Одоби мусофир дар зоҳир , аз аввал то охир ва он ҳаштаст :

آداب مسافر در ظاهر، از اول تا آخر و آن هشت است:

Адаби аввал

ادب اول

Он ки нахусти мазолим боз диҳад ва вадиатҳо боз диҳаду ҳаркиро нафақа бар ваии воҷиб буд нафақа диҳаду зодии ҳалол ба дасти орад ва он қадар баргирад ки бо ҳамроҳон рФқ тавонад кард ки таом додану сухани хуши гуфтан ва бо макории халқи некӯ кардан дар сафар аз ҷумлаи макорим ахлоқаст .

آن که نخست مظالم باز دهد و ودیعتها باز دهد و هرکه را نفقه بر وی واجب بود نفقه دهد و زادی حلال به دست آرد و آن قدر برگیرد که با همراهان رفق تواند کرد که طعام دادن و سخن خوش گفتن و با مکاری خلق نیکو کردن در سفر از جمله مکارم اخلاق است.

Адаби дувум

ادب دوم

Он ки рафиқии шоиста ба дасти орад ки дар дайни ёр ӯ буд . Ва расӯл ( с ) наҳй кардааст аз сафар танҳо ва гуфтааст , « се тан ҷамоатӣаст » , ва гуфтааст ки бояд ки якеро амир кунанд ки дар сафари андешаҳо мухталиф уфтаду ҳркор ки сурбанд он бо яке нашавад табоҳ буд . Агар сари кори олам бо ду худоӣ будӣ табоҳ будӣ ва касеро амир кунанд ки ба халқи некӯтар буду сафар беш карда буд .

آن که رفیقی شایسته به دست آرد که در دین یار او بود. و رسول (ص) نهی کرده است از سفر تنها و گفته است، «سه تن جماعتی است»، و گفته است که باید که یکی را امیر کنند که در سفر اندیشه ها مختلف افتد و هرکار که سربند آن با یکی نشود تباه بود. اگر سر کار عالم با دو خدای بودی تباه بودی و کسی را امیر کنند که به خلق نیکوتر بود و سفر بیش کرده بود.

Адаби сеюм

ادب سوم

Руфақои ҳзрро видоъ кунаду дуои расӯл ( с )ро бигӯед бо ҳарякӣ , « астўдъи аллоҳи динку амонтку хўотими ъмлк »у расӯл ( с ) чун касе аз назд вай ба сафар шудӣ гуфтӣ , « зўдки аллоҳи алтқўӣу ғФри знбку вҷҳки илои илои алхири ҳайси тавваҷуҳат » , ин дуои суннат муқӣмаст ва бояд ки чун видоъ кунад ҳамаро ба худоӣ таъолӣ сипорад . Як рӯзи умр ато медод . Мардӣ биёмад бо кӯдакӣ . Умр гуфт , « субҳони аллоҳ ! ҳаргиз кас надидам ки ба кас монад чунин ки ин кӯдак ба ту . » гуфт , « аз аҷоиби кори ваии туро хабар кунам бо амири алмўмнин . Ман ба сафарӣ мерафтаму модари ваии обистан буд . Гуфт марои бад-ӣн ҳол мебигзорӣ ? гуфтам , астўдъи аллоҳи мо фии бтно ба худои супурдами ончӣ дар шиками дорӣ » . Чун бозомадам модари ваии мурда буд . Як шаб ҳадис мекардем . Оташӣ дидам аз давр . Гуфтам , ин чист ? гуфтанд , ин аз гӯри он зан туасту ҳршб ҳамчунин май байнам . Гуфтам ки ваии намозгузору рӯзаи дор буд . Ин чигуна бошад ? рафтаму гӯр боз кардам то чист . Чароғӣ дидам ниҳода ва ин кӯдак бозӣ мекард овозӣ шунидам ки маро гуфтанд , ин кӯдакро ба мо супурдӣ , агар модарашро низ ба мо супурдии бозёфтӣ . »

رفقای حضر را وداع کند و دعای رسول (ص) را بگوید با هریکی، «استودع الله دینک و امانتک و خواتیم عملک» و رسول (ص) چون کسی از نزد وی به سفر شدی گفتی، «زودک الله التقوی و غفر ذنبک و وجهک الی الی الخیر حیث توجهت»، این دعا سنت مقیم است و باید که چون وداع کند همه را به خدای تعالی سپارد. یک روز عمر عطا می داد. مردی بیامد با کودکی. عمر گفت، «سبحان الله! هرگز کس ندیدم که به کس ماند چنین که این کودک به تو.» گفت، «از عجایب کار وی تو را خبر کنم با امیر المومنین. من به سفری می رفتم و مادر وی آبستن بود. گفت مرا بدین حال می بگذاری؟ گفتم، استودع الله ما فی بطنا به خدا سپردم آنچه در شکم داری». چون بازآمدم مادر وی مرده بود. یک شب حدیث می کردیم. آتشی دیدم از دور. گفتم، این چیست؟ گفتند، این از گور آن زن توست و هرشب همچنین می بینم. گفتم که وی نمازگزار و روزه دار بود. این چگونه باشد؟ رفتم و گور باز کردم تا چیست. چراغی دیدم نهاده و این کودک بازی می کرد آوازی شنیدم که مرا گفتند، این کودک را به ما سپردی، اگر مادرش را نیز به ما سپردی بازیافتی.»

Адаби чаҳорум

ادب چهارم

Он ки ду намози бгзорд : яке намози истихораи пеш аз сафар ва он намозу дуо маърӯфасту дигар ба вақти берун шудан чаҳор ракаат намоз кунад ки инси рҳмҳм аллоҳ мегуяд ки мардӣ ба наздики расӯл ( с ) омад ва гуфт , « андеша сафар дораму васият набиштаам , ба падари даҳум ё ба писар ё ба бародар ? » расӯл ( с ) гуфт ки « ҳечкас ки ба сафар шуд Халифае ба ҷой хеш нагузошт назд худои таъолии дӯсттар аз чаҳор ракаати намоз ки бгзорд . » дар он вақт ки бор баста бошад , « алҳмдллаҳ ва қул ҳўоллаҳ » бархонад ва онгоҳ бигӯед , « аллоҳами ании атқрби бҳни алики ФохлФнии бҳни аҳлӣу молӣ : Фҳии Халифаи фии аҳлау молау даврати ҳавли дора ҳатто ирҷъи илои аҳла »

آن که دو نماز بگزارد: یکی نماز استخاره پیش از سفر و آن نماز و دعا معروف است و دیگر به وقت بیرون شدن چهار رکعت نماز کند که انس رحمهم الله می گوید که مردی به نزدیک رسول (ص) آمد و گفت، «اندیشه سفر دارم و وصیت نبشته ام، به پدر دهم یا به پسر یا به برادر؟» رسول (ص) گفت که «هیچکس که به سفر شد خلیفه ای به جای خویش نگذاشت نزد خدای تعالی دوست تر از چهار رکعت نماز که بگزارد.» در آن وقت که بار بسته باشد، «الحمدلله و قل هوالله» برخواند و آنگاه بگوید، «اللهم انی اتقرب بهن الیک فاخلفنی بهن اهلی و مالی: فهی خلیفه فی اهله و ماله و دورت حول داره حتی یرجع الی اهله»

Адаби панҷум

ادب پنجم

Он ки чун ба дар сарой расад бигӯед , « бисмии аллоҳу биллоҳи таваккулати алии аллоҳ ,у лои ҳавлу лои қувваи алои биллоҳ , раби аъўзи бки ани азл ӯ азл ӯ азлм ӯ азлм ӯ аҷҳл ӯ иҷҳли алӣ » , чун бар сутур нишинад бигӯед , « субҳони алзии схрлнои ҳозо ва мо кнои ?лаи мқрнину анои илои рбнои лмнқлбўн » . Ва ҷаҳд кунад то ибтидои сафари рӯзи панҷшанбе буд бомдодон ки расӯл ( с ) ибтидои сафари рӯз панҷшанбе кардӣу ибн аббос гуяд , « ҳарки сафарӣ хоҳад кард ё ҳоҷатӣ хоҳад хост аз касе , пагоҳ бояд кард ки расӯл ( с ) дуо кардааст ки аллоҳами боруки ломтии фии бкўрҳои явми хмисҳо . Ва гуфт низ аллоҳами боруки ломтии фии бкўрҳои явми алсбт , пас бомдоди шанбеу панҷшанбе муборакаст » .

آن که چون به در سرای رسد بگوید، «بسم الله و بالله توکلت علی الله، و لا حول و لا قوه الا بالله، رب اعوذ بک ان اضل او اضل او اظلم او اظلم او اجهل او یجهل علی»، چون بر ستور نشیند بگوید، «سبحان الذی سخرلنا هذا و ما کنا له مقرنین و انا الی ربنا لمنقلبون». و جهد کند تا ابتدای سفر روز پنجشنبه بود بامدادان که رسول (ص) ابتدای سفر روز پنجشنبه کردی و ابن عباس گوید، «هرکه سفری خواهد کرد یا حاجتی خواهد خواست از کسی، پگاه باید کرد که رسول (ص) دعا کرده است که اللهم بارک لامتی فی بکورها یوم خمیسها. و گفت نیز اللهم بارک لامتی فی بکورها یوم السبت، پس بامداد شنبه و پنجشنبه مبارک است».

Адаби шашум

ادب ششم

Он ки сутурро бор сабк кунад ва бар пушти сутури ноистд ва дар хоб нашаваду чӯб бар рӯй сутур назанаду бомдоду шабонгоҳи як соъат пиёда баравад то пой сабк кунаду сутур сбкбор шаваду дили макорӣ шод шавад ва баъзе аз салаф киро гирифтандӣ ба шарти он ки фурӯди нёинди ҳеҷ , гоҳи гоҳ фурӯд омадандӣ то он садақа бошад бар сутур ва ҳар сутурро ки бузанд бесабабӣ , ё бори гарони брнҳд , рӯзи қиёмат хасмӣ кунад . Абўолдрдои разии аллоҳи анҳу шутурӣ ба музд мегирифт ва мегуфт , « эй шутур ! аз ман ба худои таъолӣ гила макун ки доне ки бор бар тоқати ту ниҳодам . » ва бояд ки ҳарчӣ бар сутур хоҳад ниҳод бар макорӣ намӯда бошад ва шарт карда то ризои ваии ҳосил омада бошад ва бар он зиёдат накунад ки нишоед . Ибни алмборк бар сутур нишаста буд . Касе номае ба вай дод ки инро ба фалон ҷой бирасон . Гуфт , « бо макорӣ шарт накардаам . » ва дар сухани фуқаҳо на овехт ки ин миқдорро вазнӣ набӯд ва дар маҳали мсомҳт буд , балки ин дрбстн аз камол вараъ донист .

آن که ستور را بار سبک کند و بر پشت ستور نایستد و در خواب نشود و چوب بر روی ستور نزند و بامداد و شبانگاه یک ساعت پیاده برود تا پای سبک کند و ستور سبکبار شود و دل مکاری شاد شود و بعضی از سلف که را گرفتندی به شرط آن که فرود نیایند هیچ، گاه گاه فرود آمدندی تا آن صدقه باشد بر ستور و هر ستور را که بزند بی سببی، یا بار گران برنهد، روز قیامت خصمی کند. ابوالدردا رضی الله عنه شتری به مزد می گرفت و می گفت، «ای شتر! از من به خدای تعالی گله مکن که دانی که بار بر طاقت تو نهادم.» و باید که هرچه بر ستور خواهد نهاد بر مکاری نموده باشد و شرط کرده تا رضای وی حاصل آمده باشد و بر آن زیادت نکند که نشاید. ابن المبارک بر ستور نشسته بود. کسی نامه ای به وی داد که این را به فلان جای برسان. گفت، «با مکاری شرط نکرده ام.» و در سخن فقها نه آویخت که این مقدار را وزنی نبود و در محل مسامحت بود، بلکه این دربستن از کمال ورع دانست.

Адаби ҳафтум

ادب هفتم

Он ки Оиша мегуяд разии аллоҳи анҳо ки расӯл ( с ) ҳргаҳ ки сафар кардӣ шонау оинау мисвоку серумаи дону мдрӣ бо худ барадӣ . Ва мдрии он буд ки мӯӣ сар бидон рост кунанд ва дар ривояти дигари нохуни барӣу шишае низ ҳаст . Ва суфиёни ҳаблу далвро фузуданд ва ин одат набӯдааст салафро ки эшон ҳркҷои расидандӣ таяммум кардандӣ ва дар астнҷо бар санг ақтсор кардандӣ ва аз ҳар обӣ ки наҷосати он ндонстндӣ таҳорат кардандӣ валикин агарчӣ одат набӯдааст , дар ҳақи ин қавм некӯаст . Сафари эшон ҳамчунон бошад ки ба чунин эҳтиётҳо бипардозанд ва эҳтиёт некӯаст , аммо сафари салафи бештар дар ғзўу ҷиҳод ва корҳои азим будӣ ва ба чунин эҳтиётҳо нпрдохтндӣ .

آن که عایشه می گوید رضی الله عنها که رسول (ص) هرگه که سفر کردی شانه و آینه و مسواک و سرمه دان و مدری با خود بردی. و مدری آن بود که موی سر بدان راست کنند و در روایت دیگر ناخن بری و شیشه ای نیز هست. و صوفیان حبل و دلو را فزودند و این عادت نبوده است سلف را که ایشان هرکجا رسیدندی تیمم کردندی و در استنجا بر سنگ اقتصار کردندی و از هر آبی که نجاست آن ندانستندی طهارت کردندی ولیکن اگرچه عادت نبوده است، در حق این قوم نیکوست. سفر ایشان همچنان باشد که به چنین احتیاطها بپردازند و احتیاط نیکوست، اما سفر سلف بیشتر در غزو و جهاد و کارهای عظیم بودی و به چنین احتیاطها نپرداختندی.

Адаби ҳаштум

ادب هشتم

Чун расӯл ( с ) аз сафар бозомадӣ , чун чашми вай бар Мадина афтодӣ гуфтӣ , « аллоҳами аҷъли лнобҳои қророу рзқои ҳусно »у онгоҳ аз пеши каси бФрстодӣ ва наҳй кард аз он ки ногоҳ кас дар хона дар шавад . Ва дутан хилоф карданд ҳарякии кори мункирии диданд ки брнҷиднд . Ва чун боз омадӣ аввал дар масҷид шудӣ ва ду ракаат намоз кардӣ ва чун дар хона шудӣ гуфтӣ , « тўботўи болрбнои аўбои болоиғо дар ълинои ҳўбо »у суннатӣу муаккад роҳ оварад бурдани аҳли хонаро то дар хабар меояд ки агар чизе надорад сангӣ дар бен тубраи афканд . Ва ин мислӣасту таъкиди ин суннатаст . Инаст одоби сафари зоҳир .

چون رسول (ص) از سفر بازآمدی، چون چشم وی بر مدینه افتادی گفتی، «اللهم اجعل لنابها قرارا و رزقا حسنا» و آنگاه از پیش کس بفرستادی و نهی کرد از آن که ناگاه کس در خانه در شود. و دوتن خلاف کردند هریکی کار منکری دیدند که برنجیدند. و چون باز آمدی اول در مسجد شدی و دو رکعت نماز کردی و چون در خانه شدی گفتی، «توباتو بالربنا اوبا بالایغا در علینا حوبا» و سنتی و موکد راه آورد بردن اهل خانه را تا در خبر می آید که اگر چیزی ندارد سنگی در بن توبره افکند. و این مثلی است و تاکید این سنت است. این است آداب سفر ظاهر.

Аммо одоби хавос дар сафари ботин онаст ки сафар накунад то онгоҳ ки донад ки зиёдати дайн вайаст дар сафар ва чун дар роҳ дар дили худ нақсоне бинад бозгардад ва ният кунад дар ҳар шаҳрӣ ки шавад турбатҳои бузургонро зиёрат кунаду шуюухро талаб кунад ва аз ҳар яке фоида Эй гирад , на аз баҳри он ки то ба ҳадис баргӯед яъне ки ман машойихро дидаам , валикин то бидон кор кунад . Ва ба ҳеҷ шаҳр беш аз даҳ рӯз мақом накунад , магар ба ишорати шайхӣ ки мақсӯд бошад . Ва агар ба зиёрат бародарон равад се рӯз боистад ки ҳади меҳмонӣ инаст , магар ки вай ранҷур хоҳад шуд агар мақом накунад . Ва чун ба наздик перӣ шавад , як шабонаи рӯз беш мақом накунад чун мақсӯд беш аз зиёрат набошад ва чун ба салом шавад , дар сарой бикӯбад ва сабр кунад то вай берун ояд ва ба ҳеҷ кор ибтидо накунад то аввали зиёрат вай накунад ва дар пеши вай сухан нагӯяд то напурсад ва чун пурсед он қадар гуяд ки ҷавоб буд ва агар суолӣ хоҳад кард нахуст дастурӣ хоҳад . Ва дар он шаҳри ибтидо ба ъушрат машғӯл нашавад ки ихлос зиёдат баравад ва дар роҳ ба зикру тасбеҳ машғӯл бошад ва ба қуръони хондан дар сар , чунон ки касе нашунӯд ва чун касе бо вай ҳадис кунад ҷавоби ваии муҳим тар донад аз тасбеҳ ва агар дар ҳзр ба чизе машғӯласт ва он муяссараст сафар накунад ки он куфрон неъматаст .

اما آداب خواص در سفر باطن آن است که سفر نکند تا آنگاه که داند که زیادت دین وی است در سفر و چون در راه در دل خود نقصانی بیند بازگردد و نیت کند در هر شهری که شود تربتهای بزرگان را زیارت کند و شیوخ را طلب کند و از هر یکی فایده ای گیرد، نه از بهر آن که تا به حدیث برگوید یعنی که من مشایخ را دیده ام، ولیکن تا بدان کار کند. و به هیچ شهر بیش از ده روز مقام نکند، مگر به اشارت شیخی که مقصود باشد. و اگر به زیارت برادران رود سه روز بایستد که حد مهمانی این است، مگر که وی رنجور خواهد شد اگر مقام نکند. و چون به نزدیک پیری شود، یک شبانه روز بیش مقام نکند چون مقصود بیش از زیارت نباشد و چون به سلام شود، در سرای بکوبد و صبر کند تا وی بیرون آید و به هیچ کار ابتدا نکند تا اول زیارت وی نکند و در پیش وی سخن نگوید تا نپرسد و چون پرسید آن قدر گوید که جواب بود و اگر سوالی خواهد کرد نخست دستوری خواهد. و در آن شهر ابتدا به عشرت مشغول نشود که اخلاص زیادت برود و در راه به ذکر و تسبیح مشغول باشد و به قرآن خواندن در سر، چنان که کسی نشنود و چون کسی با وی حدیث کند جواب وی مهم تر داند از تسبیح و اگر در حضر به چیزی مشغول است و آن میسر است سفر نکند که آن کفران نعمت است.