Бидон ки ъломоти хуии некӯ онаст ки ҳақи таъолӣ дар қуръон ҳаме гуяд андари сифати муъминон , « қади аФлҳи алмўмнўни аллазӣнаи ҳам фии слотҳми хошъўну аллазӣнаи ҳам айни аллғўи мързўн » то онҷо ки мегуяд , « аўлӣки ҳам алўорсўн » , ва дар онҷо ки мегуяд , « алтоӣбўни алъобдўни алҳомдўн » ва то онҷо ки мегуяд , «у башари алмўмнин » ва ин ки гуфт , «у ибоди арраҳмони аллазӣнаи имшўни алии аларзи ҳўноу азои хотбҳми алҷоҳлўни қолўои сломо » .

بدان که علامات خوی نیکو آن است که حق تعالی در قرآن همی گوید اندر صفت مومنان، « قد افلح المومنون الذین هم فی صلاتهم خاشعون و الذین هم عین اللغو معرضون » تا آنجا که می گوید، « اولئک هم الوارثون »، و در آنجا که می گوید، «التائبون العابدون الحامدون» و تا آنجا که می گوید، « و بشر المومنین» و این که گفت، « و عباد الرحمن الذین یمشون علی الارض هونا و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما ».

Ва ҳар чаҳ андари аломат мунофиқон гуфтааст , ҳамаи аломати хуй бадаст , чунон ки расӯл ( с ) гуфт , ҳиммати ман намозу рӯза ва ибодатасту ҳиммати мунофиқи таому шароб чун сутур » . Ҳотам асм гуяд ки муъмин ба фикрату ибрати машғӯл буду мунофиқ ба ҳирсу амл . Ва муъмин аз ҳар касе эмин буд магар аз ҳақи таъолӣу мунофиқ аз ҳамаи каси тарсон буд магар аз ҳақи таъолӣу муъмин аз ҳамаи каси навмеди магар аз ҳақи таъолӣу мунофиқ ба ҳамаи кас умед дорад магар ба ҳақи таъолӣу муъмини моли фидоӣ дайн кунаду мунофиқи дайни фидои мол . Муъмин тоъат дорад ва гиряду мунофиқ маъсият кунад ва хандад . Муъмини танҳоӣу хилват дӯст дораду мунофиқи заҳмату мхолтт дӯст дорад . Муъмини ҳамеи корд ва май тарсад ки надуруду мунофиқ наме корду тамаъ он дорад ки бадрӯд .

و هر چه اندر علامت منافقان گفته است، همه علامت خوی بد است، چنان که رسول (ص) گفت، همت من نماز و روزه و عبادت است و همت منافق طعام و شراب چون ستور». حاتم اصم گوید که مومن به فکرت و عبرت مشغول بود و منافق به حرص و امل. و مومن از هر کسی ایمن بود مگر از حق تعالی و منافق از همه کس ترسان بود مگر از حق تعالی و مومن از همه کس نومید مگر از حق تعالی و منافق به همه کس امید دارد مگر به حق تعالی و مومن مال فدای دین کند و منافق دین فدای مال. مومن طاعت دارد و گرید و منافق معصیت کند و خندد. مومن تنهایی و خلوت دوست دارد و منافق زحمت و مخالطت دوست دارد. مومن همی کارد و می ترسد که ندرود و منافق نمی کارد و طمع آن دارد که بدرود.

Ва гуфтаанд , « никўхўи он буд ки шармгин буд ва кам гӯй ва кам ранҷу рости гӯйу салоҳи ҷӯй ва бисёр тоъату андаки зулату андаки фузул ,у никўхўоаҳ буд ҳамгинонро . Ва андари ҳақи ҳамагони никўкрдору мушфиқу бовиқор , оҳистау сабуру қонеъу шакуру бурдбору танги дилу рафиқу кӯтоҳи дасту кӯтоҳи тамаъ буд . На дашном диҳад ва на лаънат кунад ва на ғайбат кунад ва на сухан чинӣ кунад . На фӯҳш гуяд ва на штобздаҳ буд . На кин дорад ва на ҳасуд буд . Пешонии кушодау забони хуш , дӯстӣу душманӣу хушнӯдӣу хашми вай барои ҳақи таъолӣ буду бас .

و گفته اند، « نیکوخو آن بود که شرمگین بود و کم گوی و کم رنج و راست گوی و صلاح جوی و بسیار طاعت و اندک زلت و اندک فضول، و نیکوخواه بود همگنان را. و اندر حق همگان نیکوکردار و مشفق و باوقار، آهسته و صبور و قانع و شکور و بردبار و تنگ دل و رفیق و کوتاه دست و کوتاه طمع بود. نه دشنام دهد و نه لعنت کند و نه غیبت کند و نه سخن چینی کند. نه فحش گوید و نه شتابزده بود. نه کین دارد و نه حسود بود. پیشانی گشاده و زبان خوش، دوستی و دشمنی و خشنودی و خشم وی برای حق تعالی بود و بس.

Ва бидон ки бештарини хуии некӯи андари бурдборӣу эҳтимол падед ояд , чунон ки расӯл ( с ) бисёр брнҷониднд ва дандон бишикастанд . Гуфт , « бори худоё ! бар эшон раҳмат кун ки намедонанд » . Иброҳӣми адҳами рҳмҳми аллоҳи андари дашт ҳаме шуд . Лашкарӣ эй ба вай расед . Гуфт , « ту бандае ? » гуфт , « оре » . Гуфт , « ободонӣ куҷост ? » ишорат ба гӯристон кард . Гуфт , « ман ободонӣ ҳаме хоҳам . » гуфт , « онҷост . » лашкарии чӯбӣ бар сар вай зад то хӯн олуд шуду вайро бигирифт ва ба шаҳр оварад . Чун асҳоби иброҳӣми вайро бидиданд гуфтанд , « эй аблаҳ ! иброҳӣм адҳамаст » . Лашкарӣ аз асб фурӯд омаду пои вай бӯса дод ва гуфт , « ман бандаам » . Гуфт , « аз он гуфтам ки бандаи худоӣ таъолӣам » . Ва гуфт , « чун ободонии пурсидами ишорат ба гӯристон кард ки ободонӣ онҷост . » гуфт , « аз он гуфтам ки ин ҳама вайрон хоҳад шуд » . Пас гуфт , « чун сар ман бишикаст ӯро дуо гуфтам » , гуфтанд , « чаро ? » гуфт , « донистам ки маро дар он савоб хоҳад буд ба сабаби вай . Нахостам ки насиби ман аз ваии никўӣӣ буду насиби вай аз ман бадӣ буд » .

و بدان که بیشترین خوی نیکو اندر بردباری و احتمال پدید آید، چنان که رسول (ص) بسیار برنجانیدند و دندان بشکستند. گفت، « بار خدایا! بر ایشان رحمت کن که نمی دانند ». ابراهیم ادهم رحمهم الله اندر دشت همی شد. لشکری ای به وی رسید. گفت، «تو بنده ای؟» گفت، «آری». گفت، «آبادانی کجاست؟» اشارت به گورستان کرد. گفت، «من آبادانی همی خواهم.» گفت، «آنجاست.» لشکری چوبی بر سر وی زد تا خون آلود شد و وی را بگرفت و به شهر آورد. چون اصحاب ابراهیم وی را بدیدند گفتند، «ای ابله! ابراهیم ادهم است». لشکری از اسب فرود آمد و پای وی بوسه داد و گفت، «من بنده ام». گفت، «از آن گفتم که بنده خدای تعالی ام». و گفت، «چون آبادانی پرسیدم اشارت به گورستان کرد که آبادانی آنجاست.» گفت، «از آن گفتم که این همه ویران خواهد شد». پس گفت، «چون سر من بشکست او را دعا گفتم»، گفتند، «چرا؟» گفت، «دانستم که مرا در آن ثواب خواهد بود به سبب وی. نخواستم که نصیب من از وی نیکوئی بود و نصیب وی از من بدی بود».

Бўъсмони ҳириро яке ба даъват хонд то вайро биёзмоед . Чун ба дар хона Эй расед андар нагузошт ва гуфт чизе намондааст . ӯ бирафт . Чун порае роҳ бишуд аз ақаб бирафту вайро бихонад ва боз баранд . Ва чанд бор ҳамчунин ҳаме карду вайро чун ҳаме хонд боз меомад . Ва чун ҳаме ронад боз ҳаме шуд . Гуфт , « нҳмор , некӯи ҷавонмардӣ » . Гуфт , « ин ки аз ман дидӣ халқ сегӣаст . Чун бихонанд бияёд ва чун баронанд баравад . Инро чиқадр буд ? » ва як рӯзи хокистар бар сар вай бирехтанд аз бомай . Ҷомаро пок кард ва шукр кард . Гуфтанд , « чаро шукр кардӣ ? » гуфт , « касе ки мустаҳаққи оташ буд ва бо вай ба хокистар сулҳ кунанд , ҷои шукр буд » .

بوعثمان حیری را یکی به دعوت خواند تا وی را بیازماید. چون به در خانه ای رسید اندر نگذاشت و گفت چیزی نمانده است. او برفت. چون پاره ای راه بشد از عقب برفت و وی را بخواند و باز براند. و چند بار همچنین همی کرد و وی را چون همی خواند باز می آمد. و چون همی راند باز همی شد. گفت، «نهمار، نیکو جوانمردی». گفت، « این که از من دیدی خلق سگی است. چون بخوانند بیاید و چون برانند برود. این را چقدر بود؟ » و یک روز خاکستر بر سر وی بریختند از بامی. جامه را پاک کرد و شکر کرد. گفتند، « چرا شکر کردی؟ » گفت، « کسی که مستحق آتش بود و با وی به خاکستر صلح کنند، جای شکر بود ».

( яке аз бузургон ) ба ранги сиёҳ буд ва дар Найшобӯр ба дар сарои ваии гармобае буд . Чун вай ба гармоба шудӣ , холии бкрдндӣ . Рӯзӣ холӣ карданд . Ваии андар гармоба шуд . Гармобаи бони ғофил буд . Рӯстоӣ эй дар гармоба шуд . Вайро дид . Пиндошт ки вай ҳиндӯӣаст аз ходимони гармоба . Гуфт , « хез об биор » . Биоварад , гуфт , « бархез гул биовар » . Биоварад . Ва ҳамчунин вайро кор ҳаме фармуду вай ҳаме кард . Чун гармоба бон даромаду овоз рӯстоӣ шунид ки вайро кор ҳаме фармоед , битарсед ва бигурехт . Чун берун омад , гуфтанд , « гармоба бон бигурехт аз ин воқеа » . Гуфт , « бигӯ магрез , ки ҷурми онро бӯдааст ки тухм ба наздики канизак сиёҳ биниҳод » .

(یکی از بزرگان) به رنگ سیاه بود و در نیشابور به در سرای وی گرمابه ای بود. چون وی به گرمابه شدی، خالی بکردندی. روزی خالی کردند. وی اندر گرمابه شد. گرمابه بان غافل بود. روستایی ای در گرمابه شد. وی را دید. پنداشت که وی هندوی است از خادمان گرمابه. گفت، « خیز آب بیار ». بیاورد، گفت، « برخیز گل بیاور ». بیاورد. و همچنین وی را کار همی فرمود و وی همی کرد. چون گرمابه بان درآمد و آواز روستایی شنید که وی را کار همی فرماید، بترسید و بگریخت. چون بیرون آمد، گفتند، «گرمابه بان بگریخت از این واقعه». گفت، «بگو مگریز، که جرم آن را بوده است که تخم به نزدیک کنیزک سیاه بنهاد».

Абдуллоҳи дарзии рҳмҳми аллоҳ аз бузургон бӯдааст . Габрии вайро дарзӣ Эй фармудӣ чандбору ҳрбори сими қалб ба вай додӣу ваии бстдӣ . Як бори ғоиб буд . Шогирди сим қалб нагирифт , чун бозомад гуфт , « чаро чунин кардӣ ки чандин бораст ки вай бо ман ҳаме кунад ва бар вай ошкор накардам ва аз вай май ситадам то мусулмонии дигарро фирефта накунад ба сими қалб » .

عبدالله درزی رحمهم الله از بزرگان بوده است. گبری وی را درزی ای فرمودی چندبار و هربار سیم قلب به وی دادی و وی بستدی. یک بار غایب بود. شاگرد سیم قلب نگرفت، چون بازآمد گفت، «چرا چنین کردی که چندین بار است که وی با من همی کند و بر وی آشکار نکردم و از وی می ستدم تا مسلمانی دیگر را فریفته نکند به سیم قلب».

Увайси қарнии раҳматаи аллоҳ ҳаме рафтӣу кӯдакони санги ҳамеи андохтндии андари вай . Гуфт , « бории санг хирад андозед то соқи ман шикаста нашавад ки онгоҳи намоз барпо натавонам кард » .

اویس قرنی رحمته الله همی رفتی و کودکان سنگ همی انداختندی اندر وی. گفت، «باری سنگ خرد اندازید تا ساق من شکسته نشود که آنگاه نماز برپا نتوانم کرد».

Яке аҳнФи Қайсро дашном ҳаме дод ва бо вай ҳаме рафту ваии хомӯш , чун ба наздики қабӣла хеш расед боистод ва гуфт , « агар боқӣ мондааст ин ҷойгоҳ бигӯӣ ки агар қавм ман бишинаванд туро брнҷоннд » .

یکی احنف قیس را دشنام همی داد و با وی همی رفت و وی خاموش، چون به نزدیک قبیله خویش رسید بایستاد و گفت، «اگر باقی مانده است این جایگاه بگوی که اگر قوم من بشنوند تو را برنجانند».

Зании молики динори рогФт , « эй марое » , гуфт номи ман аҳли Басра ки карда буданд , ту бозёфтӣ .

زنی مالک دینار راگفت، «ای مرایی»، گفت نام من اهل بصره که کرده بودند، تو بازیافتی.

Инаст нишони камоли ҳасани халқ ки ин қавмро бӯдааст ва ин сифат касоне бошад ки хештанро ба риёзат аз сифоти башарият пок карда бошанду ҷузи ҳақи таъолиро набенанд ва ҳар чаҳ набинад аз ваии бибинанд ва ҳар касе ки аз хештан на ин бинад ва на чизеи андак ки монанди ин буд , бояд ки ғарра нашавад ва ба хештани гумони некӯи хуии набард .

این است نشان کمال حسن خلق که این قوم را بوده است و این صفت کسانی باشد که خویشتن را به ریاضت از صفات بشریت پاک کرده باشند و جز حق تعالی را نبینند و هر چه نبیند از وی ببینند و هر کسی که از خویشتن نه این بیند و نه چیزی اندک که مانند این بود، باید که غره نشود و به خویشتن گمان نیکو خویی نبرد.