Бидон ки чунон ки маънии тавонгарӣ он бошад ки аъёни моли малик вай бошаду андари тасарруфу қудрати вай буд , маънии эҳтишому худовандии ҷоҳи он буд ки дилҳои мардумони малики вай буд , яъне мусаххар вай бошаду тасарруфи ваии андари он равон буд . Ва чун дили мусаххар касе бошад тану моли табаъ он бошаду дили мусаххар касе нашавад то андари ваии эътиқодӣ некӯ накунанд , бидон ки азимати ваии андари дил фурӯд ояд ба сабаби камолӣ ки андари вай буд ё ба илм ё ба ибодат ё ба халқи некӯ ё ба қӯт ё ба чизе ки мардумони онро бузург донанд . Чун ин эътиқод кунанд , дил мусаххар шавад ва ба тўъи рағбати тоъат вай дораду забонро бар мадҳ ва сано дораду танро бар хизмат дораду вайро барон дорад ки мол фидо кунад то ҳамчунон ки бандаи мусаххар молик бошад ваии мурӣду дӯсту мусаххари ному ҷоҳ буд , балки мусаххарии банда ба қаҳр бошаду мусаххарии вай ба тўъу табъ .

بدان که چنان که معنی توانگری آن باشد که اعیان مال ملک وی باشد و اندر تصرف و قدرت وی بود، معنی احتشام و خداوندی جاه آن بود که دلهای مردمان ملک وی بود، یعنی مسخر وی باشد و تصرف وی اندر آن روان بود. و چون دل مسخر کسی باشد تن و مال تبع آن باشد و دل مسخر کسی نشود تا اندر وی اعتقادی نیکو نکنند، بدان که عظمت وی اندر دل فرود آید به سبب کمالی که اندر وی بود یا به علم یا به عبادت یا به خلق نیکو یا به قوت یا به چیزی که مردمان آن را بزرگ دانند. چون این اعتقاد کنند، دل مسخر شود و به طوع رغبت طاعت وی دارد و زبان را بر مدح و ثنا دارد و تن را بر خدمت دارد و وی را برآن دارد که مال فدا کند تا همچنان که بنده مسخر مالک باشد وی مرید و دوست و مسخر نام و جاه بود، بلکه مسخری بنده به قهر باشد و مسخری وی به طوع و طبع.

Маънии моли малик аъёнасту маънии ҷоҳи малики дилҳои мардумонасту ҷоҳ маҳбӯбтараст аз мол ба наздики бештари халқ барои се сабаб : яке он ки моли маҳбӯб аз онаст ки ҳамаи ҳоҷатҳо ҳосил ба вай тавон кард . Ва ҷоҳ ҳамчунинаст , балки чун ҷоҳ ба даст оварад , мол низ ба вай ба даст овардани осон буд , аммо агар хасис хоҳад ки ба моли ҷоҳ ба даст оварад ин душвор буд . Дувуми он ки моли андари хатар буд ки ҳалок шавад бо дузди бабрад ва ба кор шавад ва бирасаду ҷоҳ аз ин эмин буд . Сеюм он ки мол зиёдат нашавад бе ранҷи тиҷорату ҳросту ҷоҳи сироят ҳаме кунаду зиёдат ҳаме шавад ки ҳаркии дили ваии сайд ту шуд ваии андари ҷаҳон ҳаме гардаду санои ту ҳаме гуяд то дигарон низ сайди ту ҳаме шаванд нодида . Ва ҳарчанд маърӯфтар ҳаме шавад ҷоҳи зиёдат ҳаме гардаду табаъ беш ҳаме шавад .

معنی مال ملک اعیان است و معنی جاه ملک دلهای مردمان است و جاه محبوبتر است از مال به نزدیک بیشتر خلق برای سه سبب: یکی آن که مال محبوب از آن است که همه حاجتها حاصل به وی توان کرد. و جاه همچنین است، بلکه چون جاه به دست آورد، مال نیز به وی به دست آوردن آسان بود، اما اگر خسیس خواهد که به مال جاه به دست آورد این دشوار بود. دوم آن که مال اندر خطر بود که هلاک شود با دزد ببرد و به کار شود و برسد و جاه از این ایمن بود. سوم آن که مال زیادت نشود بی رنج تجارت و حراثت و جاه سرایت همی کند و زیادت همی شود که هرکه دل وی صید تو شد وی اندر جهان همی گردد و ثنای تو همی گوید تا دیگران نیز صید تو همی شوند نادیده. و هرچند معروف تر همی شود جاه زیادت همی گردد و تبع بیش همی شود.

Пас ҷоҳу моли ҳарду матлӯбаст барои он ки всилтаст ба ҷумлаи ҳоҷатҳо , валикин дар табъи одамӣ андараст ки ному ҷоҳ дӯст дорад ба шаҳрҳои давр ки донад ки ҳаргиз онҷо нахоҳад расед ва дӯст дорад ки олами малик вай бошад , агарчӣ донад ки бидон муҳтоҷ нахоҳад буд ва инро сиррӣ азимаст . Всбб онаст ки одамӣ аз гавҳар Фариштагонаст ва аз ҷумлаи корҳои илоҳятаст , чунон ки гуфт , « қул алрўҳи ман амри рабӣ » пас ба сабаби зёдтии муносибат ки бо ҳазрат рубубият дорад , рубубият ҷустани табъ вайасту андари ботин ҳар касе боист он ки фиръавн гуфт , « анои рбкми алоълӣ » андараст . Пас ҳар касе рубубият ба табъ дӯст дораду маънии рубубият онаст ки ҳама вай бошад ва бо ваии худ ҳеҷ дигар набӯд ки чун дайгарӣ падед ояд нуқсон буду камоли офтоб онаст ки якеасту нури ҳама аз вайаст . Агар бо ваии дайгарӣ будӣ ноқис будӣ .

پس جاه و مال هردو مطلوب است برای آن که وسیلت است به جمله حاجتها، ولیکن در طبع آدمی اندر است که نام و جاه دوست دارد به شهرهای دور که داند که هرگز آنجا نخواهد رسید و دوست دارد که عالم ملک وی باشد، اگرچه داند که بدان محتاج نخواهد بود و این را سری عظیم است. وسبب آن است که آدمی از گوهر فرشتگان است و از جمله کارهای الهیت است، چنان که گفت، «قل الروح من امر ربی» پس به سبب زیادتی مناسبت که با حضرت ربوبیت دارد، ربوبیت جستن طبع وی است و اندر باطن هر کسی بایست آن که فرعون گفت، «انا ربکم الاعلی» اندر است. پس هر کسی ربوبیت به طبع دوست دارد و معنی ربوبیت آن است که همه وی باشد و با وی خود هیچ دیگر نبود که چون دیگری پدید آید نقصان بود و کمال آفتاب آن است که یکی است و نور همه از وی است. اگر با وی دیگری بودی ناقص بودی.

Ва ин камол ки ҳама вай бошад хосият илоҳятаст ки ҳаст , ба ҳақиқат ӯсту бас ,у андари вуҷӯд бо ваии ҷузи ваии ҳеҷ чиз дигар нест ва ҳарчӣ ҳаст нури қудрат вайаст , пас табаъ вай бошад на бо вай бошад , чунон ки нури офтоби табаъ офтобасту вуҷӯд дигар набӯд андари муқобилаи офтоб бо вай ба ҳам то чун вай падед ояд нақсоне бошад .

و این کمال که همه وی باشد خاصیت الهیت است که هست، به حقیقت اوست و بس، و اندر وجود با وی جز وی هیچ چیز دیگر نیست و هرچه هست نور قدرت وی است، پس تبع وی باشد نه با وی باشد، چنان که نور آفتاب تبع آفتاب است و وجود دیگر نبود اندر مقابله آفتاب با وی به هم تا چون وی پدید آید نقصانی باشد.

Ва андари табъ одамӣ ҳаст ки хоҳад ки ҳама вай бошад , чун аз ин оҷизаст борӣ хоҳад ки он вай бошад яъне ки мусаххари вай буду андари тасарруфу иродати вай буд , валикин аз ин оҷизаст , чаҳ мавҷӯдоти ду қисманд : як қисм онаст ки тасарруфи одамӣ ба вай нарасад чун осмонҳоу ситорагону ҷавоҳири млоикаҳу шаётину ончӣ дар таҳти замину қаъри дарёу зери кўҳҳост , пас хоҳад ки ба илм бар ҳамаи муставле буд то ҳамаи андари таҳти тасарруфи илм вай ояд , агар дар тасарруфи қудрат вай наёяд ,у бад-ӣни сабаб буд ки хоҳад ки малакӯти замину осмону аҷоиби баҳр ва бар ҷумлаи маълум вай бошад , чунон ки касе оҷиз бошад аз ниҳодани шатранҷ валикин хоҳад борӣ ки бидонад ки чигуна ниҳодаанд ки ин низ навъе аз истило бошад .

و اندر طبع آدمی هست که خواهد که همه وی باشد، چون از این عاجز است باری خواهد که آن وی باشد یعنی که مسخر وی بود و اندر تصرف و ارادت وی بود، ولیکن از این عاجز است، چه موجودات دو قسم اند: یک قسم آن است که تصرف آدمی به وی نرسد چون آسمانها و ستارگان و جواهر ملایکه و شیاطین و آنچه در تحت زمین و قعر دریا و زیر کوههاست، پس خواهد که به علم بر همه مستولی بود تا همه اندر تحت تصرف علم وی آید، اگر در تصرف قدرت وی نیاید، و بدین سبب بود که خواهد که ملکوت زمین و آسمان و عجایب بحر و بر جمله معلوم وی باشد، چنان که کسی عاجز باشد از نهادن شطرنج ولیکن خواهد باری که بداند که چگونه نهاده اند که این نیز نوعی از استیلا باشد.

Аммо қисми дувум ки одамиро андари он тасарруф тавонад буд , рӯй заминасту ончӣ бар ваии сет аз наботу ҳайвону ҷамоду одамӣ . Хоҳад ки ҳамаи малик вай бошад то вайро камоли қудрату истило буд бар ҳама ва аз ҷумлаи ончӣ бар заминаст нафистарин дил одамиёнаст , хоҳад ки он низ мусаххар вай бошаду ҷои тасарруфи вай буд то ҳамеша ба зикри вай машғӯл буданду маънии ҷоҳи ин буд .

اما قسم دوم که آدمی را اندر آن تصرف تواند بود، روی زمین است و آنچه بر وی ست از نبات و حیوان و جماد و آدمی. خواهد که همه ملک وی باشد تا وی را کمال قدرت و استیلا بود بر همه و از جمله آنچه بر زمین است نفیس ترین دل آدمیان است، خواهد که آن نیز مسخر وی باشد و جای تصرف وی بود تا همیشه به ذکر وی مشغول بودند و معنی جاه این بود.

Пас одамӣ ба табъи рубубият дӯст дорад ки насаби он бовай ҳаме кашад ва аз он ҳазрат ҳаме ояду маънии рубубияти он буд ки камоли ҳамаи вайро бошаду камоли андари истило буду истилои ҳама бо илм ва қудрат ояд ки ба молу ҷоҳ буд , пас сабаби дӯстии вай инаст .

پس آدمی به طبع ربوبیت دوست دارد که نسب آن باوی همی کشد و از آن حضرت همی آید و معنی ربوبیت آن بود که کمال همه وی را باشد و کمال اندر استیلا بود و استیلا همه با علم و قدرت آید که به مال و جاه بود، پس سبب دوستی وی این است.