Бидон ки ҳаркии хашм фурӯ хӯрд ба ихтиёру диёнат муборак ояд , аммо агар аз аҷзу зарурат фурӯ хӯрд , андари ботини вай гирд ояд ва уқда гардад . Ва расӯл ( с ) мегуяд , « алмўмни лӣси иҳқўд » , яъне муъмини кин дор набӯд пас кини фарзанд хашмаст ва аз ваии ҳашт офат падед ояд ки ҳарякии сабаби ҳалоки дайн буд :

بدان که هرکه خشم فرو خورد به اختیار و دیانت مبارک آید، اما اگر از عجز و ضرورت فرو خورد، اندر باطن وی گرد آید و عقده گردد. و رسول (ص) می گوید، «المومن لیس یحقود»، یعنی مومن کین دار نبود پس کین فرزند خشم است و از وی هشت آفت پدید آید که هریکی سبب هلاک دین بود:

Аввал : ҳасад то ба шодии он каси андӯҳгин буд ва ба андӯҳи ваии шодмона буд .

اول: حسد تا به شادی آن کس اندوهگین بود و به اندوه وی شادمانه بود.

Дувум : он ки шамотат кунад ва шодмонӣ кунад ки балое ба вай расад ва онро изҳор кунад .

دوم: آن که شماتت کند و شادمانی کند که بلایی به وی رسد و آن را اظهار کند.

Сеюм : он ки забон аз ваии бозгирд ва салом накунаду ҷавоби салом ӯ бозандаад .

سوم: آن که زبان از وی بازگیرد و سلام نکند و جواب سلام او بازندهد.

Чаҳорум : он ки ба чашми ҳақорат ва кучак дошт ба вай нигарад .

چهارم: آن که به چشم حقارت و کوچک داشت به وی نگرد.

Панҷум : он ки забон ба вай дароз кунад ба ғайбату дурӯғу фӯҳшу ошкор кардани урату асрори вай .

پنجم: آن که زبان به وی دراز کند به غیبت و دروغ و فحش و آشکار کردن عورت و اسرار وی.

Шашум : он ки вайро муҳокот кунад ва схрит кунад .

ششم: آن که وی را محاکات کند و سخریت کند.

Ҳафтум : он ки андар гузордан ҳақи вай тақсир кунаду слти раҳми бозгирду мзлмти ваии бози надиҳад ва аз вай ҳалолӣ нахоҳад .

هفتم: آن که اندر گزاردن حق وی تقصیر کند و صلت رحم بازگیرد و مظلمت وی باز ندهد و از وی حلالی نخواهد.

Ҳаштум : он ки вайро бузанд ва биринҷанд чун фурсат ёбад ва агар дайгарӣ занад ва биринҷанд манъ накунад ва бидон ризо диҳад .

هشتم: آن که وی را بزند و برنجاند چون فرصت یابد و اگر دیگری زند و برنجاند منع نکند و بدان رضا دهد.

Пас агар касе бошад ки диёнат бар вай ғолиб бошад ва ҳеҷ чиз накунад ки андари он маъсиятӣ буд , ҳам аз холӣ набошад ки эҳсони худ аз ваии бозгирд ва бо вай рФқ накунад дар корҳо ва дар кори вай муайян набошад ва бар ваии дуо ва сано нагӯяд , аз савоби ӣнҳамаи бозмонд ва дар нуқсон буд . Ва чун мусаттаҳ ки хеши Абубакр буд андари воқеаи аФки Оишаи разии аллоҳи анҳуро сухан гуфту Абубакри разии аллоҳи анҳу ӯро нафақа медодӣ , бозгрФт ва савганд хӯрд ки низ надиҳад . Ин оят фурӯд омад , « влои ётли аўлўои алФзли мнкм то онҷо ки алои тҳбўни ани иғФри аллоҳи лакам яъне савганд махӯред ки некуӣ накунед ва ё касеро ки ҷафо кард дӯст надоред ки худои субҳонау таъолии шуморо биёмурзад » . Абубакри разии аллоҳ анҳу гуфт , « эй валлоҳ дӯст дорам » ва бо сари нафақа додан шуд .

پس اگر کسی باشد که دیانت بر وی غالب باشد و هیچ چیز نکند که اندر آن معصیتی بود، هم از خالی نباشد که احسان خود از وی بازگیرد و با وی رفق نکند در کارها و در کار وی معین نباشد و بر وی دعا و ثنا نگوید، از ثواب اینهمه بازماند و در نقصان بود. و چون مسطح که خویش ابوبکر بود اندر واقعه افک عایشه رضی الله عنه را سخن گفت و ابوبکر رضی الله عنه او را نفقه می دادی، بازگرفت و سوگند خورد که نیز ندهد. این آیت فرود آمد، «ولا یاتل اولوا الفضل منکم تا آنجا که الا تحبون ان یغفر الله لکم یعنی سوگند مخورید که نیکویی نکنید و یا کسی را که جفا کرد دوست ندارید که خدای سبحانه و تعالی شما را بیامرزد». ابوبکر رضی الله عنه گفت، «ای والله دوست دارم» و با سر نفقه دادن شد.

Пас ҳаркасро ки аз дайгарии кӣна дар дил буд аз се холӣ набӯд аввал муҷоҳида кунад бо хештан то бо вай некуӣ кунаду мурооти биафзояд ва ин дараҷа садиқонаст . Дувуми он ки некӣ накунаду зиштӣ низ раво надорад ва накунад ва ин дараҷа порсоёнаст . Сими он ки зиштӣ ва бадӣ кунад ва ин дараҷа фосиқонаст ва золимонаст ва ҳеҷ қурбати азимтар аз он нест ки некуӣ кунӣ бо касе ки бо ту зиштӣ кунад , агар натавонӣ борӣ афв кунӣ ки афвро Фсилт бисёраст ва бузургаст .

پس هرکس را که از دیگری کینه در دل بود از سه خالی نبود اول مجاهده کند با خویشتن تا با وی نیکویی کند و مراعات بیفزاید و این درجه صدیقان است. دوم آن که نیکی نکند و زشتی نیز روا ندارد و نکند و این درجه پارسایان است. سیم آن که زشتی و بدی کند و این درجه فاسقان است و ظالمان است و هیچ قربت عظیمتر از آن نیست که نیکویی کنی با کسی که با تو زشتی کند، اگر نتوانی باری عفو کنی که عفو را فصیلت بسیار است و بزرگ است.

Ва расӯл ( с ) гуфт , « се чизаст ки бидон савганд тавонам хӯрд , ҳеҷ мол аз садақа додан ноқис нашавад ва ҳеҷ кас афв накунад касеро ки худои субҳонау таъолии вайро зиёдати надиҳади андари қиёмат ва ҳеҷ кас дар суолу гадоӣ бар худ накушояд ки на ҳақи субҳонау таъолӣ дар дарвешӣ бар вай накушояд »у Оишаи разии аллоҳи анҳо ҳаме гуяд , « ҳаргиз надидам ки расӯл ( с ) бар ончии ҳақи вай буд мукофот кард , алои ончии ҳуқуқу ҳудӯди шаръ буду миёни ҳеҷ ду кори вайро мухайяр накардандӣ ки на осонтарин бар халқ ихтиёр кардӣ , магар ки маъсият будӣ .

و رسول (ص) گفت، «سه چیز است که بدان سوگند توانم خورد، هیچ مال از صدقه دادن ناقص نشود و هیچ کس عفو نکند کسی را که خدای سبحانه و تعالی وی را زیادت ندهد اندر قیامت و هیچ کس در سوال و گدایی بر خود نگشاید که نه حق سبحانه و تعالی در درویشی بر وی نگشاید» و عایشه رضی الله عنها همی گوید، «هرگز ندیدم که رسول (ص) بر آنچه حق وی بود مکافات کرد، الا آنچه حقوق و حدود شرع بود و میان هیچ دو کار وی را مخیر نکردندی که نه آسانترین بر خلق اختیار کردی، مگر که معصیت بودی.

Ъбқаҳи бен омири рҳмҳм аллоҳ гуяд , « расӯл ( с ) даст ман бигирифт ва гуфт : огоҳ кунам туро ки фозилтарин ахлоқи аҳли дунё ва охират чист ? гуфтам : оре ё расӯли аллоҳ . Гуфт : ҳарки аз ту бабради ту бо вай бипайванду ҳаркии туро маҳрӯм кунад ту вайро атои даҳ ба вақти тавоноӣу ҳарки бар ту зулм кунад , вайро афв кун » .

عبقه بن عامر رحمهم الله گوید، «رسول (ص) دست من بگرفت و گفت: آگاه کنم تو را که فاضلترین اخلاق اهل دنیا و آخرت چیست؟ گفتم: آری یا رسول الله. گفت: هرکه از تو ببرد تو با وی بپیوند و هرکه تو را محروم کند تو وی را عطا ده به وقت توانایی و هرکه بر تو ظلم کند، وی را عفو کن».

Ва расӯл ( с ) гуфт ки Мӯсо ( ъ ) гуфт , « борхдоё ! аз бандагони ту кадоми ъзизтрнд ба наздики ту ? » гуфт , « он ки афв кунад бо тавоноӣ » . Ва гуфт ҳарки бар золими хештани дуоӣ бад кард , ҳақи хештан ботил карду расӯл ( с ) чун Маккаи бастад , бар Қурайш даст ёфт ва бо ваии ҷафо бисёр карда буданд ва ҳаме тарсиданду дил аз ҷон баргирифта буданд . Расӯл ( с ) даст бар дар каъбаи ниҳод ва гуфт , « худоӣ якеаст вайро шарик нест . Ваъдаи худ рост карду бандаи худро нусрат доду душманони худро ҳазимат кард , чаҳ ҳаме байнед ва чаҳ ҳаме гуед ? » гуфтанд , « чаҳ гӯйем ? имрӯзи даст даст туаст . » гуфт , « он гӯям ки бародарами Юсуф ( ъ ) гуфт чун бар бародаронаш даст ёфт ва гуфт « лои тсриби алайкуми алиўм » . Ҳамаро эмини бикрад ва гуфт касеро бо шумо кор нест .

و رسول (ص) گفت که موسی (ع) گفت، «بارخدایا! از بندگان تو کدام عزیزترند به نزدیک تو؟» گفت، «آن که عفو کند با توانایی». و گفت هرکه بر ظالم خویشتن دعای بد کرد، حق خویشتن باطل کرد و رسول (ص) چون مکه بستد، بر قریش دست یافت و با وی جفا بسیار کرده بودند و همی ترسیدند و دل از جان برگرفته بودند. رسول (ص) دست بر در کعبه نهاد و گفت، «خدای یکی است وی را شریک نیست. وعده خود راست کرد و بنده خود را نصرت داد و دشمنان خود را هزیمت کرد، چه همی بینید و چه همی گویید؟» گفتند، «چه گوییم؟ امروز دست دست توست.» گفت، «آن گویم که برادرم یوسف (ع) گفت چون بر برادرانش دست یافت و گفت «لا تثریب علیکم الیوم». همه را ایمن بکرد و گفت کسی را با شما کار نیست.

Ва расӯл ( с ) гуфт , « дар қиёмат Нидо кунанд ва овоз диҳанд ки бархезед . Ҳарки афв кардааст , музди вай бар ҳақи субҳона ва таъолӣаст . Чандини ҳазор халқ бархезанд ва ба биҳишт шаванд беҳисоб ки афв карда бошанд аз марду зан .

و رسول (ص) گفت، «در قیامت ندا کنند و آواز دهند که برخیزید. هرکه عفو کرده است، مزد وی بر حق سبحانه و تعالی است. چندین هزار خلق برخیزند و به بهشت شوند بی حساب که عفو کرده باشند از مرد و زن.

Ва Муъовия гуфт , « андари хашм сабр кунед то фурсат ёбед , чун фурсат ёфтеду тавонои шадид афв кунед . » ва якеро дар пеш Њишом овараданд ки ҷиноятӣ карда буд . Суҳбати хештан гуфтан гирифт . Њишом гуфт , « пеши ман ҷадал май гӯйӣ ? » гуфт , « явми тотии кули нафаси тҷодли ани нафасҳо » пеши ҳақи таъолии ҷадал метавон гуфт дар изҳор кардани узри хеш , чаро пеш ту натавон гуфт ? » ва гуфт , « бигӯ то худ чаҳ май гӯйӣ » .

و معاویه گفت، «اندر خشم صبر کنید تا فرصت یابید، چون فرصت یافتید و توانا شدید عفو کنید.» و یکی را در پیش هشام آوردند که جنایتی کرده بود. صحبت خویشتن گفتن گرفت. هشام گفت، «پیش من جدل می گویی؟» گفت، «یوم تاتی کل نفس تجادل عن نفسها» پیش حق تعالی جدل می توان گفت در اظهار کردن عذر خویش، چرا پیش تو نتوان گفت؟» و گفت، «بگو تا خود چه می گویی».

Ва ибни масъӯди рҳмҳми аллоҳро чизеи бдздиднд . Мардумон бар дар каъба гирд кард ва гуфт , « бори худоё агар ба сабаб ҳоҷатӣ кардааст муборакаши бод . Ва агар ба далели маъсият баргирифтааст , охири гуноҳони ваии бод . Ва Фзили рҳмҳми аллоҳ ҳаме гуяд , мардиро дидам андари тавофи зари ваии бибаранд . ӯ мегирист . Гуфтам ба зари ҳамегаре ? гуфт на ки тақдир кардам ки андари қиёмати некии вай бо ман диҳанд ва ҳеҷ узр надорад , маро бар вай раҳмат омад .

و ابن مسعود رحمهم الله را چیزی بدزدیدند. مردمان بر در کعبه گرد کرد و گفت، «بار خدایا اگر به سبب حاجتی کرده است مبارکش باد. و اگر به دلیل معصیت برگرفته است، آخر گناهان وی باد. و فضیل رحمهم الله همی گوید، مردی را دیدم اندر طواف زر وی ببرند. او می گریست. گفتم به زر همی گریی؟ گفت نه که تقدیر کردم که اندر قیامت نیکی وی با من دهند و هیچ عذر ندارد، مرا بر وی رحمت آمد.

Ва андар Инҷиласт ки ҳарки бар золими хеш омурзиш хоҳад , шайтон аз вай ҳазимат шавад . Пас бояд ки чун хашм падед ояд афв кунад ва дар корҳо рФқ кунад то хашм пайдо нашавад . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ё Оишаи ҳаркиро ки аз рФқи баҳра манд карданд , баҳраи хеш аз дайну дунёи бёФту ҳаркиро аз рФқ маҳрӯм карданд , аз хайри дайну дунё маҳрӯм монад » ва гуфт , « ҳақи субҳонау таъолӣ рафиқаст , рФқро дӯст дораду ончӣ ба рФқ диҳад ҳаргиз ба унфи надиҳад »у Оишаи разии аллоҳи анҳо ҳаме гуяд , « андари ҳамаи корҳо рФқ нигоҳ доред ки дар ҳеҷ кори рФқ андар нарасед ки на онро ороста гардонид ва аз ҳеҷ кори рФқ бурӣда нашуд ки онро зишт нагардонид » .

و اندر انجیل است که هرکه بر ظالم خویش آمرزش خواهد، شیطان از وی هزیمت شود. پس باید که چون خشم پدید آید عفو کند و در کارها رفق کند تا خشم پیدا نشود. و رسول (ص) گفت، «یا عایشه هرکه را که از رفق بهره مند کردند، بهره خویش از دین و دنیا بیافت و هرکه را از رفق محروم کردند، از خیر دین و دنیا محروم ماند» و گفت، «حق سبحانه و تعالی رفیق است، رفق را دوست دارد و آنچه به رفق دهد هرگز به عنف ندهد» و عایشه رضی الله عنها همی گوید، «اندر همه کارها رفق نگاه دارید که در هیچ کار رفق اندر نرسید که نه آن را آراسته گردانید و از هیچ کار رفق بریده نشد که آن را زشت نگردانید».