Бидон ки мардумони андари шунидани мадҳу зми хеш бар чаҳор дараҷаанд :

بدان که مردمان اندر شنیدن مدح و ذم خویش بر چهار درجه اند:

Дараҷаи аввали умум халқанд ки ба мадҳ шод шаванд ва шукр гӯйанд ва ба мазаммат хашм гиранд ва ба мукофот машғӯл шаванд ва ин бадтарӣн дараҷотаст .

درجه اول عموم خلق اند که به مدح شاد شوند و شکر گویند و به مذمت خشم گیرند و به مکافات مشغول شوند و این بدترین درجات است.

Дараҷаи дувуми он порсоён буд ки ба мадҳ шод шаванд ва ба зм хашмгин шаванд валикин ба мъомлт изҳор накунанду ҳардуи роҳ ба зоҳир баробар доранд валикин ба дили якеро дӯст доранд ва якеро душман .

درجه دوم آن پارسایان بود که به مدح شاد شوند و به ذم خشمگین شوند ولیکن به معاملت اظهار نکنند و هردو راه به ظاهر برابر دارند ولیکن به دل یکی را دوست دارند و یکی را دشمن.

Дараҷаи сими дараҷа муттақеонаст ки ҳарду баробар доранд ҳам ба дил ва ҳам ба забон ва аз мазаммати ҳеҷ хашми андар дил нагиранду модҳро қабул накунанд зиёдат ки дили эшон на ба мадҳ илтифот кунад ва на ба зм ва ин дараҷае бузургаст . Гуруҳе обидон пиндоранд ки бад-ӣн расидаанд ва хато кунанду нишони он буд ки агар зми гӯйии наздики вай бештар нишинад бар дили ваии гаронтар аз модҳ набошад ва агар дар корӣ аз вай муовинат хоҳад бар ваии душвор тар набӯд аз муовинати модҳ ва агар ба зиёрат камтар расад талабу тақозои дили вайро камтар аз тақозоӣ модҳ набӯд ва агар бимиради андӯҳ ба марги ваии камтар аз дигар набӯд ки бимирад ва агар касе вайро биринҷанд ҳамчунон ранҷур шавад ки модҳро ва агар модҳ злтӣ кунад бар дили вай бояд ки сабктар нашавад ва ин сахти душвор буд ва буд ки обиди худро ғурур диҳад ва гуяд ки хашми ман бо вай аз онаст ки ваии бад-ӣни мазаммат ки кард осӣаст ва ин талбис шайтонаст ки андари ҳол бисёр касаст ки кбоир ҳаме кунад ва дигаронро низ мазаммат ҳаме кунад , чаро он кроҳит набояд ва дар хештан ки дар ҳақи дигарон ? ки он хашм нафасаст на хашми дайну обид ки ҷоҳил буд ба чунин дақоиқи бештари ранҷи вай зойеъ бошад .

درجه سیم درجه متقیان است که هردو برابر دارند هم به دل و هم به زبان و از مذمت هیچ خشم اندر دل نگیرند و مادح را قبول نکنند زیادت که دل ایشان نه به مدح التفات کند و نه به ذم و این درجه ای بزرگ است. گروهی عابدان پندارند که بدین رسیده اند و خطا کنند و نشان آن بود که اگر ذم گویی نزدیک وی بیشتر نشیند بر دل وی گرانتر از مادح نباشد و اگر در کاری از وی معاونت خواهد بر وی دشوار تر نبود از معاونت مادح و اگر به زیارت کمتر رسد طلب و تقاضای دل وی را کمتر از تقاضای مادح نبود و اگر بمیرد اندوه به مرگ وی کمتر از دیگر نبود که بمیرد و اگر کسی وی را برنجاند همچنان رنجور شود که مادح را و اگر مادح زلتی کند بر دل وی باید که سبکتر نشود و این سخت دشوار بود و بود که عابد خود را غرور دهد و گوید که خشم من با وی از آن است که وی بدین مذمت که کرد عاصی است و این تلبیس شیطان است که اندر حال بسیار کس است که کبایر همی کند و دیگران را نیز مذمت همی کند، چرا آن کراهیت نباید و در خویشتن که در حق دیگران؟ که آن خشم نفس است نه خشم دین و عابد که جاهل بود به چنین دقایق بیشتر رنج وی ضایع باشد.

Дараҷаи чаҳоруми дараҷа садиқонаст ки модҳро душман гиранду нкўҳндаҳро дӯст доранд ки аз ваии се фоида гирифтанд . Яке айби худро аз вай бишуниданд , дигари он ки ваии ҳасаноти худ ба ҳадя ба эшон фиристод ва эшонро ҳарис кард бар он ки талаб покӣ кунанд аз он айб ва аз ончӣ монанди онаст . Ва андар хабараст ки расӯл ( с ) гуфт , « вой бар рӯзаи дор ва бар он ки намоз шаб кунад ва бар он суфи пӯшад , магари он ки даруни вай аз дунё гусаста бошаду мадҳро душман дораду мазамматро дӯст дорад » . Ва ин ҳадис агар дурустаст корӣ саъбаст ки бо чунин дараҷа расӣдани сахт мутааззираст балки ба дараҷаи дувум расӣдан ки ба зоҳир фарқ накунад агарчӣ ба дил фарқ кунад ҳам душвораст ки ғолиби он буд ки корӣ биафтад ва ба ҷониби мурӣду модҳ майл кунад ва ба мъомлт низ ва нарасад бад-ӣни дараҷаи бозпасин ало касе ки ваии чандон адовати варзида буд бо нафаси хеш ки молидаа шуда бошад . Чун аз касе айби ваии шунӯд шод шаваду зиракӣу ақли он кас эътиқод кунад чунон ки аз касе айби душман хеш башнавад ки бидон шод гардад ва ин нодир буд , балки агар касе ҳамаи умри хеш ҷаҳд кунад то модҳу зм ба наздики вай баробар шаванд ҳануз бад-ӣни душвор тавон расед . Ва бидон ки ваҷҳи хатари андари ин онаст ки чун фарқ падед ояд миёни мадҳу мазаммат , талаби мадҳ бар дил ғолиб гардаду ҳиялати он сохтан кунад ва бошад ки ба ибодат рёкрдн гирад ва агар ба маъсият бидон тавонад расед бикунад ва ин ки гуфт расӯл ( с ) ки вой бар рӯзаи дор ва намоз кун , аз ин гуфта бошад ки чун бехи ин аз дил канда нашавад зуд ба маъсият уфтад . Аммо кора бӯдани мазаммату дӯсти доштани мадҳро андари нафаси хеш ҳаром нест чун ба фасодӣ адо накунаду сахти баъӣд буд ки адо накунад ки бештари маосии халқ аз ҳуби мадҳу буғз змаст . Ҳамеша андешаи халқ ба ин омадааст ки ҳарчӣ кунанд ба рӯу риёӣ халқ кунанд ва чун ин ғолиб шуд ба корҳо адо кунад ки он ношоист буд вагарнаи дили халқи нигоҳи доштан ва бидон илтифот кардан ки на бар сиблат риё бошад ҳаром нест .

درجه چهارم درجه صدیقان است که مادح را دشمن گیرند و نکوهنده را دوست دارند که از وی سه فایده گرفتند. یکی عیب خود را از وی بشنیدند، دیگر آن که وی حسنات خود به هدیه به ایشان فرستاد و ایشان را حریص کرد بر آن که طلب پاکی کنند از آن عیب و از آنچه مانند آن است. و اندر خبر است که رسول (ص) گفت، «وای بر روزه دار و بر آن که نماز شب کند و بر آن صوف پوشد، مگر آن که درون وی از دنیا گسسته باشد و مدح را دشمن دارد و مذمت را دوست دارد». و این حدیث اگر درست است کاری صعب است که با چنین درجه رسیدن سخت متعذر است بلکه به درجه دوم رسیدن که به ظاهر فرق نکند اگرچه به دل فرق کند هم دشوار است که غالب آن بود که کاری بیفتد و به جانب مرید و مادح میل کند و به معاملت نیز و نرسد بدین درجه بازپسین الا کسی که وی چندان عداوت ورزیده بود با نفس خویش که مالیده شده باشد. چون از کسی عیب وی شنود شاد شود و زیرکی و عقل آن کس اعتقاد کند چنان که از کسی عیب دشمن خویش بشنود که بدان شاد گردد و این نادر بود، بلکه اگر کسی همه عمر خویش جهد کند تا مادح و ذم به نزدیک وی برابر شوند هنوز بدین دشوار توان رسید. و بدان که وجه خطر اندر این آن است که چون فرق پدید آید میان مدح و مذمت، طلب مدح بر دل غالب گردد و حیلت آن ساختن کند و باشد که به عبادت ریاکردن گیرد و اگر به معصیت بدان تواند رسید بکند و این که گفت رسول (ص) که وای بر روزه دار و نماز کن، از این گفته باشد که چون بیخ این از دل کنده نشود زود به معصیت افتد. اما کاره بودن مذمت و دوست داشتن مدح را اندر نفس خویش حرام نیست چون به فسادی ادا نکند و سخت بعید بود که ادا نکند که بیشتر معاصی خلق از حب مدح و بغض ذم است. همیشه اندیشه خلق به این آمده است که هرچه کنند به رو و ریای خلق کنند و چون این غالب شد به کارها ادا کند که آن ناشایست بود وگرنه دل خلق نگاه داشتن و بدان التفات کردن که نه بر سبیل ریا باشد حرام نیست.