Бисёр вақт буд ки ба сабаби мардумони нишоти ибодат падед ояд ва он нишот дуруст бошад ва аз риё набӯд ки муъмин ҳамеша андари ибодат роғиб бошад , валикин буд ки оиқӣ аз он манъ кунад ва бошад ки ба сабаби мардумони он оиқ бархезад ё он нишот ҳаракат кунад чунон ки касе андари хона буд , тҳҷҳд бар ваии душвор буд ки бо аҳл ба хобу ҳадис машғӯл шавад ё ҷомаи хоби сохта буд ва чун ба хона дайгарӣ уфтад ин ъўоиқ бархезаду нишоти ибодат пайдо ояд . ё андари хона ғариб уфтад хоб наёяд ба намоз машғӯл шавад ё қавмиро бинад ки ҳама ба намоз машғӯланд , нишоти вай низ биҷунбад ва гуяд ман низ мувофиқат кунам ки маро низ ба савоби ҳоҷати камтар аз эшон нест ва ё ҷои дигар буд ки рӯза ҳаме доранд ва ё таом ббрк набӯд , нишоти рӯза падед ояд , ё қавмиро бинад ки андари масҷиди намоз троўиҷ мекунанду андари хона коҳил бошад . Чун эшонро бинад коҳилии бишавад ва ба қӯти мувофиқату ёрўзи одинаи халқро бинад ҳама ба ҳақи машғӯл , вай низ намозу тасбеҳ кардан гирад зиёдат аз он ки ҳар рӯзӣ . Ин ҳамаи мумкин буд ки андари ваии ҳеҷ риё набӯд . Ва шайтони вайро гуяд , « макун , ин ки ба сабаби мардумон падед омад ин риё бошад » . Ва буд ки нишот ба сабаби мардумон буд на ба рағбати хайру заволи ъўоиқ . Ва шайтон гуяд ки макун ва млоикаҳ гӯйанд ки бикун ки ин рағбати худ андари ту буд валикини ъўоиқи андари пеш буд . Акнӯн ъўоиқ бархест , пас бояд ки ин ҳарду аз якдигар ҷудо кунаду нишони он буд ки тақдир кунад ки агар он қавми вайро набинаду ваии эшонро ҳаме бинад , ин нишот ҳамчунин бар ҷой бошад ? агар бар ҷои худ буд сабаби рағбат хайраст , агар набӯд раёсати пас бояд ки даст бидорад ва агар ҳарду бошад , ҳам рағбати хайр ва ҳам дӯстии санои халқ , нигоҳ кунад то ғолибтар кадомаст , эътимод бар он кунад .

بسیار وقت بود که به سبب مردمان نشاط عبادت پدید آید و آن نشاط درست باشد و از ریا نبود که مومن همیشه اندر عبادت راغب باشد، ولیکن بود که عایقی از آن منع کند و باشد که به سبب مردمان آن عایق برخیزد یا آن نشاط حرکت کند چنان که کسی اندر خانه بود، تهجّهد بر وی دشوار بود که با اهل به خواب و حدیث مشغول شود یا جامه خواب ساخته بود و چون به خانه دیگری افتد این عوایق برخیزد و نشاط عبادت پیدا آید. یا اندر خانه غریب افتد خواب نیاید به نماز مشغول شود یا قومی را بیند که همه به نماز مشغول اند، نشاط وی نیز بجنبد و گوید من نیز موافقت کنم که مرا نیز به ثواب حاجت کمتر از ایشان نیست و یا جای دیگر بود که روزه همی دارند و یا طعام ببرک نبود، نشاط روزه پدید آید، یا قومی را بیند که اندر مسجد نماز تراویج می کنند و اندر خانه کاهل باشد. چون ایشان را بیند کاهلی بشود و به قوت موافقت و یاروز آدینه خلق را بیند همه به حق مشغول، وی نیز نماز و تسبیح کردن گیرد زیادت از آن که هر روزی. این همه ممکن بود که اندر وی هیچ ریا نبود. و شیطان وی را گوید، «مکن، این که به سبب مردمان پدید آمد این ریا باشد». و بود که نشاط به سبب مردمان بود نه به رغبت خیر و زوال عوایق. و شیطان گوید که مکن و ملایکه گویند که بکن که این رغبت خود اندر تو بود ولیکن عوایق اندر پیش بود. اکنون عوایق برخاست، پس باید که این هردو از یکدیگر جدا کند و نشان آن بود که تقدیر کند که اگر آن قوم وی را نبیند و وی ایشان را همی بیند، این نشاط همچنین بر جای باشد؟ اگر بر جای خود بود سبب رغبت خیر است، اگر نبود ریاست پس باید که دست بدارد و اگر هردو باشد، هم رغبت خیر و هم دوستی ثنای خلق، نگاه کند تا غالبتر کدام است، اعتماد بر آن کند.

Ва ҳамчунин бошад ки оятӣ башнаваду гуруҳеро бинад ки ҳаме гарӣанд , вай низ бгрид ва агар танҳо будӣ нагиристӣ , ин риё набошад ки дидан он гиристани мардумони дилро рафиқи бикунад ва чун халқро андӯҳгин бинад вайро низ ёд ояд ва гиристан гирад . Ва бошад ки асл гиристан аз риққат буду овозу нола ба риё бошад то он дигарон бишинаванд ва бошад ки биафтад аз андӯҳи валикин дар вақт қудрат ёбад ки бархезаду брнхизду тарсад ки гӯйанд ин ваҷди вай аслӣ надошт , аз ин вақт марое бошаду андари асл марое набошад . Ва бошад ки андар рақс бошад ва қӯт меёбад валикин бар касе такя ҳаме занаду оҳиста ҳаме равад то нгўинд ки ваҷди вай зуд бигузашт ва ҳамчунин бошад ки истиғфор кунад ва аъўзболлаҳ гуяд ва он аз гуноҳӣ гуяд ки ёд омада бошад ва ё тақсир хеш бинад бдонкаҳи халқро андар ибодат бинад , он дуруст бошад ва бошад ки ба риё бошад . Ин хотираҳоро бояд ки муроқиб бошад ки расӯл ( с ) ҳаме гуяд , « риёро ҳафтод бобаст » .

و همچنین باشد که آیتی بشنود و گروهی را بیند که همی گریند، وی نیز بگرید و اگر تنها بودی نگریستی، این ریا نباشد که دیدن آن گریستن مردمان دل را رفیق بکند و چون خلق را اندوهگین بیند وی را نیز یاد آید و گریستن گیرد. و باشد که اصل گریستن از رقت بود و آواز و ناله به ریا باشد تا آن دیگران بشنوند و باشد که بیفتد از اندوه ولیکن در وقت قدرت یابد که برخیزد و برنخیزد و ترسد که گویند این وجد وی اصلی نداشت، از این وقت مرایی باشد و اندر اصل مرایی نباشد. و باشد که اندر رقص باشد و قوت می یابد ولیکن بر کسی تکیه همی زند و آهسته همی رود تا نگویند که وجد وی زود بگذشت و همچنین باشد که استغفار کند و اعوذبالله گوید و آن از گناهی گوید که یاد آمده باشد و یا تقصیر خویش بیند بدانکه خلق را اندر عبادت بیند، آن درست باشد و باشد که به ریا باشد. این خاطره ها را باید که مراقب باشد که رسول (ص) همی گوید، «ریا را هفتاد باب است».

Ва бояд ки ҳаркии хотири риёро бёФт тақдир кунад ки ҳақи таъолӣ бар палидии ботини вай матлаъасту андари мқту схти ҳақ таъолӣаст , пас бояд ки ҷаҳд кунад то он аз хештан давр кунад ва ёд кунад аз он ки расӯл ( с ) гуфт , « наузи биллоҳи ман хшъи алнФоқ » ва ин он буд ки тан ба хушўъ буд ва дил набӯд .

و باید که هرکه خاطر ریا را بیافت تقدیر کند که حق تعالی بر پلیدی باطن وی مطلع است و اندر مقت و سخط حق تعالی است، پس باید که جهد کند تا آن از خویشتن دور کند و یاد کند از آن که رسول (ص) گفت، «نعوذ بالله من خشع النفاق» و این آن بود که تن به خشوع بود و دل نبود.