Бидон ки ҳарки мехоҳад ки халқиро аз худ берун кунад , як тариқ беш нест ва он онаст ки ҳарчизро маи халқ ҳаме фармоед хилофи он ҳаме кунад ки шаҳватро ҷуз мухолифат нашканад ва ҳарчизро зид вай шаканд чунон ки алоҷи иллатӣ ки аз гармии хезади сардӣ хӯрданаст , ҳар иллат ки аз хашми хезади алоҷи ваии бурдборӣ карданаст ва ҳарчӣ аз такаббури хезади алоҷи ваии тавозуъ карданаст ва ҳарчӣ аз бухли хезади алоҷи ваии мол доданаст ва ҳамчунинаст ҳама .

بدان که هرکه می خواهد که خلقی را از خود بیرون کند، یک طریق بیش نیست و آن آن است که هرچیز را مه خلق همی فرماید خلاف آن همی کند که شهوت را جز مخالفت نشکند و هرچیز را ضد وی شکند چنان که علاج علتی که از گرمی خیزد سردی خوردن است، هر علت که از خشم خیزد علاج وی بردباری کردن است و هرچه از تکبر خیزد علاج وی تواضع کردن است و هرچه از بخل خیزد علاج وی مال دادن است و همچنین است همه.

Пас ҳаркии кории некӯ одат кунад халқи некӯи андари вай падед ояд . Ва сари ин ки шариъат ба кори некӯ фармӯдааст инаст ки мақсӯд аз ин гардидан диласт аз сӯрати рашт ба сӯрати некӯ . Ва ҳарчӣ одамӣ ба такаллуф одат кунад табъ вай шавад ки кӯдак аз ибтидо аз дабиристони брмд ва аз таълими гурезон буд . Ва чун вайро ба илзоми фаро таълим доранд , табъ вай шавад ва чун бузург шавад лиззати ваии андари илм буд ва аз он сабр натавонад кард , балки касе ки кабӯтари бо?зидан ё шатранҷи бо?зидан ё қимор одат кунад , чунон ки табъ ӯ гардад , ҳамаи роҳатҳои дунё ва ҳар чаҳ дорад андари сар он диҳаду даст аз он бндорд .

پس هرکه کاری نیکو عادت کند خلق نیکو اندر وی پدید آید. و سر این که شریعت به کار نیکو فرموده است این است که مقصود از این گردیدن دل است از صورت رشت به صورت نیکو. و هرچه آدمی به تکلف عادت کند طبع وی شود که کودک از ابتدا از دبیرستان برمد و از تعلیم گریزان بود. و چون وی را به الزام فرا تعلیم دارند، طبع وی شود و چون بزرگ شود لذت وی اندر علم بود و از آن صبر نتواند کرد، بلکه کسی که کبوتر بازیدن یا شطرنج بازیدن یا قمار عادت کند، چنان که طبع او گردد، همه راحتهای دنیا و هر چه دارد اندر سر آن دهد و دست از آن بندارد.

Балки чизҳо ки бархилоф табъаст ба сабаби одат табиат гардад то касоне бошанд ки фахр кунанд бар айёрӣ , ва бар он ки бар чӯб хӯрдану даст баридан сабр кунанд . Ва мхнсон бо Фзиҳтии кори эшон бо якдигар дар мхнсӣ фахр кунанд , балки агар касе назора кунад миёни ҳҷомону кносон ҳамчунон андари кори худ бо якдигар фахр кунанд ки уламо ва мулӯк накунанд ва ин ҳамаи самара одатаст балки касе ки ба гул хӯрдани ху фаро кунад , чунон шавад ки аз он сабр натавонад кард ва бар беморӣу хатари ҳалок сабр мекунад .

بلکه چیزها که برخلاف طبع است به سبب عادت طبیعت گردد تا کسانی باشند که فخر کنند بر عیاری، و بر آن که بر چوب خوردن و دست بریدن صبر کنند. و مخنثان با فضیحتی کار ایشان با یکدیگر در مخنثی فخر کنند، بلکه اگر کسی نظاره کند میان حجامان و کناسان همچنان اندر کار خود با یکدیگر فخر کنند که علما و ملوک نکنند و این همه ثمره عادت است بلکه کسی که به گل خوردن خو فرا کند، چنان شود که از آن صبر نتواند کرد و بر بیماری و خطر هلاک صبر می کند.

Пас чун ончии зиду хилоф табъаст ба одати табъ ҳаме гардад , ончӣ бар мувофиқ табъасту дилро ҳамчун таом ва шаробаст танро , аўлитр ки ба одат ҳосил ояду маърифати ҳақи таъолии ваии зери дасти доштани ғазабу шаҳват , бар муқтазои табъи дил одамӣаст ки вай аз гуруҳ Фариштагонаст ва он ки майли вай ба хилоф инаст , бемор шудааст то ғизои ваии нохуш шудааст наздики вай ва бемор бошад ки таомро душман дораду ончии вайро зиён дорад бар он ҳарис , пас ҳар ки чизеи дигар аз маърифату тоъати ҳақи таъолии дӯст тар дорад бемораст , чунон ки ҳақ таъолӣ гуфт , « фии қлўбҳми мараз » ва гуфт , « алои ман ?утии аллоҳ ба қалби салим » ва чунон ки тани бемор дар хатари ҳалоки ин ҷаҳонаст , дили бемор дар хатари ҳалоки он ҷаҳонаст ва чунон ки беморро умед саломат набӯд ало бидон ки бар хилофи нафаси доруӣ талх хӯрд ба фармони табиб , бемории дилро низ ҳиялат набӯд ало ба мухолифати ҳавои нафас ба қавли соҳиби шариъат ( ъ ) ки табиати дилҳои халқ ӯст .

پس چون آنچه ضد و خلاف طبع است به عادت طبع همی گردد، آنچه بر موافق طبع است و دل را همچون طعام و شراب است تن را، اولیتر که به عادت حاصل آید و معرفت حق تعالی وی زیر دست داشتن غضب و شهوت، بر مقتضای طبع دل آدمی است که وی از گروه فرشتگان است و آن که میل وی به خلاف این است، بیمار شده است تا غذای وی ناخوش شده است نزدیک وی و بیمار باشد که طعام را دشمن دارد و آنچه وی را زیان دارد بر آن حریص، پس هر که چیزی دیگر از معرفت و طاعت حق تعالی دوست تر دارد بیمار است، چنان که حق تعالی گفت، « فی قلوبهم مرض » و گفت، « الا من اتی الله به قلب سلیم » و چنان که تن بیمار در خطر هلاک این جهان است، دل بیمار در خطر هلاک آن جهان است و چنان که بیمار را امید سلامت نبود الا بدان که بر خلاف نفس داروی تلخ خورد به فرمان طبیب، بیماری دل را نیز حیلت نبود الا به مخالفت هوای نفس به قول صاحب شریعت (ع) که طبیعت دلهای خلق اوست.

Ва бар ҷумла , тиби тану тиб ҳар ду яке роҳ дорад , чунон ки гармиро сардӣ созаду сардиро гармӣ . Ҳамчунин касеро ки такаббур бар ваии ғолиб буд , ба такаллуф кардани тавозуъ шифо ёбад ва агар тавозуъи қолаб буд ва ба ҳади хасисӣ расида бошад , такаллуфи такаббури вайро шифо буд .

و بر جمله، طب تن و طب هر دو یکی راه دارد، چنان که گرمی را سردی سازد و سردی را گرمی. همچنین کسی را که تکبر بر وی غالب بود، به تکلف کردن تواضع شفا یابد و اگر تواضع قالب بود و به حد خسیسی رسیده باشد، تکلف تکبر وی را شفا بود.

Пас бидон ки ахлоқи некӯро се сабабаст . Яке асл фитратаст ва он атоу фазли ҳақ таъолӣаст ки касеро андари асли никўхўу мутавозеъи офаринад ва чунин бисёраст . Дувуми он ки афъоли некӯ ба такаллуф кардан гирад то вайро одат шавад . Сеюм он ки мудоми касонеро бинад ки афъолу ахлоқи эшон некӯ буду суҳбат бо эшон дорад , ба зарурати он сифоти эшон андари табъи вай ҳаме гирад , агар чаҳ аз он хабар надорад . Ҳар ки ин се саодат биёбад ки андари асли хилқат никўхў бошаду суҳбат бо аҳл хайр дораду афъоли хайр одат кунад , вай ба дараҷаи камол расида бошад ва ҳар ки аз ин се маҳрӯм монад ки дар асли фитрати ноқис буду суҳбат бо ашрор дорад ва низ афъоли шар одат кунад , андари шақоват ба дараҷаи камол буду миёни ин ҳар ду дараҷаҳои бисёраст ки дар баъзе бошад ва дар баъзе нау саодату шақоват ҳар яке ба миқдор он бошад , « Фмни иъмли мисқоли зарраи хирои ираҳ , ва ман иъмли мисқоли зарраи шрои ираҳ » .

پس بدان که اخلاق نیکو را سه سبب است. یکی اصل فطرت است و آن عطا و فضل حق تعالی است که کسی را اندر اصل نیکوخو و متواضع آفریند و چنین بسیار است. دوم آن که افعال نیکو به تکلف کردن گیرد تا وی را عادت شود. سوم آن که مدام کسانی را بیند که افعال و اخلاق ایشان نیکو بود و صحبت با ایشان دارد، به ضرورت آن صفات ایشان اندر طبع وی همی گیرد، اگر چه از آن خبر ندارد. هر که این سه سعادت بیابد که اندر اصل خلقت نیکوخو باشد و صحبت با اهل خیر دارد و افعال خیر عادت کند، وی به درجه کمال رسیده باشد و هر که از این سه محروم ماند که در اصل فطرت ناقص بود و صحبت با اشرار دارد و نیز افعال شر عادت کند، اندر شقاوت به درجه کمال بود و میان این هر دو درجه های بسیار است که در بعضی باشد و در بعضی نه و سعادت و شقاوت هر یکی به مقدار آن باشد، « فمن یعمل مثقال ذره خیرا یره، و من یعمل مثقال ذره شرا یره ».