Бдо ки гуруҳе гуфтаанд чунон ки халқи зоҳири бнгрдд аз он ки офарӣдаанд , кӯтоҳ дароз нашавад ба ҳиялат ё дароз кӯтоҳ нашаваду зишт некӯ нашавад , ҳамчунин ахлоқ ки сӯрат ботинаст бнгрдд ва ин хатост . Агар чунин будӣ , тодибу риёзату панд додану васият кардани некӯи ҳамаи ботил будӣу расӯл ( с ) гуфт , « ҳасановаи ахлоқкми хуии хешро некӯ кунед » . Ва ин чигуна маҳол буд ки мари сутурро аз саркашӣ бо нармӣ тавон оварад . Ва сайди ваҳширо Фроонс тавон дошт .

بدا که گروهی گفته اند چنان که خلق ظاهر بنگردد از آن که آفریده اند، کوتاه دراز نشود به حیلت یا دراز کوتاه نشود و زشت نیکو نشود، همچنین اخلاق که صورت باطن است بنگردد و این خطاست. اگر چنین بودی، تادیب و ریاضت و پند دادن و وصیت کردن نیکو همه باطل بودی و رسول (ص) گفت، «حسنوا اخلاقکم خوی خویش را نیکو کنید». و این چگونه محال بود که مر ستور را از سرکشی با نرمی توان آورد. و صید وحشی را فراانس توان داشت.

Ва қиёси ин брхлқт ботиласт ки корҳо ду қисмаст , баъзе онаст ки ихтиёри одамиро бидон роҳ нест , чунон ки аз азстаҳи хурмои дарахт себ натавон кард , аммо аз ваии дарахти хурмо тавон кард , ба тартибу нигоҳи доштану шурӯти он . Ҳамчунин асли хашму шаҳват мумкин нест ба ихтиёри одамии ббрдн , аммо хашму шаҳватро ба риёзат бо ҳади эътидол овардан мумкинаст ва ин ба тҷрбт маълумаст , аммо дар ҳақи баъзе халқи душвортар буду душвории он ба ду сабаб буд . Яке аз он ки дар асли фитрати қавитар афтода буду дигари он ки муддатии дарози тоъат он дошта буд .

و قیاس این برخلقت باطل است که کارها دو قسم است، بعضی آن است که اختیار آدمی را بدان راه نیست، چنان که از ازسته خرما درخت سیب نتوان کرد، اما از وی درخت خرما توان کرد، به ترتیب و نگاه داشتن و شروط آن. همچنین اصل خشم و شهوت ممکن نیست به اختیار آدمی ببردن، اما خشم و شهوت را به ریاضت با حد اعتدال آوردن ممکن است و این به تجربت معلوم است، اما در حق بعضی خلق دشوارتر بود و دشواری آن به دو سبب بود. یکی از آن که در اصل فطرت قوی تر افتاده بود و دیگر آن که مدتی دراز طاعت آن داشته بود.

Ва халқи андари ин ба чаҳор дараҷаанд :

و خلق اندر این به چهار درجه اند:

Дараҷаи аввали он ки сода дил бошад ки ҳануз нек аз бад нашинохта бошад , ҳануз хуии Фрокори нек ва бад накарда буд , валикин бар фитрат авваласт . Ва ин нақшпазир буду зуди салоҳи пазирад . Вайро ба касе ҳоҷат буд ки таълим кунаду офати ахлоқи бад бо вай бигӯеду роҳ ба ваии намояд . Ва кӯдаконро ҳама дар ибтидои фитрати чунин буд ,у роҳи эшон падар ва модар бизананд ки эшонро бар дунё ҳарис кунанду Фрогзорнд то чунон ки хоҳанд зиндагонӣ мекунанд . Хӯни дайни эшон дар гардани модарон ва падарон бошад ва барои ин гуфт ҳақи субҳонау таъолӣ , « қўоонФскму аҳликм норо »

درجه اول آن که ساده دل باشد که هنوز نیک از بد نشناخته باشد، هنوز خوی فراکار نیک و بد نکرده بود، ولیکن بر فطرت اول است. و این نقش پذیر بود و زود صلاح پذیرد. وی را به کسی حاجت بود که تعلیم کند و آفت اخلاق بد با وی بگوید و راه به وی نماید. و کودکان را همه در ابتدای فطرت چنین بود، و راه ایشان پدر و مادر بزنند که ایشان را بر دنیا حریص کنند و فراگذارند تا چنان که خواهند زندگانی می کنند. خون دین ایشان در گردن مادران و پدران باشد و برای این گفت حق سبحانه و تعالی، «قواانفسکم و اهلیکم نارا»

Дараҷаи дувуми он буд ки ҳануз чизеи бад эътиқод накардааст , лекини мтобъти шаҳвату ғазаб хуй карда бошад мудом , лекин ҳаме донад ки нокарданӣаст . Кори ваии саъбтар буд ки вайро ба ду чиз ҳоҷатаст . Яке он ки хуии фасод аз вай берун кунаду дувуми он ки тухми салоҳи андар вай бакоранд , валикин агар дар ваии ҷаддӣ ва боистӣ пайдо ояд , зуд ба ислоҳ ояд ,у хуй аз фасоди бозкнд .

درجه دوم آن بود که هنوز چیزی بد اعتقاد نکرده است، لیکن متابعت شهوت و غضب خوی کرده باشد مدام، لیکن همی داند که ناکردنی است. کار وی صعبتر بود که وی را به دو چیز حاجت است. یکی آن که خوی فساد از وی بیرون کند و دوم آن که تخم صلاح اندر وی بکارند، ولیکن اگر در وی جدی و بایستی پیدا آید، زود به اصلاح آید، و خوی از فساد بازکند.

Дараҷаи сеюм он ки хуй ФроФсод карда буд , надонад ки ин нокарданӣаст , балки он хуии андари чашми ваии некӯ шуда буд , ин ба ислоҳ наёяд ало ба нодир .

درجه سوم آن که خوی فرافساد کرده بود، نداند که این ناکردنی است، بلکه آن خوی اندر چشم وی نیکو شده بود، این به اصلاح نیاید الا به نادر.

Дараҷаи чаҳоруми он ки аз ин ҳама фахр кунад ба фасоду пиндорад ки корӣаст чун касоне ки лоф зананд ки мо чандин кас бикуштему чандин шароб бихӯрадем ин алоҷ пазир набошад , магари саодатии самовӣ андар расад ки одамии андари он роҳи набард .

درجه چهارم آن که از این همه فخر کند به فساد و پندارد که کاری است چون کسانی که لاف زنند که ما چندین کس بکشتیم و چندین شراب بخوردیم این علاج پذیر نباشد، مگر سعادتی سماوی اندر رسد که آدمی اندر آن راه نبرد.