Инаст тафсили ҷумлаи ҳуқуқи мусулмонон ки нигоҳ бояд дошт ба муҷарради мусулмонӣ . Аммо ҳуқуқи ҳамсоягон дар вай зёдтҳоаст . Ва расӯл ( с ) гуфта ки ҳамсояаст ки вайро як ҳақаст ва он ҳамсоя кофараст ва ҳамсоя ҳаст ки вайро ду ҳақаст ва он ҳамсоя мусулмонаст ва ҳамсоя ҳаст вайро се ҳақаст ва он ҳамсояи мусулмон ва хешовандаст » . Ва гуфт , « ҷбриили маро ҳамеша ба ҳақи ҳамсоя ва сят мекард то пиндоштам ки вайро мирос хоҳад афтод аз ман » ва гуфт , « ҳар ки ба худоӣу қиёмат имон дорад , гӯи ҳамсояи хешро гиромии дор » . Ва гуфт , « муъмин набӯд касе ки ҳамсояи вай аз ранҷи вай эмин набӯд » . Ва гуфт , « ҳар ки сангӣ дар саги ҳамсояи андохти вайро биринҷанд » .

این است تفصیل جمله حقوق مسلمانان که نگاه باید داشت به مجرد مسلمانی. اما حقوق همسایگان در وی زیادتها است. و رسول (ص) گفته که همسایه است که وی را یک حق است و آن همسایه کافر است و همسایه هست که وی را دو حق است و آن همسایه مسلمان است و همسایه هست وی را سه حق است و آن همسایه مسلمان و خویشاوند است». و گفت، «جبرییل مرا همیشه به حق همسایه و صیت می کرد تا پنداشتم که وی را میراث خواهد افتاد از من» و گفت، «هر که به خدای و قیامت ایمان دارد، گو همسایه خویش را گرامی دار». و گفت، «مومن نبود کسی که همسایه وی از رنج وی ایمن نبود». و گفت، «هر که سنگی در سگ همسایه انداخت وی را برنجاند».

Ва расӯлро гуфтанд ( с ) , « фалони зан рӯза дораду шаб намоз кунад , лекин ҳамсоя биринҷанд » . Гуфт , « ҷои вай дӯзахаст » . Ва гуфт , « то чиҳил сарои ҳамсоя буд » . Заҳрӣ гуфтааст , « чиҳил аз рост ва чиҳил аз чап ва чиҳил аз пеш ва чиҳил аз пас » .

و رسول را گفتند (ص)، «فلان زن روزه دارد و شب نماز کند، لیکن همسایه برنجاند». گفت، «جای وی دوزخ است». و گفت، «تا چهل سرای همسایه بود». زهری گفته است، «چهل از راست و چهل از چپ و چهل از پیش و چهل از پس».

Ва бидон ки ҳақи ҳамсоя на он буд ки вайро наранҷонеу бас , балки бо вай некуӣ кунӣ ки дар хабараст ки дар қиёмати ҳамсояи дарвеш дар тавонгари овезад ва гуяд , « борхдоё варо бипурс то чаро бо ман некуии нкрдў дар сарой аз ман бибаст ? » ва яке аз бузургон ба ранҷ буд аз мӯш бисёр . Гуфтанд ки чаро гурбаи надорӣ ? гуфт , тарсам ки мӯши овоз гурба башнавад , ба хона ҳамсоя шавад , онгоҳи чизе ки худ напасандам вайро бипасандам » . Ва расӯл гуфт ( с ) , « доне ки ҳақ ҳамсоя чист ? он ки аз ту ёрӣ хоҳад ёрии диҳӣ , агар вом хоҳад воми диҳӣ , агар дарвеш бошад мадад кунӣ ва агар бемор шавад иёдат кунӣ ва агар бимирад аз пас ҷиноза вай биравӣ ва агар шодӣ расадаш таҳният кунӣ ва агар андӯҳӣ расадаш таъзият кунӣу девори хеш баландӣ барнадорӣ то роҳи бод аз вай баста нигарадоне ва чун мивае хурии вайро бифиристӣ , агар натавонӣ пинҳони хурӣ ва напасандӣ ки фарзанди туро дар даст гирад ва берун шавад то фарзанди вайро хашм наёбед . Вайро ба дӯди табх хеш наранҷоне , магар ки вайро аз табх хеш бифиристӣ » ва гуфт , « доне ки ҳақ ҳамсоя чист ? бидон худоӣ ки ҷони ман дар яд қудрат ӯст ки ба ҳақ ҳамсоя нарасад ало касе ки худои таъолӣ бар вай раҳмат карда бошад » .

و بدان که حق همسایه نه آن بود که وی را نرنجانی و بس، بلکه با وی نیکویی کنی که در خبر است که در قیامت همسایه درویش در توانگر آویزد و گوید، «بارخدایا ورا بپرس تا چرا با من نیکویی نکردو در سرای از من ببست؟» و یکی از بزرگان به رنج بود از موش بسیار. گفتند که چرا گربه نداری؟ گفت، ترسم که موش آواز گربه بشنود، به خانه همسایه شود، آنگاه چیزی که خود نپسندم وی را بپسندم». و رسول گفت (ص)، «دانی که حق همسایه چیست؟ آن که از تو یاری خواهد یاری دهی، اگر وام خواهد وام دهی، اگر درویش باشد مدد کنی و اگر بیمار شود عیادت کنی و اگر بمیرد از پس جنازه وی بروی و اگر شادی رسدش تهنیت کنی و اگر اندوهی رسدش تعزیت کنی و دیوار خویش بلندی برنداری تا راه باد از وی بسته نگردانی و چون میوه ای خوری وی را بفرستی، اگر نتوانی پنهان خوری و نپسندی که فرزند تو را در دست گیرد و بیرون شود تا فرزند وی را خشم نیابید. وی را به دود طبخ خویش نرنجانی، مگر که وی را از طبخ خویش بفرستی» و گفت، «دانی که حق همسایه چیست؟ بدان خدایی که جان من در ید قدرت اوست که به حق همسایه نرسد الا کسی که خدای تعالی بر وی رحمت کرده باشد».

Ва бидон ки аз ҷумлаи ҳуқуқи вай онаст ки аз боми хона ӯ нанигарӣ ва агар чӯбӣ бар девори ту наад манъ накунӣу роҳи новдон ӯ бастаи надорӣ ва агар хоки пеш дар сарои ту афканд ҷанг накунӣ ва ҳарчӣ аз авроти ваии хабари ёбӣ пӯшида кунӣу ҳадиси вайро гӯши надорӣу чашм аз муҳаррами ваии нигоҳи дорӣ ва дар канизаки вай бисёр нанигарӣ . Ин ҳамаи берун аз ҳуқуқӣ ки дар ҳақи мусулмонони гуфтеми нигоҳи дорӣ .

و بدان که از جمله حقوق وی آن است که از بام خانه او ننگری و اگر چوبی بر دیوار تو نهد منع نکنی و راه ناودان او بسته نداری و اگر خاک پیش در سرای تو افکند جنگ نکنی و هرچه از عورات وی خبر یابی پوشیده کنی و حدیث وی را گوش نداری و چشم از محرم وی نگاه داری و در کنیزک وی بسیار ننگری. این همه بیرون از حقوقی که در حق مسلمانان گفتیم نگاه داری.

Абӯзари ғаффории рҳмҳм аллоҳ мегуяд ки марои дӯсти ман расӯл ( с ) васият кардааст ки чун табхӣ кунӣ он бисёр дркну ҳамсояро аз он бифирист . Ва яке аз Абдуллоҳ муборак пурсед ки ҳамсояи ман аз ғуломи ман гила кунад . Агар ӯро беҷиҳатӣ бизанам бизиҳкор шавам , ва агар назанам ҳамсоя ранҷур шавад , чаҳ кунам ? гуфт , « ббош то ғуломи бихрдии бикунад ки мустуҷиб адаб бошад , он адабро тохир кун то ҳамсоя гила кунад . Онгоҳи вайро адаб кун то ҳўқи ҳарду нигоҳ дошта бошӣ » .

ابوذر غفاری رحمهم الله می گوید که مرا دوست من رسول (ص) وصیت کرده است که چون طبخی کنی آن بسیار درکن و همسایه را از آن بفرست. و یکی از عبدالله مبارک پرسید که همسایه من از غلام من گله کند. اگر او را بی جهتی بزنم بزهکار شوم، و اگر نزنم همسایه رنجور شود، چه کنم؟ گفت، «بباش تا غلام بیخردی بکند که مستوجب ادب باشد، آن ادب را تاخیر کن تا همسایه گله کند. آنگاه وی را ادب کن تا حوق هردو نگاه داشته باشی».