Бидон ки нмомӣ на ҳамаи он буд ки сухани яке бо дайгарӣ бигӯед , балки ҳаркии корӣ ошкоро кунад ки касе аз он ранҷур шавад вай намоамаст , хоҳ ба сухани гиру хоҳ ба феълу хоҳ ба чизеи дигару хоҳ ба қавл ошкор кунад ё ба ишорат ё ба навиштан балки пардаи он чиз баргирафтан ки касе аз он ранҷур шавад нишоед , магари он ки касе хиёнат карда бошад андари мол касе пинҳон , раво бошад ошкоро кардан . Ва ҳамчунин ҳарчӣ андари он зиён мусулмонон хоҳад буд .

بدان که نمامی نه همه آن بود که سخن یکی با دیگری بگوید، بلکه هرکه کاری آشکارا کند که کسی از آن رنجور شود وی نمام است، خواه به سخن گیر و خواه به فعل و خواه به چیزی دیگر و خواه به قول آشکار کند یا به اشارت یا به نوشتن بلکه پرده آن چیز برگرفتن که کسی از آن رنجور شود نشاید، مگر آن که کسی خیانت کرده باشد اندر مال کسی پنهان، روا باشد آشکارا کردن. و همچنین هرچه اندر آن زیان مسلمانان خواهد بود.

Ва ҳарки бо ваии суханӣ нақл кунад ки фалони каси туро чунин гуфт ё чунин месозад андари ҳақи ту ё монанди ин , шаш чизи вайро ба ҷой бояд оварад :

و هرکه با وی سخنی نقل کند که فلان کس تو را چنین گفت یا چنین می سازد اندر حق تو یا مانند این، شش چیز وی را به جای باید آورد:

Аввали он ки бовар надорад ки намоами худ фосиқасту ҳақ таъолӣ гуфтааст ки қавл фосиқ машнуед .

اول آن که باور ندارد که نمام خود فاسق است و حق تعالی گفته است که قول فاسق مشنوید.

Дувуми он ки вайро насиҳат кунад ва аз он гуноҳ наҳй кунад .

دوم آن که وی را نصیحت کند و از آن گناه نهی کند.

Сеюм он ки вайро душман гирад барои ҳақи таъолӣ ки душмании намоам воҷибаст .

سوم آن که وی را دشمن گیرد برای حق تعالی که دشمنی نمام واجب است.

Чаҳоруми он ки бидон каси гумони бади набард ки гумони бад ҳаромаст .

چهارم آن که بدان کس گمان بد نبرد که گمان بد حرام است.

Панҷуми он ки таҷассус накунад то дурустии он бидонад ки ҳақ таъолӣ наҳй кардааст .

پنجم آن که تجسس نکند تا درستی آن بداند که حق تعالی نهی کرده است.

Шашуми он ки худро аз он напасандад ки дайгариро напасандад ва аз нмомии ваии дайгариро ҳикоят накунад ва бар ваии бипушад ва ин ҳар шаш воҷибаст .

ششم آن که خود را از آن نپسندد که دیگری را نپسندد و از نمامی وی دیگری را حکایت نکند و بر وی بپوشد و این هر شش واجب است.

Яке андари пеши умри абдулазиз нмомӣ кард . Гуфт , « нигоҳ кунем . Агар дурӯғаст аз аҳли ин оятӣ ки ани ҷоء кам фосиқи бнбоء ва агар рост гуфтӣ аз аҳли ононе ки ҳамаз мшоءи бнмим ва агар хоҳӣ ки тавба кунӣ афв кунем » . Гуфт , « тавба кардам ё амири алмўмнин » .

یکی اندر پیش عمر عبدالعزیز نمامی کرد. گفت، «نگاه کنیم. اگر دروغ است از اهل این آیتی که ان جاء کم فاسق بنباء و اگر راست گفتی از اهل آنانی که هماز مشاء بنمیم و اگر خواهی که توبه کنی عفو کنیم». گفت، «توبه کردم یا امیر المومنین».

Яке фаро ҳакимӣ гуфт ки фалони каси туро чунин гуфтааст . Гуфт ба зиёрат омадӣ ва се хиёнат кардӣ . Бародариро андари дили ман нохуш кардӣу дили фориғи ман машғӯл кардӣ ва худро ба наздики ман фосиқ ва муттаҳам кардӣ . Сулаймони бен Абдулмалики якеро гуфт , « ту маро чизе гуфтае ? » гуфт , « не » . Гуфт , « адли Муътамидӣ ҳикоят кард » . Заҳрӣ нишаста буд гуфт , « ё амири алмўмнин . Намоам адл набошад . Ҳаркии сухан касе ба ту оварад сухани ту низ ба дигарон барад . Аз ваии ҳазар бояд кард ва ба ҳақиқати вайро душман бояд дошт ки феъли ваии ҳам ғайбатаст ва ҳам узр ва хиёнатаст ва ҳам ғул ва ҳасадаст ва ҳам нФоқў тхлитаст ва фирефтан ва ин ҳама аз хиёнатаст » .

یکی فرا حکیمی گفت که فلان کس تو را چنین گفته است. گفت به زیارت آمدی و سه خیانت کردی. برادری را اندر دل من ناخوش کردی و دل فارغ من مشغول کردی و خود را به نزدیک من فاسق و متهم کردی. سلیمان بن عبدالملک یکی را گفت، «تو مرا چیزی گفته ای؟» گفت، «نی». گفت، «عدل معتمدی حکایت کرد». زهری نشسته بود گفت، «یا امیر المومنین. نمام عدل نباشد. هرکه سخن کسی به تو آورد سخن تو نیز به دیگران برد. از وی حذر باید کرد و به حقیقت وی را دشمن باید داشت که فعل وی هم غیبت است و هم عذر و خیانت است و هم غل و حسد است و هم نفاقو تخلیط است و فریفتن و این همه از خیانت است».

Ва гуфтаанд намоаму ғаммоз онаст ки рост аз ҳамаи каси некӯ буд магар аз вай . Ва мсъби бен алзбир гуяд ки наздики мо пазируфтани ғмз аз ғмз бтараст ки съоит далолатасту қабул иҷозатаст . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ғаммози ҳалол зода нест » ва бидон ки шари мхлту намоам азимаст ва буд ки ба сабаби эшон хӯнҳо рехта шавад . Яке ғуломӣ мефурухт . Гуфт андари ваии ҳеҷ айбӣ нест алои нмомӣу тхлит . Он кас бихаред ва гуфт бок нест . Ғуломи фаро зан гуфт ки ин хоҷаи туро дӯст надорад ва канизакӣ хоҳад харид . Акнӯн чун бхсбд астара баргир ва аз ҳалқи ваии мӯӣ боз кун то ман туро ҷодуӣ омӯзам то ошиқ ту гардад ва бо хоҷа гуфт , « ин зан бар касе ошиқаст ва туро бихоҳад кишт . Ту хештанро хуфтаи соз то бибинӣ » . Марди хештани хуфтаи сохт . Зан ҳаме омаду астара дар дасти гирифта то даст фаро карду маҳосини вай бар гирифт . Мард шак накард ки вайро бихоҳад кишт . Мард бурҷасту занро бикушт . Хешовандон зан биёмаданду мардро бикуштанду хуишон мард биёмаданд ҷанг карданд ва бисёр хӯнҳо рехта шуд .

و گفته اند نمام و غماز آن است که راست از همه کس نیکو بود مگر از وی. و مصعب بن الزبیر گوید که نزدیک ما پذیرفتن غمز از غمز بتر است که سعایت دلالت است و قبول اجازت است. و رسول (ص) گفت، «غماز حلال زاده نیست» و بدان که شر مخلط و نمام عظیم است و بود که به سبب ایشان خونها ریخته شود. یکی غلامی می فروخت. گفت اندر وی هیچ عیبی نیست الا نمامی و تخلیط. آن کس بخرید و گفت باک نیست. غلام فرا زن گفت که این خواجه تو را دوست ندارد و کنیزکی خواهد خرید. اکنون چون بخسبد اُستره برگیر و از حلق وی موی باز کن تا من تو را جادویی آموزم تا عاشق تو گردد و با خواجه گفت، «این زن بر کسی عاشق است و تو را بخواهد کشت. تو خویشتن را خفته ساز تا ببینی». مرد خویشتن خفته ساخت. زن همی آمد و اُستره در دست گرفته تا دست فرا کرد و محاسن وی بر گرفت. مرد شک نکرد که وی را بخواهد کشت. مرد برجست و زن را بکشت. خویشاوندان زن بیامدند و مرد را بکشتند و خویشان مرد بیامدند جنگ کردند و بسیار خونها ریخته شد.

Офати чаҳордаҳум ( дурӯе карданаст миёни ду душман )

آفت چهاردهم (دورویی کردن است میان دو دشمن)

Чунон ки пеш ҳар касе сухан чунон гуяд ки вайро хуш ояд ва бошад ки сухани ин бози он нақл кунаду сухани он бози ин фаро ҳар яке намояд ки ман дӯстдори туам . Ва ин аз нмомӣ бтараст . Расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркиро андари ин ҷаҳони ду рӯй бошад , дар он ҷаҳони ду забон оташин бошад » . Ва гуфт , ( с ) « бадтарӣни бандагон назд худои таъолии ду рӯйаст » . Пас бидон ки ҳарки бо ду душман мхолтт дорад , бояд ки ҳарчӣ май шунӯд ё хомӯш ҳаме бошад ё ончӣ ҳақ бошад бигӯед дар пеши он кас бо пас вай то мунофиқӣ набошаду сухан ҳар яке он дигарро ҳикоят накунад ва бо ҳар касе нанамояд ки ман ёвари туам .

چنان که پیش هر کسی سخن چنان گوید که وی را خوش آید و باشد که سخن این باز آن نقل کند و سخن آن باز این فرا هر یکی نماید که من دوستدار توام. و این از نمامی بتر است. رسول (ص) گفت، «هرکه را اندر این جهان دو روی باشد، در آن جهان دو زبان آتشین باشد». و گفت،(ص) «بدترین بندگان نزد خدای تعالی دو روی است». پس بدان که هرکه با دو دشمن مخالطت دارد، باید که هرچه می شنود یا خاموش همی باشد یا آنچه حق باشد بگوید در پیش آن کس با پس وی تا منافقی نباشد و سخن هر یکی آن دیگر را حکایت نکند و با هر کسی ننماید که من یاور توام.

Ибни умрро гуфтанд ки мо дар наздик амирон шавем суханҳо чунон бигӯем ки берун ойем нагӯем , гуфт , « мо инро нифоқи шмрдимии андари аҳди расӯл ( с )у ҳаркиро заруратӣ набошаду наздик салотин шавад ва онгаҳ суханӣ гуяд дар пеши эшон ки бозпас нагӯяд мунофиқ бошад ва ду рӯй ва чун заруратӣ бошад андари ин хислат буд .

ابن عمر را گفتند که ما در نزدیک امیران شویم سخن ها چنان بگوییم که بیرون آییم نگوییم، گفت، «ما این را نفاق شمردیمی اندر عهد رسول (ص) و هرکه را ضرورتی نباشد و نزدیک سلاطین شود و آنگه سخنی گوید در پیش ایشان که بازپس نگوید منافق باشد و دو روی و چون ضرورتی باشد اندر این خصلت بود.

Офати понздаҳум ( сутудани мардумону Фсолӣ карданаст )

آفت پانزدهم (ستودن مردمان و فصالی کردن است)

Ва андари ваии шаш офатаст . Чаҳор андари гӯянда ва ду андар шунаванда ки мамдуҳ буд . Аммо офати модҳ , яке он бошад ки зиёдат гуяду дурӯғ зан гардад . Андар асараст ки ҳаркии андари мадҳи мардумон ифрот кунад рӯзи қиёмати вайро забонӣ дароз бошад чунон ки андар замин мекашаду пой бар ваии ҳаме нааду ҳамеи шигарфад .

و اندر وی شش آفت است. چهار اندر گوینده و دو اندر شنونده که ممدوح بود. اما آفت مادح، یکی آن باشد که زیادت گوید و دروغ زن گردد. اندر اثر است که هرکه اندر مدح مردمان افراط کند روز قیامت وی را زبانی دراز باشد چنان که اندر زمین می کشد و پای بر وی همی نهد و همی شگرفد.

Дувуми он ки бошад ки андари ваии нифоқ буд ва ба мадҳи Фронмоид ки туро дӯст дорам ва бошад ки надорад .

دوم آن که باشد که اندر وی نفاق بود و به مدح فرانماید که تو را دوست دارم و باشد که ندارد.

Сеюм он бошад ки чизе гуяд ки таҳқиқ надонад чунон ки порсоу парҳезгору пар илмаст ва мисли ин . Яке мардиро мадҳ гуфт . Расӯл ( с ) гуфт , « виҳки гардани ваии бздӣ » . Пас гуфт , « агар лобудасту мадҳ касе хоҳӣ гуфт , гӯи пиндорам ки чунинаст ва бар худои касро тзкит накунам , онгоҳи ҳисоби вай бар худоӣаст агар ҳамеи пиндораду рост ҳаме гуяд .

سوم آن باشد که چیزی گوید که تحقیق نداند چنان که پارسا و پرهیزگار و پر علم است و مثل این. یکی مردی را مدح گفت. رسول (ص) گفت، «وَیحَکَ گردن وی بزدی». پس گفت، «اگر لابد است و مدح کسی خواهی گفت، گو پندارم که چنین است و بر خدای کس را تزکیت نکنم، آنگاه حساب وی بر خدای است اگر همی پندارد و راست همی گوید.

Чаҳоруми он ки бошад ки мамдуҳи зулм буд ва ба сухани вай шод шавад ва нишоед ки золимро шоди гирдонеу расӯл ( с ) гуфт , « чун фосиқро мадҳ гӯйанд ҳақи таъолӣ хашм гирад бар он кас » .

چهارم آن که باشد که ممدوح ظلم بود و به سخن وی شاد شود و نشاید که ظالم را شاد گردانی و رسول (ص) گفت، «چون فاسق را مدح گویند حق تعالی خشم گیرد بر آن کس».

Аммо мамдуҳро аз ду ваҷҳ зиёнаст : яке он ки аҷабӣу такаббурӣ дар вай падед ояд . Умри разии аллоҳ анҳу нишаста буд бо дарра . Ҷоруади мардӣ буд онҷо фурӯд омад . Яке гуфт , ин меҳтар рабеъааст . Чун бинишаст умри разии аллоҳи анҳу вайро дарраи бузад . Гуфт , « ё амири алмўмнин ин чист ? » гуфт , « нишнидӣ ки ин мард чаҳ гуфт ? » умр гуфт , « тарсидам ки чизеи андари дил ту уфтад , он аҷаби хостам ки дар ту башиканам » .

اما ممدوح را از دو وجه زیان است: یکی آن که عجبی و تکبری در وی پدید آید. عمر رضی الله عنه نشسته بود با دره. جارود مردی بود آنجا فرود آمد. یکی گفت، این مهتر ربیعه است. چون بنشست عمر رضی الله عنه وی را دره بزد. گفت، «یا امیر المومنین این چیست؟» گفت، «نشنیدی که این مرد چه گفت؟» عمر گفت، «ترسیدم که چیزی اندر دل تو افتد، آن عجب خواستم که در تو بشکنم».

Ва дигари он ки чун ба илму салоҳ бар вай сано гӯйанд комил шавад андари мстқбл ва гуяд , « ман худ ба камоли расидам » . Ва аз ин буд ки дар пеши расӯл ( с ) мадҳ карданд . Гуфт , « гардани ваии бздӣ . Агар башнавад низ фалоҳ накунад » . Ва расӯл ( с ) гуфт , « агар касе бо кордӣ низ наздик касе шавад , беҳтар аз он буд ки вайро сано гуяд » . Ва зиёди бен аслм гуяд , « ҳарки мадҳ башнавад шайтони андари пеш вай ояду вайро аз ҷой баргирад , валикини муъмини хештани шинос буд ва тавозуъ кунад » .

و دیگر آن که چون به علم و صلاح بر وی ثنا گویند کامل شود اندر مستقبل و گوید، «من خود به کمال رسیدم». و از این بود که در پیش رسول (ص) مدح کردند. گفت، «گردن وی بزدی. اگر بشنود نیز فلاح نکند». و رسول (ص) گفت، «اگر کسی با کاردی نیز نزدیک کسی شود، بهتر از آن بود که وی را ثنا گوید». و زیاد بن اسلم گوید، «هرکه مدح بشنود شیطان اندر پیش وی آید و وی را از جای برگیرد، ولیکن مومن خویشتن شناس بود و تواضع کند».

Аммо агар ҷои ин шаш офат набошад мадҳ кардани некӯ буд . Ва расӯл ( с ) бар саҳоба сано гуфтааст . Гуфт , « ё умр , агар маро ба халқи нФрстодндии туро Фрстодндӣ » ва гуфт , « агар имони ҷумлаи олам бо имони Абубакр муқобила кунанд , имони вай зиёдат ояд »у амсоли ин ки донист ки эшонро зӣоне надорад .

اما اگر جای این شش آفت نباشد مدح کردن نیکو بود. و رسول (ص) بر صحابه ثنا گفته است. گفت، «یا عمر، اگر مرا به خلق نفرستادندی تو را فرستادندی» و گفت، «اگر ایمان جمله عالم با ایمان ابوبکر مقابله کنند، ایمان وی زیادت آید» و امثال این که دانست که ایشان را زیانی ندارد.

Ва аммо санои гуфтан бар хештан мазмумасту зишт буду ҳақ таъолӣ наҳй кардааст ва гуфтааст , « Флои тзкўои анФскм » аммо агар касе муқтадо буд ҳоли хеш таъриф кунад то эшон тавфиқ қдўт ёбанд раво буд , чунон ки расӯл ( с ) гуфт , « анои Сайиди валади одаму лои фахр » яъне ки бад-ӣни сиёдат фахр накунам ки бидон фахр кунам ки маро ин дод » . Ва барои он гуфт то ҳамаи мтобът вай кунанд . Юсуф ( ъ ) гуфт , « аҷълнии алии хзоӣни аларзи ании Ҳафизи алӣам » .

و اما ثنا گفتن بر خویشتن مذموم است و زشت بود و حق تعالی نهی کرده است و گفته است، «فلا تزکوا انفسکم» اما اگر کسی مقتدا بود حال خویش تعریف کند تا ایشان توفیق قدوت یابند روا بود، چنان که رسول (ص) گفت، «انا سید ولد آدم و لا فخر» یعنی که بدین سیادت فخر نکنم که بدان فخر کنم که مرا این داد». و برای آن گفت تا همه متابعت وی کنند. یوسف (ع) گفت، «اجعلنی علی خزائن الارض انی حفیظ علیم».