Бидон ки чунон ки дурустии тану дасту по ва чашм бидон буд ки ҳарякии ончии вайро барои он офарӣдаанд барои қодир буд бтмомӣ то чашм некӯ бинаду по нек равад . Ҳамчунин дурустӣ дил бидон буд ки ончии хосият вайаст дар асли фитрату вайро бидон офарӣдаанд , бар ваии осон буд ва онро ки табъ вайаст андари асли дӯстдор буд ва ин андари ду чиз падед ояд : яке андари иродат ва яке андари қӯт .

بدان که چنان که درستی تن و دست و پا و چشم بدان بود که هریکی آنچه وی را برای آن آفریده اند برای قادر بود بتمامی تا چشم نیکو بیند و پا نیک رود. همچنین درستی دل بدان بود که آنچه خاصیت وی است در اصل فطرت و وی را بدان آفریده اند، بر وی آسان بود و آن را که طبع وی است اندر اصل دوستدار بود و این اندر دو چیز پدید آید: یکی اندر ارادت و یکی اندر قوت.

Аммо андари иродати он ки ҳеҷ чизро дӯсттар аз ҳақ таъолӣ надорад ки маърифати ҳақи таъолии ғизоӣ диласт , чунон ки таоми ғизоӣ танаст . Ҳртн ки шаҳвати таом аз вай бишуд ё заъифи гашт беморасту ҳрдл ки муҳаббати ҳақи таъолӣ аз вай бирафт ё камтар шуд бемораст . Ва барои инаст ки ҳақ таъолӣ гуфт , « ани кони обоўкму абноўкми алоиаҳ » гуфт , « агар падарону писарону молу тиҷорату ъширту қаробат ва ҳарчӣ доред дӯсттар ҳаме доред аз худоӣу расӯлу ғзўкрдн дар роҳ ӯ , сабр ҳаме кунед то фармони худои таъолӣ дар расад то бибинед » .

اما اندر ارادت آن که هیچ چیز را دوست تر از حق تعالی ندارد که معرفت حق تعالی غذای دل است، چنان که طعام غذای تن است. هرتن که شهوت طعام از وی بشد یا ضعیف گشت بیمار است و هردل که محبت حق تعالی از وی برفت یا کمتر شد بیمار است. و برای این است که حق تعالی گفت، «ان کان آباوکم و ابناوکم الایه» گفت، «اگر پدران و پسران و مال و تجارت و عشیرت و قرابت و هرچه دارید دوست تر همی دارید از خدای و رسول و غزوکردن در راه او، صبر همی کنید تا فرمان خدای تعالی در رسد تا ببینید».

Ва аммо андари қудрат онаст ки фармони ҳақи таъолӣ бар вай осон гашта бошаду ҳоҷати наёбад ки хештанро бар он дорад , балки худ лиззат вай бошад , чунон ки расӯл ( с ) гуфт , « ҷаълати қурраи Айнии фии алслўаҳ » .

و اما اندر قدرت آن است که فرمان حق تعالی بر وی آسان گشته باشد و حاجت نیابد که خویشتن را بر آن دارد، بلکه خود لذت وی باشد، چنان که رسول (ص) گفت، «جعلت قره عینی فی الصلوه».

Пас касе ки ин ду маънӣ аз хештани наёбад , аломатии дуруст буд дар бемории дил , ба алоҷи машғӯл бояд шуд . Ва бошад ки пиндорад ки бад-ӣн сифатаст ва набошад ки одамӣ ба айби хеш нобӣно бошад . Ва уюби хеш ба чаҳор тариқ битавон донистан :

پس کسی که این دو معنی از خویشتن نیابد، علامتی درست بود در بیماری دل، به علاج مشغول باید شد. و باشد که پندارد که بدین صفت است و نباشد که آدمی به عیب خویش نابینا باشد. و عیوب خویش به چهار طریق بتوان دانستن:

Аввали он ки дар пеши пирипхтаҳу роҳ рафта биншинад то ваии андари вай ҳаме нигараду уюби вай ҳаме гуяд ва ин андари ин рӯзгори ғариб ва азизаст .

اول آن که در پیش پیریپخته و راه رفته بنشیند تا وی اندر وی همی نگرد و عیوب وی همی گوید و این اندر این روزگار غریب و عزیز است.

Дувуми он ки дӯстии мушфиқро бар хештан рақиб кунад , чунон ки ба мдоҳнти айб ӯ бнпўшд ва ба ҳасади зиёдати бнкнд ва ин низ азизаст . Довӯди тоиро гуфтанд , « чаро бо халқ ҳаме нанишинӣ ? » гуфт , « чаҳ кунам суҳбати қавмӣ ки айби ман аз ман пинҳон доранд ? »

دوم آن که دوستی مشفق را بر خویشتن رقیب کند، چنان که به مداهنت عیب او بنپوشد و به حسد زیادت بنکند و این نیز عزیز است. داوود طایی را گفتند، «چرا با خلق همی ننشینی؟» گفت، «چه کنم صحبت قومی که عیب من از من پنهان دارند؟»

Сими он ки душманони хешро сухан башнавад ки чашми душмани ҳама бар айб уфтад , агарчӣ ба душманӣ маболиғат кунад , лекини сухани вай аз рост холӣ набӯд .

سیم آن که دشمنان خویش را سخن بشنود که چشم دشمن همه بر عیب افتد، اگرچه به دشمنی مبالغت کند، لیکن سخن وی از راست خالی نبود.

Чаҳоруми он ки андари мардумон ҳаме нигарад , ҳар айб ки аз он касе ҳаме бинад , худ аз он ҳазар ҳаме кунад ва ба хештани гумони ҳамеи барад ки вай низ ҳамчунонаст . Исо ( ъ )ро гуфтанд , « туро адаб ки омухт ? » гуфт , « ҳеҷ кас , ҳарчӣ аз дайгарӣ зишт дидам аз он ҳазар кардам » .

چهارم آن که اندر مردمان همی نگرد، هر عیب که از آن کسی همی بیند، خود از آن حذر همی کند و به خویشتن گمان همی برد که وی نیز همچنان است. عیسی (ع) را گفتند، «تو را ادب که آموخت؟» گفت، «هیچ کس، هرچه از دیگری زشت دیدم از آن حذر کردم».

Ва бидон ки ҳаркии аблаҳтар буд , ба хештани никўгмонтар буду ҳаркии оқил тар бошад бадгумон тар бошад . Умри разии аллоҳи анҳу аз ҳзиФаҳ пурсед ки расӯл ( с ) сари мунофиқон бо ту бигуфтааст . Бар ман чаҳ дидӣ аз осори нифоқ ? » пас бояд ки ҳаркасии талаби худ айб ҳаме кунад ки чун иллат надонад алоҷ натавонад кард . Ва ҳамаи алоҷҳо бо мухолифат шаҳват ояд , чунон ки ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд , « ва аммо ман хоФи мақоми раба ва наҳй алнФси ани алҳўӣ , ?фони алҷнаҳи ҳаии алмоўӣ »у расӯл ( с ) саҳобаро , чун аз ғзо бозомдндӣ гуфтӣ , « аз ҷиҳоди киин бо ҷиҳоди маин омадем » . Гуфтанд , « он чист ? » гуфт , « ҷиҳоди нафас » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ранҷи худ аз нафаси худ боздору ҳавои вай ба ваии мадаи андари маъсияти ҳақи таъолӣ ки фардо бар ту хасмӣ кунаду бртў лаънат кунад то ҳамаи аҷзои ту якдигарро лаънат ҳаме кунанд » .

و بدان که هرکه ابله تر بود، به خویشتن نیکوگمان تر بود و هرکه عاقل تر باشد بدگمان تر باشد. عمر رضی الله عنه از حذیفه پرسید که رسول (ص) سر منافقان با تو بگفته است. بر من چه دیدی از آثار نفاق؟» پس باید که هرکسی طلب خود عیب همی کند که چون علت نداند علاج نتواند کرد. و همه علاجها با مخالفت شهوت آید، چنان که حق تعالی همی گوید، «و اما من خاف مقام ربه و نهی النفس عن الهوی، فان الجنه هی الماوی» و رسول (ص) صحابه را، چون از غزا بازآمدندی گفتی، «از جهاد کهین با جهاد مهین آمدیم». گفتند، «آن چیست؟» گفت، «جهاد نفس». و رسول (ص) گفت، «رنج خود از نفس خود بازدار و هوای وی به وی مده اندر معصیت حق تعالی که فردا بر تو خصمی کند و برتو لعنت کند تا همه اجزای تو یکدیگر را لعنت همی کنند».

Ҳасани басарии рҳмҳми аллоҳ ҳаме гуяд , « ҳеҷ сутури саркаш ба лагоми сахти аўлитр аз нафас нест » . Сиррӣ сиқтӣ мегуяд , « чиҳил соласт то нафаси ман ҳаме хоҳад ки ҷўзӣ бо ангабини Фрўнҳм ва бихӯрам , ҳануз накардаам » . Иброҳӣми хавос ҳаме гуяд ки андари кӯҳи Лубнон ҳаме шудам , нор бисёр дидам . Орзӯ омад . Яке боз кардам турш буд . Дасти бдоштм ва бирафтам . Мардиро дидам афтодаи занбӯр бар ваии гирди омадау вайро ҳаме гузиданд . Гуфтам , « ассаломи алейк » . Гуфт , « ва алейк ассалом ё иброҳӣм » . Гуфтам , « маро ба чаҳ донистӣ ? » гуфт , ҳаркии худои таъолиро бишносад ҳеҷ чиз бар вай пӯшида намонад » . Гуфтам , « ҳамеи байнам ки ту бо ҳақи таъолии ҳолатии дорӣ . Чаро нахоҳӣ то ин занбӯрон аз ту боздорад ? » гуфт , « ту низ ҳолатии дорӣ . Чаро дрнхўоҳӣ то шаҳвати нор аз ту боздорад ки захми шаҳвати нори андари он ҷаҳон буду захми занбӯри андари ин ҷаҳон » .

حسن بصری رحمهم الله همی گوید، «هیچ ستور سرکش به لگام سخت اولیتر از نفس نیست». سری سقطی می گوید، «چهل سال است تا نفس من همی خواهد که جوزی با انگبین فرونهم و بخورم، هنوز نکرده ام». ابراهیم خواص همی گوید که اندر کوه لبنان همی شدم، نار بسیار دیدم. آرزو آمد. یکی باز کردم ترش بود. دست بداشتم و برفتم. مردی را دیدم افتاده زنبور بر وی گرد آمده و وی را همی گزیدند. گفتم، «السلام علیک». گفت، «و علیک السلام یا ابراهیم». گفتم، «مرا به چه دانستی؟» گفت، هرکه خدای تعالی را بشناسد هیچ چیز بر وی پوشیده نماند». گفتم، «همی بینم که تو با حق تعالی حالتی داری. چرا نخواهی تا این زنبوران از تو بازدارد؟» گفت، «تو نیز حالتی داری. چرا درنخواهی تا شهوت نار از تو بازدارد که زخم شهوت نار اندر آن جهان بود و زخم زنبور اندر این جهان».

Ва бидон ки агарчӣ нор мубоҳаст валикини аҳли маънӣ ҳаром доштанд ки шаҳвати ҳалолу ҳаром якеаст . Агар дар ҳалол бар ваии нбинндӣу вайро бо ҳади зарурати набардӣ , талаб ҳаром кунад , пас ба ин сабаб дар шаҳвати мубоҳот низ бархӯрд бастаанд то аз дасти шаҳвати ҳаром халос ёбанд , чунон ки умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « ҳафт бор аз ҳалоли дасти бдоштм аз бими он ки дар ҳароми уфтам » .

و بدان که اگرچه نار مباح است ولیکن اهل معنی حرام داشتند که شهوت حلال و حرام یکی است. اگر در حلال بر وی نبینندی و وی را با حد ضرورت نبردی، طلب حرام کند، پس به این سبب در شهوت مباحات نیز برخورد بسته اند تا از دست شهوت حرام خلاص یابند، چنان که عمر رضی الله عنه گفت، «هفت بار از حلال دست بداشتم از بیم آن که در حرام افتم».

Дигари он ки нафас чун ба тнъм ху кунад дар мубоҳот , дунёро дӯст гираду дил дар он бандаду дунёи биҳишт вай гардаду марг бар вай душвор шаваду бтру ғифлати андари дили вай падед ояд ва агар зикр ва муноҷот кунад лиззати он наёбад ва чун шаҳавоти мубоҳ аз ваии боздории шикаста ва ранҷур шавад ва аз дунё нФўр гардаду шавқи Наими охирати андари вай падед ояду андари ҳоли ҳузну шикастагии як тасбеҳи чандон дар дил асар кунад ки андари ҳоли шодӣу тнъми сад як он асар накунад .

دیگر آن که نفس چون به تنعم خو کند در مباحات، دنیا را دوست گیرد و دل در آن بندد و دنیا بهشت وی گردد و مرگ بر وی دشوار شود و بطر و غفلت اندر دل وی پدید آید و اگر ذکر و مناجات کند لذت آن نیابد و چون شهوات مباح از وی بازداری شکسته و رنجور شود و از دنیا نفور گردد و شوق نعیم آخرت اندر وی پدید آید و اندر حال حزن و شکستگی یک تسبیح چندان در دل اثر کند که اندر حال شادی و تنعم صد یک آن اثر نکند.

Ва мисли нафас ҳамчун бозаст ки тодиб вай бидон кунанд ки мар ӯро андар хона кунанду чашм ӯ бидӯзанд то аз ҳарчӣ давр бӯдааст ху боз кунад , онгоҳи андаки гӯшт ҳаме диҳанд то бози дор улфат гираду мутӣъ вай гардад ва ҳамчунин нафасро бо ҳақи таъолии инс пайдо наёяд то онгоҳ ки ӯро аз ҳамаи одатҳо Фтом накунӣу роҳи чашму гӯшу забон андар набандӣ . Ва ба азлату гуруснагӣу хомӯшӣ ва бе хобии вайро риёзат накунӣ ва ин андари ибтидо бар ваии душвор буд , чунон ки бар кӯдак ки вайро аз шер боз кунанд , онгоҳи пас аз он чунон шавад ки агар низ шер ба ситам ба вай диҳанд нахурд .

و مثل نفس همچون باز است که تادیب وی بدان کنند که مر او را اندر خانه کنند و چشم او بدوزند تا از هرچه دور بوده است خو باز کند، آنگاه اندک گوشت همی دهند تا باز دار الفت گیرد و مطیع وی گردد و همچنین نفس را با حق تعالی انس پیدا نیاید تا آنگاه که او را از همه عادتها فطام نکنی و راه چشم و گوش و زبان اندر نبندی. و به عزلت و گرسنگی و خاموشی و بی خوابی وی را ریاضت نکنی و این اندر ابتدا بر وی دشوار بود، چنان که بر کودک که وی را از شیر باز کنند، آنگاه پس از آن چنان شود که اگر نیز شیر به ستم به وی دهند نخورد.

Ва бидон ки риёзат ҳар касе бидонаст ки ончӣ бидон шодтараст ба тарк он бигӯеду ончӣ бар ваии ғолиб тараст онро хилоф кунад . Он кас ки шодии вай ба ҷоҳ ва ҳишматаст ба тарк он бигӯед . Ва онро ки шодии вай ба мол ва сирватаст харҷ кунад ва ҳамчунин ҳаркиро сулӯк гоҳеаст ҷузи ҳақи таъолӣ , онро ба қаҳр аз худ ҷудо кунаду мулозим он гардад ки ҷовиди мулозим он хоҳад буд . Ҳарчӣ вайро видоъ хоҳад кард рӯзи марги имрӯз бемарг ба ихтиёр бояд ки ҳамаро видоъ карда шаваду мулозими ваии ҳақ таъолӣаст чунон ки ҳақ , субҳонау таъолӣ , ваҳй кард ба Довӯд ( ъ ) ки « ё Довӯди мулозими ту манам , маро мулозим бош » . Ва расӯл ( с ) гуфт ки Ҷабраил дар дарун ман дамид ки аҳбби ман аҳити Фонки мФорқаҳ , ҳаркиро хоҳӣ аз дунёи дӯсти дор ки аз ту боз хоҳад ситад .

و بدان که ریاضت هر کسی بدان است که آنچه بدان شادتر است به ترک آن بگوید و آنچه بر وی غالب تر است آن را خلاف کند. آن کس که شادی وی به جاه و حشمت است به ترک آن بگوید. و آن را که شادی وی به مال و ثروت است خرج کند و همچنین هرکه را سلوک گاهی است جز حق تعالی، آن را به قهر از خود جدا کند و ملازم آن گردد که جاوید ملازم آن خواهد بود. هرچه وی را وداع خواهد کرد روز مرگ امروز بی مرگ به اختیار باید که همه را وداع کرده شود و ملازم وی حق تعالی است چنان که حق، سبحانه و تعالی، وحی کرد به داوود (ع) که «یا داوود ملازم تو منم، مرا ملازم باش». و رسول (ص) گفت که جبرئیل در درون من دمید که احبب من احیت فانک مفارقه، هرکه را خواهی از دنیا دوست دار که از تو باز خواهد ستد.