Он ки сухани гӯйӣ ки аз он мустағнӣ бошӣ ки агар нагӯйӣ ҳеҷ зарар набӯд бар ту андари дайну дунё ва бидон аз ҳасани исломи берун шуда бошӣ ки расӯл ( с ) мегуяд , « ман ҳасани исломи алмрءи таркаи молои иъинаҳ ҳарчӣ аз он ҳамеи гурезад , дасти бдоштни он аз ҳасан исломаст . Ва мисли ин сухани чунон буд ки ба қавмии нишинӣу ҳикоят сафар кунӣу ҳадиси боғу бустон ва кӯҳ кунӣу аҳволӣ ки гузашта бошад чунон ки зиёдату нуқсон ба ваии роҳи наёбад . Ин ҳамаи фузул буд ва аз он гурез бошад ки агар нагӯйӣ ҳеҷ зарар набӯд .

آن که سخن گویی که از آن مستغنی باشی که اگر نگویی هیچ ضرر نبود بر تو اندر دین و دنیا و بدان از حسن اسلام بیرون شده باشی که رسول (ص) می گوید، «من حسن اسلام المرء ترکه مالا یعینه هرچه از آن همی گریزد، دست بداشتن آن از حسن اسلام است. و مثل این سخن چنان بود که به قومی نشینی و حکایت سفر کنی و حدیث باغ و بستان و کوه کنی و احوالی که گذشته باشد چنان که زیادت و نقصان به وی راه نیابد. این همه فضول بود و از آن گریز باشد که اگر نگویی هیچ ضرر نبود.

Ҳамчунин агар касеро бинӣ ки аз ваии чизеи пурсӣ ки туро бо он корӣ набӯд ва ин он вақт буд ки офатӣ набӯд андари суол , аммо агар пурсӣ ки рӯзаи дории Маслан агар рост гуяд ибодат изҳор карда бошад ва агар дурӯғ гуяд бизиҳкор шаваду сабаб ту бӯда бошӣ ва ин худ ношоист буд . Ва ҳамчунин агар бипурсӣ ки аз куҷои ҳамеи ое ва чаҳ мекунӣ ва чаҳ мекардӣ ? буд ки ошкоро натавонад гуфту андар дурӯғӣ уфтад ва ин худ ботил буду фузули он буд ки андари ваии ҳеҷ ботил набӯд .

همچنین اگر کسی را بینی که از وی چیزی پرسی که تو را با آن کاری نبود و این آن وقت بود که آفتی نبود اندر سوال، اما اگر پرسی که روزه داری مثلا اگر راست گوید عبادت اظهار کرده باشد و اگر دروغ گوید بزهکار شود و سبب تو بوده باشی و این خود ناشایست بود. و همچنین اگر بپرسی که از کجا همی آیی و چه می کنی و چه می کردی؟ بود که آشکارا نتواند گفت و اندر دروغی افتد و این خود باطل بود و فضول آن بود که اندر وی هیچ باطل نبود.

Ва гӯйанд луқмони як соли пеши Довӯд ( ъ ) ҳаме шуду ваии зира ҳаме кард . Луқмони ҳамеи хост ки бипурсаду бидонад ки чист . Аз вай напурсед то тамом кард андари пӯшед ва гуфт , « ин неки ҷома Эйаст ҳарбро » луқмон бишнохт ва гуфт , « хомӯшӣ ҳикматаст валикин касеро андари ин рағбат нест » .

و گویند لقمان یک سال پیش داوود (ع) همی شد و وی زره همی کرد. لقمان همی خواست که بپرسد و بداند که چیست. از وی نپرسید تا تمام کرد اندر پوشید و گفت، «این نیک جامه ای است حرب را» لقمان بشناخت و گفت، «خاموشی حکمت است ولیکن کسی را اندر این رغبت نیست».

Ва сабаби чунин суол он бошад ки хоҳад аҳволи мардумони бидонад ё роҳи сухан кушода шавад бо касе то дӯстӣ изҳор кунад . Ва алоҷи ин онаст ки бидонад ки марги фарои пеш вайаст ва наздикаст ва ҳар тасбеҳӣу зикрӣ ки бикунади ганҷӣ буд ки биниҳода буд , чун зойеъ кунад зиён карда буд . Ва алоҷи амалӣ онаст ки ё азлат гирад ё сангии андари даҳон наад .

و سبب چنین سوال آن باشد که خواهد احوال مردمان بداند یا راه سخن گشاده شود با کسی تا دوستی اظهار کند. و علاج این آن است که بداند که مرگ فرا پیش وی است و نزدیک است و هر تسبیحی و ذکری که بکند گنجی بود که بنهاده بود، چون ضایع کند زیان کرده بود. و علاج عملی آن است که یا عزلت گیرد یا سنگی اندر دهان نهد.

Ва андар хабараст ки рӯзи ҳарби аҳади бурное шаҳид шуд . Вайро ёфтанд сангӣ бар шиками баста аз гуруснагӣ . Модари хок аз вай боз кард ва гуфт , « ҳнинои лаки алҷнаҳ . Хушати боди биҳишт . » расӯл ( с ) гуфт , « чаҳ доне ? бошад ки бахилӣ карда бошад ба чизе ки вайро ба кор намеомад ё суханӣ гуфта бошад андари чизе ки вайро бози он кор набӯда бошаду маънии ин онаст ки ҳисоби вай аз вай талаб кунанду хуши ваҳнӣ он бошад ки андари ваии ранҷ ва ҳисоб набошад .

و اندر خبر است که روز حرب احد برنایی شهید شد. وی را یافتند سنگی بر شکم بسته از گرسنگی. مادر خاک از وی باز کرد و گفت، «هنینا لک الجنه. خوشت باد بهشت.» رسول (ص) گفت، «چه دانی؟ باشد که بخیلی کرده باشد به چیزی که وی را به کار نمی آمد یا سخنی گفته باشد اندر چیزی که وی را باز آن کار نبوده باشد و معنی این آن است که حساب وی از وی طلب کنند و خوش وهنی آن باشد که اندر وی رنج و حساب نباشد.

Ва як рӯзи расӯл ( с ) гуфт , « ин соъати мардӣ аз аҳли биҳишти даройад » . Пас Абдуллоҳи бен салом даромад . Вайро хабар доданду бпрсиднд ки амал ту чист ? гуфт , « амали ман андакаст , валикин ҳарчӣ маро бо он кор набӯд гирд он нигарадаму бад ба мардумон нахоҳам » .

و یک روز رسول (ص) گفت، «این ساعت مردی از اهل بهشت درآید». پس عبدالله بن سلام درآمد. وی را خبر دادند و بپرسیدند که عمل تو چیست؟ گفت، «عمل من اندک است، ولیکن هرچه مرا با آن کار نبود گرد آن نگردم و بد به مردمان نخواهم».

Ва бидон ки ҳарчӣ ба як калима бо касе битавон гуфт , чун дароз бикунӣу бадв калима кунӣ , он ду калимаи фузул буду бртўи вабол буд . Ва яке аз саҳоба ҳаме гуяд ки кас бошад ки бо ман сухан гуяд ки ҷавоби он ба наздики ман хуштар бошад ки оби сард ба наздики ташна ва ҷавоб надаҳум аз бими он ки фузулӣ буд . Мутриби бен Абдуллоҳи рҳмҳми аллоҳ ҳаме гуяд , « бояд ки ҷалоли ҳақи таъолии андари дили шумо зиёдтар аз он буд ки ном вай бурид дар ҳар сухан , чунон ки сутуру ргбаҳро гуед худояти чунин ва чунон кунод » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « хунаки он кас ки сухани зёдтӣ дар боқӣ карду мол зёдтӣ бидод , яъне ки биндоз кӣса ва бар гирифт ва бар сари забони ниҳод » . Ва гуфт , « ҳеҷ надоданд одамиро бтар аз забони дароз » .

و بدان که هرچه به یک کلمه با کسی بتوان گفت، چون دراز بکنی و بدو کلمه کنی، آن دو کلمه فضول بود و برتو وبال بود. و یکی از صحابه همی گوید که کس باشد که با من سخن گوید که جواب آن به نزدیک من خوشتر باشد که آب سرد به نزدیک تشنه و جواب ندهم از بیم آن که فضولی بود. مطرب بن عبدالله رحمهم الله همی گوید، «باید که جلال حق تعالی اندر دل شما زیادتر از آن بود که نام وی برید در هر سخن، چنان که ستور و رگبه را گویید خدایت چنین و چنان کناد». و رسول (ص) گفت، «خنک آن کس که سخن زیادتی در باقی کرد و مال زیادتی بداد، یعنی که بنداز کیسه و بر گرفت و بر سر زبان نهاد». و گفت، «هیچ ندادند آدمی را بتر از زبان دراز».

Ва бидон ки ҳарчӣ ту май гӯйӣ бар ту менависанд , « мо илФзи ман қавли алои лдиаҳи рақиби ътид » агар чунон будӣ ки Фариштагони ройгони ннўштнду андари ҳоли навиштан музд хостандӣ , аз бими он даҳ бо яке кардандӣу зиёни зойеъ шудани вақт дар бисёр гуфтани бештар аз зиён аҷратаст , агар аз ту бхўостндӣ .

و بدان که هرچه تو می گویی بر تو می نویسند، «ما یلفظ من قول الا لدیه رقیب عتید» اگر چنان بودی که فرشتگان رایگان ننوشتند و اندر حال نوشتن مزد خواستندی، از بیم آن ده با یکی کردندی و زیان ضایع شدن وقت در بسیار گفتن بیشتر از زیان اجرت است، اگر از تو بخواستندی.

Офати дувум ( сухани гуфтани андари ботилу маъсият )

آفت دوم (سخن گفتن اندر باطل و معصیت)

Аммо ботили он буд ки андари бидъатҳо сухан гуяду маъсияти он буд ки ҳикояти фисқу фасоди худ ва он дигарон бигӯеду маҳосини шаробу фасод ҳикоят кунад ё маҷлисӣ ки андари он мунозира рафта бошад миёни ду кас ки якдигарро фӯҳш гуфта бошанду брнҷонидаҳ ё аҳволӣ ҳикоят кунад дар фӯҳш ки аз он ханда ояд . Ин ҳамаи маъсият буд на чун офати аввал ки он нуқсон дараҷа бошад . Ва расӯл ( с ) гуфт ки кас буд ки як сухан бигӯед ки аз он худ бок надорад ва онро қадре нашносад ва он сухани вайро ҳамеи барад то ба қаъри дӯзах ва бошад ки суханӣ бигӯед ва бидон бок дорад ва он сухани вайро ҳамеи барад то ба биҳишт » .

اما باطل آن بود که اندر بدعتها سخن گوید و معصیت آن بود که حکایت فسق و فساد خود و آن دیگران بگوید و محاسن شراب و فساد حکایت کند یا مجلسی که اندر آن مناظره رفته باشد میان دو کس که یکدیگر را فحش گفته باشند و برنجانیده یا احوالی حکایت کند در فحش که از آن خنده آید. این همه معصیت بود نه چون آفت اول که آن نقصان درجه باشد. و رسول (ص) گفت که کس بود که یک سخن بگوید که از آن خود باک ندارد و آن را قدری نشناسد و آن سخن وی را همی برد تا به قعر دوزخ و باشد که سخنی بگوید و بدان باک دارد و آن سخن وی را همی برد تا به بهشت».

Офати сим ( хилофу ҷадалу мроء )

آفت سیم (خلاف و جدل و مراء)

Хилоф кардани андари сухану ҷадал кардан ва онро мроء гӯйанд . Кас буд ки одати ваии он буд ки ҳарки суханӣ бигӯед бар вай рад кунад ва бигӯед на чунинаст . Ва маънии ин он буд ки ту аҳмақӣу нодону дурӯғи зан ва ман зираку оқилу ростгӯӣ . Бад-ӣни калимаи ду сифати мӯҳликро қӯт дода бошад , яке такаббуру дигари сабъят ки андар касе уфтад . Ва барои ин гуфт расӯл ( с ) , « ҳаркии хилофу хусумати андари сухан даст бидораду ончии ботил буд нагӯяд , вайро хонае андари биҳишт банно кунанд ва агар ончии ҳақ буд бигӯед вайро хонае дар аъло биҳишт банно кунанд » . Ва ин савоб аз он зиёдатаст ки сабр кардан бар маҳолу дурӯғи душвортар буд ва гуфт ( с ) , « имони мардум тамом нашавад то ки аз хилофи дасти бндорд , агарчӣ бар ҳақ буд » .

خلاف کردن اندر سخن و جدل کردن و آن را مراء گویند. کس بود که عادت وی آن بود که هرکه سخنی بگوید بر وی رد کند و بگوید نه چنین است. و معنی این آن بود که تو احمقی و نادان و دروغ زن و من زیرک و عاقل و راستگوی. بدین کلمه دو صفت مهلک را قوت داده باشد، یکی تکبر و دیگر سبعیت که اندر کسی افتد. و برای این گفت رسول (ص)، «هرکه خلاف و خصومت اندر سخن دست بدارد و آنچه باطل بود نگوید، وی را خانه ای اندر بهشت بنا کنند و اگر آنچه حق بود بگوید وی را خانه ای در اعلی بهشت بنا کنند». و این ثواب از آن زیادت است که صبر کردن بر محال و دروغ دشوارتر بود و گفت (ص)، «ایمان مردم تمام نشود تا که از خلاف دست بندارد، اگرچه بر حق بود».

Ва бидон ки ин хилоф на ҳамаи андари мазоҳиб буд , балки агар касе гуяд ки ин анор ширинаст ва ту гӯйӣ туршаст ва ё гуяд фалони ҷой фарсангӣаст ва ту гӯйӣ нест , ин ҳама мазмумаст .

و بدان که این خلاف نه همه اندر مذاهب بود، بلکه اگر کسی گوید که این انار شیرین است و تو گویی ترش است و یا گوید فلان جای فرسنگی است و تو گویی نیست، این همه مذموم است.

Ва расӯл ( с ) гуфтааст ки куффорат ҳар лҷоҷӣ ки бо касе кунӣ ду ракаат намозаст . Ва аз ҷумлаи лҷоҷ буд ки касе суханӣ гуяд , хатое бар ваии Фрўгирӣу халали он бо ваии намое ва ин ҳама ҳаромаст ки аз он рнҷонидн ҳосил ояд ва ҳеҷ мусулмонро нишоед бе заруратии рнҷонидну андари чунин чизҳо фариза нест хатои бознмўдн , балки хомӯш бӯдан аз камол имонаст .

و رسول (ص) گفته است که کفارت هر لجاجی که با کسی کنی دو رکعت نماز است. و از جمله لجاج بود که کسی سخنی گوید، خطایی بر وی فروگیری و خلل آن با وی نمایی و این همه حرام است که از آن رنجانیدن حاصل آید و هیچ مسلمان را نشاید بی ضرورتی رنجانیدن و اندر چنین چیزها فریضه نیست خطا بازنمودن، بلکه خاموش بودن از کمال ایمان است.

Аммо ончии андари мазоҳиб буд онро ҷадал гӯйанд ва ин низ мазмумаст , магари он ки бар тариқи насиҳати андари хилвати ваҷҳи ҳақ кашф кунӣ , чун умед қабул бошад ва чун набошад хомӯш бошӣ . Расӯл ( с ) гуфт , ҳеҷ қавм гумроҳ нашуданд ки на ҷадал бар эшон ғолиб шуд » . Луқмони писарро гуфт , « бо уламо ҷадал макун ки туро душман гиранд » ва бидон ки ҳеҷ чизи он қӯт нахоҳад ки хомӯшӣ бар маҳолу ботил . Ва ин аз фазойил муҷоҳидотаст .

اما آنچه اندر مذاهب بود آن را جدل گویند و این نیز مذموم است، مگر آن که بر طریق نصیحت اندر خلوت وجه حق کشف کنی، چون امید قبول باشد و چون نباشد خاموش باشی. رسول (ص) گفت، هیچ قوم گمراه نشدند که نه جدل بر ایشان غالب شد». لقمان پسر را گفت، «با علما جدل مکن که تو را دشمن گیرند» و بدان که هیچ چیز آن قوت نخواهد که خاموشی بر محال و باطل. و این از فضایل مجاهدات است.

Ва Довӯди тои азлати гзрФт . Абӯи Ҳанифаи разии аллоҳ анҳу гуфт , « чаро беруни ниёе ? » гуфт , « хештанро ба муҷоҳидат аз ҷадали гуфтан боз медорам » . Гуфт , « ба маҷлисҳо ой ва мунозира бишинав ва сухан магӯ » . Гуфт , « чунон кардам . Ҳеҷ муҷоҳидати саъбтар аз он надидам » .

و داوود طایی عزلت گذرفت. ابو حنیفه رضی الله عنه گفت، «چرا بیرون نیایی؟» گفت، «خویشتن را به مجاهدت از جدل گفتن باز می دارم». گفت، «به مجلسها آی و مناظره بشنو و سخن مگو». گفت، «چنان کردم. هیچ مجاهدت صعبتر از آن ندیدم».

Ва ҳеҷ офати бештар аз он набӯд ки андари шаҳрии таассуби мазҳабӣ буду гуруҳе ки талаби ҷоҳ ва табаъ кунанд фарои намоянд ки ҷадали гуфтан аз дайнаст ва аз табъи сабъяту такаббури худ тақозои он ҳаме кунад . Ва чун пиндоранд ки аз дайнаст чунон андари ваии шараи он муҳкам шавад ки албата он сабр натавонанд кард ки нафасро андари он чанд гӯнаи шарафу лиззат буд .

و هیچ آفت بیشتر از آن نبود که اندر شهری تعصب مذهبی بود و گروهی که طلب جاه و تبع کنند فرا نمایند که جدل گفتن از دین است و از طبع سبعیت و تکبر خود تقاضای آن همی کند. و چون پندارند که از دین است چنان اندر وی شره آن محکم شود که البته آن صبر نتوانند کرد که نفس را اندر آن چند گونه شرف و لذت بود.

Ва молики бен инси раҳ ҳаме гуяд ки ҷадал аз дайн несту ҳамаи салаф аз ҷадал манъ кардаанд , валикин агар мбтдъӣ бӯдааст ба оёти қуръону ахбор бо вай сухан гуфтаанд белҷоҷ ва беттўил чун суд надоштааст эъроз кардаанд .

و مالک بن انس ره همی گوید که جدل از دین نیست و همه سلف از جدل منع کرده اند، ولیکن اگر مبتدعی بوده است به آیات قرآن و اخبار با وی سخن گفته اند بی لجاج و بی تطویل چون سود نداشته است اعراض کرده اند.

Офати чаҳорум ( хусумати андари мол )

آفت چهارم (خصومت اندر مال)

Хусумати андари мол ки андари пеш қозӣ равад ё ҷои дигар ,у офати ин азимасту расӯл ( с ) мегуяд , « ҳарки беилм бо касе хусумат кунад андари схти ҳақи таъолӣ буд то онгоҳ ки хомӯш шавад » ва гуфтаанд ки ҳеҷ чиз нест ки дил пароканда кунаду лиззати айши бабраду муруввати дайнро бабради чунон ки хусумати андари мол ва гуфтаанд ки ҳеҷ мтўръ хусумат накардааст андар мол бидон ки бе зиёдати гуфтани хусумат ба сар наравад . Ва вараъ зёдтӣ нагӯяд ва агар ҳеҷ чиз набӯд борӣ бо хасми сухани хуши натавонади гуфтану фазли сухани хуши гуфтан бисёраст , пас ҳар касро хусуматӣ буд , агар тавонад муҳим бошад дасти бдоштн ва агар натавонади ҷуз рост нагӯяду қасд рнҷонидн накунаду сухан дурушт нагӯяд ва зиёдат нагӯяд ки ҳамаи ҳалоки дайн буд .

خصومت اندر مال که اندر پیش قاضی رود یا جای دیگر، و آفت این عظیم است و رسول (ص) می گوید، «هرکه بی علم با کسی خصومت کند اندر سخط حق تعالی بود تا آنگاه که خاموش شود» و گفته اند که هیچ چیز نیست که دل پراکنده کند و لذت عیش ببرد و مروت دین را ببرد چنان که خصومت اندر مال و گفته اند که هیچ متورع خصومت نکرده است اندر مال بدان که بی زیادت گفتن خصومت به سر نرود. و ورع زیادتی نگوید و اگر هیچ چیز نبود باری با خصم سخن خوش نتواند گفتن و فضل سخن خوش گفتن بسیار است، پس هر کس را خصومتی بود، اگر تواند مهم باشد دست بداشتن و اگر نتواند جز راست نگوید و قصد رنجانیدن نکند و سخن درشت نگوید و زیادت نگوید که همه هلاک دین بود.

Офати панҷум ( фӯҳш гуфтанаст )

آفت پنجم (فحش گفتن است)

Расӯл ( с ) гуфт , « биҳишт ҳаромаст бар касе ки фӯҳш гуяд » . Ва гуфт , « андари дӯзах касон бошанд ки аз даҳони эшон палидӣ ҳаме равад чунон ки аз ганди он ҳамаи дӯзахён ба фарёд оянд ва гӯйанд ин кист ? гӯйанд ин онаст ки ҳркҷои сухании фӯҳшу палидӣ будӣ дӯст доштӣ ва ҳаме гуфтӣ » . Иброҳӣми бен майсара ҳаме гуяд ки ҳарки фӯҳш гуяд , андари қиёмат бар сӯрат сегӣ хоҳад буд . Ва бидон ки бештарини фӯҳши андари он буд ки аз мубоширати иборатҳои зишт кунанд , чунон ки одати аҳли фасод буд . Ва дашноми он буд ки касеро бидон нисбат кунанд . Расӯл ( с ) гуфт , « лаънат бар он бод ки модару падари хешро дашном диҳад » . Гуфтанд , « ин ки кунад ? » гуфт , « он ки модару падари якеро дашном диҳад то модару падари вайро дашном диҳанд , он худ вай дода бошад » .

رسول (ص) گفت، «بهشت حرام است بر کسی که فحش گوید». و گفت، «اندر دوزخ کسان باشند که از دهان ایشان پلیدی همی رود چنان که از گند آن همه دوزخیان به فریاد آیند و گویند این کیست؟ گویند این آن است که هرکجا سخنی فحش و پلیدی بودی دوست داشتی و همی گفتی». ابراهیم بن میسره همی گوید که هرکه فحش گوید، اندر قیامت بر صورت سگی خواهد بود. و بدان که بیشترین فحش اندر آن بود که از مباشرت عبارتهای زشت کنند، چنان که عادت اهل فساد بود. و دشنام آن بود که کسی را بدان نسبت کنند. رسول (ص) گفت، «لعنت بر آن باد که مادر و پدر خویش را دشنام دهد». گفتند، «این که کند؟» گفت، «آن که مادر و پدر یکی را دشنام دهد تا مادر و پدر وی را دشنام دهند، آن خود وی داده باشد».

Ва бидон ки чунон ки ҳадиси мубошират ба кноит бояд гуфт то фӯҳш набӯд , дар ҳарчӣ зишт буд ҳам ишорат бояд кард ва сариҳ набояд гуфту номи занон сариҳ набояд гуфт балки прдгён бояд гуфт ва касеро ки иллатӣ буд зишт чун бавосиру брсу ғайри он беморӣ бояд гуфту адаби андари чунин алфози нигоҳ бояд дошт ки ин навъеаст аз фӯҳш .

و بدان که چنان که حدیث مباشرت به کنایت باید گفت تا فحش نبود، در هرچه زشت بود هم اشارت باید کرد و صریح نباید گفت و نام زنان صریح نباید گفت بلکه پردگیان باید گفت و کسی را که علتی بود زشت چون بواسیر و برص و غیر آن بیماری باید گفت و ادب اندر چنین الفاظ نگاه باید داشت که این نوعی است از فحش.

Офати шашум ( лаънат карданаст )

آفت ششم (لعنت کردن است)

Бидон ки лаънат кардан мазмумаст бар сутуру мардуму ҷома ва ҳарчӣ буд . Расӯл ( с ) мегуяд , « муъмин лаънат накунад » . Зании андари сафар буд бо расӯл ( с ) уштуриро лаънат кард . Расӯл ( с ) гуфт , « он шутурро бараҳна кунед ва берун кунед аз қофила ки малъунаст » . Муддатии он шутур ҳаме гардид ҳеҷ каси гирд вай нагашт . Бўдрдои рҳмҳми аллоҳ ҳаме гуяд , « ҳаргоҳ ки одамии замин ё чизеро лаънат кунад он чиз гуяд лаънат бар он бод ки андари ҳақи таъолии осӣ тараст аз мо ҳарду » . Як рӯзи Абубакри садиқи разии аллоҳи анҳу чизеро лаънат кард . Расӯл ( с ) бишунид , гуфт , « ё Абубакр , садиқу лаънат , садиқу лаънат ? лоўрби алкъбаҳ » гуфт , « тавба кардам » вбндаҳ эй озод кард куффорати онро .

بدان که لعنت کردن مذموم است بر ستور و مردم و جامه و هرچه بود. رسول (ص) می گوید، «مومن لعنت نکند». زنی اندر سفر بود با رسول (ص) اشتری را لعنت کرد. رسول (ص) گفت، «آن شتر را برهنه کنید و بیرون کنید از قافله که ملعون است». مدتی آن شتر همی گردید هیچ کس گرد وی نگشت. بودردا رحمهم الله همی گوید، «هرگاه که آدمی زمین یا چیزی را لعنت کند آن چیز گوید لعنت بر آن باد که اندر حق تعالی عاصی تر است از ما هردو». یک روز ابوبکر صدیق رضی الله عنه چیزی را لعنت کرد. رسول (ص) بشنید، گفت، «یا ابوبکر، صدیق و لعنت، صدیق و لعنت؟ لاورب الکعبه» گفت، «توبه کردم» وبنده ای آزاد کرد کفارت آن را.

Ва бидон ки лаънат нишоед кард мардумонро ало бар ҷумлаи касоне ки мазмуманд , чунон ки гӯйӣ , « лаънат бар золимону фосиқону мбтдъони бодо » , аммо гуфтани лаънат бар мӯътазилӣу гиромии бод , андари ин хатарӣ бошад ва аз ин фасод таваллуд кунад . Аз ин ҳазар бояд кард , магари он ки андари шаръи лафзи лаънат омада бошад бар эшон . Ва андари хабарӣ дуруст бошад , аммо шахсеро гуфтан ки лаънат бар ту бод ё бар фалони бод , ин касеро раво бошад ки донад ки бар куфр мурдааст , чун фиръавну бўҷҳл . Расӯл ( с ) қавмиро номи барад ва лаънат кард ки донист ки эшон мусулмон нахоҳанд шуд . Аммо ҷуҳудиро гуфтани Маслан ки лаънат бар ту бод , андари ин хатарӣ буд ки бошад ки мусулмон шавад пеш аз марг ва аз аҳли биҳишт буд ва бошад ки аз ин кас беҳтар шавад . Ва агар гуяд ки мусулмонро гўӣим ки раҳмат бар ту бод , агарчӣ мумкинаст ки муртад шаваду бимирад , валикини мо андари ҳоли бигӯем . Кофарро низ лаънат букунем ки кофараст андари вақт , ин хато буд ки маънии раҳмат онаст ки худои таъолии вайро бар кофарии бдород , пас бад-ӣн лаънат набояд кард . Ва агар касе гуяд , « лаънат бар язид раво бошад ё на ? » гӯям , « ин қадар раво бошад ки гӯйии лаънат бар кушандаи ҳусайн ( ъ ) бод » . Агар бамурд пеш аз тавба ки куштан аз куфр беш набӯд ва чун тавба кунад , лаънат нишоед кард ки ваҳшӣ , Ҳамзаро бикушту мусулмони шдўи лаънат аз ваии биФтод . Аммо ҳоли язиди худ маълум нест ки ваии кишт ё на . Гуруҳе гуфтанд ки фармуд ва гуруҳе гуфтанд ки нафармуди влкни розӣ буд . Ва нишоед касеро ба тӯҳмати маъсияти лаънат кардан ки ин худ хиёнатӣ буд . Ва андари ин рӯзгор бисёре бузургонро бикуштанд ки ҳеҷ кас надонист ба ҳақиқат ки фармуд баъд аз чаҳорсад сол ваанд ҳақиқати он чун шиносанд ?у ҳақи таъолии халқро аз ин фузул ва аз ин хатари мустағнӣ бкрдаҳаст ки агар касе андари ҳамаи умри Иблисро лаънат накунад , ӯро дар қиёмати нгўинд ки чаро лаънат накардӣ , аммо агар лаънат кунад бар касе андари хатари суол буд то чаро гуфт ва чаро кард .

و بدان که لعنت نشاید کرد مردمان را الا بر جمله کسانی که مذموم اند، چنان که گویی، «لعنت بر ظالمان و فاسقان و مبتدعان بادا»، اما گفتن لعنت بر معتزلی و گرامی باد، اندر این خطری باشد و از این فساد تولد کند. از این حذر باید کرد، مگر آن که اندر شرع لفظ لعنت آمده باشد بر ایشان. و اندر خبری درست باشد، اما شخصی را گفتن که لعنت بر تو باد یا بر فلان باد، این کسی را روا باشد که داند که بر کفر مرده است، چون فرعون و بوجهل. رسول (ص) قومی را نام برد و لعنت کرد که دانست که ایشان مسلمان نخواهند شد. اما جهودی را گفتن مثلا که لعنت بر تو باد، اندر این خطری بود که باشد که مسلمان شود پیش از مرگ و از اهل بهشت بود و باشد که از این کس بهتر شود. و اگر گوید که مسلمان را گوئیم که رحمت بر تو باد، اگرچه ممکن است که مرتد شود و بمیرد، ولیکن ما اندر حال بگوییم. کافر را نیز لعنت بکنیم که کافرست اندر وقت، این خطا بود که معنی رحمت آن است که خدای تعالی وی را بر کافری بداراد، پس بدین لعنت نباید کرد. و اگر کسی گوید، «لعنت بر یزید روا باشد یا نه؟» گویم، «این قدر روا باشد که گویی لعنت بر کشنده حسین (ع) باد». اگر بمرد پیش از توبه که کشتن از کفر بیش نبود و چون توبه کند، لعنت نشاید کرد که وحشی، حمزه را بکشت و مسلمان شدو لعنت از وی بیفتاد. اما حال یزید خود معلوم نیست که وی کشت یا نه. گروهی گفتند که فرمود و گروهی گفتند که نفرمود ولکن راضی بود. و نشاید کسی را به تهمت معصیت لعنت کردن که این خود خیانتی بود. و اندر این روزگار بسیاری بزرگان را بکشتند که هیچ کس ندانست به حقیقت که فرمود بعد از چهارصد سال و اند حقیقت آن چون شناسند؟ و حق تعالی خلق را از این فضول و از این خطر مستغنی بکرده است که اگر کسی اندر همه عمر ابلیس را لعنت نکند، او را در قیامت نگویند که چرا لعنت نکردی، اما اگر لعنت کند بر کسی اندر خطر سوال بود تا چرا گفت و چرا کرد.

Яке аз бузургон ҳаме гуяд ки андари саҳифаи ман калимаи лоолаҳи ало аллоҳ барояд ё лаънат касе андари қиёмат , калимаи лоолаҳи алооллаҳи дӯст тар дорам ки барояд . Ва яке расӯл ( с ) дар гуфт , « маро васият кун » . Гуфт , « лаънат макун » . Ва гуфтаанд , « лаънати муъмин бо куштани ваии баробар буд » . Ва гуруҳе гуфтаанд ки ин хабараст , пас ба тасбеҳи машғӯл бӯдани аўлитр аз он ки ба лаънати Иблис , то ба дайгарӣ чаҳ расад » . Ва ҳарки касеро лаънат кунад ва бо хештан гуяд ки ин аз салобат дайнаст , аз ғурур шайтон бошаду бештар он бошад ки таассуб ва ҳаво бошад .

یکی از بزرگان همی گوید که اندر صحیفه من کلمه لااله الا الله برآید یا لعنت کسی اندر قیامت، کلمه لااله الاالله دوست تر دارم که برآید. و یکی رسول (ص) در گفت، «مرا وصیت کن». گفت، «لعنت مکن». و گفته اند، «لعنت مومن با کشتن وی برابر بود». و گروهی گفته اند که این خبر است، پس به تسبیح مشغول بودن اولیتر از آن که به لعنت ابلیس، تا به دیگری چه رسد». و هرکه کسی را لعنت کند و با خویشتن گوید که این از صلابت دین است، از غرور شیطان باشد و بیشتر آن باشد که تعصب و هوا باشد.

Офати ҳафтум ( шеърасту сурӯд )

آفت هفتم (شعر است و سرود)

Ва андари китоби самоъ шарҳ кардем ки ин ҳаром нест ки андари пеши расӯл ( с ) шеър хондаанду ҳисонро фармуд то кофаронро ҷавоб диҳад аз ҳиҷои эшон . Аммо ончии дурӯғ буд ё ҳиҷоӣ мусулмонӣ бошад ё дурӯғӣ буд андари мадҳ , он нишоед аммо ончӣ бар сиблат ташбеҳ гӯйанд ки он санъати шеър буд агар чаҳ сӯрати дурӯғ буд ҳаром набошад ки мақсӯд аз он на он буд ки он эътиқод кунанд ки ин чунин шеър ба тозии пеши расӯл ( с ) хондаанд .

و اندر کتاب سماع شرح کردیم که این حرام نیست که اندر پیش رسول (ص) شعر خوانده اند و حسان را فرمود تا کافران را جواب دهد از هجای ایشان. اما آنچه دروغ بود یا هجای مسلمانی باشد یا دروغی بود اندر مدح، آن نشاید اما آنچه بر سبیل تشبیه گویند که آن صنعت شعر بود اگر چه صورت دروغ بود حرام نباشد که مقصود از آن نه آن بود که آن اعتقاد کنند که این چنین شعر به تازی پیش رسول (ص) خوانده اند.

Офати ҳаштум ( мазоҳаст )

آفت هشتم (مزاح است)

Ва наҳй кардааст расӯл ( с ) аз мазоҳ кардан бар ҷумла , валикини андак аз ваии гоҳи гоҳ мубоҳасту шарти нек хуӣаст , ба шарти он ки ба одат ва пеша нагираду ҷуз ҳақ нагӯяд ки мазоҳ бисёр рӯзгор зойеъ кунаду ханда бисёр овараду дил аз ханда бисёр сиёҳ шавад ва низ ҳайбату виқори марди бабрад ва бошад ки низ аз ваии ваҳшати хезад . Ва расӯл ( с ) гуяд , « ман мазоҳ гӯям валикин ҳақ гӯям » ва гуфт , « касе сухан бигӯед то мардумон биханданд , вай аз дараҷаи хеш фурӯ уфтад беш аз он ки аз сурайё то ба замин » . Ва ҳар чаҳ ханда бисёр оварад мазмумасту ханда беш аз табассум набояд . Ва расӯл ( с ) гуфт , « агар он ки ман донам шумо бидонед андак хандид ва бисёр гарӣед » . Ва яке дигарро гуфт , « надонистае ки лобуд ба дӯзах гузар хоҳад буд ки ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд , «у ани мнкми алои воридҳо кони алии рбк ҳатман мқзё » гуфт , « доне ки бози беруни хоҳӣ омадан ? » гуфт , « на » , гуфт , « пас ханда чист ва чаҳ ҷой хандааст ? »

و نهی کرده است رسول (ص) از مزاح کردن بر جمله، ولیکن اندک از وی گاه گاه مباح است و شرط نیک خویی است، به شرط آن که به عادت و پیشه نگیرد و جز حق نگوید که مزاح بسیار روزگار ضایع کند و خنده بسیار آورد و دل از خنده بسیار سیاه شود و نیز هیبت و وقار مرد ببرد و باشد که نیز از وی وحشت خیزد. و رسول (ص) گوید، «من مزاح گویم ولیکن حق گویم» و گفت، «کسی سخن بگوید تا مردمان بخندند، وی از درجه خویش فرو افتد بیش از آن که از ثریا تا به زمین». و هر چه خنده بسیار آورد مذموم است و خنده بیش از تبسم نباید. و رسول (ص) گفت، «اگر آن که من دانم شما بدانید اندک خندید و بسیار گریید». و یکی دیگر را گفت، «ندانسته ای که لابد به دوزخ گذر خواهد بود که حق تعالی همی گوید، «و ان منکم الا واردها کان علی ربک حتما مقضیا» گفت، «دانی که باز بیرون خواهی آمدن؟» گفت، «نه»، گفت، «پس خنده چیست و چه جای خنده است؟»

Ва ътоءи слмии раҳмаи аллоҳи алайҳ дар чиҳил сол нахандид . Вҳби бен алўрди қавмиро дид ки рӯзи ид рамазон механдиданд , гуфт , « агар ин қавмро бёмрзиднду рӯза қабул карданд ин на феъл шокиронаст ва агар қабул накардаанд ин на феъл хоиФонаст » . Ибни аббоси разии аллоҳ ънҳмо гуфт , « ҳарки гуноҳ кунад ва ҳаме хандад , андар дӯзах шавад ва мегиряд » . Ва Муҳамади бен восеъ гуфт , « агар касе андари биҳишт ҳаме гиряд аҷаб бошад ? » гуфтанд , « бошад » , гуфт , « пас касе ки андари дунёи бихандад ва надонад ки ҷои вай дӯзахаст ё биҳишт аҷибтар бошад » .

و عطاء سلمی رحمه الله علیه در چهل سال نخندید. وهب بن الورد قومی را دید که روز عید رمضان می خندیدند، گفت، «اگر این قوم را بیامرزیدند و روزه قبول کردند این نه فعل شاکران است و اگر قبول نکرده اند این نه فعل خایفان است». ابن عباس رضی الله عنهما گفت، «هرکه گناه کند و همی خندد، اندر دوزخ شود و می گرید». و محمد بن واسع گفت، «اگر کسی اندر بهشت همی گرید عجب باشد؟» گفتند، «باشد»، گفت، «پس کسی که اندر دنیا بخندد و نداند که جای وی دوزخ است یا بهشت عجیبتر باشد».

Ва дар хабараст ки аърбӣ эй бар шутур нишаст то наздик шавад ба расӯл ( с ) то расад вайро . Ҳарчанд қасд ҳаме кард шутури бозпас май ҷусту асҳоб ҳаме хандиданд пас шутури вайро бияфканад ва бамурд . Асҳоб гуфтанд , « ё расӯли аллоҳи он марди биФтод ва ҳалок шуд . Гуфт , « ореу даҳони шумо аз хӯни вай параст » яъне ки бар вай хандиданду умри абдулазизи раҳмаи аллоҳ алайҳ гуфт , « аз ҳақ таъолӣ битарсед ва мазоҳ макунед ки кин дар дилҳо падед ояд ва корҳои зишт аз вай таваллуд кунад . Чун биншинед андари қуръон сухан гуед , агар натавонед ҳадиси нек аз аҳволи никмрдон ҳаме гуед » умри разии аллоҳи анҳу ҳаме гуяд ки ҳарки бо касе мазоҳ кунад , андари чашми ваии хор ва беҳайбат шавад .

و در خبر است که اعربی ای بر شتر نشست تا نزدیک شود به رسول (ص) تا رسد وی را. هرچند قصد همی کرد شتر بازپس می جست و اصحاب همی خندیدند پس شتر وی را بیفکند و بمرد. اصحاب گفتند، «یا رسول الله آن مرد بیفتاد و هلاک شد. گفت، « آری و دهان شما از خون وی پر است» یعنی که بر وی خندیدند و عمر عبدالعزیز رحمه الله علیه گفت، «از حق تعالی بترسید و مزاح مکنید که کین در دلها پدید آید و کارهای زشت از وی تولد کند. چون بنشینید اندر قرآن سخن گویید، اگر نتوانید حدیث نیک از احوال نیکمردان همی گویید» عمر رضی الله عنه همی گوید که هرکه با کسی مزاح کند، اندر چشم وی خوار و بی هیبت شود.

Ва андари ҳамаи умри расӯл ( с ) ду се калимаи мазоҳ нақл кардаанд . Зании пери ъҷўзро гуфт ки ъҷўзи андар биҳишт нашавад . Он перзан бигирист . Гуфт , « эй зани дили машғӯли мадор ки пештар бо ҷавонӣ баранд онгоҳ ба биҳишт баранд . »у зании вайро гуфт , « шавҳари ман туро мехонд . » гуфт , « шавҳари ту онаст ки андари чашми вай сипедӣаст ? » гуфт , « на шавҳари марои чашм сипед нест » . Гуфт , « ҳеҷ кас нест ки андари чашми вай сипеда набӯд » . Ва занӣ гуфт , « маро бар шутури нишон » , гуфт , « туро бар бачаи шутури нишонам » гуфт , « нахоҳам ки маро биндозад » . Гуфт , « ҳеҷ шутур набӯд ки на бачаи шутур буд ? »у кӯдакӣ буд талҳаро бўъмири ном . Бнҷшгкӣ дошт бамурд . Вай мегирист . Расӯл ( с ) вайро бидид гуфт , « ё бо ъмираҳи мо феъли алнғир алнғир нағайр бачаи бнҷшк буд . Гуфт , « ё бо ъмир чун шуд кор нағайр бо нағайр ? »

و اندر همه عمر رسول (ص) دو سه کلمه مزاح نقل کرده اند. زنی پیر عجوز را گفت که عجوز اندر بهشت نشود. آن پیرزن بگریست. گفت، «ای زن دل مشغول مدار که پیشتر با جوانی برند آنگاه به بهشت برند.» و زنی وی را گفت، «شوهر من تو را می خواند.» گفت، «شوهر تو آن است که اندر چشم وی سپیدی است؟» گفت، «نه شوهر مرا چشم سپید نیست». گفت، «هیچ کس نیست که اندر چشم وی سپیده نبود». و زنی گفت، «مرا بر شتر نشان»، گفت، «تو را بر بچه شتر نشانم» گفت، «نخواهم که مرا بیندازد». گفت، «هیچ شتر نبود که نه بچه شتر بود؟» و کودکی بود طلحه را بوعمیر نام. بنجشگکی داشت بمرد. وی می گریست. رسول (ص) وی را بدید گفت، «یا با عمیره ما فعل النغیر النغیر نغیر بچه بنجشک بود. گفت، «یا با عمیر چون شد کار نغیر با نغیر؟»

Ва бештари ин мазоҳҳо бо кӯдакон ва перзанон доштӣ барои дилхушии эшон то аз ҳайбати вай нФўр нашаванд . Ва бо занони хеши ҳамин таййибат одат доштӣ дилхушии эшонро Оишаи разии аллоҳ анҳу мегуяд , « суда ба наздик ман омад ва ман аз шери чизе пухта будам . Гуфтам бихӯр гуфт нахоҳам гуфтам агар нахурӣ дар ту молам гуфт нахӯрам . Даст фаро кардаму порае андар вай молидааму расӯли миён мо нишаста буд . Зону фаро дошт то вай низ роҳ ёбад ки мукофот кунад . Вай низ андар рӯй ман молидау расӯл ( с ) бихандед » .

و بیشتر این مزاحها با کودکان و پیرزنان داشتی برای دلخوشی ایشان تا از هیبت وی نفور نشوند. و با زنان خویش همین طیبت عادت داشتی دلخوشی ایشان را عایشه رضی الله عنه می گوید، «سوده به نزدیک من آمد و من از شیر چیزی پخته بودم. گفتم بخور گفت نخواهم گفتم اگر نخوری در تو مالم گفت نخورم. دست فرا کردم و پاره ای اندر وی مالیدم و رسول میان ما نشسته بود. زانو فرا داشت تا وی نیز راه یابد که مکافات کند. وی نیز اندر روی من مالید و رسول (ص) بخندید».

Заҳҳоки бен Сафёни мардӣ буд бғоити зишт . Бо расӯл ( с ) нишаста буд . Гуфт , « ё расӯли аллоҳ ! марои ду занаст некӯтар аз ин Оиша . Агар хоҳии якеро талоқи даҳум то ту бихоҳӣ » ва ба таййибат гуфт чунон ки Оиша ҳаме шунид Оиша гуфт , « эшон никўтрнд ё ту ? » гуфт , « ман » . Расӯл ( с ) бихандед аз гуфтани Оиша ки он марди сахти зишт буд . Ва ин пеш аз он буд ки ояти ҳиҷоби занон фурӯд омад . Ва расӯл ( с ) сҳиби разии аллоҳи анҳуро гуфт , « хурмои ҳамеи хурӣ бо дарди чашм ? » гуфт , « бидон ҷониби дигар ҳаме хӯрам . Расӯл ( с ) бихандед . Ва хуоти бен ҷбири разии аллоҳи анҳу ба занони майлӣ будӣ . Рӯзии андари роҳи Макка бо қавмии занони истода буд . Расӯл ( с ) фаро расед . Вай хаҷал шуд . Гуфт , « чаҳ мекунӣ ? » шутурӣ саркаш дорам . Ҳаме хоҳам то ришта Эй тобанд ин занони он шутурро » . Пас бигузашт . Пас аз он вайро дид . Гуфт , « охири он уштури саркаш аз саркашии дасти бндошт ? » гуфт шарми доштам ва хомӯш будам ва пас аз он ҳаргоҳ ки маро бидидӣ Эй бигуфтӣ то як рӯзи ҳамеи омадам бар хар нишаста ва ҳар ду пой ба як ҷониб хар карда . Гуфт , « ё фалони охири хабари он шутур саркаш чист ? » гуфтам , « бидон худоӣ ки туро ба ҳақ фиристод ки то ислом овардаам низ саркашӣ накардааст » . Гуфт , « аллоҳи Акбар , аллоҳами аҳдобоъбдоллаҳ » .

ضحاک بن سفیان مردی بود بغایت زشت. با رسول (ص) نشسته بود. گفت، «یا رسول الله! مرا دو زن است نیکوتر از این عایشه. اگر خواهی یکی را طلاق دهم تا تو بخواهی» و به طیبت گفت چنان که عایشه همی شنید عایشه گفت، «ایشان نیکوترند یا تو؟» گفت، «من». رسول (ص) بخندید از گفتن عایشه که آن مرد سخت زشت بود. و این پیش از آن بود که آیت حجاب زنان فرود آمد. و رسول (ص) صهیب رضی الله عنه را گفت، «خرما همی خوری با درد چشم؟» گفت، «بدان جانب دیگر همی خورم. رسول (ص) بخندید. و خوات بن جبیر رضی الله عنه به زنان میلی بودی. روزی اندر راه مکه با قومی زنان ایستاده بود. رسول (ص) فرا رسید. وی خجل شد. گفت، «چه می کنی؟» شتری سرکش دارم. همی خواهم تا رشته ای تابند این زنان آن شتر را». پس بگذشت. پس از آن وی را دید. گفت، «آخر آن اشتر سرکش از سرکشی دست بنداشت؟» گفت شرم داشتم و خاموش بودم و پس از آن هرگاه که مرا بدیدی ای بگفتی تا یک روز همی آمدم بر خر نشسته و هر دو پای به یک جانب خر کرده. گفت، «یا فلان آخر خبر آن شتر سرکش چیست؟»گفتم، «بدان خدای که تو را به حق فرستاد که تا اسلام آورده ام نیز سرکشی نکرده است». گفت، «الله اکبر، اللهم اهداباعبدالله».

Ва Наимони Ансории мазоҳ бисёр кардӣ ва шароб хӯрдӣ бисёр . Ва ҳар бории вайро бёўрдндӣу пеши расӯл ( с ) вайро бздндӣ ба наълин то як роҳи яке аз саҳоба гуфт , « лаънаи аллоҳ , то чанд хӯрд ? » расӯл гуфт , « лаънат макун вайро ки ваии худоу расӯлро дӯст дорад » . Ва вайро одат будӣ ки ҳаргоҳ ки дар Мадинаи навбарии оўрдндии пеши расӯл ( с ) оварадӣ ки ин ҳадяаст . Онгоҳ чун он каси баҳои хостӣ , вайро ба наздики расӯл ( с ) оварадӣ ва гуфтӣ эшон хӯрдаанд талаб кун . Расӯли бхндидӣ ва бидодӣ . Пас расӯл ( с ) гуфтӣ , « чаро оварадӣ ? » гуфтӣ , « сим надоштам ва нахостам ки ҷузи ту дайгарӣ хӯрд , чаҳ кунам ? »

و نعیمان انصاری مزاح بسیار کردی و شراب خوردی بسیار. و هر باری وی را بیاوردندی و پیش رسول (ص) وی را بزدندی به نعلین تا یک راه یکی از صحابه گفت، «لعنه الله، تا چند خورد؟» رسول گفت، «لعنت مکن وی را که وی خدا و رسول را دوست دارد». و وی را عادت بودی که هرگاه که در مدینه نوبری آوردندی پیش رسول (ص) آوردی که این هدیه است. آنگاه چون آن کس بها خواستی، وی را به نزدیک رسول (ص) آوردی و گفتی ایشان خورده اند طلب کن. رسول بخندیدی و بدادی. پس رسول (ص) گفتی، «چرا آوردی؟» گفتی، «سیم نداشتم و نخواستم که جز تو دیگری خورد، چه کنم؟»

Инаст ҳарчӣ андари ҳамаи умр ӯ ҳикоят кардаанд аз мтоиботу андари ин ҳеҷ чиз на ботиласт ва на мумкинаст ки ранҷӣ расад касеро ва на ҳайбати бабрад . Ин чунин гоҳи гоҳ суннатаст ва ба одат гирифтан раво нест .

این است هرچه اندر همه عمر او حکایت کرده اند از مطایبات و اندر این هیچ چیز نه باطل است و نه ممکن است که رنجی رسد کسی را و نه هیبت ببرد. این چنین گاه گاه سنت است و به عادت گرفتن روا نیست.

Офати нуҳум ( истеҳзо ва хандиданаст )

آفت نهم (استهزا و خندیدن است)

Истеҳзо ва хандидан бар касеу сухану феъли ваии ҳикоят кардан ба овози наъти ваии чунон ки ханда ояд ва ин чун он кас ранҷур хоҳад шудан ҳаромаст ки ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд , « лои исхри қавми ман қавм : ъсии ани икўнўо хиро манеҳам . Бар ҳеҷ каси мнгрид ба чашми ҳақорат ва бар ҳеҷ кас махандед ки буд ки ваии худ аз шумо беҳтар буд » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳарки касеро ғайбат кунад ба гуноҳӣ ки аз он тавба карда бошад , бнмирд то бидон мубтало нашавад » . Ва наҳй кардааст аз он биханданд бидон ки аз касе овозӣ раҳо шавад . Ва гуфт , « чаро хандад касе аз чизе ки худ мисли он кунад ? » ва гуфт , « касоне ки истеҳзо кунанд ва бар мардумон биханданд , рӯзи қиёмат дар биҳишт боз кунанду вайро гӯйанд биё , чун фаро шавад дар нагузоранд . Чўнн баравад боз хонанду дарӣ дигар бигушоӣанду вай дар миёни он ғаму андӯҳи тамаъ ҳаме кунад . Чун наздик шавад дар ҳаме банданд то чунон шавад ки ҳарчанд хонанд низ наравад ки донад ки бар вай истихфоф кунанд » .

استهزا و خندیدن بر کسی و سخن و فعل وی حکایت کردن به آواز نعت وی چنان که خنده آید و این چون آن کس رنجور خواهد شدن حرام است که حق تعالی همی گوید، «لا یسخر قوم من قوم: عسی ان یکونوا خیرا منهم. بر هیچ کس منگرید به چشم حقارت و بر هیچ کس مخندید که بود که وی خود از شما بهتر بود». و رسول (ص) گفت، «هرکه کسی را غیبت کند به گناهی که از آن توبه کرده باشد، بنمیرد تا بدان مبتلا نشود». و نهی کرده است از آن بخندند بدان که از کسی آوازی رها شود. و گفت، «چرا خندد کسی از چیزی که خود مثل آن کند؟» و گفت، «کسانی که استهزا کنند و بر مردمان بخندند، روز قیامت در بهشت باز کنند و وی را گویند بیا، چون فرا شود در نگذارند. چونن برود باز خوانند و دری دیگر بگشایند و وی در میان آن غم و اندوه طمع همی کند. چون نزدیک شود در همی بندند تا چنان شود که هرچند خوانند نیز نرود که داند که بر وی استخفاف کنند».

Ва бидон ки бар масхара хандидан бар касе ки аз он ранҷур нашавад ҳаром набӯд ва аз ҷумла мазоҳ бошад . Ҳароми он вақт буд ки касе ранҷур хоҳад шуд .

و بدان که بر مسخره خندیدن بر کسی که از آن رنجور نشود حرام نبود و از جمله مزاح باشد. حرام آن وقت بود که کسی رنجور خواهد شد.

Офати даҳум ( ваъда дурӯғаст )

آفت دهم (وعده دروغ است)

Расӯл ( с ) ҳаме гуяд , « се чизаст ки ҳаркии андари вай аз он се яке буд мунофиқ буд агарчӣ намоз кунад ва рӯза дорад . Чун сухан гуяд дурӯғ гуяд ва чун ваъда диҳад хилоф кунад ва чун амонат ба вай диҳанд хиёнат кунад » ва гуфт , « ваъда вомӣаст , хилоф нишоед кард » .

رسول (ص) همی گوید، «سه چیز است که هرکه اندر وی از آن سه یکی بود منافق بود اگرچه نماز کند و روزه دارد. چون سخن گوید دروغ گوید و چون وعده دهد خلاف کند و چون امانت به وی دهند خیانت کند» و گفت، «وعده وامی است، خلاف نشاید کرد».

Ҳақи таъолӣ бар Исмоил ( ъ ) сано кард ки ваии содиқи алўъд буд . Ва гӯйанд як роҳ ваъда кард ҷое ва он кас наомад . Вай бинишаст ва ду рӯзи интизор ҳаме кард вайро то буд ки ваъда вафо кунад ва яке ҳаме гуяд , бар расӯл ( с ) байъат кардам ва ваъда кардам ки бо фалон ҷо оем ва фаромӯш кардам . Сеюм рӯз шудам , ваии онҷо буд . Гуфт , « эй ҷавонмард аз се рӯзи бози интизор ту кунам . »у расӯл ( с ) якеро ваъда дода буд ки чун биёеи ҳоҷатӣ ки дорӣ раво кунам . Андари он вақт ки ғанимати хайбари қисмат ҳаме карданд биёмад ва гуфт , « ваъдаи ман ё расӯли аллоҳ » , гуфт , « ҳукм кун ҳарчӣ ту хоҳӣ » ҳаштод гўспнди хост . Ба вай дод ва гуфт , « сахти андак ҳукм кардӣ . » он зан ки Мӯсо ( ъ )ро нишон дод то устихони Юсуф ( ъ ) бозёфт ва ваъда кард ки ҳоҷати туро раво кунам ҳукми беҳтар аз ту кард ва беш аз ту хост , ки Мӯсо ( ъ ) гуфт , « чаҳ хоҳӣ ? гуфт он ки ҷавонӣ ба ман диҳанд ва бо ту ба ҳам андар биҳишт бошем » . Онгоҳи кори ин мард мислӣ шуд андари араб ки гуфтандӣ фалони осон гиртараст аз худованди ҳаштод гўспнд .

حق تعالی بر اسماعیل (ع) ثنا کرد که وی صادق الوعد بود. و گویند یک راه وعده کرد جایی و آن کس نیامد. وی بنشست و دو روز انتظار همی کرد وی را تا بود که وعده وفا کند و یکی همی گوید،بر رسول (ص) بیعت کردم و وعده کردم که با فلان جا آیم و فراموش کردم. سوم روز شدم، وی آنجا بود. گفت، «ای جوانمرد از سه روز باز انتظار تو کنم.» و رسول (ص) یکی را وعده داده بود که چون بیایی حاجتی که داری روا کنم. اندر آن وقت که غنیمت خیبر قسمت همی کردند بیامد و گفت، «وعده من یا رسول الله»، گفت، «حکم کن هرچه تو خواهی» هشتاد گوسپند خواست. به وی داد و گفت، «سخت اندک حکم کردی.» آن زن که موسی (ع) را نشان داد تا استخوان یوسف (ع) بازیافت و وعده کرد که حاجت تو را روا کنم حکم بهتر از تو کرد و بیش از تو خواست، که موسی (ع) گفت، «چه خواهی؟ گفت آن که جوانی به من دهند و با تو به هم اندر بهشت باشیم». آنگاه کار این مرد مثلی شد اندر عرب که گفتندی فلان آسان گیرتر است از خداوند هشتاد گوسپند.

Ва бидон ки то туоне ваъда ҷузам набояд дод . Расӯл ( ъ ) гуфтӣ , « исои бўк тавонам кард » . Ва чун ваъда додӣ то туоне хилоф набояд кард ҷуз ба заруратӣ ва чун касеро ҷое ваъда кардӣ , уламо гуфтаанд то вақти намозӣ андар ояд онҷои ҳам бояд бӯдан ва бидон ки чизе ки ба касе диҳанд , зишттар аз бозстдни ваъда ба хилоф карданасту расӯл ( с ) он касро монанда кардааст ба сегӣ ки қӣ кунаду бозбхўрд .

و بدان که تا توانی وعده جزم نباید داد. رسول (ع) گفتی، «عیسی بوک توانم کرد». و چون وعده دادی تا توانی خلاف نباید کرد جز به ضرورتی و چون کسی را جایی وعده کردی، علما گفته اند تا وقت نمازی اندر آید آنجا هم باید بودن و بدان که چیزی که به کسی دهند، زشت تر از بازستدن وعده به خلاف کردن است و رسول (ص) آن کس را ماننده کرده است به سگی که قی کند و بازبخورد.

Офати ёздаҳум ( сухан ба дурӯғу савганд ба дурӯғ )

آفت یازدهم (سخن به دروغ و سوگند به دروغ)

Ва ин аз гуноҳон бузургасту расӯл ( с ) гуфт , « дурӯғ бобӣаст аз абвоби нифоқ . Ва гуфт расӯл ( с ) « бандаи як як дурӯғ мегуяд то онгоҳ ки вайро назд худои таъолии дурӯғ зан банависанд » ва гуфт , « дурӯғ рӯзӣ бакоҳад » ва гуфт , « туҷҷори Фҷорнд , яъне бозаргон нобакоранд » . Гуфтанд , « чаро ? байъу шарӣ ҳалоласт » . Гуфт , « аз он ки савганд хуранд ва бизиҳкор шаванд ва сухан гӯйанд ва дурӯғ гӯйанд » ва гуфт , « вой бар он кас ки дурӯғ гуяд то мардумон биханданд , вой бар вай » . Ва гуфт , « мардӣ маро гуфт бархез , бархестам ду мардро дидам . Яке бар пой ва яке нишаста , он ки барпоӣ буд оҳании сркжи андари даҳон ин нишаста афканда ва як гӯшаи даҳони ваии бкшидӣ то ба срдўши ваии брсидӣ , пас ҷониби дигари бкшидӣ ҳамчунону ҷониби пешини боз ҷой шудӣ ва ҳамчунон ҳаме кард . Гуфтанд , « дурӯғ занӣаст , ҳам ин азоб мекунанд вайро то рӯзи қиёмат » .

و این از گناهان بزرگ است و رسول (ص) گفت، «دروغ بابی است از ابواب نفاق. و گفت رسول (ص) «بنده یک یک دروغ می گوید تا آنگاه که وی را نزد خدای تعالی دروغ زن بنویسند» و گفت، «دروغ روزی بکاهد» و گفت، «تجار فجارند، یعنی بازرگان نابکارند». گفتند، «چرا؟ بیع و شری حلال است». گفت، «از آن که سوگند خورند و بزهکار شوند و سخن گویند و دروغ گویند» و گفت، «وای بر آن کس که دروغ گوید تا مردمان بخندند، وای بر وی». و گفت، «مردی مرا گفت برخیز، برخاستم دو مرد را دیدم. یکی بر پای و یکی نشسته، آن که برپای بود آهنی سرکژ اندر دهان این نشسته افکنده و یک گوشه دهان وی بکشیدی تا به سردوش وی برسیدی، پس جانب دیگر بکشیدی همچنان و جانب پیشین باز جای شدی و همچنان همی کرد. گفتند، «دروغ زنی است، هم این عذاب می کنند وی را تا روز قیامت».

Абдуллоҳи бен ҷроди расӯл ( с )ро гуфт , « муъмин зино кунад ? » гуфт , « бошад ки кунад » . Гуфт , « дурӯғ гуяд ? » гуфт , « не » ва ин оят бархонад , « анмои иФтрии алкзби аллазӣнаи лоиўмнўни дурӯғ касоне гӯйанд ки имон надорад » . Абдуллоҳи бен омир ҳаме гуяд ки кӯдакии хирад ба бозӣ мерафт . Гуфтам , « биё то чизеи даҳум »у расӯл ( с ) андари хонаи мо буд . Гуфт , « чаҳ хостӣ дод ? » гуфтам , « хурмо » гуфт , « агар надодии дурӯғӣ бар ту нўштндӣ » ва гуфт , « хабари даҳуми шуморо ки бузургтарин кабӣр чист ? ширкасту ъқўқи модару падар » . Ва такя зада буд . Онгоҳ рост бинишаст ва гуфт , « алоу қавли алзўри сухан дурӯғ нест . » ва гуфт расӯл ( с ) « бандае ки дурӯғ гуяд фиришта аз ганди он ба як майл давр шавад » , ва аз ин гуфтаанд ки атса дар вақти сухан гӯйӣ бошад бар ростӣ ки андар хабараст ки атса аз фириштаасту осокшидн аз шайтон ва агар сухани дурӯғ будӣ фиришта ҳозир набӯдӣ ва атса наомадӣ » ва гуфт , « ҳар ки дурӯғ гуяд андари ҳикоят , як дурӯғи зан вайаст » ва гуфт , « ҳар ки ба савганди дурӯғи мол касе бабради худоиро бинад рӯзи қиёмат ки ба хашм бошад бар вай » ва гуфт , « ҳамаи хислатии мумкин буд дар муъмини магари хиёнату дурӯғ » .

عبدالله بن جراد رسول (ص) را گفت، «مومن زنا کند؟» گفت، «باشد که کند». گفت، «دروغ گوید؟» گفت، «نی» و این آیت برخواند، «انما یفتری الکذب الذین لایومنون دروغ کسانی گویند که ایمان ندارد». عبدالله بن عامر همی گوید که کودکی خرد به بازی می رفت. گفتم، «بیا تا چیزی دهم» و رسول (ص) اندر خانه ما بود. گفت، «چه خواستی داد؟» گفتم، «خرما» گفت، «اگر ندادی دروغی بر تو نوشتندی» و گفت، «خبر دهم شما را که بزرگترین کبیر چیست؟ شرک است و عقوق مادر و پدر». و تکیه زده بود. آنگاه راست بنشست و گفت، «الا و قول الزور سخن دروغ نیست.» و گفت رسول(ص) «بنده ای که دروغ گوید فرشته از گند آن به یک میل دور شود»، و از این گفته اند که عطسه در وقت سخن گویی باشد بر راستی که اندر خبر است که عطسه از فرشته است و آساکشیدن از شیطان و اگر سخن دروغ بودی فرشته حاضر نبودی و عطسه نیامدی» و گفت، «هر که دروغ گوید اندر حکایت، یک دروغ زن وی است» و گفت، «هر که به سوگند دروغ مال کسی ببرد خدای را بیند روز قیامت که به خشم باشد بر وی» و گفت، «همه خصلتی ممکن بود در مومن مگر خیانت و دروغ».

Ва маймуни бен абии шбиб ҳаме гуяд ки нома Эй навиштам . Калимае фароз омад ки агар ннўштмии нома ороста нашудӣу лекини дурӯғ буд . Пас азм кардам ки нанивисам . Мунодӣ шунидам ки гуфт , « исбти аллоҳи аллазӣнаи омнўои болқўли фии алҳиўаҳи алднёу фии алохраҳ » . Ибни смок ҳаме гуяд , « маро бар дурӯғи ногуфтан муздӣ набошад ки худ ннк дорам аз он ки дурӯғ гӯям » .

و میمون بن ابی شبیب همی گوید که نامه ای نوشتم. کلمه ای فراز آمد که اگر ننوشتمی نامه آراسته نشدی و لیکن دروغ بود. پس عزم کردم که ننویسم. منادی شنیدم که گفت، «یثبت الله الذین آمنوا بالقول فی الحیوه الدنیا و فی الاخره». ابن سماک همی گوید، «مرا بر دروغ ناگفتن مزدی نباشد که خود ننک دارم از آن که دروغ گویم».