Бидон ки сафари панҷ қисмаст :

بدان که سفر پنج قسم است:

Сафари аввал

سفر اول

Дар талаб илмаст ва ин сафари фариза буд , чун тааллуми илму фариза буду суннат буд , чун тааллуми суннат буд . Ва сафар барои талаби илм бар се ваҷҳ буд :

در طلب علم است و این سفر فریضه بود، چون تعلم علم و فریضه بود و سنت بود، چون تعلم سنت بود. و سفر برای طلب علم بر سه وجه بود:

Ваҷҳи аввали он ки илми шарҳи биомузад . Ва дар хабараст ки ҳарки аз хонаи хеш берун ояд ба талаби илм , вай дар роҳи худоӣ таъолӣаст то бозояд . Ва дар хабараст ки Фариштагонпурҳои хеш густарда доранд барои толиби илм . Ва кас бӯдааст аз салаф ки барои як ҳадиси сафар дароз кардаасту Сафён саврӣ мегуяд , « агар касе аз шом то Яман сафар кунад то як калима башнавад ки вайро дар роҳи дайн аз он фоида Эй бошад , сафари вай зойеъ набошад , лекин бояд ки сафар барои илмӣ кунад ки зоди охират буд ва ҳар амалӣ ки вайро аз дунё ва охират нахонд ва аз ҳирс ба қанот нахонд ва аз риё ба ихлос нахонд ва аз парастидани халқ ба парастидан ҳақ нахонд , он илми сабаби нуқсон буд .

وجه اول آن که علم شرح بیاموزد. و در خبر است که هرکه از خانه خویش بیرون آید به طلب علم، وی در راه خدای تعالی است تا بازآید. و در خبر است که فرشتگان پرهای خویش گسترده دارند برای طالب علم. و کس بوده است از سلف که برای یک حدیث سفر دراز کرده است و سفیان ثوری می گوید، «اگر کسی از شام تا یمن سفر کند تا یک کلمه بشنود که وی را در راه دین از آن فایده ای باشد، سفر وی ضایع نباشد، لیکن باید که سفر برای علمی کند که زاد آخرت بود و هر عملی که وی را از دنیا و آخرت نخواند و از حرص به قنات نخواند و از ریا به اخلاص نخواند و از پرستیدن خلق به پرستیدن حق نخواند، آن علم سبب نقصان بود.

Ваҷҳи дувуми он ки сафар кунад то хештанроу ахлоқи хештанро бишносад то ба алоҷи сифотӣ ки дар ваии мазмум буд машғӯл шавад . Ва ин низ муҳимаст ки мардум то дар хонаи хеш буд ва корҳо ба мурод вай меравад , ба хештани гумони некӯи бараду пиндорад ки некӯ ахлоқаст ва дар сафари пардаи он ахлоқ ботин бархезаду аҳволӣ пеш ояд ки заъфу бдхўиӣу оҷизӣ хеш бишносад ва чун иллат бозёбад ба алоҷ машғӯл тавонад шуду ҳарки сафар накарда бошад дар корҳо мардона набошад .

وجه دوم آن که سفر کند تا خویشتن را و اخلاق خویشتن را بشناسد تا به علاج صفاتی که در وی مذموم بود مشغول شود. و این نیز مهم است که مردم تا در خانه خویش بود و کارها به مراد وی می رود، به خویشتن گمان نیکو برد و پندارد که نیکو اخلاق است و در سفر پرده آن اخلاق باطن برخیزد و احوالی پیش آید که ضعف و بدخویی و عاجزی خویش بشناسد و چون علت بازیابد به علاج مشغول تواند شد و هرکه سفر نکرده باشد در کارها مردانه نباشد.

Башар ҳоФӣ гуфт , « эй қроён ! сафар кунед то пок шавед ки агар бар як ҷой бимонад бгндд » .

بشر حافی گفت، «ای قرایان! سفر کنید تا پاک شوید که اگر بر یک جای بماند بگندد».

Ваҷҳи сими он ки сафар кунад то аҷоиби сунъи худои таъолӣ дар бару баҳру кӯҳу биёбон ва ақолим бинаду анвоъи офарӣдаҳои мухталиф аз ҳайвону набототу ғайри он дар навоҳӣ олам бишносад ва бинад ки ҳамаи офаридагори худро тасбеҳ мекунанд ва ба ягонагии гувоҳӣ май дҳндўи он касро ки ин чашм кушода шуд ки сухани ҷамодот ки ҳуруфаст ва на сӯрат битавонад шунид . Ва хати илоҳӣ ки бар чеҳраи ҳамаи мавҷӯдот набиштааст ки на ҳуруфаст ва на рқўм бархонад . Ва асрори мамлакат аз ӯ битавонад шинохт , худ вайро бидон ҳоҷат набошад ки гирди замин тавоф кунад , балки дар малакӯт осмон нигарад ки ҳар шбонрўзи гирди вай тавоф мекунанду асрори аҷоиби хеш бо вай мегӯйанд ва мунодӣ мекунанд ки вкоини ман ояи фии алсмўоти волорзи имрўни алайҳо ва ҳам анҳо мързўн , балки агар касе дар аҷоиби офаринишу аъзоу сифоти хеш назора кунад , ҳамаи умри худро назора гоҳ бинад , балки аҷоиби худ он вақт бинад ки аз чашми зоҳири даргузараду чашми дил боз кунад .

وجه سیم آن که سفر کند تا عجایب صنع خدای تعالی در بر و بحر و کوه و بیابان و اقالیم بیند و انواع آفریده های مختلف از حیوان و نباتات و غیر آن در نواحی عالم بشناسد و بیند که همه آفریدگار خود را تسبیح می کنند و به یگانگی گواهی می دهندو آن کس را که این چشم گشاده شد که سخن جمادات که حروف است و نه صورت بتواند شنید. و خط الهی که بر چهره همه موجودات نبشته است که نه حروف است و نه رقوم برخواند. و اسرار مملکت از او بتواند شناخت، خود وی را بدان حاجت نباشد که گرد زمین طواف کند، بلکه در ملکوت آسمان نگرد که هر شبانروز گرد وی طواف می کنند و اسرار عجایب خویش با وی می گویند و منادی می کنند که وکاین من آیه فی السموات والارض یمرون علیها و هم عنها معرضون، بلکه اگر کسی در عجایب آفرینش و اعضا و صفات خویش نظاره کند، همه عمر خود را نظاره گاه بیند، بلکه عجایب خود آن وقت بیند که از چشم ظاهر درگذرد و چشم دل باز کند.

Яке аз бузургон мегуяд ки мардумон мегӯйанд ки чашм боз кунед то аҷоиб бибинед ва ман мегӯям ки чашм фароз кунед то аҷоиб бибинед . Ва ҳар ду ҳақаст ки манзили аввал онаст ки чашми зоҳир боз кунаду аҷоиб зоҳир бинад , онгоҳ ба дигар манзил расад . Ва аҷоиби зоҳирро ниҳоятаст ки таъаллуқи он ба аҷсом оламаст ва он мутаноҳӣасту аҷоиби ботинро ниҳоят нест ки таъаллуқи он ба арвоҳ ва ҳақоиқасту ҳақоиқро ниҳоят нест . Ва бо ҳар сӯратии рӯҳӣ ва ҳақиқатӣаст сӯрати насиби чашм зоҳирасту ҳақиқати насиби чашм ботинасту сӯрати сахт мухтасараст . Ва мисоли ваии чунон буд ки касе забонӣ бинад , пиндорад ки порае гӯштаст ва дилӣ бинад , пиндорад ки порае хӯн сиёҳаст . Нигоҳ кун то қадари ин насиби чашм зоҳираст , дар ҷанби ончии ҳақиқати забон ва дил аст чист ?у ҳамаи аҷзоу зарроти олам ҳамчунинаст . Ҳарки беш аз чашм зоҳир надораду дараҷаи вай ба дараҷаи сутурӣ наздикаст . Аммо дар баъзе хабарҳо ҳаст ки чашми зоҳири калиди чашм ботинаст , бад-ӣни сифат барои назар дар аҷоиби офариниш аз фоидае холӣ нест .

یکی از بزرگان می گوید که مردمان می گویند که چشم باز کنید تا عجایب ببینید و من می گویم که چشم فراز کنید تا عجایب ببینید. و هر دو حق است که منزل اول آن است که چشم ظاهر باز کند و عجایب ظاهر بیند، آنگاه به دیگر منزل رسد. و عجایب ظاهر را نهایت است که تعلق آن به اجسام عالم است و آن متناهی است و عجایب باطن را نهایت نیست که تعلق آن به ارواح و حقایق است و حقایق را نهایت نیست. و با هر صورتی روحی و حقیقتی است صورت نصیب چشم ظاهر است و حقیقت نصیب چشم باطن است و صورت سخت مختصر است. و مثال وی چنان بود که کسی زبانی بیند، پندارد که پاره ای گوشت است و دلی بیند، پندارد که پاره ای خون سیاه است. نگاه کن تا قدر این نصیب چشم ظاهر است، در جنب آنچه حقیقت زبان و دل است چیست؟ و همه اجزا و ذرات عالم همچنین است. هرکه بیش از چشم ظاهر ندارد و درجه وی به درجه ستوری نزدیک است. اما در بعضی خبرها هست که چشم ظاهر کلید چشم باطن است، بدین صفت برای نظر در عجایب آفرینش از فایده ای خالی نیست.

Сафари дувум

سفر دوم

Барои ибодатаст , чун ҳаҷу ғзўу зиёрати гӯри анбиёу авлиёу саҳоба ва тобеъин , балки зиёрати уламоу бузургони дайн ки назар дар рӯй эшон ибодат буду биркаи дуои эшон бузург буд . Ва яке аз биркаи мшоҳдти эшон он буд ки рағбати иқтидо кардан ба эшон падед ояд , пас дидори эшон ҳам ибодат буд ва ҳам тухми ибодатҳои бисёр буд . Ва чун фавойиди анфос ва суханҳои эшон бо он ёр шаваду фавойид музоъаф шавад . Ва ба зиёрати гӯри бузургон рафтан ба қасди раво буд ва ин ки расӯл гуфтааст , « лои тшдўи алрҳоли алои илои сулсаи масоҷид яъне масҷиди Маккау Мадинау байти алмуқаддас » далел онаст ки ба биқоъу масоҷид табаррук макунед ки ҳама баробараст , магари ин се буқъа . Аммо на чунон бошад ки зиёрати уламо ки зинда бошанд дар ин наёяд , онҳо ки мурда бошанд ҳам дар ин наёяд . Пас ба зиёрати гӯри авлиёу уламо рафтан ба қасду сафар кардани бад-ӣни сабаби раво буд .

برای عبادت است، چون حج و غزو و زیارت گور انبیا و اولیا و صحابه و تابعین، بلکه زیارت علما و بزرگان دین که نظر در روی ایشان عبادت بود و برکه دعای ایشان بزرگ بود. و یکی از برکه مشاهدت ایشان آن بود که رغبت اقتدا کردن به ایشان پدید آید، پس دیدار ایشان هم عبادت بود و هم تخم عبادتهای بسیار بود. و چون فواید انفاس و سخنهای ایشان با آن یار شود و فواید مضاعف شود. و به زیارت گور بزرگان رفتن به قصد روا بود و این که رسول گفته است، «لا تشدو الرحال الا الی ثلثه مساجد یعنی مسجد مکه و مدینه و بیت المقدس» دلیل آن است که به بقاع و مساجد تبرک مکنید که همه برابر است، مگر این سه بقعه. اما نه چنان باشد که زیارت علما که زنده باشند در این نیاید، آنها که مرده باشند هم در این نیاید. پس به زیارت گور اولیا و علما رفتن به قصد و سفر کردن بدین سبب روا بود.

Сафари сим

سفر سیم

Гурехтан аз асбобӣ ки мушавваш дайн бошад , чун ҷоҳу молу вилояту шуғли дунё . Ва ин сафари фариза буд дар ҳақ касе ки рафтани роҳи дайн бар вай муяссар набошад бо машғалаи дунё . Ва ҳарчанд ки одамии ҳаргизи фориғи натавонад буд аз заруроту ҳоҷоти хеш , валикин сбкбор тавонад буд ,у қднҷои алмнхФФўн , сбкборон рустаанд , агарчӣ бебор наанд . Ва ҳаркиро ҷое ҳишмату маърифат падед ояд , ғолиби он буд ки вайро аз худои таъолӣ машғӯл кунад . Сафён саврӣ мегуяд ки рӯзгор ба даст , хомлу маҷҳӯлро бимаст то ба маърӯф чаҳ расад . Рӯзгор онаст ки ҳркҷои туро бишнохтанд бигурезӣ ва ҷое рӯй ки каси туро надонад . Ва ҳам вайро дидаанд анбон дар пушт мерафт . Гуфтанд , « куҷо май рӯй ? » гуфт , « ба фалони даҳ таоми арзон тар медиҳанд . » гуфтанд , « чунин раво май дорӣ ? » гуфт , « ҳркҷо ки маишати фарохтар буд онҷои равед ки онҷои дайн ба саломаттар буду дили фориғтар буд . »у иброҳӣми хавос ба ҳеҷ шаҳри чиҳил рӯз бемақом накардӣ .

گریختن از اسبابی که مشوش دین باشد، چون جاه و مال و ولایت و شغل دنیا. و این سفر فریضه بود در حق کسی که رفتن راه دین بر وی میسر نباشد با مشغله دنیا. و هرچند که آدمی هرگز فارغ نتواند بود از ضرورات و حاجات خویش، ولیکن سبکبار تواند بود، و قدنجا المنخففون، سبکباران رسته اند، اگرچه بی بار نه اند. و هرکه را جایی حشمت و معرفت پدید آید، غالب آن بود که وی را از خدای تعالی مشغول کند. سفیان ثوری می گوید که روزگار به دست، خامل و مجهول را بیم است تا به معروف چه رسد. روزگار آن است که هرکجا تو را بشناختند بگریزی و جایی روی که کس تو را نداند. و هم وی را دیده اند انبان در پشت می رفت. گفتند، «کجا می روی؟» گفت، «به فلان ده طعام ارزان تر می دهند.» گفتند، «چنین روا می داری؟» گفت، «هرکجا که معیشت فراخ تر بود آنجا روید که آنجا دین به سلامت تر بود و دل فارغ تر بود.» و ابراهیم خواص به هیچ شهر چهل روز بی مقام نکردی.

Сафари чаҳорум

سفر چهارم

Сафари тиҷорат буд дар талаби дунё ва ин сафар мубоҳаст ва агар ният он бошад то худроу аёли худро аз рӯй халқ бениёз дорад , ин сафар тоъат бошад ва агар талаби зиёдати дунёст барои тафохуру таҷаммул , ин сафар дар роҳ шайтонаст . Ва ғолиби он буд ки ин каси ҳамаи умр дар ранҷ сафар бошад ки зиёдати кифоятро ниҳоят падед нест ва ногоҳ дар охири роҳ бар ваии бибаранд ё ҷое ғариби бимирад ва султон баргирад . Ва некӯтарин он буд ки ворис баргирад ва дар ҳавоу шаҳвати хеш харҷ кунад ва аз вай ёд наёрад ва то тавонад васият ба ҷой наёраду воми нгзорд , ваболи охират бо вай бимонад ва ҳеҷ ғабн беш аз ин набошад ки ранҷи ҳама вай кашаду ваболи ҳамаи ваии бараду роҳати ҳама дайгарӣ бинад .

سفر تجارت بود در طلب دنیا و این سفر مباح است و اگر نیت آن باشد تا خود را و عیال خود را از روی خلق بی نیاز دارد، این سفر طاعت باشد و اگر طلب زیادت دنیاست برای تفاخر و تجمل، این سفر در راه شیطان است. و غالب آن بود که این کس همه عمر در رنج سفر باشد که زیادت کفایت را نهایت پدید نیست و ناگاه در آخر راه بر وی ببرند یا جایی غریب بمیرد و سلطان برگیرد. و نیکوترین آن بود که وارث برگیرد و در هوا و شهوت خویش خرج کند و از وی یاد نیارد و تا تواند وصیت به جای نیارد و وام نگزارد، وبال آخرت با وی بماند و هیچ غبن بیش از این نباشد که رنج همه وی کشد و وبال همه وی برد و راحت همه دیگری بیند.

Сафари панҷум

سفر پنجم

Сафари тамошоу тафарруҷ буд ва ин сафари мубоҳ буд чун андакӣ буду гоҳ гоҳ бошад , аммо агар касе гаштан дар шаҳрҳо одат гираду вайро ҳеҷ ғаразӣ набошад магари он ки шаҳрҳои наву мардумони ғарибро мебинад , уламоро дар чунин сафар хилофаст . Гуруҳе гуфтаанд ки ин рнҷонидн худ бошад бефоида ва ин нишоед . Ва дурусти наздики мо онаст ки ин ҳаром набошад ки тамошо ғаразӣаст . Агарчӣ хасисасту мубоҳи ҳаркасӣ дар хури вай буд . Ва чунин мардуми хасис табъ бошад ва ин ғараз низ дар хур вай бошад .

سفر تماشا و تفرج بود و این سفر مباح بود چون اندکی بود و گاه گاه باشد، اما اگر کسی گشتن در شهرها عادت گیرد و وی را هیچ غرضی نباشد مگر آن که شهرهای نو و مردمان غریب را می بیند، علما را در چنین سفر خلاف است. گروهی گفته اند که این رنجانیدن خود باشد بی فایده و این نشاید. و درست نزدیک ما آن است که این حرام نباشد که تماشا غرضی است. اگرچه خسیس است و مباح هرکسی در خور وی بود. و چنین مردم خسیس طبع باشد و این غرض نیز در خور وی باشد.

Аммо гуруҳеанд аз мураққаъи дорон ки одат гирифтаанд аз шаҳрӣ ба шаҳрӣ ва аз хонгоҳӣ ба хонгоҳӣ май раванд бе он ки ба қасд перӣ бошанд ки хизмати вайро мулозим гиранд , валикини мақсӯди эшон тамошо буд ки тоқати мувозибат бар ибодат надоранд ва аз ботини роҳи эшон кушода нашуда бошад дар мақомоти тасаввуф , ва ба ҳукми коҳилӣу битолати тоқат он надоранд ки ба ҳукм касе аз перон нишинанд бар як ҷой . Дар шаҳрҳо мегирданд ва ҳарҷо ки суфрае ободонтар буд онҷо мақом кунанд ва чун ободон набӯд забон ба ходим дароз мекунанд ва ҷое дигар ки суфраи беҳтар нишон диҳанд онҷо май раванд ва бошанд ки зиёрати гӯрӣ баҳона гиранд ки мақсӯди мо инаст ва на он бошад , ин сафар агар ҳаром нест макрӯҳаст ва ин қавм мазмуманд агарчӣ осӣу фосиқ наанд . Ва ҳаргоҳ ки нон суфиён хуранд ва суол кунанд ва худро бар сӯрати суфиёни Фронмоинд , фосиқ ва осӣ бошанд ва ончӣ ситонанд ҳаром бошад ки на ҳар касе ки мураққаъ дар пӯшад ва панҷ намоз кунад сӯфӣ буд , балки сӯфии он буд ки вайро талабӣ бошад ва рӯй дар он кор оварда бошад ё бидон расида буд ва ё дар кӯшиши он буд ки ҷуз ба сӯратӣ дар он тақсир накунад ё касе буд ки ба хизмати ин қавм машғӯл бошад нони суфиён беш аз ин се қавмро ҳалол набӯд .

اما گروهی اند از مرقع داران که عادت گرفته اند از شهری به شهری و از خانگاهی به خانگاهی می روند بی آن که به قصد پیری باشند که خدمت وی را ملازم گیرند، ولیکن مقصود ایشان تماشا بود که طاقت مواظبت بر عبادت ندارند و از باطن راه ایشان گشاده نشده باشد در مقامات تصوف، و به حکم کاهلی و بطالت طاقت آن ندارند که به حکم کسی از پیران نشینند بر یک جای. در شهرها می گردند و هرجا که سفره ای آبادان تر بود آنجا مقام کنند و چون آبادان نبود زبان به خادم دراز می کنند و جایی دیگر که سفره بهتر نشان دهند آنجا می روند و باشند که زیارت گوری بهانه گیرند که مقصود ما این است و نه آن باشد، این سفر اگر حرام نیست مکروه است و این قوم مذموم اند اگرچه عاصی و فاسق نه اند. و هرگاه که نان صوفیان خورند و سوال کنند و خود را بر صورت صوفیان فرانمایند، فاسق و عاصی باشند و آنچه ستانند حرام باشد که نه هر کسی که مرقع در پوشد و پنج نماز کند صوفی بود، بلکه صوفی آن بود که وی را طلبی باشد و روی در آن کار آورده باشد یا بدان رسیده بود و یا در کوشش آن بود که جز به صورتی در آن تقصیر نکند یا کسی بود که به خدمت این قوم مشغول باشد نان صوفیان بیش از این سه قوم را حلال نبود.

Аммо он ки марди одатӣ буду ботини вай аз талабу муҷоҳидае дар он талаб холӣ бошад ва ба хизмат машғӯл набӯд , ваии бдонкаҳи мураққаъи пӯшад сӯфӣ набошад , балки агар чизе бар тарророн вақф карда бошанд вайро мубоҳ бошад ки хештан бар сӯрати сӯфии намӯдан , бе он ки ба сифат эшон бошӣ , маҳзи нифоқу таррорӣ буду бадтарӣни ин қавм он бошад ки суханӣ чанд ба одати суфиёни ёд гирифта бошад ва беҳуда мегуяду пиндорад ки илми аввалин ва охирин бар вай кушода шуд ки он сухан метавонад гуфт . Ва бошад ки шавамӣ он варо ба ҷое кашад ки дар илму уламо ба чашм ҳақорат нигарад ва бошад ки шаръ низ дар чашми вай мухтасар гардад ва гуяд ки ин худ барои зуъафост . Ва касоне ки дар роҳ қавӣ шуданд эшонро ҳеҷ зиён надораду дайни эшон ду қулла шуд ки ба ҳеҷ чиз наҷосат напазирад . Ва чун бад-ӣн дараҷа расад куштани ваии фозилтар аз куштани ҳазор кофар дар рӯму ҳинд ки мардумони худ аз кофари хештанро нигоҳ доранд , аммо ин малъуни мусулмониро ҳам ба забони мусулмонӣ ботил кунад ,у шайтон дар ин рӯзгори ҳеҷ дом фурӯ накард аз ин азимтар ва бисёр кас дар ин доми афтоданд ва ҳалок шуданд .

اما آن که مرد عادتی بود و باطن وی از طلب و مجاهده ای در آن طلب خالی باشد و به خدمت مشغول نبود، وی بدانکه مرقع پوشد صوفی نباشد، بلکه اگر چیزی بر طراران وقف کرده باشند وی را مباح باشد که خویشتن بر صورت صوفی نمودن، بی آن که به صفت ایشان باشی، محض نفاق و طراری بود و بدترین این قوم آن باشد که سخنی چند به عادت صوفیان یاد گرفته باشد و بیهوده می گوید و پندارد که علم اولین و آخرین بر وی گشاده شد که آن سخن می تواند گفت. و باشد که شومی آن ورا به جایی کشد که در علم و علما به چشم حقارت نگرد و باشد که شرع نیز در چشم وی مختصر گردد و گوید که این خود برای ضعفاست. و کسانی که در راه قوی شدند ایشان را هیچ زیان ندارد و دین ایشان دو قله شد که به هیچ چیز نجاست نپذیرد. و چون بدین درجه رسد کشتن وی فاضلتر از کشتن هزار کافر در روم و هند که مردمان خود از کافر خویشتن را نگاه دارند، اما این ملعون مسلمانی را هم به زبان مسلمانی باطل کند، و شیطان در این روزگار هیچ دام فرو نکرد از این عظیمتر و بسیار کس در این دام افتادند و هلاک شدند.