дорӣ ва ба миқдори мувофиқати дӯст май дорӣ . Бояд ки асари он дар сухану мхолтту мъомлт пайдо ояд то бо осии гирифта рӯй бошӣу сухани дурушти гӯйӣ ва бо касе ки фисқаш беш буд гирифта тар бошӣ .

و در جمله هرکه با خدای تعالی خلاف کند به معصیت، باید که همچنان بود که با تو کند. به مقدار مخالفت وی را دشمن داری و به مقدار موافقت دوست می داری. باید که اثر آن در سخن و مخالطت و معاملت پیدا آید تا با عاصی گرفته روی باشی و سخن درشت گویی و با کسی که فسقش بیش بود گرفته تر باشی.

Ва чун аз ҳад берун шавад забони бозгирӣ ва эъроз кунӣ ва дар ҳақи золими маболиғат бештар кунӣ аз он ки дар ҳақи фосиқ , магар касе ки зулм бар хос ту кунад , онгоҳи афв кардану эҳтимоли некӯтар буд . Ва сирати салаф дар ин мухталиф бӯдаасту гуруҳе маболиғат кардаанд дар дуруштӣ барои салобату сиёсати шаръро .

و چون از حد بیرون شود زبان بازگیری و اعراض کنی و در حق ظالم مبالغت بیشتر کنی از آن که در حق فاسق، مگر کسی که ظلم بر خاص تو کند، آنگاه عفو کردن و احتمال نیکوتر بود. و سیرت سلف در این مختلف بوده است و گروهی مبالغت کرده اند در درشتی برای صلابت و سیاست شرع را.

Ва Аҳмади бен ҳанбал аз ин буд ки бо ҳориси муҳосибӣ хашм гирифт ки тасниф кард дар калом ва бар мӯътазилаи рад крдў гуфт , « дар китоби бештари шабаҳати эшонро баён кунӣ , онгоҳи ҷавоб диҳӣ бошад ки касе он шабаҳат бархонаду дил вай уфтад »у яҳёи бен муайян гуфт , « ман аз касе чизе нахоҳам , аммо агар султони чизе ба ман диҳад бустонам » бо вай хашм гирифту забони бозгрФт то аз ваии узри хост ва гуфт , « таййибат ва мазоҳ мекардам » . Гуфт , « хӯрдан он аз дайнаст ва бо дайн бозӣ накунанд . » ва гуруҳе бӯдаанд ки ҳамаро ба чашм марҳамат нигардидаанд ва ин ба нияту андешаи бигардад ки касе ки назари вай аз тавҳид буд , ҳамаро дар қабзаи қаҳри рбўст музтар бинад , ба чашм раҳмат нигарад , ва ин низ бузургаст , валикини ҷои ғарра шудан аҳмақонаст ки касе бошад ки мдоҳнт бошад дар ботини вайу пиндорад ки тавҳидаст . Ва нишони тавҳиди он буд ки агар вайро бузанду моли ваии бабрад ва истихфоф кунаду забон ба вай дароз кунад , хашм нагирад ва ҳам ба чашм шафқат нигарад чун аз тавҳиду зарурат халқ менигарад чунон ки расӯл ( с )ро дандон бишикастанду хӯн ба рӯй ваии фурӯ май давид ва вай мегуфт , « аллоҳами аҳади қавмии Фонҳми лои иълмўн » , чун дар ҳақи хеш хомӯш нигарад ва дар ҳақи худои таъолӣ хомӯш гардад ин мдоҳнту нифоқ ва ҳамоқат бошад на тавҳиди пас ҳаркии тавҳид , чунин бар ваии ғолиби нбошдўи фисқи фосиқи вайро дар дили вай душман нигараданд далели заъифи имону дӯстӣ вай бошад , чунон ки агар касе дӯсти туро бад гуяд ва ту хашм нагирӣ , далели он буд ки аслӣ надорад .

و احمد بن حنبل از این بود که با حارث محاسبی خشم گرفت که تصنیف کرد در کلام و بر معتزله رد کردو گفت، «در کتاب بیشتر شبهت ایشان را بیان کنی، آنگاه جواب دهی باشد که کسی آن شبهت برخواند و دل وی افتد»و یحیی بن معین گفت، «من از کسی چیزی نخواهم، اما اگر سلطان چیزی به من دهد بستانم» با وی خشم گرفت و زبان بازگرفت تا از وی عذر خواست و گفت، «طیبت و مزاح می کردم». گفت، «خوردن آن از دین است و با دین بازی نکنند.» و گروهی بوده اند که همه را به چشم مرحمت نگردیده اند و این به نیت و اندیشه بگردد که کسی که نظر وی از توحید بود، همه را در قبضه قهر ربوست مضطر بیند، به چشم رحمت نگرد، و این نیز بزرگ است، ولیکن جای غره شدن احمقان است که کسی باشد که مداهنت باشد در باطن وی و پندارد که توحید است. و نشان توحید آن بود که اگر وی را بزند و مال وی ببرد و استخفاف کند و زبان به وی دراز کند، خشم نگیرد و هم به چشم شفقت نگرد چون از توحید و ضرورت خلق می نگرد چنان که رسول (ص) را دندان بشکستند و خون به روی وی فرو می دوید و وی می گفت، «اللهم اهد قومی فانهم لا یعلمون»، چون در حق خویش خاموش نگرد و در حق خدای تعالی خاموش گردد این مداهنت و نفاق و حماقت باشد نه توحید پس هرکه توحید، چنین بر وی غالب نباشدو فسق فاسق وی را در دل وی دشمن نگرداند دلیل ضعیف ایمان و دوستی وی باشد، چنان که اگر کسی دوست تو را بد گوید و تو خشم نگیری، دلیل آن بود که اصلی ندارد.