Бидон ки ҳақ ҳар касе бар қадари наздикии вай буду наздикиро дараҷотасту ҳуқуқ бар миқдори он буду робитаи қавитарин бародарӣ худоӣасту ҳуқуқ ин гуфта омадааст ва бо касе ки дӯстӣ набӯд , валикини қаробати ислом буд , инро низ ҳуқуқаст :

بدان که حق هر کسی بر قدر نزدیکی وی بود و نزدیکی را درجات است و حقوق بر مقدار آن بود و رابطه قوی ترین برادری خدایی است و حقوق این گفته آمده است و با کسی که دوستی نبود، ولیکن قرابت اسلام بود، این را نیز حقوق است:

Ҳақи аввал

حق اول

Он ки ҳарчӣ ба хештан напасандад , ба ҳеҷ мусулмон напасандад . Расӯл ( с ) мегуяд , « мисли муъминон ҳамчун як танаст . Чун як андомро ранҷӣ расад , ҳамаи андомҳо огоҳӣ ёбад ва ранҷур шавад » , ва гуфт , « ҳарки хоҳад ки аз дӯзах халос ёбад , бояд ки чун марг ӯро дарёбад бар калима шаҳодат дарёбад ва ҳарчӣ напасандад ки бо вай кунанд , бо ҳеҷ мусулмон накунад »у Мӯсо ( ъ ) гуфт , « ё раб аз бандагони ту кадоми одилтар ? » гуфт , « он ки инсоф аз хештан бидиҳад » .

آن که هرچه به خویشتن نپسندد، به هیچ مسلمان نپسندد. رسول (ص) می گوید، «مثل مومنان همچون یک تن است. چون یک اندام را رنجی رسد، همه اندامها آگاهی یابد و رنجور شود»، و گفت، «هرکه خواهد که از دوزخ خلاص یابد، باید که چون مرگ او را دریابد بر کلمه شهادت دریابد و هرچه نپسندد که با وی کنند، با هیچ مسلمان نکند» و موسی (ع) گفت، «یا رب از بندگان تو کدام عادل تر؟» گفت، «آن که انصاف از خویشتن بدهد».

Ҳақи дувум

حق دوم

Он ки ҳеҷ мусулмон аз дасту забон вай наранҷад . Расӯл ( с ) гуфт , « донед ки мусулмон ки буд ? » гуфтанд , « худоӣу расӯли вай беҳтар донад » . Гуфт , « он ки мусулмонон аз дасту забони вай саломат ёбанд » . Гуфтанд , « пас муъмин ки буд ? » гуфт , « он ки мусулмононро бар ваии эминӣ буд дар тану моли хеш » . Гуфтанд , « пас муҳоҷир ки буд ? » гуфт , « он ки аз кори бади баранда буд » . Ва гуфт , « ҳалол нест ҳеҷ касро ки ба як назар ишорат кунад ки мусулмонӣ аз он биринҷад ва ҳалол нест ки чизе кунад ки мусулмонӣ битарсад » .

آن که هیچ مسلمان از دست و زبان وی نرنجد. رسول (ص) گفت، «دانید که مسلمان که بود؟» گفتند، «خدای و رسول وی بهتر داند». گفت، «آن که مسلمانان از دست و زبان وی سلامت یابند». گفتند، «پس مومن که بود؟» گفت، «آن که مسلمانان را بر وی ایمنی بود در تن و مال خویش». گفتند، «پس مهاجر که بود؟» گفت، «آن که از کار بد برنده بود». و گفت، «حلال نیست هیچ کس را که به یک نظر اشارت کند که مسلمانی از آن برنجد و حلال نیست که چیزی کند که مسلمانی بترسد».

Муҷоҳид гуяд , разии аллоҳи анҳу худои таъолии хораш вагар бар аҳли дӯзах мусаллат кунад то хештан мехоранд чунон ки устихон падед ояд . Пас мунодӣ кунад ки ин ранҷҳо чигунааст ? гӯйанд , « саъбаст » . Гуяд , « ин бидонаст ки мусулмононро май рнҷонидид дар дунё » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « якеро дидам дар биҳишт май гашти чунон ки май хост ки дарахтӣ аз роҳи мусулмонони бибрида буд то касеро ранҷӣ нарасад » .

مجاهد گوید، رضی الله عنه خدای تعالی خارش وگر بر اهل دوزخ مسلط کند تا خویشتن می خوارند چنان که استخوان پدید آید. پس منادی کند که این رنجها چگونه است؟ گویند، «صعب است». گوید، «این بدان است که مسلمانان را می رنجانیدید در دنیا». و رسول (ص) گفت، «یکی را دیدم در بهشت می گشت چنان که می خواست که درختی از راه مسلمانان ببریده بود تا کسی را رنجی نرسد».

Ҳақи сим

حق سیم

Он ки бар ҳеҷ ҳақ такаббур накунад ки худои таъолии мутакаббирро душман дорад . Ва расӯл ( с ) гуфт ки ваҳй омад ба ман ки тавозуъ кун то бар ҳеҷ кас фахр накунад . Ва аз ин буд ки расӯл ( с ) бо зани бева ва мискин мерафтӣ то онгоҳ ки ҳоҷати эшон раво кардӣ . Ва набояд ки ба ҳеҷ кас ба чашм ҳақорат нигарад ки бошад ки он кас вале худоӣ буд ва вай надонад ки худои таъолии авлиёии хешро пӯшида кардааст то каси роҳ ба эшон набард .

آن که بر هیچ حق تکبر نکند که خدای تعالی متکبر را دشمن دارد. و رسول (ص) گفت که وحی آمد به من که تواضع کن تا بر هیچ کس فخر نکند. و از این بود که رسول (ص) با زن بیوه و مسکین می رفتی تا آنگاه که حاجت ایشان روا کردی. و نباید که به هیچ کس به چشم حقارت نگرد که باشد که آن کس ولی خدای بود و وی نداند که خدای تعالی اولیای خویش را پوشیده کرده است تا کس راه به ایشان نبرد.

Ҳақи чаҳорум

حق چهارم

Он ки сухани намоам бар ҳеҷ мусулмон нашунӯд , ки сухан аз одил бояд шуниду намоам фосиқаст . Ва дар хабараст ки ҳеҷ намоам дар биҳишт нашавад ва бибояд донист ки ҳарки касеро пеши ту бдгўид , туро низ пеши дайгарӣ бад гуяд , аз ваии давр бояд буду вайро бояд дурӯғи зан бояд дошт .

آن که سخن نمام بر هیچ مسلمان نشنود، که سخن از عادل باید شنید و نمام فاسق است. و در خبر است که هیچ نمام در بهشت نشود و بباید دانست که هرکه کسی را پیش تو بدگوید، تو را نیز پیش دیگری بد گوید، از وی دور باید بود و وی را باید دروغ زن باید داشت.

Ҳақи панҷум

حق پنجم

Он ки забон аз ҳеҷ ошнои бознгирд беш аз се рӯз ки расӯл ( с ) мегуяд , « ҳалол нест аз бародари мусулмон баридан беш аз се рӯз . »у беҳтарини эшон он буд ки ба салом ибтидо кунад . Ва ъкрмаҳ гуяд , « худои таъолии Юсуфро гуфт : дараҷаи туу номи ту аз он бузург гардонидам ки аз бародарон афв кардӣ » . Ва дар хабараст ки он ки аз бародар афв кунад , вайро ҷузи ъзу бузургии ниФзоид .

آن که زبان از هیچ آشنا بازنگیرد بیش از سه روز که رسول (ص) می گوید، «حلال نیست از برادر مسلمان بریدن بیش از سه روز.» و بهترین ایشان آن بود که به سلام ابتدا کند. و عکرمه گوید، «خدای تعالی یوسف را گفت: درجه تو و نام تو از آن بزرگ گردانیدم که از برادران عفو کردی». و در خبر است که آن که از برادر عفو کند، وی را جز عز و بزرگی نیفزاید.

Ҳақи шашум

حق ششم

Он ки бо ҳарки бошад некуӣ кунад бидонча тавонад ва фарқ накунад миёни неку бад ки дар хабараст ки « некуӣ кун бо ҳаркии туоне ки агар онкаси аҳл он набошад , ту аҳли онӣ . » ва дар хабараст ки « асли ақли пас аз имон , дӯстӣ намӯданаст бо халқу некуӣ карданаст бо порсоу нопорсо » . Ва Абуҳурира гуяд , « ҳаркии дасти расӯл ( с ) бигирифтӣ то бо вай сухан гуяд , ҳаргизи даст аз вай ҷудо накардӣ то он вақт ки онкаси дасти бдоштӣу ҳарки бо вай сухан гуфтӣ , ҷумла рӯй ба вай оварадӣ ва сабр кардӣ то тамом бигуфтӣ » .

آن که با هرکه باشد نیکویی کند بدانچه تواند و فرق نکند میان نیک و بد که در خبر است که «نیکویی کن با هرکه توانی که اگر آنکس اهل آن نباشد، تو اهل آنی.» و در خبر است که «اصل عقل پس از ایمان، دوستی نمودن است با خلق و نیکویی کردن است با پارسا و ناپارسا». و ابوهریره گوید، «هرکه دست رسول (ص) بگرفتی تا با وی سخن گوید، هرگز دست از وی جدا نکردی تا آن وقت که آنکس دست بداشتی و هرکه با وی سخن گفتی، جمله روی به وی آوردی و صبر کردی تا تمام بگفتی».

Ҳақи ҳафтум

حق هفتم

Он ки перонро ҳурмат дорад ва бар кӯдакон раҳмат кунад . Расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркии перонро ҳурмат надорад ва бар кӯдак раҳмат накунад аз мо нест » . Ва гуфт , « иҷлоли мӯии сипеди иҷлоли худоӣ таъолӣаст . » ва гуфт , « ҳеҷ ҷавонии периро ҳурмат надошт ки на худои таъолии ҷавониро барангехт дар вақти перии вай то ҳурмати вай нигоҳ дорад » , ва ин бишоратаст ба умри дароз ки ҳаркии тавфиқи тўқир машойих ёбад , далели он буд ки ба перӣ хоҳад расед то мукофот он бибинад . Ва расӯл ( с ) чун аз сафар боз омадӣ , кӯдаконро пеш ӯ бози бурдандӣ ва эшонро пеши хеш бар сутури нишондӣ ва баъзеро аз пас хеш ва эшон бо якдигар фахр кардандӣ ки расӯл ( с ) маро дар пеши нишонду вайро бозпасу кӯдаки хиради пеши ваии бурдандӣ то ном наад ва дуо кунад . Ба канор гирифтӣ ва будӣ ки он кӯдак бўл кардӣ ва эшон бонги брздндӣу қасд он кардандӣ ки аз вай бустонанд , пайғамбар ( с ) гуфтӣ бигзоред то бўл тамом кунад ва бар вай бурӣда макунеду онгоҳ дар пеш онкас нишастӣ то ранҷа нашавад , ва чун берун шудандӣ онро бишустӣ . »

آن که پیران را حرمت دارد و بر کودکان رحمت کند. رسول (ص) گفت، «هرکه پیران را حرمت ندارد و بر کودک رحمت نکند از ما نیست». و گفت، «اجلال موی سپید اجلال خدای تعالی است.» و گفت، «هیچ جوانی پیری را حرمت نداشت که نه خدای تعالی جوانی را برانگیخت در وقت پیری وی تا حرمت وی نگاه دارد»، و این بشارت است به عمر دراز که هرکه توفیق توقیر مشایخ یابد، دلیل آن بود که به پیری خواهد رسید تا مکافات آن ببیند. و رسول (ص) چون از سفر باز آمدی، کودکان را پیش او باز بردندی و ایشان را پیش خویش بر ستور نشاندی و بعضی را از پس خویش و ایشان با یکدیگر فخر کردندی که رسول (ص) مرا در پیش نشاند و وی را بازپس و کودک خرد پیش وی بردندی تا نام نهد و دعا کند. به کنار گرفتی و بودی که آن کودک بول کردی و ایشان بانگ برزدندی و قصد آن کردندی که از وی بستانند، پیغمبر (ص) گفتی بگذارید تا بول تمام کند و بر وی بریده مکنید و آنگاه در پیش آنکس نشستی تا رنجه نشود، و چون بیرون شدندی آن را بشستی.»

Ҳақи ҳаштум

حق هشتم

Он ки бо ҳамаи мусулмонон рӯй хуш ва кушода дорад ва дар рӯй ҳамгинон хандон бошад . Расӯл ( с ) гуфт , « худои таъолии кушода рӯй осонгирро дӯст дорад » . Ва гуфт , « некӯкорӣ ки мӯҷиб мағфиратаст осонаст : пешонии кушодау забонии хуш » .

آن که با همه مسلمانان روی خوش و گشاده دارد و در روی همگنان خندان باشد. رسول (ص) گفت، «خدای تعالی گشاده روی آسانگیر را دوست دارد». و گفت، «نیکوکاری که موجب مغفرت است آسان است: پیشانی گشاده و زبانی خوش».

Инс гуяд , « занӣ дар роҳи расӯл ( с ) омад ва гуфт : маро бо ту корӣаст . Гуфт : дар ин кӯии ҳркҷо ки хоҳӣ биншин то бо ту биншинам . Онгоҳ дар кӯй барои вай бинишаст , то сухани хеш ҷумла бигуфт » .

انس گوید، «زنی در راه رسول (ص) آمد و گفت: مرا با تو کاری است. گفت: در این کوی هرکجا که خواهی بنشین تا با تو بنشینم. آنگاه در کوی برای وی بنشست، تا سخن خویش جمله بگفت».

Ҳақи нуҳум

حق نهم

Он ки ҳеҷ мусулмонро ваъдаи хилофи надиҳад . Дар хабараст ки се хислатаст ки дар ҳарки буд мунофиқаст , агарчӣ намози гузорад ва рӯза дорад , он ки дар ҳадис дурӯғ гуяд ва дар ваъда хилоф кунад ва дар амонат хиёнат кунад » .

آن که هیچ مسلمان را وعده خلاف ندهد. در خبر است که سه خصلت است که در هرکه بود منافق است، اگرچه نماز گزارد و روزه دارد، آن که در حدیث دروغ گوید و در وعده خلاف کند و در امانت خیانت کند».

Ҳақи даҳум

حق دهم

Он ки ҳурмати ҳаркас ба дараҷа ӯ дорад , ҳаркии азизтар буд , вайро дар миёни мардумон азизтар дорад . Ва бошад ки чун ҷома некӯ дораду асб ва таҷаммул дорад , бидон бидонад ки ваии гиромӣ тараст . Оишаи разии аллоҳи анҳу дар сафарӣ буд . Суфра биниҳоданд . Дарвешӣ бигузашт . Гуфт , « қурсӣ ба вай диҳед » . Саворӣ бигузашт , гуфт , « вайро бихонед » . Гуфтанд , « дарвеширо бгзоштӣ ва тавонгариро бхўондӣ ? » гуфт , « худои таъолӣ ҳар касеро дараҷа Эй додааст . Моро низ ҳақи он дараҷаи нигоҳ бояд дошт . Дарвешӣ ба қурсӣ шод шаваду зишт буд бо тавонгар чунон кунанд . Он бояд ки вай низ шод шавад » .

آن که حرمت هرکس به درجه او دارد، هرکه عزیزتر بود، وی را در میان مردمان عزیزتر دارد. و باشد که چون جامه نیکو دارد و اسب و تجمل دارد، بدان بداند که وی گرامی تر است. عایشه رضی الله عنه در سفری بود. سفره بنهادند. درویشی بگذشت. گفت، «قرصی به وی دهید». سواری بگذشت، گفت، «وی را بخوانید». گفتند، «درویشی را بگذاشتی و توانگری را بخواندی؟» گفت، «خدای تعالی هر کسی را درجه ای داده است. ما را نیز حق آن درجه نگاه باید داشت. درویشی به قرصی شاد شود و زشت بود با توانگر چنان کنند. آن باید که وی نیز شاد شود».

Ва дар хабараст ки чун азизи қавмӣ ба наздик шумо ояд , вайро азиз доред » ,у кас буд ки расӯл ( с ) радои худро ба вай дод то бар вай нишинад . Ва перзанӣ ки вайро шер дода буд ба наздик вай омад . Бар радои хеши нишонду вайро гуфт , « марҳабо ё модар ! шафоат кун ва бихоҳ ҳарчӣ хоҳӣ то бидиҳам » . Пас ҳиссае ки вайро аз ғанимати расида буд ба вай дод ва он ба сад ҳазор дирам ба Усмони разии аллоҳ анҳу фурухт .

و در خبر است که چون عزیز قومی به نزدیک شما آید، وی را عزیز دارید»، و کس بود که رسول (ص) ردای خود را به وی داد تا بر وی نشیند. و پیرزنی که وی را شیر داده بود به نزدیک وی آمد. بر ردای خویش نشاند و وی را گفت، «مرحبا یا مادر! شفاعت کن و بخواه هرچه خواهی تا بدهم». پس حصه ای که وی را از غنیمت رسیده بود به وی داد و آن به صد هزار درم به عثمان رضی الله عنه فروخت.

Ҳақи ёздаҳум

حق یازدهم

Он ки ҳардуи мусулмонӣ ки бо якдигар ба ваҳшат бошанд , ҷаҳд кунад то миёни эшон сулҳи афканд . Расӯл ( с ) гуфт , « бигӯям шуморо ки чист аз рӯзаи всдқаҳу намози фозилтар ? » гуфтанд , « бигӯӣ » гуфт , « сулҳ афкандан дар миёни мусулмонон » .

آن که هردو مسلمانی که با یکدیگر به وحشت باشند، جهد کند تا میان ایشان صلح افکند. رسول (ص) گفت، «بگویم شما را که چیست از روزه وصدقه و نماز فاضلتر؟» گفتند، «بگوی» گفت، «صلح افکندن در میان مسلمانان».

Инс гуяд ки расӯл ( с ) рӯзӣ нишаста буд . Бихандед . Умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « ё расӯли аолаҳи падару модари ман фидои ту бод . Аз чаҳ хандидед ? » гуфт , « мардӣ аз уммати ман пеши раби алъзаҳ ба зонуи дроФтд . Яке гуяд , « ҳақи ман аз ваии бустон , борхдоё бар ман зулм кардааст , инсофи ман аз вай бидиҳ » . Худоӣ таъолӣ гуяд , « ҳақ вай бидиҳ » . Гуяд , « борхдоёи ҳасаноти ман ҳамаи хасмони бурданду маро ҳеҷ намонад » . Худои таъолии мтзлмро гуяд , « чаҳ кун ки ҳасана менадорад ? » гуяд , « маъсиятҳои ман ба вай ҳавола кун » . Пас маъсияти вай бар вай ниҳанд ва ҳануз мзлмтӣ бимонад . Онгоҳи расӯл ( с ) бигирист ва гуфт , « инаст азими рӯзӣ ки ҳаркасии ҳоҷатманд он бошад ки борӣ аз вай баргиранд , онгоҳи худои таъолии мтзлмро гуяд , « дрнгр то чаҳ бинӣ ? » гуяд , « ё раби шаҳрҳо май байнам аз сим . Ва кӯшкҳо май байнам аз зари мурассаъу марворид . Оё аз он кадом паямбараст ё кадоми садиқро ё кадоми шаҳиди рост ? » ҳақ таъолӣ гуяд , « ин он рост ки бихарад ва баҳо бидиҳад » . Гуяд , « ё раби баҳоии он ки тавонад дод ? » гуяд , « ту » , гуяд , « борхдоё ба чаҳ ? » гуяд , « бдонкаҳ аз ин бародар афв кунӣ » , гуяд , « борхдоё афв кардам » , гуяд , « хез . Даст вай бигиру ҳарду дар биҳишт шавед » . Онгоҳи расӯл ( с ) гуфт , « аз худоӣ таъолӣ битарсед ва дар миёни халқ сулҳ афканед ки худои таъолӣ дар рӯзи қиёмат дар миёни мусулмонони сулҳи афканд » .

انس گوید که رسول (ص) روزی نشسته بود. بخندید. عمر رضی الله عنه گفت، «یا رسول االه پدر و مادر من فدای تو باد. از چه خندیدید؟» گفت، «مردی از امت من پیش رب العزه به زانو درافتد. یکی گوید، «حق من از وی بستان، بارخدایا بر من ظلم کرده است، انصاف من از وی بده». خدای تعالی گوید، «حق وی بده». گوید، «بارخدایا حسنات من همه خصمان بردند و مرا هیچ نماند». خدای تعالی متظلم را گوید، «چه کن که حسنه می ندارد؟» گوید، «معصیتهای من به وی حواله کن». پس معصیت وی بر وی نهند و هنوز مظلمتی بماند. آنگاه رسول (ص) بگریست و گفت، «این است عظیم روزی که هرکسی حاجتمند آن باشد که باری از وی برگیرند، آنگاه خدای تعالی متظلم را گوید، «درنگر تا چه بینی؟» گوید، «یا رب شهرها می بینم از سیم. و کوشکها می بینم از زر مرصع و مروارید. آیا از آن کدام پیمبر است یا کدام صدیق را یا کدام شهید راست؟» حق تعالی گوید، «این آن راست که بخرد و بها بدهد». گوید، «یا رب بهای آن که تواند داد؟» گوید، «تو»، گوید، «بارخدایا به چه؟» گوید، «بدانکه از این برادر عفو کنی»، گوید، «بارخدایا عفو کردم»، گوید، «خیز. دست وی بگیر و هردو در بهشت شوید». آنگاه رسول (ص) گفت، «از خدای تعالی بترسید و در میان خلق صلح افکنید که خدای تعالی در روز قیامت در میان مسلمانان صلح افکند».

Ҳақи давоздаҳум

حق دوازدهم

Он ки ҳамаи айбҳо ва уратҳои мусулмононро пӯшида дорад ки дар хабараст ки ҳарки дар ин ҷаҳони стар бар мусулмон нигоҳ дорад , худои таъолии стар дар қиёмат бар гуноҳон ӯ нигоҳ дорад .

آن که همه عیبها و عورتهای مسلمانان را پوشیده دارد که در خبر است که هرکه در این جهان ستر بر مسلمان نگاه دارد، خدای تعالی ستر در قیامت بر گناهان او نگاه دارد.

Ва садиқ мегуяд , « ҳаркиро бигирам , агар дузд буд ва агар михўораҳ буд , он хоҳам ки худои таъолии он фоҳиша бар ваии бипушад » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ё касоне ки ба забон имон доред , ва ҳануз имон дар дили шумо нашудааст , мардумонро ғайбат макунеду урати эшонро таҷассус макунед ки ҳаркии урат мусулмонӣ бардорад то ошкоро кунад , худои таъолии урати вайро бардорад то Фзиҳт шавад , агарчӣ дар даруни хона хеш бошад » .

و صدیق می گوید، «هرکه را بگیرم، اگر دزد بود و اگر میخواره بود، آن خواهم که خدای تعالی آن فاحشه بر وی بپوشد». و رسول (ص) گفت، «یا کسانی که به زبان ایمان دارید، و هنوز ایمان در دل شما نشده است، مردمان را غیبت مکنید و عورت ایشان را تجسس مکنید که هرکه عورت مسلمانی بردارد تا آشکارا کند، خدای تعالی عورت وی را بردارد تا فضیحت شود، اگرچه در درون خانه خویش باشد».

Ибн масъӯд гуяд ки ёд дорам ки аввал касе ки ба дуздӣ гирифтанд , наздики расӯл ( с ) овараданд то дасти ваии бабрад . Расӯл ( с ) азлўн бишуд . Гуфтанд , « ё расӯли аллоҳ кроҳит омад туро аз ин кор ? » гуфт , « чаро наёяд ? чаро ёр шайтон бошам дар хасмии бародарони хеш ? агар хоҳед ки худои шуморо афв кунаду гуноҳ шумо биёмурзад ва бапушанд , шумо низ гуноҳ мардумон бпушонед ки чун пеш султон равад , чора набошад аз ҳади иқомат кардан » .

ابن مسعود گوید که یاد دارم که اول کسی که به دزدی گرفتند، نزدیک رسول (ص) آوردند تا دست وی ببرد. رسول (ص) ازلون بشد. گفتند، «یا رسول الله کراهیت آمد تو را از این کار؟» گفت، «چرا نیاید؟ چرا یار شیطان باشم در خصمی برادران خویش؟ اگر خواهید که خدای شما را عفو کند و گناه شما بیامرزد و بپوشاند، شما نیز گناه مردمان بپوشانید که چون پیش سلطان رود، چاره نباشد از حد اقامت کردن».

Ва умр ба асас май гаштӣ . Овоз сурӯд шунид . Ба боми буришад . Чун фурӯ шудӣ мардиро диду занӣ бо вай ва хамр дид . Гуфт , « ё душмани худои таъолӣ ? пиндоштӣ ки худои таъолии чунин маъсиятӣ бар ту бипушад ? » гуфт , « ё амири алмўмнин шитоб макун ки агар ман як маъсият кардам ту се маъсият кардӣ . » худоӣ таъолӣ мегуяд , «у лои тҷссўо » ва ту таҷассус кардӣ ва гуфтааст , « вотўи албиўти ман абвобҳо » ва ту аз боми даромадӣ ва гуфт , « лои тдхлўои биўтои ғайри биўткм ҳатто тстонсўо » гуфтааст , « бедастурӣ ба хонаи каси дрмшўид ва салом кунед . Ва ту бе дастурии даромадӣ ва салом накардӣ . » умр гуфт , « акнӯн агар афв кунам тавба кунӣ ? » гуфт , « кунам . Агар афв кунӣ ҳаргиз ба сари ин гуноҳи бозншўм » . Пас вай афв карду вай тавба кард .

و عمر به عسس می گشتی. آواز سرود شنید. به بام برشد. چون فرو شدی مردی را دید و زنی با وی و خمر دید. گفت، «یا دشمن خدای تعالی؟ پنداشتی که خدای تعالی چنین معصیتی بر تو بپوشد؟» گفت، «یا امیر المومنین شتاب مکن که اگر من یک معصیت کردم تو سه معصیت کردی.» خدای تعالی می گوید، «و لا تجسسوا» و تو تجسس کردی و گفته است، «واتو البیوت من ابوابها» و تو از بام درآمدی و گفت، «لا تدخلوا بیوتا غیر بیوتکم حتی تستانسوا» گفته است، «بی دستوری به خانه کس درمشوید و سلام کنید. و تو بی دستوری درآمدی و سلام نکردی.» عمر گفت، «اکنون اگر عفو کنم توبه کنی؟» گفت، «کنم. اگر عفو کنی هرگز به سر این گناه بازنشوم». پس وی عفو کرد و وی توبه کرد.

Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳарки гӯш дорад ба сухани мардумон ки бевай чаҳ гӯйанд рӯзи қиёмати сурби гудохта дар гӯш вай резанд . »

و رسول (ص) گفت، «هرکه گوش دارد به سخن مردمان که بی وی چه گویند روز قیامت سرب گداخته در گوش وی ریزند.»

Ҳақи сездаҳум

حق سیزدهم

Он ки аз роҳи тӯҳмат давр бошад то дили мусулмононро аз гумони баду забони эшонро аз ғайбат сиёнат карда бошад ки ҳаркии сабаби маъсият дайгарӣ бошад дар он маъсияти шарик буд . Расӯл ( с ) мегуяд , « чигуна буд касе ки модару падари хешро дашном диҳад ? » гуфт , « касе ки модару падари дайгариро дашном диҳад то модару падари вайро дашном диҳанд , он дашном вай дода бошад . » ва умр мегуяд , разии аллоҳи анҳу « ҳарки ба ҷой тӯҳмат боистад , вайро нест ки маломат кунад касеро ки гумони бади барад бар вай »у расӯл ( с ) дар охири рамазон бо сафӣа сухан мегуфт дар масҷид . Ду мард ба вай бигузаштанд . Эшонро бихонад ва гуфт , « ин зан манаст сафӣа » . , гуфтанд , « ё расӯли аллоҳ агар касе гумони бади баради борӣ бар ту набард » , гуфт , « шайтон дар тани одамӣ равонаст чун хӯн . »у умри мардиро дид ки дар роҳ сухан мегуфт бо занӣ . Варои бадараи бузад . Гуфт , « ин зан манаст . » гуфт , « чаро сухани ҷой дигар нагӯйӣ ки касе набинад ? »

آن که از راه تهمت دور باشد تا دل مسلمانان را از گمان بد و زبان ایشان را از غیبت صیانت کرده باشد که هرکه سبب معصیت دیگری باشد در آن معصیت شریک بود. رسول (ص) می گوید، «چگونه بود کسی که مادر و پدر خویش را دشنام دهد؟» گفت، «کسی که مادر و پدر دیگری را دشنام دهد تا مادر و پدر وی را دشنام دهند، آن دشنام وی داده باشد.» و عمر می گوید،رضی الله عنه «هرکه به جای تهمت بایستد، وی را نیست که ملامت کند کسی را که گمان بد برد بر وی» و رسول (ص) در آخر رمضان با صفیه سخن می گفت در مسجد. دو مرد به وی بگذشتند. ایشان را بخواند و گفت، «این زن من است صفیه».، گفتند، «یا رسول الله اگر کسی گمان بد برد باری بر تو نبرد»، گفت، «شیطان در تن آدمی روان است چون خون.» و عمر مردی را دید که در راه سخن می گفت با زنی. ورا بدره بزد. گفت، «این زن من است.» گفت، «چرا سخن جای دیگر نگویی که کسی نبیند؟»

Ҳақи чаҳордаҳум

حق چهاردهم

Он ки агар вайро ҷоҳӣ бошад шафоат дареғ надорад дар ҳақи ҳеҷ кас . Расӯл ( с ) саҳобаро гуфт ки аз ман ҳоҷат хоҳед ки дар дил дорам ки бидиҳам ва тохир кунам то касе аз шумо шафоат кунад то вайро музд буд , шафоат кунед то савоб будатон ва гуфт , « садақае фозилтар аз садақа забон нест » гуфтанд , « чигуна ? » гуфт , « шафоатӣ ки бидон хӯнӣ маъсӯм монад ё манфиатӣ ба касе расад ё ранҷӣ аз касе боздорад » .

آن که اگر وی را جاهی باشد شفاعت دریغ ندارد در حق هیچ کس. رسول (ص) صحابه را گفت که از من حاجت خواهید که در دل دارم که بدهم و تاخیر کنم تا کسی از شما شفاعت کند تا وی را مزد بود، شفاعت کنید تا ثواب بودتان و گفت، «صدقه ای فاضلتر از صدقه زبان نیست» گفتند، «چگونه؟» گفت، «شفاعتی که بدان خونی معصوم ماند یا منفعتی به کسی رسد یا رنجی از کسی بازدارد».

Ҳақи понздаҳум

حق پانزدهم

Он ки чун башнавад ки касе дар мусулмонии забон дароз мекунад ва ба вай ва ё ба моли вай қасд мекунаду вай ғоибаст , нойиби он ғоиб бошад дар ҷавоб ва он зулм аз вай боз дорад ки расӯл ( с ) мегуяд , « ҳеҷ мусулмонӣ нест ки нусрат кунад мусулмониро , ҷое ки сухан вай гӯйанд ба зиштӣу ҳурмати вай фурӯ ниҳанд ки на худои таъолии вайро нусрат кунад онҷо ки ҳоҷтмндтр буд ва ҳеҷ мусулмонӣ нест ки нусрат фурӯ гузорад ва хасмӣ накунад ки худои таъолии вайро зойеъ нагузорад ҷое ки дӯст тар дорад . »

آن که چون بشنود که کسی در مسلمانی زبان دراز می کند و به وی و یا به مال وی قصد می کند و وی غایب است، نایب آن غایب باشد در جواب و آن ظلم از وی باز دارد که رسول (ص) می گوید، «هیچ مسلمانی نیست که نصرت کند مسلمانی را، جایی که سخن وی گویند به زشتی و حرمت وی فرو نهند که نه خدای تعالی وی را نصرت کند آنجا که حاجتمندتر بود و هیچ مسلمانی نیست که نصرت فرو گذارد و خصمی نکند که خدای تعالی وی را ضایع نگذارد جایی که دوست تر دارد.»

Ҳақи шонздаҳум

حق شانزدهم

Он ки чун ба суҳбат касе бад мубтало шавад , мҷомлт ва мудоро мекунад то барраад ва бо вай дуруштӣ накунад мшоФҳаҳ . Ибн аббос мегуяд дар маънии ин оят ки « видрўўни бролҳснаҳи алсиӣаҳ » ки фӯҳшро ба салому мудоро муқобила кунед . Ва Оиша мегуяд , « мардии дастурии хост то ба наздики расӯл ( с ) даройад . Гуфт , « дастурӣ диҳед ки бад мардӣаст дар миёни қавми хеш » чун даромад чандон муроот ва мардумӣ кард мари варо ки пиндоштам ки ӯро наздики ваии манзалатӣ бузургаст . Чун берун шуд гуфтам , « гуфтӣ бад мардаст ва муроот кардӣ » . Гуфт , « ё Оишаи бадтарӣни мардумон назд худои таъолӣ дар қиёмат касеаст ки аз бими шари вайро муроот кунанд » . Ва дар хабараст ки ҳарчӣ бидон арзи хеш аз забони бдгўёни нигоҳи дорӣ , он садақа бошаду абўолсдрои рҳмҳм аллоҳ гуяд ки бисёр касаст ки мо дар рӯй вай май хндиму дили мо ӯро лаънат мекунад .

آن که چون به صحبت کسی بد مبتلا شود، مجاملت و مدارا می کند تا برهد و با وی درشتی نکند مشافهه. ابن عباس می گوید در معنی این آیت که«ویدروون برالحسنه السیئه» که فحش را به سلام و مدارا مقابله کنید. و عایشه می گوید، «مردی دستوری خواست تا به نزدیک رسول (ص) درآید. گفت، «دستوری دهید که بد مردی است در میان قوم خویش» چون درآمد چندان مراعات و مردمی کرد مر ورا که پنداشتم که او را نزدیک وی منزلتی بزرگ است. چون بیرون شد گفتم، «گفتی بد مرد است و مراعات کردی». گفت، «یا عایشه بدترین مردمان نزد خدای تعالی در قیامت کسی است که از بیم شر وی را مراعات کنند». و در خبر است که هرچه بدان عرض خویش از زبان بدگویان نگاه داری، آن صدقه باشد و ابوالسدرا رحمهم الله گوید که بسیار کس است که ما در روی وی می خندیم و دل ما او را لعنت می کند.

Ҳақи ҳафдаҳум

حق هفدهم

Он ки нишаст ва хосту дӯстӣ бо даравишон дорад ва азмаҷоласт тавонгарон ҳазар кунад . Расӯл ( с ) гуфт , « бо мурдагони мншинид » . Гуфтанд , « он каёнанд ? » гуфт , « тавонгарон » . Ва сулаймон ( ъ ) дар мамлакати хеши ҳркҷо мискинӣ дидӣ бо вай бинишастӣ ва гуфтӣ мискинӣ бо мискинӣ бинишаст . Ва исо ( ъ ) ҳеҷ номи дӯсттар аз он надоштӣ ки гуфтандӣ « ё мискин » то расӯли мо ( с ) гуфт , « борхдоё то зиндаи дории марои мискини дор , чун бимиронеи Максин мейрон ва чун ҳашар кунӣ бо мискинон кун » . Ва Мӯсо ( ъ ) гуфт , « борхдоёи туро куҷо талаб кунам ? » гуфт , « назд шикастаи дилон » .

آن که نشست و خاست و دوستی با درویشان دارد و از مجالست توانگران حذر کند. رسول (ص) گفت، «با مردگان منشینید». گفتند، «آن کیانند؟» گفت، «توانگران». و سلیمان (ع) در مملکت خویش هرکجا مسکینی دیدی با وی بنشستی و گفتی مسکینی با مسکینی بنشست. و عیسی (ع) هیچ نام دوست تر از آن نداشتی که گفتندی «یا مسکین» تا رسول ما (ص) گفت، «بارخدایا تا زنده داری مرا مسکین دار، چون بمیرانی مکسین میران و چون حشر کنی با مسکینان کن». و موسی (ع) گفت، «بارخدایا تو را کجا طلب کنم؟» گفت، «نزد شکسته دلان».

Ҳақи ҳаждаҳум

حق هجدهم

Он ки ҷаҳд кунад то шодӣ ба дили мусулмонии расонаду ҳоҷатӣ аз он вай қазо кунад расӯл мегуяд ( с ) , « ҳаркии ҳоҷати мусулмонӣ раво кунад , ҳамчунон бошад ки ҳамаи умри худои таъолиро хизмат кардааст » ва гуфт , « ҳаркии чашми муъминӣ равшан кунад , худои таъолӣ дар рӯзи қиёмати чашми вай равшан кунад » ва гуфт , « ҳарки дар ҳоҷат мусулмонӣ баравад , як соъат аз рӯз ё аз шаб , агар ҳоҷат барояд ё на барояд , варои беҳтар аз он ки ду моҳ дар масҷид мӯътакиф нишинад ва гуфт , « ҳаркии андӯҳгиниро фараҳ диҳад ё мазлӯмиро барраанд , худои таъолии вайро ҳафтод ва се мағфират каромат кунад » , ва гуфт , « бародари хешро нусрат кун , агар золим буд ё мазлӯм » гуфтанд , « чун золим буд чигуна нусрат кунем ? » гуфт , « боздоштани вай аз зулми нусрат буд » ва гуфт , « худои таъолии ҳеҷ тоъати дӯсттар аз он надорад ки шодӣ ба дили мусулмонии расонӣ » ва гуфт , « ду хислатаст ки ҳеҷ шари вароӣ он нест . Ширк овардану халқро рнҷонидн ва ду хислатаст ки ҳеҷ ибодати вароӣ он нест ; имон овардану роҳати халқ ҷустан » ва гуфт , « ҳаркиро ғам мусулмонӣ нест аз мо нест » .

آن که جهد کند تا شادی به دل مسلمانی رساند و حاجتی از آن وی قضا کند رسول می گوید (ص)، «هرکه حاجت مسلمانی روا کند، همچنان باشد که همه عمر خدای تعالی را خدمت کرده است» و گفت، «هرکه چشم مومنی روشن کند، خدای تعالی در روز قیامت چشم وی روشن کند» و گفت، «هرکه در حاجت مسلمانی برود، یک ساعت از روز یا از شب، اگر حاجت برآید یا نه برآید، ورا بهتر از آن که دو ماه در مسجد معتکف نشیند و گفت، «هرکه اندوهگینی را فرح دهد یا مظلومی را برهاند، خدای تعالی وی را هفتاد و سه مغفرت کرامت کند»، و گفت، «برادر خویش را نصرت کن، اگر ظالم بود یا مظلوم» گفتند، «چون ظالم بود چگونه نصرت کنیم؟» گفت، «بازداشتن وی از ظلم نصرت بود» و گفت، «خدای تعالی هیچ طاعت دوست تر از آن ندارد که شادی به دل مسلمانی رسانی» و گفت، «دو خصلت است که هیچ شر ورای آن نیست. شرک آوردن و خلق را رنجانیدن و دو خصلت است که هیچ عبادت ورای آن نیست؛ ایمان آوردن و راحت خلق جستن» و گفت، «هرکه را غم مسلمانی نیست از ما نیست».

Ва Фзилро диданд ки мегирист гуфтанд , « чромигарӣ ? » гуфт , « аз андӯҳи он мусулмони бечора ки бар ман зулм кардааст ки дар қиёмат суол кунандаш ва расво шавад ва ҳеҷ узр ва ҳуҷҷат надорад . » маърӯф крхӣ мегуяд , « ҳарки ҳар рӯзи се бор бигӯед аллоҳами аслаҳи ИМАи Муҳамад ; аллоҳами арҳми ИМАи Муҳамад ; аллоҳами фараҷи ани ИМАи Муҳамади номи вай аз ҷумла абдол нависанд . »

و فضیل را دیدند که می گریست گفتند، «چرامی گری؟» گفت، «از اندوه آن مسلمان بیچاره که بر من ظلم کرده است که در قیامت سوال کنندش و رسوا شود و هیچ عذر و حجت ندارد.» معروف کرخی می گوید، «هرکه هر روز سه بار بگوید اللهم اصلح امه محمد؛ اللهم ارحم امه محمد؛ اللهم فرج عن امه محمد نام وی از جمله ابدال نویسند.»

Ҳақи нӯздаҳум

حق نوزدهم

Он ки ба ҳарки расад ба салом ибтидо кунад пеш аз сухану даст вай бигирад . Расӯл гуфт ( с ) , « ҳарки сухан гуяд пеш аз салом , ҷавоби мдҳид то нахуст салом кунад » . Ва яке ба наздик расӯл омад ( с ) ва салом накард . Гуфт , « беруни рӯу бози дарой ва салом кун » ва инс мегуяд , « чун ҳашт сол хизмат кардам расӯлро ( с ) гуфт , « ё инс , таҳорат тамом кун то умрат дароз шавад ва ба ки рисӣ салом кун то ҳасаноти ту бисёр шавад ва чун дар хонаи худ шӯй бар аҳли хона салом кун то хайр дар хонаи ту бисёр шавад . »

آن که به هرکه رسد به سلام ابتدا کند پیش از سخن و دست وی بگیرد. رسول گفت (ص)، «هرکه سخن گوید پیش از سلام، جواب مدهید تا نخست سلام کند». و یکی به نزدیک رسول آمد (ص) و سلام نکرد. گفت، «بیرون رو و باز درآی و سلام کن» و انس می گوید، «چون هشت سال خدمت کردم رسول را (ص) گفت، «یا انس، طهارت تمام کن تا عمرت دراز شود و به که رسی سلام کن تا حسنات تو بسیار شود و چون در خانه خود شوی بر اهل خانه سلام کن تا خیر در خانه تو بسیار شود.»

Ва яке ба наздик расӯл омад ( с ) ва гуфт , « саломи алайкум ё расӯли аллоҳ » гуфт , « вайро даҳ ҳасанаи нбштнд » . Дайгарӣ даромад ва гуфт , « саломи алайкуму раҳмаи аллоҳ » гуфт , « бист ҳасанаи нбштнд . » дайгарӣ даромад ва гуфт , « саломи алайкуму раҳмаи аллоҳу баракота » гуфт , « сӣ ҳасана навиштанд . » ва расӯл гуфт ( с ) , « чун дар ҷое шавед салом кунед ва чун берун ойед салом кунед ки пешини аўлитр аз бозпасин нест . »

و یکی به نزدیک رسول آمد (ص) و گفت، «سلام علیکم یا رسول الله» گفت، «وی را ده حسنه نبشتند». دیگری درآمد و گفت، «سلام علیکم و رحمه الله» گفت، «بیست حسنه نبشتند.» دیگری درآمد و گفت، «سلام علیکم و رحمه الله و برکاته» گفت، «سی حسنه نوشتند.» و رسول گفت (ص)، «چون در جایی شوید سلام کنید و چون بیرون آیید سلام کنید که پیشین اولیتر از بازپسین نیست.»

Ва чун ду муъмини даст якдигар бигиранд ҳафтод раҳмати миёни ин қисмат кунанд , шаст ва на онро буд ки хандонтару кушода рӯйтар буд . Ва чун ду мусулмон ба ҳам расанд ки салом кунанд бар якдигар , сад раҳмати миёни эшон қисмат кунанд , навад ва на онро ки ибтидо кунад ва даҳ онро ки ҷавоб диҳад . Ва бузургони дайнро бӯса бар даст додан суннатаст . Бўъбидаҳи ҷарроҳи бӯса бар даст ъмрхтоб дод . Инс гуяд ки пурсидам аз расӯл ( с ) ки чун ба якдигар расем пуштро хами диҳем ? гуфт , « на » , гуфтам бӯсаи диҳем ? гуфт на . Гуфтам даст гирем ? гуфт оре аммо бӯса бар рӯй додан дар вақт расӣдан аз сафару мъонқаҳ кардан суннатаст . Инси рҳмҳм аллоҳ мегуяд ки ҳеҷ касро аз ваии дӯст тар надоштему вайро бар пои нхостим . Чаҳ донистем ки онро кора бошад . Пас агар касе бар сиблат икром кунад ҷое ки одат шуда бошад бокӣ набӯд , аммо бар пои истодан дар пеш касе ин наҳйаст . Расӯл гуфт ( с ) , « ҳарки дӯст дорад ки мардумон дар пеши вай бар пой истанд ва вай нишаста , гӯи ҷои хеш дар дӯзах бигир . »

و چون دو مومن دست یکدیگر بگیرند هفتاد رحمت میان این قسمت کنند، شصت و نه آن را بود که خندان تر و گشاده روی تر بود. و چون دو مسلمان به هم رسند که سلام کنند بر یکدیگر، صد رحمت میان ایشان قسمت کنند، نود و نه آن را که ابتدا کند و ده آن را که جواب دهد. و بزرگان دین را بوسه بر دست دادن سنت است. بوعبیده جراح بوسه بر دست عمرخطاب داد. انس گوید که پرسیدم از رسول (ص) که چون به یکدیگر رسیم پشت را خم دهیم؟ گفت، «نه»، گفتم بوسه دهیم؟ گفت نه. گفتم دست گیریم؟ گفت آری اما بوسه بر روی دادن در وقت رسیدن از سفر و معانقه کردن سنت است. انس رحمهم الله می گوید که هیچ کس را از وی دوست تر نداشتیم و وی را بر پای نخاستیم. چه دانستیم که آن را کاره باشد. پس اگر کسی بر سبیل اکرام کند جایی که عادت شده باشد باکی نبود، اما بر پای ایستادن در پیش کسی این نهی است. رسول گفت (ص)، «هرکه دوست دارد که مردمان در پیش وی بر پای ایستند و وی نشسته، گو جای خویش در دوزخ بگیر.»

Ҳақи бистум

حق بیستم

Он ки касеро атса ояд гуяд , « алҳмдллаҳ » . Ибни масъӯди рҳмҳм аллоҳ гуяд , « расӯл ( с ) моро биёмухт ки касеро чун атса ояд , бояд гуяд ки алҳмдллаҳи раби Алъоламин , чун ин бигуфт , касе ки башнавад бигӯед , ирҳмки аллоҳ . Чун гуфтанд вай гуяд : иғФроллаҳи лӣу лакам ва чун касе алҳмд нагӯяд , мустаҳаққи ирҳмк аллоҳ набошад » .

آن که کسی را عطسه آید گوید، «الحمدلله». ابن مسعود رحمهم الله گوید، «رسول (ص) ما را بیاموخت که کسی را چون عطسه آید، باید گوید که الحمدلله رب العالمین، چون این بگفت، کسی که بشنود بگوید، یرحمک الله. چون گفتند وی گوید: یغفرالله لی و لکم و چون کسی الحمد نگوید، مستحق یرحمک الله نباشد».

Ва расӯлро ( с ) чун атса омадӣ овоз фурӯ доштӣу даст бар рӯй боз наҳодӣ . Ва агар касеро дар миёни қазои ҳоҷат атса ояд , бадали Алҳамдулиллоҳ бибояд гуфт . Ва иброҳӣм нахаъе гуфтааст , « агар ба забон низ бигӯед бок нест » . Каъб ахбор мегуяд ки Мӯсо гуфт ки ё раб ! наздикӣ то сухан ба роз гӯям ё даврӣ то ба овоз гӯям ? гуфт , « ҳаркии маро ёд кунад ман ҳамнишин ваем . » гуфт , « борхдоёи моро ҳолҳост чун ҷанобату қазои ҳоҷат ки туро дар он ҳолат аз ёд кард хеш иҷлол кунем . » гуфт , « ба ҳар ҳол ки бошӣ маро ёд мекуну боки мадор » .

و رسول را (ص) چون عطسه آمدی آواز فرو داشتی و دست بر روی باز نهادی. و اگر کسی را در میان قضای حاجت عطسه آید، بدل الحمدالله بباید گفت. و ابراهیم نخعی گفته است، «اگر به زبان نیز بگوید باک نیست». کعب اخبار می گوید که موسی گفت که یا رب! نزدیکی تا سخن به راز گویم یا دوری تا به آواز گویم؟ گفت، «هرکه مرا یاد کند من همنشین ویم.» گفت، «بارخدایا ما را حالهاست چون جنابت و قضای حاجت که تو را در آن حالت از یاد کرد خویش اجلال کنیم.» گفت، «به هر حال که باشی مرا یاد می کن و باک مدار».

Ҳақи бист ва якум

حق بیست و یکم

Он ки ба бемор прессон шавад касеро ки ошно буд , агарчӣ дӯст набӯд . Расӯл гуфт ( с ) , ҳаркии иёдат беморӣ кунад дар миён биҳишт нишаст ва чун бозгардад , ҳафтод ҳазор фиришта бар вай муваккил кунанд то бар вай салавот медиҳанд то шаб » ва суннатаст ки даст дар дасти бемор наад ё бар пешонӣ ва бипурсад ки чигунае ? ва бигӯед , « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим ; аъизки биллоҳи алоҳди алсмди алзии лами яладу лами иўлду лами икни ?лаи кФўои аҳади ман шари мо иҷд » . Ва Усмон мегуяд , « бемор будам , расӯл ( с ) даромаду садбор ин бигуфт » . Ва суннати бемор онаст ки бигӯед , « аъўзи бъзаҳи аллоҳу қудратаи ман шари мо аҷд » ва чун касе гуяд ки чигунае , гила накунад .

آن که به بیمار پرسان شود کسی را که آشنا بود، اگرچه دوست نبود. رسول گفت (ص)، هرکه عیادت بیماری کند در میان بهشت نشست و چون بازگردد، هفتاد هزار فرشته بر وی موکل کنند تا بر وی صلوات می دهند تا شب» و سنت است که دست در دست بیمار نهد یا بر پیشانی و بپرسد که چگونه ای؟ و بگوید، «بسم الله الرحمن الرحیم؛ اعیذک بالله الاحد الصمد الذی لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوا احد من شر ما یجد». و عثمان می گوید، «بیمار بودم، رسول (ص) درآمد و صدبار این بگفت». و سنت بیمار آن است که بگوید، «اعوذ بعزه الله و قدرته من شر ما اجد» و چون کسی گوید که چگونه ای، گله نکند.

Ва дар хабараст ки чун бандае бемор шавад , худои таъолии ду фиришта бар вай муваккил кунад то чун касе ба ибодат шавад шукр кунад ё шикоят гуяд . Агар шукр кунад ва гуяд хайрасту алҳмдллаҳ , худоӣ таъолӣ гуяд , « бар манаст бандаи маро ки агар бабрам ба раҳмати хеш барам ва ба биҳишт бирасонам ва агар офияти даҳуми гуноҳони вайро бад-ӣни беморӣ куффорат кунаму гӯштӣу хӯнии беҳтар аз он ки дошт боздиҳам . »

و در خبر است که چون بنده ای بیمار شود، خدای تعالی دو فرشته بر وی موکل کند تا چون کسی به عبادت شود شکر کند یا شکایت گوید. اگر شکر کند و گوید خیر است و الحمدلله، خدای تعالی گوید، «بر من است بنده مرا که اگر ببرم به رحمت خویش برم و به بهشت برسانم و اگر عافیت دهم گناهان وی را بدین بیماری کفارت کنم و گوشتی و خونی بهتر از آن که داشت بازدهم.»

Ва алӣ ( ъ ) мегуяд ки ҳаркиро дард шикам кунад , аз зани хеш чизе бихоҳад аз кобӣни вай ва бидон ангабини бихарад ва бо об борон биомезад ва бихӯрад , шифо ёбад ки худои таъолии боронро муборак хондаасту ангабинро шифоу кобӣни занонро ки бубахшанд ҳнӣу марӣ яъне нӯшу гўорндаҳ , то ин се ба ҳам ояд ночор шифо ёбад . »

و علی (ع) می گوید که هرکه را درد شکم کند، از زن خویش چیزی بخواهد از کابین وی و بدان انگبین بخرد و با آب باران بیامیزد و بخورد، شفا یابد که خدای تعالی باران را مبارک خوانده است و انگبین را شفا و کابین زنان را که ببخشند هنی و مری یعنی نوش و گوارنده، تا این سه به هم آید ناچار شفا یابد.»

Ва дар ҷумлаи адаби бемор онаст ки гила накунад ва ҷазаъ накунад ва умед бидон дорад ки бемории куффорати гуноҳ вай бошад ва чун дору хӯрд таваккул бар офаридагор дорад на бар доруу адаби иёдаткунанда онаст ки бисёр нанишинад ва бисёр напурсад ва дуо кунад ба офият ва аз хештани фарои намояд ки ранҷураст ба сабаби бемории вайу чашм аз хонаҳо ва дарҳо ки дар сарой бошад нигоҳ дорад ва чун ба дар сарой расад дастурӣ хоҳад ва дар муқобила дар на истад , балки як сӯ боистад ва дар ба рФқ занад ва нагӯяд ё ғулом ва чун гӯйанд кист ? нагӯяд ки манам , лекин ба ҷой эй ғулом бигӯед субҳони аллоҳу алҳмдллаҳу ҳарки дар вай бузанд , ҳамчунин бояд кард .

و در جمله ادب بیمار آن است که گله نکند و جزع نکند و امید بدان دارد که بیماری کفارت گناه وی باشد و چون دارو خورد توکل بر آفریدگار دارد نه بر دارو و ادب عیادت کننده آن است که بسیار ننشیند و بسیار نپرسد و دعا کند به عافیت و از خویشتن فرا نماید که رنجور است به سبب بیماری وی و چشم از خانه ها و درها که در سرای باشد نگاه دارد و چون به در سرای رسد دستوری خواهد و در مقابله در نه ایستد، بلکه یک سو بایستد و در به رفق زند و نگوید یا غلام و چون گویند کیست؟ نگوید که منم، لیکن به جای ای غلام بگوید سبحان الله و الحمدلله و هرکه در وی بزند، همچنین باید کرد.

Ҳақи бисту дувум

حق بیست و دوم

Он ки аз пас ҷиноза вай баравад . Ва расӯл мегуяд ( с ) ки « ҳарки аз пас ҷиноза равад , вайро қӣротӣ муздаст ва агар боистад то дафн кунанд ду қӣрот ва ҳар қӣрот чанд кӯҳи аҳад » .

آن که از پس جنازه وی برود. و رسول می گوید (ص) که «هرکه از پس جنازه رود، وی را قیراطی مزد است و اگر بایستد تا دفن کنند دو قیراط و هر قیراط چند کوه احد».

Ва адаби ташйиъ онаст ки хомӯш бошад ва нахандад ва ба ибрат машғӯл бошад ва аз марги хеш андеша кунад . Аъамаш гуяд , « аз пас ҷинозаи рФтмӣу ндонстмӣ ки киро таъзият кунам ки ҳама аз якдигари андӯҳгин тар будандӣ »у қавмӣ бар мурдаи андӯҳ май бурданд . Яке аз бузургон гуфт , « андӯҳ хеш бурид , ки ваии се ҳавл аз пас андохт . Рӯй малик аламут диду талхӣ марг чашид ва аз бими хотамати беруни гузашт . »

و ادب تشییع آن است که خاموش باشد و نخندد و به عبرت مشغول باشد و از مرگ خویش اندیشه کند. اعمش گوید، «از پس جنازه رفتمی و ندانستمی که که را تعزیت کنم که همه از یکدیگر اندوهگین تر بودندی» و قومی بر مرده اندوه می بردند. یکی از بزرگان گفت، «اندوه خویش برید، که وی سه هول از پس انداخت. روی ملک الموت دید و تلخی مرگ چشید و از بیم خاتمت بیرون گذشت.»

Ва расӯл ( с ) гуфт , « се чиз аз пас ҷиноза фаро шавад , аҳлу молу кирдор . Аҳл ва мол бозгардаду кирдор бо ӯ бимонаду бас » .

و رسول (ص) گفت، «سه چیز از پس جنازه فرا شود، اهل و مال و کردار. اهل و مال بازگردد و کردار با او بماند و بس».

Ҳақи бист ва сеюм

حق بیست و سوم

Он ки ба зиёрат гӯрҳо равад то дуо кунад эшонро ва бидон ибрат гираду бидонад ки эшон аз пеш бирафтанду вай ба зӯдӣ бараваду ҷои вай ҳамчун ҷой эшон бошад . Ва Сафён саврӣ мегуяд ки ҳар ки аз гӯр бисёр ёд кунад , гӯри хешро равза Эй ёбад аз равзаҳои биҳишт ва ҳар ки фаромӯш кунад ғорӣ ёбад аз ғорҳои дӯзах . Ва рабиъи хсим ки турбат ӯ ба Тӯсаст , аз бузургон тобеъинаст . Ваии гӯрии канда буд дар хона . Ҳргаҳ ки аз дили хеш фатратӣ ёфтӣ дар гӯр хуфтӣу соъатӣ будӣ ва онгаҳ гуфтӣ , « ё раби маро ба дунё фирист то тақсирҳоро тадорук кунам » , ва онгоҳ бархестӣ ва гуфтӣ , « ҳон эй рабиъ ! бозат фиристоданд , ҷаҳд кун пеш аз он ки як бор буд ки бозат нафаристанд . »

آن که به زیارت گورها رود تا دعا کند ایشان را و بدان عبرت گیرد و بداند که ایشان از پیش برفتند و وی به زودی برود و جای وی همچون جای ایشان باشد. و سفیان ثوری می گوید که هر که از گور بسیار یاد کند، گور خویش را روضه ای یابد از روضه های بهشت و هر که فراموش کند غاری یابد از غارهای دوزخ. و ربیع خثیم که تربت او به طوس است، از بزرگان تابعین است. وی گوری کنده بود در خانه. هرگه که از دل خویش فترتی یافتی در گور خفتی و ساعتی بودی و آنگه گفتی، «یا رب مرا به دنیا فرست تا تقصیرها را تدارک کنم»، و آنگاه برخاستی و گفتی، «هان ای ربیع! بازت فرستادند، جهد کن پیش از آن که یک بار بود که بازت نفرستند.»

Умр гуяд ки расӯл ( с ) ба гӯристон шуд ва бар сар гӯрӣ бинишаст ва бисёр бигирист ва ман ба вай наздиктар будам . Гуфтам , « чаро гиристӣ ё расӯли аллоҳ ? » гуфт , « ин гӯри модар манаст . Аз худои таъолии чунин дастурии хостам то зиёрат кунаму варо омурзиш хоҳам . Дар зиёрат дастурӣ дод ва дар дуои надод . Шафқати фарзандӣ дар дил ман биҷунбед . Бар вай бигиристам . »

عمر گوید که رسول (ص) به گورستان شد و بر سر گوری بنشست و بسیار بگریست و من به وی نزدیکتر بودم. گفتم، «چرا گریستی یا رسول الله؟» گفت، «این گور مادر من است. از خدای تعالی چنین دستوری خواستم تا زیارت کنم و ورا آمرزش خواهم. در زیارت دستوری داد و در دعا نداد. شفقت فرزندی در دل من بجنبید. بر وی بگریستم.»