Бидон ки дурӯғ аз он ҳаромаст ки дар дил асар кунаду сӯрати дили кидир ва торик кунад , валикин агар бидон ҳоҷат уфтад ва бар қасд маслиҳат гуяд ва онро кора буд , ҳаром набӯд . Барои он ки чун кора бошад дил аз вай асар напазирад ва чун бар қасд хайр гуяд дил торик нашавад . Ва шак нест ки чун мусулмонӣ аз золимӣ бигурезад нишоед ки рост бигӯед ки куҷост , балки дурӯғи ӣнҷои воҷиб буд .

بدان که دروغ از آن حرام است که در دل اثر کند و صورت دل کدر و تاریک کند، ولیکن اگر بدان حاجت افتد و بر قصد مصلحت گوید و آن را کاره بود، حرام نبود. برای آن که چون کاره باشد دل از وی اثر نپذیرد و چون بر قصد خیر گوید دل تاریک نشود. و شک نیست که چون مسلمانی از ظالمی بگریزد نشاید که راست بگوید که کجاست، بلکه دروغ اینجا واجب بود.

Ва расӯл ( с ) андари дурӯғ рухсат додааст се ҷой , яке андари ҳарб ки азми хеш бо хасм натавон гуфт , ва яке чун миёни ду тан сулҳ кунӣ сухани некӯи гӯйӣ аз яке фарои дигар , агар чаҳ вай нагуфта бошаду дигар ҳар ки дӯст дорад фаро ҳар яке , гуяд туро дӯст дорам . Пас бидон ки агар золимӣ аз мол дайгарӣ бипурсад раво буд ки пинҳон дорад ва агар сар дайгарӣ бипурсанд инкор кунад раво бошад ки шаръ фармӯдааст ки корҳои зишти бипушад ва чун зан тоъат надорад ало ба ваъдаи раво буд ки ваъда диҳад агар чаҳ қодир набӯд бидон .

و رسول(ص) اندر دروغ رخصت داده است سه جای، یکی اندر حرب که عزم خویش با خصم نتوان گفت، و یکی چون میان دو تن صلح کنی سخن نیکو گویی از یکی فرا دیگر، اگر چه وی نگفته باشد و دیگر هر که دوست دارد فرا هر یکی، گوید تو را دوست دارم. پس بدان که اگر ظالمی از مال دیگری بپرسد روا بود که پنهان دارد و اگر سر دیگری بپرسند انکار کند روا باشد که شرع فرموده است که کارهای زشت بپوشد و چون زن طاعت ندارد الا به وعده روا بود که وعده دهد اگر چه قادر نبود بدان.

Ва амсоли ин раво буду ҳади ин онаст ки дурӯғ ногуфтанӣаст валикин чун аз рост низ чизе таваллуд кунад ки мҳзўр буд , бояд ки андари тарозуии адл ва инсоф бисанҷад . Агар нобӯдан он чизи андари шаръ мақсӯдтараст аз нобӯдани дурӯғ , чун ҷанги миёни мардумону ваҳшати миёни зану шавҳару зойеъ шудани молу ошкоро шудани сару Фзиҳт шудани маъсият , онгоҳи дурӯғ мубоҳ гардад ки шари он корҳо аз шари дурӯғ бешаст , ва ин ҳамчунонаст ки мурдор ҳалол шавад аз бими ҷон ки бмондни ҷони андари шаръ муқассиртараст аз нохӯрдани мурдор . Аммо ҳарчӣ на чунин буд дурӯғ бидон мубоҳ нагардад . Пас ҳар дурӯғ ки касе гуяд барои зиёдати молу ҷоҳи андари лоф задани хеш ва сутудани дараҷаи ҳишмати хеши ҳикоят кардан , ин ҳама ҳаромаст .

و امثال این روا بود و حد این آن است که دروغ ناگفتنی است ولیکن چون از راست نیز چیزی تولد کند که محذور بود، باید که اندر ترازوی عدل و انصاف بسنجد. اگر نابودن آن چیز اندر شرع مقصودتر است از نابودن دروغ، چون جنگ میان مردمان و وحشت میان زن و شوهر و ضایع شدن مال و آشکارا شدن سر و فضیحت شدن معصیت، آنگاه دروغ مباح گردد که شر آن کارها از شر دروغ بیش است، و این همچنان است که مردار حلال شود از بیم جان که بماندن جان اندر شرع مقصرتر است از ناخوردن مردار. اما هرچه نه چنین بود دروغ بدان مباح نگردد. پس هر دروغ که کسی گوید برای زیادت مال و جاه اندر لاف زدن خویش و ستودن درجه حشمت خویش حکایت کردن، این همه حرام است.

Ва асмои разии аллоҳ анҳу гуяд ки занӣ аз расӯл ( с ) пурсед ки ман аз шавҳари хеши муроотӣ ҳикоят кунам ки набошад то вшнии маро хашм ояд , раво бошад ? гуфт , « ҳар ки чизе бар хештани бандад ки он набошад , чун касе бошад ки дараҷаи тазвир бар ҳам пӯшад , яъне ҳам дўрғ гуфта бошад ва ҳам касеро андари ғалату ҷаҳл афканда бошад то буд ки вай низ ҳикоят кунад ва дурӯғ бошад » .

و اسما رضی الله عنه گوید که زنی از رسول(ص) پرسید که من از شوهر خویش مراعاتی حکایت کنم که نباشد تا وشنی مرا خشم آید، روا باشد؟ گفت، «هر که چیزی بر خویشتن بندد که آن نباشد، چون کسی باشد که درجه تزویر بر هم پوشد، یعنی هم دورغ گفته باشد و هم کسی را اندر غلط و جهل افکنده باشد تا بود که وی نیز حکایت کند و دروغ باشد».

Ва бидон ки кӯдакро ваъда додан то ба дабиристон шавад раво буд , агар чаҳ дурӯғ буд . Ва дар хабараст ки он банависанд , валикини ончии мубоҳ буд низ банависанд то чун вайро гӯйанд чаро гуфтӣ , ғаразии дурусти Фронмоид ки бидон дурӯғи мубоҳ буд .

و بدان که کودک را وعده دادن تا به دبیرستان شود روا بود، اگر چه دروغ بود. و در خبر است که آن بنویسند، ولیکن آنچه مباح بود نیز بنویسند تا چون وی را گویند چرا گفتی، غرضی درست فرانماید که بدان دروغ مباح بود.

Ва бидон ки касе ки хабарӣ ривоят кунад ё масъала Эй бипурсанд ҷавоби боздиҳад ки ба ҳақиқат надонад , ин ҳаром буд ки аз он кунад то ҳишматро зиён надорад . Ва гуруҳе раво доштаанд ки ахбор диҳанд аз расӯл ( с ) андар фармудани хайроту савоби он , он низ ҳаромаст ки расӯл ( с ) ҳаме гуяд , « ҳар ки бар ман дурӯғ гуяд , гӯи ҷой хеш бигиранд дар дӯзах » ва худ дурӯғи ҷуз ба ғаразии дуруст ки андари шаръи мақсӯд буд нишоед ва он ба гумон тавон донист на ба яқин . Аўлитри он буд ки то яқинӣ зоҳир набӯду заруратии тамом , дурӯғ нагӯяд .

و بدان که کسی که خبری روایت کند یا مساله ای بپرسند جواب بازدهد که به حقیقت نداند، این حرام بود که از آن کند تا حشمت را زیان ندارد. و گروهی روا داشته اند که اخبار دهند از رسول(ص) اندر فرمودن خیرات و ثواب آن، آن نیز حرام است که رسول(ص) همی گوید، «هر که بر من دروغ گوید، گو جای خویش بگیراند در دوزخ» و خود دروغ جز به غرضی درست که اندر شرع مقصود بود نشاید و آن به گمان توان دانست نه به یقین. اولیتر آن بود که تا یقینی ظاهر نبود و ضرورتی تمام، دروغ نگوید.