Суол : агар касе гуяд ки чун намекунаму ҳама вай мекунад , савоб аз куҷои биўсм ва биёбаму бад-ӣн шак нест ки моро савоб аз аъмол мо диҳанд ки ба ихтиёр буд .

سوال: اگر کسی گوید که چون نمی کنم و همه وی می کند، ثواب از کجا بیوسم و بیابم و بدین شک نیست که ما را ثواب از اعمال ما دهند که به اختیار بود.

Ҷавоби ҳақиқӣ онаст ки ту роҳгзри қудратӣу бас . Ва ту ҳеҷ кас нае « ва мо Ромяти азрмити влкни аллоҳи Ромӣ » ончӣ кардӣ на ту кардӣ ки вай кард , влкн чун ҳаракати пас аз илму қудрату иродати офарид , пиндоштӣ ки ту кардӣу сари ин дақиқаст ва фаҳм накунӣ . Ва бошад ки андари китоби таваккулу тавҳиди бад-ӣн ишоратӣ равад , аммо акнӯн бар ҳади фаҳми ту маро чизе гуфта ояд , мсомҳт карда гиз ва чунон гир ки амали ту ба қудрат туаст , валикини амали ту бе қудрати вородту илм мумкин нест , пас калиди амали ту ин ҳар сеаст ва ин ҳар се атийяти ҳақ таъолӣаст .

جواب حقیقی آن است که تو راهگذر قدرتی و بس. و تو هیچ کس نه ای «و ما رمیت اذرمیت ولکن الله رمی» آنچه کردی نه تو کردی که وی کرد، ولکن چون حرکت پس از علم و قدرت و ارادت آفرید، پنداشتی که تو کردی و سر این دقیق است و فهم نکنی. و باشد که اندر کتاب توکل و توحید بدین اشارتی رود، اما اکنون بر حد فهم تو مرا چیزی گفته آید، مسامحت کرده گیز و چنان گیر که عمل تو به قدرت توست، ولیکن عمل تو بی قدرت وارادت و علم ممکن نیست، پس کلید عمل تو این هر سه است و این هر سه عطیت حق تعالی است.

Пас агар хринаҳ Эй бошад муҳкаму андари ваии неъмат бисёр буд ва ту аз он оҷиз ки калиди ту надорӣ . Хозини калид ба ту диҳад ту дасти Фрокнӣ ва аз он неъматҳо чизе баргирӣ , пас ҳўолти ин неъматҳо бо он кас кунӣ калид ба ту дод , ё ба он ки ба дасти ФрогрФтӣ ? бояд бадоне ки чун калид ба даст ту доданд ба дасти ФрогрФтнро бас қадре набошад . Қадари онро буд ки калид ба ту доду неъмат аз ҷиҳати вай буд . Пас ҳамаи асбоби қудрати ту ки калид аъмоласт ато аз ҳақ таъолӣаст , пас таъаҷҷуб аз фазл вай кун ки калиди хазинаи тоъат ба ту дод ва аз ҳамаи фосиқон манъ карду калиди маъсият ба даст дигарон дод ва дар хзоини тоъат бар эшон бибаст , бе он ки аз эшон ҷиноятӣ буд , балки ба адл худ кард бе он ки аз ту хидматӣ буд , балки ба фазл хеш кард .

پس اگر خرینه ای باشد محکم و اندر وی نعمت بسیار بود و تو از آن عاجز که کلید تو نداری. خازن کلید به تو دهد تو دست فراکنی و از آن نعمتها چیزی برگیری، پس حوالت این نعمتها با آن کس کنی کلید به تو داد، یا به آن که به دست فراگرفتی؟ باید بدانی که چون کلید به دست تو دادند به دست فراگرفتن را بس قدری نباشد. قدر آن را بود که کلید به تو داد و نعمت از جهت وی بود. پس همه اسباب قدرت تو که کلید اعمال است عطا از حق تعالی است، پس تعجب از فضل وی کن که کلید خزینه طاعت به تو داد و از همه فاسقان منع کرد و کلید معصیت به دست دیگران داد و در خزاین طاعت بر ایشان ببست، بی آن که از ایشان جنایتی بود، بلکه به عدل خود کرد بی آن که از تو خدمتی بود، بلکه به فضل خویش کرد.

Пас ҳар ки ҳақиқат тавҳид бишнохт ҳаргизи вайро аҷаб набӯду аҷаби он ки оқили дарвеш таъаҷҷуб кунад ки ҷоҳилро молӣ диҳад ва гуяд ман оқилам чаро маро маҳрӯм кард ? ва ин қадар нашносад ки ақли беҳтарини нъмтҳост ва он низ вайро додааст . Агар ҳар ду ба вай додӣ ва он дигарро аз ҳар ду маҳрӯм кардӣ ба адл наздик набӯдӣ , ва бошад ки ин оқил ки шикоят мекунад , агар гӯйанд ақли хеш бо моли вай бадал кун накунад .

پس هر که حقیقت توحید بشناخت هرگز وی را عجب نبود و عجب آن که عاقل درویش تعجب کند که جاهل را مالی دهد و گوید من عاقلم چرا مرا محروم کرد؟ و این قدر نشناسد که عقل بهترین نعمتهاست و آن نیز وی را داده است. اگر هر دو به وی دادی و آن دیگر را از هر دو محروم کردی به عدل نزدیک نبودی، و باشد که این عاقل که شکایت می کند، اگر گویند عقل خویش با مال وی بدل کن نکند.

Ва зании некӯу дарвеши зани зиштиро бинад бо пероя бисёр . Гуяд ин чаҳ ҳикматаст ки неъмат ба зиштӣ ки бар ваии нзибд ? ва ин миқдор надонад ки он ки ба вай додааст беҳтараст ва агар ҳарду ба вай додӣ ба адл наздиктар набӯдӣ . Ва ин чунон буд ки подшоҳии якеро асбӣ диҳаду дайгариро ғуломӣ . Таъаҷҷуб кунад ки асб ман дорам чаро ғулом ба дайгарӣ медиҳад ? ин аз ҷаҳласт ва аз ин буд ки Довӯд ( ъ ) як бор гуфт , « бори худоё ! ҳеҷ шаб наёяд ки на яке аз оли Довӯд то рӯз намоз кунад ва ҳеҷ рӯз наёяд ки на яке рӯза дорад » . Ваҳй омад ки эшонро ин аз куҷо ояд агар тавфиқ ман набӯд ? акнӯн туро як лаҳза ба худ бозгзорм . Чун ба ваии бозгзошти он хато бирафт ки андари ҳамаи умри ҳасрату надомати он буд . Ва Айюб ( ъ ) гуфт , « бори худоё ! ин ҳамаи бало бар ман рехтӣ ва як зарраи ҳавои хеш бар муроди ту ихтиёр накардам » . Меғӣ ногоҳ падед омад ва аз он мунодӣ шунид ба даҳ ҳазор овоз ки он сабри ту аз куҷо омад ? чун бидонаст порае хокистар бар сар кард ва гуфт , борхдоё ! аз фазли ту буд ва тавба кардам » . Ва ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд , «у луи лои фазли аллоҳи алайкуму раҳматаи мозкии мнкми ман аҳад абадан влкни аллоҳи ман ишоء » « агар на фазли мо будӣ ҳеҷ касро ба покии худ роҳи ндодимӣ то ба корӣ дигар расад » ,у расӯл ( с ) аз ин гуфт ки ҳеҷ кас ба амали хеш ба наҷот нарасед . Гуфтанд , « ва на ту ? » гуфт , « ва на ман ало ба раҳмати ҳақи таъолӣ » . Ва аз ин буд ки бузургон ҳаме гуфтанд кошкӣ мо хокӣ будемӣ ва ё худ нбўдимӣ , пас касе ки ин бишносад ваии худ ба аҷаби напардозад .

و زنی نیکو و درویش زن زشتی را بیند با پیرایه بسیار. گوید این چه حکمت است که نعمت به زشتی که بر وی نزیبد؟ و این مقدار نداند که آن که به وی داده است بهتر است و اگر هردو به وی دادی به عدل نزدیکتر نبودی. و این چنان بود که پادشاهی یکی را اسبی دهد و دیگری را غلامی. تعجب کند که اسب من دارم چرا غلام به دیگری می دهد؟ این از جهل است و از این بود که داوود (ع) یک بار گفت، «بار خدایا! هیچ شب نیاید که نه یکی از آل داوود تا روز نماز کند و هیچ روز نیاید که نه یکی روزه دارد». وحی آمد که ایشان را این از کجا آید اگر توفیق من نبود؟ اکنون تو را یک لحظه به خود بازگذارم. چون به وی بازگذاشت آن خطا برفت که اندر همه عمر حسرت و ندامت آن بود. و ایوب (ع) گفت، «بار خدایا! این همه بلا بر من ریختی و یک ذره هوای خویش بر مراد تو اختیار نکردم». میغی ناگاه پدید آمد و از آن منادی شنید به ده هزار آواز که آن صبر تو از کجا آمد؟ چون بدانست پاره ای خاکستر بر سر کرد و گفت، بارخدایا! از فضل تو بود و توبه کردم». و حق تعالی همی گوید، «و لو لا فضل الله علیکم و رحمته مازکی منکم من احد ابدا ولکن الله من یشاء» «اگر نه فضل ما بودی هیچ کس را به پاکی خود راه ندادیمی تا به کاری دیگر رسد»، و رسول (ص) از این گفت که هیچ کس به عمل خویش به نجات نرسید. گفتند، «و نه تو؟» گفت، «و نه من الا به رحمت حق تعالی». و از این بود که بزرگان همی گفتند کاشکی ما خاکی بودیمی و یا خود نبودیمی، پس کسی که این بشناسد وی خود به عجب نپردازد.