Бидон ки аз мақосиди динӣу дунёе баъзеаст ки ҷуз аз дигарон ҳосил намеояд ,у ҷуз ба мхолтт рост нашавад ва дар азлати фӯт онасту Фўоти он офат азлатаст , ва он шашаст .

بدان که از مقاصد دینی و دنیایی بعضی است که جز از دیگران حاصل نمی‌آید، و جز به مخالطت راست نشود و در عزلت فوت آن است و فوات آن آفت عزلت است، و آن شش است.

Офати аввал

آفت اول

Бозмондан аз илми хондану таълим кардан . Бидон ки ҳаркии илмӣ ки бар вай фариза аст наёмухта бошад ӯро азлат ҳароматаст ва агар фаризаи омухту фаҳм натавонад кард ва хоҳад ки азлат гирад барои ибодат , раво бошад ва агар тавонад ки улӯми шаръи тамоми биомузад , вайро азлат гирифтани хусроне азим бошад , чаҳ ҳаркии пеш аз илми ҳосил кардан азлат гирад , бештари авқот ба хобу бекорӣу андешаи пароканда зойеъ кунад ва агар ҳамаи рӯз ба ибодати машғӯл буд , чун илм муҳкам накарда бошад , аз ғуруру макр холӣ набошад дар ибодат ва аз андешаи хатоу маҳол холӣ набошад дар эътиқоду хавотирӣ ки вайро даройад дар ҳақи худои таъолӣ , бошад ки куфр бошад ё бидъат ва вай надонад .

بازماندن از علم خواندن و تعلیم کردن. بدان که هرکه علمی که بر وی فریضه است نیاموخته باشد او را عزلت حرامت است و اگر فریضه آموخت و فهم نتواند کرد و خواهد که عزلت گیرد برای عبادت، روا باشد و اگر تواند که علوم شرع تمام بیاموزد، وی را عزلت گرفتن خسرانی عظیم باشد، چه هرکه پیش از علم حاصل کردن عزلت گیرد، بیشتر اوقات به خواب و بیکاری و اندیشه پراکنده ضایع کند و اگر همه روز به عبادت مشغول بود، چون علم محکم نکرده باشد، از غرور و مکر خالی نباشد در عبادت و از اندیشه خطا و محال خالی نباشد در اعتقاد و خواطری که وی را درآید در حق خدای تعالی، باشد که کفر باشد یا بدعت و وی نداند.

Ва дар ҷумлаи азлати уламоро шояд , на авомро ки омӣ чун бемор буд , вайро нишоед ки аз табиб бигурезад ва худ табибӣ хеш кунад ки зуд ҳалок шавад .

و در جمله عزلت علما را شاید، نه عوام را که عامی چون بیمار بود، وی را نشاید که از طبیب بگریزد و خود طبیبی خویش کند که زود هلاک شود.

Аммо таълим кардан , дараҷаи он бузургаст . Исо мегуяд ( ъ ) ки « ҳарки илм донад ва бидон кор кунад ва дигаронро биомузад , вайро дар малакӯти осмон азим хонанд . »у таълим бо азлат рост наёяд , пас таълим аз азлати аўлитр ва ин ба шарти он буд ки нияти ваии нияти мутааллим буд на талаби ҷоҳу мол ва бояд ки илмӣ таълим кунад ки дар дайни нофеъ буд . Ва он ки муҳимтар буд пеш дорад , Маслан чун ба таҳорат ибтидо кард бигӯед ки таҳорати ҷомау пӯст мухтасарасту мақсӯд аз ваии таҳорат дигараст варои он ва он таҳорати чашму гӯшу забону дасту ҷумлаи андомҳост аз маосӣу тафсил он бигӯед ва бифармоед то бидон кор кунад ва агар кор накунаду илмии дигар талаб кунад , мақсӯди вай ҷоҳаст ва чун аз таҳорат фориғ шуд бигӯед ки мақсӯд аз ин таҳорати таҳоратӣ дигараст варои ону таҳорат диласт аз дӯстии дунё ва аз ҳарчӣ ҷуз ҳақаст таъолӣ .

اما تعلیم کردن، درجه آن بزرگ است. عیسی می‌گوید (ع) که «هرکه علم داند و بدان کار کند و دیگران را بیاموزد، وی را در ملکوت آسمان عظیم خوانند.» و تعلیم با عزلت راست نیاید، پس تعلیم از عزلت اولیتر و این به شرط آن بود که نیت وی نیت متعلم بود نه طلب جاه و مال و باید که علمی تعلیم کند که در دین نافع بود. و آن که مهم تر بود پیش دارد، مثلا چون به طهارت ابتدا کرد بگوید که طهارت جامه و پوست مختصر است و مقصود از وی طهارت دیگر است ورای آن و آن طهارت چشم و گوش و زبان و دست و جمله اندام‌هاست از معاصی و تفصیل آن بگوید و بفرماید تا بدان کار کند و اگر کار نکند و علمی دیگر طلب کند، مقصود وی جاه است و چون از طهارت فارغ شد بگوید که مقصود از این طهارت طهارتی دیگر است ورای آن و طهارت دل است از دوستی دنیا و از هرچه جز حق است تعالی.

Ва ҳақиқати лоолаҳи алооллаҳ инаст ки вайро ҳеҷ маъбуд нест магари худои таъолироу ҳарки дар банди ҳавоӣ хешаст , Фқди атхзи илоҳаи ҳўоиаҳ , ҳавои хешро ба худоӣ кардааст ва аз ҳақиқати лоолаҳи алооллаҳ маҳрӯмасту ваҷҳи гусастан аз ҳаво нашносад то ҳар чаҳ мо дар рукни мунҷӣот ва мӯҳликот овардаем брнхўонд ва ин фарзи айни ҳама халқаст ва чун шогирди пеш аз он ки аз ин илм фориғ шуд , илми ҳайзу талоқу хароҷу Фтоўии хсўмот талаб кунад , ё мазҳаб ё илми калому ҷадалу мунозира талаб кунад бо мӯътазилау киромён , бидон ки ҷоҳу мол талаб мекунад на дайн , аз ваии давр бояд буд ки шари ваии азим буд .

و حقیقت لااله‌الاالله این است که وی را هیچ معبود نیست مگر خدای تعالی را و هرکه در بند هوای خویش است، فقد‌اتخذ‌الهه‌هوایه، هوای خویش را به خدایی کرده است و از حقیقت لااله الاالله محروم است و وجه گسستن از هوا نشناسد تا هر چه ما در رکن منجیات و مهلکات آورده‌ایم برنخواند و این فرض عین همه خلق است و چون شاگرد پیش از آن که از این علم فارغ شد، علم حیض و طلاق و خراج و فتاوی خصومات طلب کند، یا مذهب یا علم کلام و جدل و مناظره طلب کند با معتزله و کرامیان، بدان که جاه و مال طلب می‌کند نه دین، از وی دور باید بود که شر وی عظیم بود.

Ва чун бо шайтон ки вайро ба ҳалоки вай даъват мекунад мунозира накунад ва бо нафаси хеш ки душман вайаст хусумат накунад , ва хоҳад ки мунозирау хасмӣ бо Абӯҳанифау шофиӣ ва мӯътазила кунад , далел онаст ки вайро шайтон ба дасти хеш гирифтааст ва бар вай механдаду сифотӣ ки дар дарун вайаст , чун ҳасаду кибру риёу дӯстии дунёу шараи ҷоҳу моли ҳамаи палидиҳост ки сабаби ҳалок вайаст . Чун дили худро аз он пок накунад ва бидон машғӯл шавад ки дар фатоваии никоҳу талоқу силаму аҷорти кадоми дуруст тараст ва агар касе дар он хато кардааст пеш аз он ки нест ки музди вай аз ду ба яке ояд ки расӯл ( с ) гуфтааст ки ҳарки иҷтиҳод кард ва савоб кард музди вай дуаст ва агар хато кард яке , пас агар мазҳаб шофиӣ гирад ё он Абӯҳанифаи сарфаи пеш аз ин нест ва чун ин сифот аз хеш маҳв накунад , сарфаи ин ҳалоки дайн вайаст . Ва рӯзгори чунон шудааст ки дар шаҳрии бузурги ду тан беш наёбад ки рағбат кунад дар таълим бар ин ваҷҳ , пас мударрисро низ азлат гирифтани аввалӣ тараст ки ҳаркии илм касеро омӯзад ки вайро қасди дунё буд , ҳамчунон буд ки шамшер ба касе фурушад ки вайро қасди роҳ задан буд , агар гуяд ки бошад ки рӯзии қасд дайн кунад , ҳамчунон буд ки гуяд шояд ин қотеъи тариқи рӯзӣ тавба кунад ва ба азо шавад . Ва агар гуяд шамшери вайро ба тавба нахонду илми вайро ба худоӣ хонд , ин ҳам ғалатаст ки илми Фтоўии хсўмоту муомилоту илми калому наҳву луғати ҳеҷ касро ба худоӣ нахонд ки андари ин таҳрису тарғиб дар дайн набошад , балки ҳарякии тухми ҳасаду мубоҳоту кибру таассуб дар дили вай май корд ва май пурвирд ,у лӣси алхбри колмъоинаҳ нигоҳ кун то касоне ки ба чунин илм машғӯл буданд чигуна буданд ва чигуна марданд ?

و چون با شیطان که وی را به هلاک وی دعوت می‌کند مناظره نکند و با نفس خویش که دشمن وی است خصومت نکند، و خواهد که مناظره و خصمی با ابوحنیفه و شافعی و معتزله کند، دلیل آن است که وی را شیطان به دست خویش گرفته است و بر وی می‌خندد و صفاتی که در درون وی است،چون حسد و کبر و ریا و دوستی دنیا و شره جاه و مال همه پلیدی‌هاست که سبب هلاک وی است. چون دل خود را از آن پاک نکند و بدان مشغول شود که در فتاوای نکاح و طلاق و سلم و اجارت کدام درست‌تر است و اگر کسی در آن خطا کرده است پیش از آن که نیست که مزد وی از دو به یکی آید که رسول (ص) گفته است که هرکه اجتهاد کرد و صواب کرد مزد وی دو است و اگر خطا کرد یکی، پس اگر مذهب شافعی گیرد یا آن ابوحنیفه صرفه پیش از این نیست و چون این صفات از خویش محو نکند، صرفه این هلاک دین وی است. و روزگار چنان شده است که در شهری بزرگ دو تن بیش نیابد که رغبت کند در تعلیم بر این وجه، پس مدرس را نیز عزلت گرفتن اولی‌تر است که هرکه علم کسی را آموزد که وی را قصد دنیا بود، همچنان بود که شمشیر به کسی فروشد که وی را قصد راه زدن بود، اگر گوید که باشد که روزی قصد دین کند، همچنان بود که گوید شاید این قاطع طریق روزی توبه کند و به عزا شود. و اگر گوید شمشیر وی را به توبه نخواند و علم وی را به خدای خواند، این هم غلط است که علم فتاوی خصومات و معاملات و علم کلام و نحو و لغت هیچ کس را به خدای نخواند که اندر این تحریص و ترغیب در دین نباشد، بلکه هریکی تخم حسد و مباهات و کبر و تعصب در دل وی می‌کارد و می‌پرورد، و لیس‌الخبر‌کالمعاینه نگاه کن تا کسانی که به چنین علم مشغول بودند چگونه بودند و چگونه مردند؟

Он илм ки ба охират даъват кунад ва аз дунёи бозхонд , илми ҳадису илму тафсир ва ин улӯм бошад ки дар мунҷӣот ва мӯҳликот овардаем , лоҷарами ин илмро мндўб бояд дошт ки дар ҳамаи кас асар кунад . Ало ба нодир касе ки бғоити сахт дил бошад . Пас агар бад-ӣни шарт ки гуфта омад илм талаб кунад , аз ваии азлат гирифтан аз кбоир азим бошад .

آن علم که به آخرت دعوت کند و از دنیا بازخواند، علم حدیث و علم و تفسیر و این علوم باشد که در منجیات و مهلکات آورده‌ایم، لاجرم این علم را مندوب باید داشت که در همه کس اثر کند. الا به نادر کسی که بغایت سخت دل باشد. پس اگر بدین شرط که گفته آمد علم طلب کند، از وی عزلت گرفتن از کبایر عظیم باشد.

Пас агар илми ҳадису тафсиру ончӣ муҳим бошад бархонад ва ҳам талаби ҷоҳ бар худ ғолиб бинад , бояд ки аз таълим бигурезад , чаҳ агар дар таълими ваии дигаронро хабар бисёр буд , лекини ҳалокати вай буду ваии фидоӣ дигарон бошад . Ва аз он ҷумла буд ки расӯл ( с ) гуфт ки худои таъолии ин дайнро нусрат кунад ба касоне ки эшонро аз он ҳеҷ насиб набӯд . Ва мисли вай чун шамъ буд ки сарой ба ваии равшан буду вай дар сӯхтан ва костан буду бад-ӣни сабаб буд ки башари ҳоФии ҳафт қмтраҳ аз кутуби ҳадис ки самоъ дошт дар зери хок дафн карду ҳадис ривоят накард ва гуфт , « аз он ривоят намекунам ки шаҳвати ривоят май байнам аз хештан , агар шаҳвати хомӯшии ёФтмӣ , ривоят кардамӣ » . Ва чунин гуфтаанд бузургон ки ҳдсно бобӣаст аз дунё ва ҳарки гуяд ҳдсно , мегуяд маро дар пешгоҳ нишонед .

پس اگر علم حدیث و تفسیر و آنچه مهم باشد برخواند و هم طلب جاه بر خود غالب بیند، باید که از تعلیم بگریزد، چه اگر در تعلیم وی دیگران را خبر بسیار بود، لیکن هلاکت وی بود و وی فدای دیگران باشد. و از آن جمله بود که رسول (ص) گفت که خدای تعالی این دین را نصرت کند به کسانی که ایشان را از آن هیچ نصیب نبود. و مثل وی چون شمع بود که سرای به وی روشن بود و وی در سوختن و کاستن بود و بدین سبب بود که بشر حافی هفت قمطره از کتب حدیث که سماع داشت در زیر خاک دفن کرد و حدیث روایت نکرد و گفت، «از آن روایت نمی کنم که شهوت روایت می بینم از خویشتن، اگر شهوت خاموشی یافتمی، روایت کردمی». و چنین گفته‌اند بزرگان که حدثنا بابی است از دنیا و هرکه گوید حدثنا، می‌گوید مرا در پیشگاه نشانید.

Ва амири алмўмнини алӣ ( ъ ) ба яке бигузашт , бар курсӣ маҷлис мекард гуфт , « ин мегуяд аърФўнӣ маро бишносед » . Яке аз умри дастурии хост то бомдоди пас аз намози субҳи мардумонро панд диҳад . Дастурии надод . Гуфт , « аз панд додан наҳй мекунӣ ? » гуфт , « ореи тарсам ки чунон боди такаббур дар хештани афканӣ ки ба сурайёи рисӣ . »

و امیر‌المومنین علی (ع) به یکی بگذشت، بر کرسی مجلس می‌کرد گفت، «این می گوید اعرفونی مرا بشناسید». یکی از عمر دستوری خواست تا بامداد پس از نماز صبح مردمان را پند دهد. دستوری نداد. گفت، «از پند دادن نهی می‌کنی؟» گفت، «آری ترسم که چنان باد تکبر در خویشتن افکنی که به ثریا رسی.»

Ва робиъаи ъдўиаҳ , Сафёни савриро гуфтӣ , « неки мардӣ агар на онстӣ ки дунёи дӯсти дорӣ . » гуфт , « он чист ? » гуфт , « ривояти ҳадиси дӯсти дорӣ » . Ва Абусулаймон хитобӣ мегуяд , « ҳарки хоҳад ки бо шумо суҳбат кунад ва илм омӯзад дар ин рӯзгор , аз эшон ҳазар кунед ва давр бошед ки дар эшон на моласт ва на ҷамол , ба зоҳир дӯст бошанд ва ба ботини душман дар вай сано гӯйанд ва ба ғайбат зишт гӯйанд . Ҳамаи аҳли нифоқу сухан чидану макр ва фирефтан бошанд . Ғарази эшон он буд ки аз ту нардбони хеши созанд ба ағрози фосиди хеш ва аз ту харии созанд то дар ҳавои эшон гирди шаҳр май броиӣ ва омадани хеши наздики ту миннатӣ донанд ва хоҳанд ки ъзу ҷоҳу моли хеши фидоӣ эшон кунӣ ва ба ивази он ки ба наздик ту оянд ба ҳамаи ҳуқуқи эшону хешовандону пайвастагони эшон қиём кунӣу сафеҳ эшон бошӣ бо душманони эшон ва агар дар яке аз ин хилоф кунӣ , онгоҳи бинӣ ки чаҳ гӯйанд дар ту ва дар илми ту ва чигуна душманӣ ошкоро шаванд . »у ҳақиқат чунонаст ки вай гуфт ки ҳеҷ шогирди ройгони имрӯзи устодро қабул менакунад . Аввал иҷро хоҳад ки равон буду мискини мударрис на тоқат он дорад ки ба тарк шогирд бигӯед ки онгоҳ дар чашми мардумон муҳташам нанамояд ва на иҷрои эшон рост тавонад кард бе хизмати золимону мдоҳнт бо эшону мусулмонӣ ба сароишон дар диҳад ва аз эшон худ ҳеҷ чизи наёбад , пас ҳарки таълим тавонад кард ва аз ин офот давр тавонад буд таълим аз азлати фозилтар » .

و رابعه عدویه، سفیان ثوری را گفتی، «نیک مردی اگر نه آنستی که دنیا دوست داری.» گفت، «آن چیست؟» گفت، «روایت حدیث دوست داری». و ابوسلیمان خطابی می گوید، «هرکه خواهد که با شما صحبت کند و علم آموزد در این روزگار، از ایشان حذر کنید و دور باشید که در ایشان نه مال است و نه جمال، به ظاهر دوست باشند و به باطن دشمن در وی ثنا گویند و به غیبت زشت گویند. همه اهل نفاق و سخن چیدن و مکر و فریفتن باشند. غرض ایشان آن بود که از تو نردبان خویش سازند به اغراض فاسد خویش و از تو خری سازند تا در هوای ایشان گرد شهر می‌برآیی و آمدن خویش نزدیک تو منتی دانند و خواهند که عز و جاه و مال خویش فدای ایشان کنی و به عوض آن که به نزدیک تو آیند به همه حقوق ایشان و خویشاوندان و پیوستگان ایشان قیام کنی و سفیه ایشان باشی با دشمنان ایشان و اگر در یکی از این خلاف کنی، آنگاه بینی که چه گویند در تو و در علم تو و چگونه دشمنی آشکارا شوند.» و حقیقت چنان است که وی گفت که هیچ شاگرد رایگان امروز استاد را قبول می‌نکند. اول اجرا خواهد که روان بود و مسکین مدرس نه طاقت آن دارد که به ترک شاگرد بگوید که آنگاه در چشم مردمان محتشم ننماید و نه اجرای ایشان راست تواند کرد بی خدمت ظالمان و مداهنت با ایشان و مسلمانی به سرایشان در‌دهد و از ایشان خود هیچ چیز نیابد، پس هرکه تعلیم تواند کرد و از این آفات دور تواند بود تعلیم از عزلت فاضل‌تر».

Ва акнӯн шарти омӣ онаст ки ҳар олимиро ки бинад ки маҷлис ва дарс мекунад , бар ваии гумони бади набард ки ин барои ҷоҳ ва мол мекунад , балки бояд ки гумони барад ки барои худоӣ таъолӣ мекунад ки фаризаи вай инаст ки гумони чунин барад ва чун ботин палид бошад , гумони некро ҷой набошад ки ҳар касе аз мардумони он пиндорад ки дар дарун вайаст , пас ин сухан барои он меравад то олами шарти хеши бидонаду омӣ ба ҳамоқати ин баҳона нагирад ва дар ҳурмати уламо тақсир накунад ки вай низ ҳалок шуда бошад бад-ӣни гумони бад ки ба ваии барад .

و اکنون شرط عامی آن است که هر عالمی را که بیند که مجلس و درس می‌کند، بر وی گمان بد نبرد که این برای جاه و مال می‌کند، بلکه باید که گمان برد که برای خدای تعالی می‌کند که فریضه وی این است که گمان چنین برد و چون باطن پلید باشد، گمان نیک را جای نباشد که هر کسی از مردمان آن پندارد که در درون وی است، پس این سخن برای آن می‌رود تا عالم شرط خویش بداند و عامی به حماقت این بهانه نگیرد و در حرمت علما تقصیر نکند که وی نیز هلاک شده باشد بدین گمان بد که به وی برد.

Офати дувум

آفت دوم

Онаст ки аз манфиат гирифтану манфиати расонӣдани бозмонд . Аммо манфиат гирифтани касб буд ки бемхолтт рост наёяду ҳарки аёл дорад ва ба касб машғӯл нашавад ва азлат гирад нишоед ки зойеъи гузоштани аёл аз кбоир буд ва агар қадар кифоят дорад ё аёл надорад , азлати аввалитар .

آن است که از منفعت گرفتن و منفعت رسانیدن بازماند. اما منفعت گرفتن کسب بود که بی‌مخالطت راست نیاید و هرکه عیال دارد و به کسب مشغول نشود و عزلت گیرد نشاید که ضایع گذاشتن عیال از کبایر بود و اگر قدر کفایت دارد یا عیال ندارد، عزلت اولی‌تر.

Аммо манфиати расонӣдани садақа додан буд ва ба ҳақи мусулмонони қиём кардан ва агар дар азлати ҷуз ба ибодати зоҳир машғӯл нахоҳад шуд , касби ҳалолу садақа додани вайро аз азлати фозил тар бошад ва агар дар ботини вайро роҳ кушодааст ба маърифати ҷалоли ҳақи таъолӣу инс ба муноҷоти вай , ин аз ҳамаи сидқоти фозилтар ки мақсӯди ҳамаи ибодатҳо инаст .

اما منفعت رسانیدن صدقه دادن بود و به حق مسلمانان قیام کردن و اگر در عزلت جز به عبادت ظاهر مشغول نخواهد شد، کسب حلال و صدقه دادن وی را از عزلت فاضل‌تر باشد و اگر در باطن وی را راه گشاده است به معرفت جلال حق تعالی و انس به مناجات وی، این از همه صدقات فاضل‌تر که مقصود همه عبادت‌ها این است.

Офати сим

آفت سیم

Онаст ки аз муҷоҳидату риёзат ки ба сабаби сабр кардан бар ахлоқи мардумон ҳосил ояд бозмонд ва ин фоида бузургаст касеро ки ҳануз тамом ризот наёфта бошад ки хуии некӯи асли ҳамаи ибодатҳост ва бемхолтт пайдо наёяд ки хуии некӯ буд ки бар маҳолоти мардумон сабр кунаду ходимони суфиёни мхолтт бад-ӣн кунанд то ба суол аз авоми ръўнт ва кибр башикананд ва ба нафақаи суфиёни бухлро башикананд ва ба эҳтимол аз эшон бдхўиӣ аз хештани бибаранд ва ба хизмати эшон баракати дуоу ҳиммати эшон ҳосил кунанд . Аввали кор ин бӯдааст , агарчӣ акнӯн нияту андеша бгрдидаҳаст ва баъзеро мақсӯди ҷоҳу мол шудааст . Пас агар касе риёзат ёфтааст , вайро азлати фозилтар ки мақсӯд аз риёзат на онаст ки ҳамеша ранҷ май кашанд , чунон ки мақсӯд аз дору талхӣ нест , балки онаст ки иллати бишавад , чун иллат бирафт ҳамеша хештан дар талхии доруи доштан шарт нест , балки мақсӯди вароӣ риёзатаст ва он ҳамон ҳосил кардан инсаст ба зикри худои таъолӣу мақсӯди риёзат онаст ки ҳарчӣ вайро шоғиласт аз инс аз худ давр кунад то бидон пардозад .

آن است که از مجاهدت و ریاضت که به سبب صبر کردن بر اخلاق مردمان حاصل آید بازماند و این فایده بزرگ است کسی را که هنوز تمام ریضات نیافته باشد که خوی نیکو اصل همه عبادت‌هاست و بی مخالطت پیدا نیاید که خوی نیکو بود که بر محالات مردمان صبر کند و خادمان صوفیان مخالطت بدین کنند تا به سوال از عوام رعونت و کبر بشکنند و به نفقه صوفیان بخل را بشکنند و به احتمال از ایشان بدخویی از خویشتن ببرند و به خدمت ایشان برکت دعا و همت ایشان حاصل کنند. اول کار این بوده است، اگرچه اکنون نیت و اندیشه بگردیده است و بعضی را مقصود جاه و مال شده است. پس اگر کسی ریاضت یافته است، وی را عزلت فاضل‌تر که مقصود از ریاضت نه آن است که همیشه رنج می‌کشند، چنان که مقصود از دارو تلخی نیست، بلکه آن است که علت بشود، چون علت برفت همیشه خویشتن در تلخی دارو داشتن شرط نیست، بلکه مقصود ورای ریاضت است و آن همان حاصل کردن انس است به ذکر خدای تعالی و مقصود ریاضت آن است که هرچه وی را شاغل است از انس از خود دور کند تا بدان پردازد.

Ва бидон ки чунон ки риёзат кардан лобудаст , риёзат додану тодиб кардан дигаронро ҳам аз арқон дайнаст ва ин бо азлат рост наёяд , балки шайхро зои мхолтт бо мурӣдон чора набошаду азлати вай аз эшон шарт набӯд . Валикини чунон ки аз офати риёу талаби ҷоҳи ҳазар бояд кард уламоро , шуюухро низ ҳазар бояд кард . Чун ба шарт бошад , мхолтти эшон аввалитар аз азлат .

و بدان که چنان که ریاضت کردن لابد است، ریاضت دادن و تادیب کردن دیگران را هم از ارکان دین است و این با عزلت راست نیاید، بلکه شیخ را زا مخالطت با مریدان چاره نباشد و عزلت وی از ایشان شرط نبود. ولیکن چنان که از آفت ریا و طلب جاه حذر باید کرد علما را، شیوخ را نیز حذر باید کرد. چون به شرط باشد، مخالطت ایشان اولی‌تر از عزلت.

Офати чаҳорум

آفت چهارم

Онаст ки дар азлати васвос ғалаба кунад ва бошад ки дил нафрат гирад аз зикр ва малол афзоед ва он ҷуз ба мўонст бо мардумони брнхизд . Ва ибн аббос мегуяд разии аллоҳи ънҳмо ки агар аз васвоси нтрсмӣ бо мардумони нншинмӣу алӣ ( ъ ) мегуяд ки роҳати дил аз дили бозмгирид ки чун дилро ба як бор икроҳ кунӣ нобӣно шавад . Пас бояд ки ҳар рӯзии як соъат бошад ки ба мўонсти вай истироҳатӣ бошад ки он дар нишоти биафзояд , валикин бояд ки он касе бошад ки бо ваии ҳамаи ҳадиси дайн буду аҳволи хеш дар тақсири дайн ва дар тадбири тисир асбоб гӯйанд . Аммо бо аҳли ғифлати нишастан , агар ҳамаи як соъат буд , зиёни кор буд ва он сифотӣ ки дар ҷумлаи рӯзи падед омада бошад тира гирданд . Расӯл ( с ) гуфт , « ҳарки ба сифати дӯст ва ҳамнишин хеш бошад , бояд ки гӯш дорад ки дӯстӣ бо ки медорад . »

آن است که در عزلت وسواس غلبه کند و باشد که دل نفرت گیرد از ذکر و ملال افزاید و آن جز به موانست با مردمان برنخیزد. و ابن‌عباس می‌گوید رضی‌الله‌عنهما که اگر از وسواس نترسمی با مردمان ننشینمی و علی (ع) می گوید که راحت دل از دل بازمگیرید که چون دل را به یک بار اکراه کنی نابینا شود. پس باید که هر روزی یک ساعت باشد که به موانست وی استراحتی باشد که آن در نشاط بیفزاید، ولیکن باید که آن کسی باشد که با وی همه حدیث دین بود و احوال خویش در تقصیر دین و در تدبیر تیسیر اسباب گویند. اما با اهل غفلت نشستن، اگر همه یک ساعت بود، زیان کار بود و آن صفاتی که در جمله روز پدید آمده باشد تیره گرداند. رسول (ص) گفت، «هرکه به صفت دوست و همنشین خویش باشد، باید که گوش دارد که دوستی با که می‌دارد.»

Офати панҷум

آفت پنجم

Он ки савоби ибодату ташйиъи ҷиноза ва шудан ба даъвату таҳнияту таъзияту ҳуқуқи мардумон фӯт шаваду андари ин корҳо низ офотасту расми нифоқу такаллуф ба вай роҳ ёфтааст . Ва кас буд ки хештан аз офоти нигоҳ натавонад дошт ва ба шарти қиём натавонад намӯд , он касро азлати аввалитар . Ва бисёр кас аз салаф чунин кардаанд ва ин ҳама дар боқӣ карда ки саломати хеш дар он дидаанд .

آن که ثواب عبادت و تشییع جنازه و شدن به دعوت و تهنیت و تعزیت و حقوق مردمان فوت شود و اندر این کارها نیز آفات است و رسم نفاق و تکلف به وی راه یافته است. و کس بود که خویشتن از آفات نگاه نتواند داشت و به شرط قیام نتواند نمود، آن کس را عزلت اولی‌تر. و بسیار کس از سلف چنین کرده‌اند و این همه در باقی کرده که سلامت خویش در آن دیده‌اند.

Офати шашум

آفت ششم

Он ки дар мхолтт кардану қиём ба ҳуқуқи мардумон навъе аз тавозуъ буд . Дар азлат навъе аз такаббур бошад ва буд ки боис аз азлати хоҷагӣу такаббур буд ва он ки хоҳад ба зиёрат мардумон нараваду мардумон низ ба зиёрати ваии нёинд . Ривоят кардаанд ки дар банӣ Исроили ҳакимӣ буд бузург ва сӣ сад ва шаст тасниф карда буд дар ҳикмат то пиндошт ки назд худои таъолии варои маҳаллӣ пайдо омад . Ваҳй омад паямбари он рӯзгорро ки вайро бигӯед ки рӯй замин бар бқбқаҳу банку ном хеш кардӣ ва ман ин бқбқаҳи туро қабул накунам , пас битарседу даст аз он бдошт ва дар снбӣ бинишаст холӣ . Гуфт , « акнӯн худои таъолӣ аз ман хушнӯд шуд . » ваҳй омад ки хушнӯд нашудаам аз вай . Пас берун омад ва ба бозорҳо рафтан андар гирифт ва бо халқ мхолтт кард ва бо эшон менишаст ва бар мехост ва таом мехӯрд . Ваҳй омад ки акнӯн хушнӯдӣ ман ёфтӣ . Пас бидон ки бошад ки касе худ азлат аз такаббур кунад ки тарсад ки дар маҷомеъи вайро ҳурмат надоранд ё тарсад ки нуқсони вай дар илм ё дар амали бенанд , он зовияро пардаи нуқсон хеш созад ва ҳамеша дар орзӯӣ он бошад ки мардумон ба зиёрати ваии раванд ва ба вай табаррук кунанду дасти вай бӯса диҳанд ва ин чунин азлати айн нифоқ бошад . Ва нишони он ки азлат ба ҳақ буд ба ду чиз буд : яке он ки дар зовияи ҳеҷ бекор набошад , бал ба зикру тафаккур машғӯл бошад ё ба илму ибодат машғӯл бошад . Дигари он ки зиёрати мардумонро кора бошад ки ба наздики ваии раванд , магар касе ки аз ваии фоидаи динӣ буд .

آن که در مخالطت کردن و قیام به حقوق مردمان نوعی از تواضع بود. در عزلت نوعی از تکبر باشد و بود که باعث از عزلت خواجگی و تکبر بود و آن که خواهد به زیارت مردمان نرود و مردمان نیز به زیارت وی نیایند. روایت کرده‌اند که در بنی‌اسرائیل حکیمی بود بزرگ و سی‌صد‌و‌شصت تصنیف کرده بود در حکمت تا پنداشت که نزد خدای تعالی ورا محلی پیدا آمد. وحی آمد پیمبر آن روزگار را که وی را بگوید که روی زمین بر بقبقه و بانک و نام خویش کردی و من این بقبقه تو را قبول نکنم، پس بترسید و دست از آن بداشت و در سنبی بنشست خالی. گفت، «اکنون خدای تعالی از من خشنود شد.» وحی آمد که خشنود نشده‌ام از وی. پس بیرون آمد و به بازارها رفتن اندر گرفت و با خلق مخالطت کرد و با ایشان می‌نشست و بر‌می‌خاست و طعام می‌خورد. وحی آمد که اکنون خشنودی من یافتی. پس بدان که باشد که کسی خود عزلت از تکبر کند که ترسد که در مجامع وی را حرمت ندارند یا ترسد که نقصان وی در علم یا در عمل بینند، آن زاویه را پرده نقصان خویش سازد و همیشه در آرزوی آن باشد که مردمان به زیارت وی روند و به وی تبرک کنند و دست وی بوسه دهند و این چنین عزلت عین نفاق باشد. و نشان آن که عزلت به حق بود به دو چیز بود: یکی آن که در زاویه هیچ بیکار نباشد، بل به ذکر و تفکر مشغول باشد یا به علم و عبادت مشغول باشد. دیگر آن که زیارت مردمان را کاره باشد که به نزدیک وی روند، مگر کسی که از وی فایده دینی بود.

Абулҳасани ҳотамӣ аз хоҷагони Тӯс ба саломи шайхи Абулқосим гургоне шуду вай аз авлиёии бузург буд . Узр хостан гирифт ки тақсир мекунам ки камтар май расм . Гуфт , « эй хоҷа узр махоҳ ки ҳама аз омадан миннат доранд ва мо аз но омадан миннат дорем ки моро худ аз омадани меҳтари пурвой кас нест , яъне малики аламут . »

ابوالحسن حاتمی از خواجگان طوس به سلام شیخ ابوالقاسم گرگانی شد و وی از اولیای بزرگ بود. عذر خواستن گرفت که تقصیر می‌کنم که کمتر می‌رسم. گفت، «ای خواجه عذر مخواه که همه از آمدن منت دارند و ما از نا‌آمدن منت داریم که ما را خود از آمدن مهتر پروای کس نیست، یعنی ملک‌الموت.»

Амӣрӣ ба наздики ҳотам асм шуд . Гуфт , « чаҳ ҳоҷати дорӣ ? » гуфт , « он ки ту маро набинӣ ва ман туро » ва бидон ки дар зовияи нишастан барои он ки то мардумон таъзим кунанд , ҷаҳлии бузург буд ки ақали дараҷот онаст ки бидонад ки аз кори ваии ҳеҷ чиз ба даст халқ нест . Ва бидон ки агар бар сар кӯҳӣ шавад , айб ҷӯй гуяд ки нифоқ мекунад ва агар ба харобот шавад он ки дӯсту мурӣд вай бошад гуяд роҳ маломат меравад то худро аз чашм мардумон бияфканад . Ва дар ҳарчӣ бошад , мардумон дар ҳақи ваии ду гуруҳ бошанд . Бояд ки дил дар дайни худ бандад на дар мардумон .

امیری به نزدیک حاتم اصم شد. گفت، «چه حاجت داری؟» گفت، «آن که تو مرا نبینی و من تو را» و بدان که در زاویه نشستن برای آن که تا مردمان تعظیم کنند، جهلی بزرگ بود که اقل درجات آن است که بداند که از کار وی هیچ چیز به دست خلق نیست. و بدان که اگر بر سر کوهی شود، عیب جوی گوید که نفاق می‌کند و اگر به خرابات شود آن که دوست و مرید وی باشد گوید راه ملامت می‌رود تا خود را از چشم مردمان بیفکند. و در هرچه باشد، مردمان در حق وی دو گروه باشند. باید که دل در دین خود بندد نه در مردمان.

Саҳли тстрии мурӣдиро дид корӣ фармуд . Гуфт , « натавонам аз бими мардумон » . Саҳл рӯй ба асҳоб кард ва гуфт , « кас ба ҳақиқати ин кор нарасад то аз ду сифати яке ҳосил накунад . ё халқ аз чашм вай биафтад ки ҷузи холиқро набинад , ё нафаси вай аз чашм вай биафтад ки бок надорад ба ҳар сифат ки халқи вайро бибинанд . » ҳасани басариро гуфтанд ки қавмӣ ба маҷлис меоянду суханҳо ёд мегиранд то бидон эътироз кунанду айб он мекунанд . Гуфт , « ман нафаси худро дидаам ки тамаъи фирдавси аълоу муҷовирати ҳақ таъолӣ мекунаду ҳаргизи тамаъи саломат аз мардон накунад ки офаридагор аз забони эшон саломат май наёбад . »

سهل تستری مریدی را دید کاری فرمود. گفت، «نتوانم از بیم مردمان». سهل روی به اصحاب کرد و گفت، «کس به حقیقت این کار نرسد تا از دو صفت یکی حاصل نکند. یا خلق از چشم وی بیفتد که جز خالق را نبیند، یا نفس وی از چشم وی بیفتد که باک ندارد به هر صفت که خلق وی را ببینند.» حسن بصری را گفتند که قومی به مجلس می‌آیند و سخن‌ها یاد می‌گیرند تا بدان اعتراض کنند و عیب آن می‌کنند. گفت، «من نفس خود را دیده‌ام که طمع فردوس اعلی و مجاورت حق تعالی می‌کند و هرگز طمع سلامت از مردان نکند که آفریدگار از زبان ایشان سلامت می‌نیابد.»

Пас аз ин ҷумлаи офоту фавойиди азлат падед омад ҳаркасӣ бояд ҳисоб хеш баргирад ва худро бар ин арза кунад то бидонад ки вайро кадоми аввалӣ тараст .

پس از این جمله آفات و فواید عزلت پدید آمد هرکسی باید حساب خویش برگیرد و خود را بر این عرضه کند تا بداند که وی را کدام اولی‌تر است.