Бидон ки ҳаркасии хештани сахии пиндорад ва дигарон вайро бахил пиндоранд , пас лобуди ҳақиқати ин бибояд шинохт ки ин беморӣ азимаст то бидонанд ва алоҷ кунанд . Ва ҳеҷ кӣ набошад ки ҳарчӣ аз вай хоҳанд бидиҳад . Агар бад-ӣн бахил шавад ҳама бахил бошад . Ва андари ин сухан бисёр гуфтаанд валикини бештарин бар онанд ки ҳаркии ончии шаръ бар вай воҷиб кардааст манъ кунад бахил бошад ва чун осон натавонад дод бахил бошад .

بدان که هرکسی خویشتن سخی پندارد و دیگران وی را بخیل پندارند، پس لابد حقیقت این بباید شناخت که این بیماری عظیم است تا بدانند و علاج کنند. و هیچ کی نباشد که هرچه از وی خواهند بدهد. اگر بدین بخیل شود همه بخیل باشد. و اندر این سخن بسیار گفته اند ولیکن بیشترین بر آنند که هرکه آنچه شرع بر وی واجب کرده است منع کند بخیل باشد و چون آسان نتواند داد بخیل باشد.

Ва ин басанда нест наздики мо ҳаркии нон бо нонбо диҳаду гӯшт бо қассоб ки як сайр камаст бахил бошад . Ва ҳаркии нафақаи зану фарзандон чунон диҳад ки қозӣ тақдир карда бошаду андари як луқмаи варои он мзоиқт кунад бахил бошаду ҳаркии нон дар пеш дорад ва чун дарвешӣ аз давр бияёд пинҳон кунад , бахил буд . Пас дуруст онаст ки бахили он буд ки ончӣ доданӣ бошад бандаад .

و این بسنده نیست نزدیک ما هرکه نان با نانبا دهد و گوشت با قصاب که یک سیر کم است بخیل باشد. و هرکه نفقه زن و فرزندان چنان دهد که قاضی تقدیر کرده باشد و اندر یک لقمه ورای آن مضایقت کند بخیل باشد و هرکه نان در پیش دارد و چون درویشی از دور بیاید پنهان کند، بخیل بود. پس درست آن است که بخیل آن بود که آنچه دادنی باشد بندهد.

Ва мол аз барои ҳикматӣ офарӣдаанд . Чун ҳикмат додан иқтизо кунад , имсок бахилӣ бошад . Ва доданӣ он буд ки шаръ фармоед ва ё мурувват фармоед ки бибояд дод . Ва воҷиби шаръ маълумаст ва шаръ бидон ақтсор кардааст ки бахилони тоқат он доранд . Чунон ки гуфт , « ани исолкмўҳои Фиҳкми тбхлўоу ихрҷи азғонкм » , аммо воҷиби мурувват ба аҳволи мардумон ва ба миқдори мол ва ба касе ки бухл бо вай бошад бигардад .

و مال از برای حکمتی آفریده اند. چون حکمت دادن اقتضا کند، امساک بخیلی باشد. و دادنی آن بود که شرع فرماید و یا مروت فرماید که بباید داد. و واجب شرع معلوم است و شرع بدان اقتصار کرده است که بخیلان طاقت آن دارند. چنان که گفت، «ان یسالکموها فیحکم تبخلوا و یخرج اضغانکم»، اما واجب مروت به احوال مردمان و به مقدار مال و به کسی که بخل با وی باشد بگردد.

Пас чизҳо буд ки ба одат аз тавонгарон зишт буд ва аз даравишон набӯд ва бо аҳлу аёли зишт буд ва бо бегона набӯд . Ва бо дӯстони зишт буд ва бо дигарон набӯд . Ва аз перони зишт буд ва аз ҷавонон набӯд . Ва аз мардони зишт буд ва аз занон набӯд . Ва аз меҳмонони зишт буд ва мисли он дар муомилау байъ зишт набӯд . Пас ҳади ин онаст ки моли нигоҳи доштан мақсӯдаст , валикин ғараз бошад ки аз нигоҳи доштани моли мақсӯдтар буд ва чун ғарази муҳимтар буд имсоки бухл буд ва чун нигоҳ дошт муҳимтар буду харҷ ба табзир буд ин худ мазмум бошад , пас чун меҳмон фаро расад муруввати нигоҳи доштан аз моли нигоҳи доштани муҳимтар . Ва манъи ваии бад-ӣни узр ки ман зкўаҳ бидодаам зишт буд ва бухл бошад ва чун ҳамсояи гурусна буду вайро таом бисёр буд манъи бухл буд .

پس چیزها بود که به عادت از توانگران زشت بود و از درویشان نبود و با اهل و عیال زشت بود و با بیگانه نبود. و با دوستان زشت بود و با دیگران نبود. و از پیران زشت بود و از جوانان نبود. و از مردان زشت بود و از زنان نبود. و از مهمانان زشت بود و مثل آن در معامله و بیع زشت نبود. پس حد این آن است که مال نگاه داشتن مقصود است، ولیکن غرض باشد که از نگاه داشتن مال مقصود تر بود و چون غرض مهم تر بود امساک بخل بود و چون نگاه داشت مهمتر بود و خرج به تبذیر بود این خود مذموم باشد، پس چون مهمان فرا رسد مروت نگاه داشتن از مال نگاه داشتن مهمتر. و منع وی بدین عذر که من زکوه بداده ام زشت بود و بخل باشد و چون همسایه گرسنه بود و وی را طعام بسیار بود منع بخل بود.

Ва аммо чун воҷиби шаръ ва мурувват бидодӣу мол бисёр бимонад , талаби савоби охират ба сидқот муҳимаст ва нигоҳдоштан мол аз баҳри нўоиби рӯзгор низ муҳимаст . Лекини тақдими он бар ғарази савоб бухласт наздики бузургону наздики авом бухл нест , чаҳ назари авоми бештари мақсӯд бар дунё буд ва ин ба назари ҳаркасии бигардад .

و اما چون واجب شرع و مروت بدادی و مال بسیار بماند، طلب ثواب آخرت به صدقات مهم است و نگاهداشتن مال از بهر نوایب روزگار نیز مهم است.لیکن تقدیم آن بر غرض ثواب بخل است نزدیک بزرگان و نزدیک عوام بخل نیست، چه نظر عوام بیشتر مقصود بر دنیا بود و این به نظر هرکسی بگردد.

Агар бар воҷиби шаръу мурувват ихтисор кунад аз бухл халос ёфт , валикини дараҷаи сахо онгоҳ ёбад ки бар ин биафзояд ва чандон ки ҳаме афзоед вайро дар саховати дараҷае падед ҳаме ояду савоби он бибояд агар андак бошад ва агар бисёр , ҳарякӣ бар миқдори хеш . Ва сахии он буд ки додан бар вай душвор набӯд ки чун ба такаллуф диҳад сахӣ набошад вогари саноу шукру мукофот чашм дорад сахӣ набӯду ҷаводу сахии он буд ки беғараз диҳад ва ин аз одамӣ маҳоласт , балки ин сифати ҳақ таъолӣаст , валикин чун одамӣ ба савоби охирату номи некӯ кифоят кунад , вайро ба муҷоз сахӣ гӯйанд ки ивази андари ҳол талаб намекунад . Сахии андари дунё ин бошад , аммо сахӣ дар дайни он буд ки бок надорад ки ҷон фидо кунад андари дӯстии ҳақи таъолӣу андари охирати ҳеҷ иваз чашм надорад , балки дӯстии ҳақи таъолии худ боиси вай буду бас . Фидо кардан худ айни ғараз буду лиззат буд ва чун чизе чашм дорад муовиза буд на саховат .

اگر بر واجب شرع و مروت اختصار کند از بخل خلاص یافت، ولیکن درجه سخا آنگاه یابد که بر این بیفزاید و چندان که همی افزاید وی را در سخاوت درجه ای پدید همی آید و ثواب آن بباید اگر اندک باشد و اگر بسیار، هریکی بر مقدار خویش. و سخی آن بود که دادن بر وی دشوار نبود که چون به تکلف دهد سخی نباشد واگر ثنا و شکر و مکافات چشم دارد سخی نبود و جواد و سخی آن بود که بی غرض دهد و این از آدمی محال است، بلکه این صفت حق تعالی است، ولیکن چون آدمی به ثواب آخرت و نام نیکو کفایت کند، وی را به مجاز سخی گویند که عوض اندر حال طلب نمی کند. سخی اندر دنیا این باشد، اما سخی در دین آن بود که باک ندارد که جان فدا کند اندر دوستی حق تعالی و اندر آخرت هیچ عوض چشم ندارد، بلکه دوستی حق تعالی خود باعث وی بود و بس. فدا کردن خود عین غرض بود و لذت بود و چون چیزی چشم دارد معاوضه بود نه سخاوت.