Бидон ки ин алоҷ мураккабаст аз илму амал :

بدان که این علاج مرکب است از علم و عمل:

Аммо илм онаст ки аввали сабаби бухли шиносӣ ки ҳар беморӣ ки сабаби ваии бадоне , алоҷ он битавон кард . Ва сабаби ваии дӯстии шҳўтҳост ки бемол ба вай натавон расед ва ба умеди зиндагонии дароз ки агар бахили бидонад ки зиндагонии ваии як рӯз ё як сол беш намондааст , харҷ бар вай осонтар шавад , магар ки фарзанд дорад ки бақои фарзанд ҳамчун бақоӣ худ донаду бухли вай муҳкамтар шавад .

اما علم آن است که اول سبب بخل شناسی که هر بیماری که سبب وی بدانی، علاج آن بتوان کرد. و سبب وی دوستی شهوتهاست که بی مال به وی نتوان رسید و به امید زندگانی دراز که اگر بخیل بداند که زندگانی وی یک روز یا یک سال بیش نمانده است، خرج بر وی آسانتر شود، مگر که فرزند دارد که بقای فرزند همچون بقای خود داند و بخل وی محکمتر شود.

Ва барои ин гуфт расӯл ( с ) ки : « Фрзндкони бахилӣу баддилӣ ва ҷаҳолатаст » ва вақте бошад ки аз дӯстии моли шаҳватии ботил таваллуд кунад ё барои шаҳвати моли худ айни моли маъшӯқ вай шавад ва низ бисёр буд ки чандон ки ба зайд мо дораду зёъу асбобу дахли зёъ ки вайроу зану фарзанди вайро то ба қиёмат басандааст , беруни нақд бисёр ки дорад ва агар бемор шавад худро алоҷ накунаду зкўаҳи бандаад ва нигоҳдоштан зари андари замини шаҳвати вай буд . Бози он ки донад ки бимираду душманони ваии бибаранд , валикини бахили вайро аз харҷ кардани монеъ буд ва ин беморӣ азимаст ки камтари алоҷи пазирад .

و برای این گفت رسول (ص) که: «فرزندکان بخیلی و بددلی و جهالت است» و وقتی باشد که از دوستی مال شهوتی باطل تولد کند یا برای شهوت مال خود عین مال معشوق وی شود و نیز بسیار بود که چندان که به زید ما دارد و ضیاع و اسباب و دخل ضیاع که وی را و زن و فرزند وی را تا به قیامت بسنده است، بیرون نقد بسیار که دارد و اگر بیمار شود خود را علاج نکند و زکوه بندهد و نگاهداشتن زر اندر زمین شهوت وی بود. باز آن که داند که بمیرد و دشمنان وی ببرند، ولیکن بخیل وی را از خرج کردن مانع بود و این بیماری عظیم است که کمتر علاج پذیرد.

Ва акнӯн чун сабаб бишнохтӣ , алоҷи дӯстии шаҳавот ба қаноат тавон кард ба андакӣу сабр бар тарки шаҳавот то аз мол мустағнӣ шаваду алоҷи умед зиндагонӣ бидон кунад ки аз марг бисёр андешаду андари ҳам то ин худ нагардад ки чигуна ғофил ва бехабар марданду ҳасрати бурданду моли душманон қисмат карданд . Ва бими дарвешии фарзандонро бидон алоҷ кунад ки бидонад ки он ки эшонро бёФрид , рӯзии эшон ҳам бадишон тақдир кард ва агар тақдир ба дарвешӣ кардааст , ба бахилии вай тавонгар нашаванд , лекини он молро зойеъ кунанд ва агар тавонгарӣ тақдир кардааст , аз ҷои дигар ба даст оваранд . Ва мебинад ки бисёр тавонгаранд ки аз падари ҳеҷ мирос наёфтанд ва бисёр касон мирос ёфтанду ҳама зойеъ карданд . Ва бидонад ки агар фарзанди мутӣъи ҳақи таъолӣ буд худ вайро кифоят кунад , ва агар на дарвешии маслиҳати дайну дунёӣ вай бошад то моли андари фасод ба кори набард .

و اکنون چون سبب بشناختی، علاج دوستی شهوات به قناعت توان کرد به اندکی و صبر بر ترک شهوات تا از مال مستغنی شود و علاج امید زندگانی بدان کند که از مرگ بسیار اندیشد و اندر هم تا این خود نگردد که چگونه غافل و بی خبر مردند و حسرت بردند و مال دشمنان قسمت کردند. و بیم درویشی فرزندان را بدان علاج کند که بداند که آن که ایشان را بیافرید، روزی ایشان هم بدیشان تقدیر کرد و اگر تقدیر به درویشی کرده است، به بخیلی وی توانگر نشوند، لیکن آن مال را ضایع کنند و اگر توانگری تقدیر کرده است، از جای دیگر به دست آورند. و می بیند که بسیار توانگرند که از پدر هیچ میراث نیافتند و بسیار کسان میراث یافتند و همه ضایع کردند. و بداند که اگر فرزند مطیع حق تعالی بود خود وی را کفایت کند، و اگر نه درویشی مصلحت دین و دنیای وی باشد تا مال اندر فساد به کار نبرد.

Ва дигари он ки дар ахбор ки мазаммати бухлу мадҳи сахои омада тааммул кунаду бияндешад ки ҷои бахили ҷуз оташ нест , агар чаҳ тоъат бисёр дорад ва ӯро чаҳ фоида хоҳад буд аз моли пеш аз он ки худро аз дӯзаху нохушнӯдии ҳақи таъолии бози хирад ?у дигари андари ҳоли бахилон тааммул кунад ки чигуна бар дилҳо гарон бошаду ҳамгинони эшонро душман доранд ва мазаммат кунанд бояд ки бидонад ки вай низ андари чашми мардумон ҳамчунон гарону хасис ва ҳақир бошад . Инаст алоҷҳои илмӣ чун дар ин тааммул кунад тамом . Агар беморӣ беҳад нест чунон ки алоҷ бипазиранд , рағбати харҷи андари вай ҳаракат кунад бояд ба амал машғӯл шаваду хотири аввал нигоҳ дораду зуди харҷ кардан гирад .

و دیگر آن که در اخبار که مذمت بخل و مدح سخا آمده تامل کند و بیندیشد که جای بخیل جز آتش نیست، اگر چه طاعت بسیار دارد و او را چه فایده خواهد بود از مال پیش از آن که خود را از دوزخ و ناخشنودی حق تعالی باز خرد؟ و دیگر اندر حال بخیلان تامل کند که چگونه بر دلها گران باشد و همگنان ایشان را دشمن دارند و مذمت کنند باید که بداند که وی نیز اندر چشم مردمان همچنان گران و خسیس و حقیر باشد. این است علاجهای علمی چون در این تامل کند تمام. اگر بیماری بی حد نیست چنان که علاج بپذیرند، رغبت خرج اندر وی حرکت کند باید به عمل مشغول شود و خاطر اول نگاه دارد و زود خرج کردن گیرد.

Абулҳасани бўшнҷӣ дар таҳорати ҷои мурӣдиро овоз дод ки пероҳани ман гир ва ба дарвеш даҳ гуфт , « чаро сабр накардӣ то берун омадӣ ? » гуфт , « тарсидам ки хотирии дигар дар ояд ки аз он манъ кунад » . Ва мумкин набӯд ки бахилии бишавади ало ба додани мол , ва чунон ки ошиқ аз ишқ нараҳад то сафарӣ накунад ки аз маъшӯқ ҷудо шавад , алоҷи ишқи моли ҳам ҷудо шуданаст аз мол . Ва ба ҳақиқат агар дар дарё андозад ва аз ишқи ваии барраади аўлитр аз он ки ба бахилӣ нигоҳ дорад .

ابوالحسن بوشنجی در طهارت جای مریدی را آواز داد که پیراهن من گیر و به درویش ده گفت، «چرا صبر نکردی تا بیرون آمدی؟» گفت، «ترسیدم که خاطری دیگر در آید که از آن منع کند». و ممکن نبود که بخیلی بشود الا به دادن مال، و چنان که عاشق از عشق نرهد تا سفری نکند که از معشوق جدا شود، علاج عشق مال هم جدا شدن است از مال. و به حقیقت اگر در دریا اندازد و از عشق وی برهد اولیتر از آن که به بخیلی نگاه دارد.

Ва аз ҳилаҳоу алоҷҳои латифи яке онаст ки хештан ба номи некӯ фирефта кунад ва гуяд , « харҷ кун то мардумони туро сахӣ донанд ва некӯ гӯйанд . Шараи риёу ҷоҳро бар шараи мол мусаллат кунад то чун аз ваии барраади онгоҳи риёро алоҷ кунад . Чунон ки кӯдаконро аз шер боз кунанд ва ба чизе сукут диҳанд ки вай дӯст дорад то андари машғӯлии он шерро фаромӯш кунад . Ва ин тариқӣ некаст андари хабосати ахлоқ ки сифатиро бар сифатии мусаллати бикунад то ба қӯти он аз ваии барраад . Ва ин ҳамчунон буд ки хӯн аз ҷома ба об нашавед , ба бўл бишӯяд то онро бшўронду бабрад . Онгоҳи бўл ба бишӯяд .

و از حیله ها و علاج های لطیف یکی آن است که خویشتن به نام نیکو فریفته کند و گوید، «خرج کن تا مردمان تو را سخی دانند و نیکو گویند. شره ریا و جاه را بر شره مال مسلط کند تا چون از وی برهد آنگاه ریا را علاج کند. چنان که کودکان را از شیر باز کنند و به چیزی سکوت دهند که وی دوست دارد تا اندر مشغولی آن شیر را فراموش کند. و این طریقی نیک است اندر خباثت اخلاق که صفتی را بر صفتی مسلط بکند تا به قوت آن از وی برهد. و این همچنان بود که خون از جامه به آب نشوید، به بول بشوید تا آن را بشوراند و ببرد. آنگاه بول به بشوید.

Ва ҳар ки бухл ба риёи бабради палидӣ ба палидӣ шаста бошад , лекин чун бар риё қарор нагирад , суд карда бошад , балки агар бар риё қарор гирад ҳам суд карда бошад , агар чаҳ бухлу ръўнти санои некӯ ҳар ду аз кӯй башариятаст , валикини андари кӯии башарият низ гулханаст ва гулшанасту бухли гулхани кӯй башариятасту саховат ба риёи гулшани кӯй башариятасту саховат барои риё ҳаромаст ки риё дар ибодати ҳароми сету бас ва додану доштани ллаҳро аз кӯии башарият берунасту Маҳмӯди тамом инаст , пас бахилро нарасад ки эътироз кунад ки фалони харҷ ба риё ҳаме кунад ки харҷ ба риёи некӯтар аз имсоку бухл бериё , ки андари гулшан бӯдан некӯтар ки андари гулхан бӯдан .

و هر که بخل به ریا ببرد پلیدی به پلیدی شسته باشد، لیکن چون بر ریا قرار نگیرد، سود کرده باشد، بلکه اگر بر ریا قرار گیرد هم سود کرده باشد، اگر چه بخل و رعونت ثنای نیکو هر دو از کوی بشریت است، ولیکن اندر کوی بشریت نیز گلخن است و گلشن است و بخل گلخن کوی بشریت است و سخاوت به ریا گلشن کوی بشریت است و سخاوت برای ریا حرام است که ریا در عبادت حرام ست و بس و دادن و داشتن لله را از کوی بشریت بیرون است و محمود تمام این است، پس بخیل را نرسد که اعتراض کند که فلان خرج به ریا همی کند که خرج به ریا نیکوتر از امساک و بخل بی ریا، که اندر گلشن بودن نیکوتر که اندر گلخن بودن.

Алоҷи бухл инаст ки гуфта омад додан ба такаллуфу ранҷи пешаи гир то онгоҳ ки табъ гардад . Баъзе аз шуюухи алоҷ мурӣдон бидон кардаанд ки ҳеҷ касро бнгзоштндӣ ки зовия ҷудо доштӣу дил бар он биниҳодӣ . Чун дидӣ ки дил бар он биниҳод , вайро бо зовия дигар фиристодӣу зовияи вай ба дайгарӣ бахшедӣ ва агар дидӣ ки кафши нав дар пой кардӣ ки дили вай боз нагиристӣ , гуфтӣ то ба дайгарӣ додӣ .

علاج بخل این است که گفته آمد دادن به تکلف و رنج پیشه گیر تا آنگاه که طبع گردد. بعضی از شیوخ علاج مریدان بدان کرده اند که هیچ کس را بنگذاشتندی که زاویه جدا داشتی و دل بر آن بنهادی. چون دیدی که دل بر آن بنهاد، وی را با زاویه دیگر فرستادی و زاویه وی به دیگری بخشیدی و اگر دیدی که کفش نو در پای کردی که دل وی باز نگریستی، گفتی تا به دیگری دادی.

Ва расӯл ( с ) шроки наълин нави бикрад . Онгоҳ дар намози чашми вай бар он афтод , гуфт , « он куҳна боз оваред » ва он нав берун кард . Ва чун чунин кард маълум шуд ки гусастагии дилро аз моли ҳеҷ алоҷӣ нест ҷуз ба ҷудо кардан аз худ то даст аз мол фориғ набошад дил фориғ набӯд . Ва аз ин буд ки дарвеши фарохи дил буд . Чун мол бар вай ҷамъ шуд лиззат ҷамъ бишносад ва бахил гардад . Ва ҳарчӣ набошад дил аз он фориғ буд .

و رسول (ص) شراک نعلین نو بکرد. آنگاه در نماز چشم وی بر آن افتاد، گفت، «آن کهنه باز آورید» و آن نو بیرون کرد. و چون چنین کرد معلوم شد که گسستگی دل را از مال هیچ علاجی نیست جز به جدا کردن از خود تا دست از مال فارغ نباشد دل فارغ نبود. و از این بود که درویش فراخ دل بود. چون مال بر وی جمع شد لذت جمع بشناسد و بخیل گردد. و هرچه نباشد دل از آن فارغ بود.

Яке подшоҳиро қадаҳии пирӯзаи мурассаъ ба ҷавоҳир ҳадя дод чунон ки андари ҷаҳони назир он набӯд . Ҳакимии ҳозир буд . Гуфт , « чигуна ҳамеи бинӣ эй ҳаким ? » гуфт , « ҳамеи байнам ки мусӣбатӣаст ё дарвешӣ » . Гуфт , « пеш аз ин ҳардуи эмин будӣ . Агар бишиканад мусӣбатӣаст ки онро мисл нест ва агар бдзднди дарвешӣу ҳоҷатӣ то онгоҳ ки бо даст ояд . Онгоҳ иттифоқ афтод ки бишикаст . Азим ранҷур шуд ва гуфт , « ҳаким рост гуфт » .

یکی پادشاهی را قدحی پیروزه مرصع به جواهر هدیه داد چنان که اندر جهان نظیر آن نبود. حکیمی حاضر بود. گفت، «چگونه همی بینی ای حکیم؟» گفت، «همی بینم که مصیبتی است یا درویشی». گفت، «پیش از این هردو ایمن بودی. اگر بشکند مصیبتی است که آن را مثل نیست و اگر بدزدند درویشی و حاجتی تا آنگاه که با دست آید. آنگاه اتفاق افتاد که بشکست. عظیم رنجور شد و گفت، «حکیم راست گفت».