Бидон ки беморро ки сардӣ бошад , нишоед ки ҳарорати чандон ки буд ҳаме хӯрд ки бошад ки ҳарорат низ иллатӣ гардад , балки тарозу ва меъёрӣаст ки нигоҳ бояд дошт ва бибояд донист ки мақсӯд онаст ки мизоҷи муътадил буд ки на ба гармӣ майл дорад на ба сардӣ ва чун ба ҳад эътидол расед алоҷи бозгирд ва ҷаҳд кунад ки бар он эътидол нигоҳ дорад ва чизҳои муътадил хӯрд .

بدان که بیمار را که سردی باشد، نشاید که حرارت چندان که بود همی خورد که باشد که حرارت نیز علتی گردد، بلکه ترازو و معیاری است که نگاه باید داشت و بباید دانست که مقصود آن است که مزاج معتدل بود که نه به گرمی میل دارد نه به سردی و چون به حد اعتدال رسید علاج بازگیرد و جهد کند که بر آن اعتدال نگاه دارد و چیزهای معتدل خورد.

Ҳамчунин ахлоқи ду тараф дорад , яке Маҳмӯдаст ва яке мазмуму мақсӯд эътидоласт ва Маслан бахилро фармойем то мол ҳаме диҳад то онгоҳ ки додан бар вай осон шавад , валикин на чунон ки ба ҳад исроф расад ки он низ мазмумаст . Лекини тарозуии ин шариъатаст чунон ки тарозуии алоҷи тан дар илм тибаст , пас бояд ки чунон шавад ки ҳарчӣ шаръ фармоед ки бидиҳ , додан он бар ваии осон буд ва дар ваии тақозои имсок кардану нигоҳ доштан набӯд ва ҳарчӣ шаръ фармоед ки нигоҳ бояд дошт , андари ваии тақозоӣ додан набӯд то муътадил бошад , пас агар андари ваии тақозои он ҳамеи намояд , валикин ба такаллуф накунад , ҳануз бемораст , валикин Маҳмӯдаст ки борӣ ба такаллуфи доруе ҳаме хӯрд ки ин такаллуфи роҳ онаст ки табъ гардад .

همچنین اخلاق دو طرف دارد، یکی محمود است و یکی مذموم و مقصود اعتدال است و مثلا بخیل را فرماییم تا مال همی دهد تا آنگاه که دادن بر وی آسان شود، ولیکن نه چنان که به حد اسراف رسد که آن نیز مذموم است. لیکن ترازوی این شریعت است چنان که ترازوی علاج تن در علم طب است، پس باید که چنان شود که هرچه شرع فرماید که بده، دادن آن بر وی آسان بود و در وی تقاضای امساک کردن و نگاه داشتن نبود و هرچه شرع فرماید که نگاه باید داشت، اندر وی تقاضای دادن نبود تا معتدل باشد، پس اگر اندر وی تقاضای آن همی نماید، ولیکن به تکلف نکند، هنوز بیمار است، ولیکن محمود است که باری به تکلف دارویی همی خورد که این تکلف راه آن است که طبع گردد.

Ва барои ин гуфт расӯл ( с ) ки фармони худои таъолӣ бтўъ кунед пас агар натавонед бикра кунанд . Ва низ андари он сабр кардани хайр бисёр ва бидон ки ҳаркии мол ба такаллуф диҳад сахӣ набӯд , балки сахии он буд ки додани мол бар ваии осон буду ҳаркии мол ба такаллуф нигоҳ дорад бахил набӯд ки бахили он буд ки табъ вай нигоҳдоштан буд , пас ҳамаи ахлоқи некӯ бояд ки табъ шавад ва такаллуф бархезад , балки камоли халқи он буд ки Аннани хеш ба даст шаръ диҳаду фармонбардорӣ бар ваии осон буду андари ботини ваии ҳеҷ мнозът бинмоанд , чунон ки ҳақ таъолӣ гуфт , « Флоу рбки лои иўмнўн ҳатто иҳкмўмки Фимои шаҷари бинҳми сами лои иҷдўои фии анФсҳми ҳрҷои ммои қзиту ислмўои тслимо » гуфт , « имон эшон бидон тамом шавад ки туро ҳоким хеш кунанду андари дили эшон ҳеҷ гаронӣ ва шак набӯд » . Ва ин сиррӣаст , ҳарчанд ки ин китоб эҳтимол накунад , валикин ишоратӣ бидон карда ояд . »

و برای این گفت رسول (ص) که فرمان خدای تعالی بطوع کنید پس اگر نتوانید بکره کنند. و نیز اندر آن صبر کردن خیر بسیار و بدان که هرکه مال به تکلف دهد سخی نبود، بلکه سخی آن بود که دادن مال بر وی آسان بود و هرکه مال به تکلف نگاه دارد بخیل نبود که بخیل آن بود که طبع وی نگاهداشتن بود، پس همه اخلاق نیکو باید که طبع شود و تکلف برخیزد، بلکه کمال خلق آن بود که عنان خویش به دست شرع دهد و فرمانبرداری بر وی آسان بود و اندر باطن وی هیچ منازعت بنماند، چنان که حق تعالی گفت، «فلا و ربک لا یومنون حتی یحکمومک فیما شجر بینهم ثم لا یجدوا فی انفسهم حرجا مما قضیت و یسلموا تسلیما» گفت، «ایمان ایشان بدان تمام شود که تو را حاکم خویش کنند و اندر دل ایشان هیچ گرانی و شک نبود». و این سری است، هرچند که این کتاب احتمال نکند، ولیکن اشارتی بدان کرده آید.»

Бидон ки саодати одамӣ онаст ки ба сифат Фариштагон шавад ки вай аз гавҳар эшонасту андари ин олами ғариб омадаасту маъдани ваии олам Фариштагон хоҳад буд . Ва ҳарчӣ сифати ғариб ки аз ин ҷои барад , вайро аз мувофиқати эшон давр кунад . Май бояд ки чун онҷо шавад ҳам ба сифати эшон буд ва аз ин ҷои ҳеҷ сифати ғариби набард . Ҳаркиро шараи нигоҳи доштан моласт вай ба мол машғӯласту ҳаркиро шараи харҷ кардан буд ҳам машғӯл аст бидону ҳарки бар такаббур кардани ҳарис буд ба халқ машғӯласту ҳарки бар тавозуъи ҳарис буд ҳам машғӯласт ба халқу млоикаҳ на ба мол машғӯланд ва на ба халқ , балки худ аз ишқи ҳазрати илоҳят ба ҳеҷ чизи дигар илтифот накунанд , пас май бояд ки ълоқти дили одамӣ аз мол гусаста шавад ва аз халқ бурӣда гардад то аз он ба ҷумлагӣ пок шавад ва ҳар сифат ки одамӣ мумкин нест аз он пок тавонад буд , бар миёна он боистад то аз ваҷҳе бидон монад ки холӣ бошад , ҳамчунон ки оби гарм чун аз сардӣу гармӣ холӣ нест . Ончии Фотр буду муътадил буд ; бидон монад ки аз ҳар ду холӣастӣ , пас эътидолу миёнаи андари ҳамаи сифотӣ ки фармӯдаанд аз барои ин сараст .

بدان که سعادت آدمی آن است که به صفت فرشتگان شود که وی از گوهر ایشان است و اندر این عالم غریب آمده است و معدن وی عالم فرشتگان خواهد بود. و هرچه صفت غریب که از این جا برد، وی را از موافقت ایشان دور کند. می باید که چون آنجا شود هم به صفت ایشان بود و از این جا هیچ صفت غریب نبرد. هرکه را شره نگاه داشتن مال است وی به مال مشغول است و هرکه را شره خرج کردن بود هم مشغول است بدان و هرکه بر تکبر کردن حریص بود به خلق مشغول است و هرکه بر تواضع حریص بود هم مشغول است به خلق و ملایکه نه به مال مشغول اند و نه به خلق، بلکه خود از عشق حضرت الهیت به هیچ چیز دیگر التفات نکنند، پس می باید که علاقت دل آدمی از مال گسسته شود و از خلق بریده گردد تا از آن به جملگی پاک شود و هر صفت که آدمی ممکن نیست از آن پاک تواند بود، بر میانه آن بایستد تا از وجهی بدان ماند که خالی باشد، همچنان که آب گرم چون از سردی و گرمی خالی نیست. آنچه فاتر بود و معتدل بود؛ بدان ماند که از هر دو خالی استی، پس اعتدال و میانه اندر همه صفاتی که فرموده اند از برای این سر است.

Пас назар бояд ки ба дил буд то аз ҳама гусаста шавад ва аз халқ бурӣда гардад ва ба ҳақи таъолӣ мустағриқ гардад , чунон ки гуфт , « қул аллоҳ , сами зарраами фии хўзҳми илъбўн » . Балки ҳақиқати лоолаҳи алооллаҳи худ инаст . Ва ба сабаби он ки мумкин нест ки одамӣ аз ҳамаи олоишии холӣ буд гуфт , «у ани мнкми алои воридҳо кони алии рбк ҳатман мқзё » .

پس نظر باید که به دل بود تا از همه گسسته شود و از خلق بریده گردد و به حق تعالی مستغرق گردد، چنان که گفت، «قل الله، ثم ذرهم فی خوضهم یلعبون». بلکه حقیقت لااله الاالله خود این است. و به سبب آن که ممکن نیست که آدمی از همه آلایشی خالی بود گفت، «و ان منکم الا واردها کان علی ربک حتما مقضیا».

Пас аз ин маълум мешавад ки ниҳояти ҳамаи риёзатҳоу мақсӯди ҳамаи муҷоҳидатҳо онаст ки касе ба тавҳид расад ки ӯро бинаду бас ва ӯро тоъат дораду басу андари ботини ваии ҳеҷ тақозое бинмоад дигар чун чунин шавад , халқи некӯ ҳосил карда бошад , балки аз олами башарият бргзштаҳ бошад ва ба ҳақиқати расида .

پس از این معلوم می شود که نهایت همه ریاضتها و مقصود همه مجاهدتها آن است که کسی به توحید رسد که او را بیند و بس و او را طاعت دارد و بس و اندر باطن وی هیچ تقاضایی بنماد دیگر چون چنین شود، خلق نیکو حاصل کرده باشد، بلکه از عالم بشریت برگذشته باشد و به حقیقت رسیده.