Бидон ки бештари халқ ки маҳбӯбанд ба сабаб ғифлатанд ва ҳамоно ки аз сад навад ва на аз ин бошад . Ва маънии ин ғифлат онаст ки аз кори охират хабар надоранд ва агар хабар дорандӣ тақсир накардандӣ ки одамиро чунон офариданд ки чун хатар бинад ҳазар кунад агарчӣ ба ранҷ бисёр ҳоҷат ояд , валикини ин хатар ба нур набувват битавон дид ё ба мунодии набувват ки ба дигарон расад . ё ба мунодии уламо ки варасаи анбёинд . Ҳарки бар сари роҳ хуфта монад вайро ҳеҷ алоҷ набӯд ҷузи он ки бедории мушфиқи фаро вай расаду вайро бедор кунад ва ин бедори мушфиқ пайғамбарасту нойибони вайу уламои дайну ҳамаи анбиёро бад-ӣн фиристодаанд , чунон ки ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд : « лтнзри қўмои мо анзри обоўҳми фаҳми ғоФлўн » ва гуфт , « лтнзри қўмои мо атиҳми ман нзири ман қблк » ҳаме гуяд , « туро ки Маҳмадӣ бидон фиристодем то халқро аз хоби ғифлат бедор кунӣу фарои ҳамаи бгўӣӣ ки « ани алонсони лФии хуср » ҳамаро бар канори дӯзах офарӣдаанд . Фомои ман тғӣу асари алҳиўаҳи алднёи ?фони алҷҳими ҳаии алмоўӣ , ва аммо ман хоФи мақоми рабаи мақом раба наҳй алнФси ани алҳўӣ , ?фони алҷнаҳи ҳаии алмоўӣ . Ҳарки рӯй ба дунё оварад ва аз паии ҳавои фаро шудан гирад ба дӯзах афтод ки мисли ҳавои вай чун ҳасирӣаст ба сари чоҳи дӯзахи Фрокрдаҳ . Ҳарки бар ҳасир баравад лобуди андар чоҳ уфтаду ҳаркии шаҳватро хилоф кард ба биҳишт афтод . Ва мисли шаҳват чун ақаба Эйаст бар роҳи биҳишт ки ҳарки аз ваии андари гузашти лобуд ба биҳишт расад .

بدان که بیشتر خلق که محبوب اند به سبب غفلت اند و همانا که از صد نود و نه از این باشد. و معنی این غفلت آن است که از کار آخرت خبر ندارند و اگر خبر دارندی تقصیر نکردندی که آدمی را چنان آفرید اند که چون خطر بیند حذر کند اگرچه به رنج بسیار حاجت آید، ولیکن این خطر به نور نبوت بتوان دید یا به منادی نبوت که به دیگران رسد. یا به منادی علما که ورثه انبیایند. هرکه بر سر راه خفته ماند وی را هیچ علاج نبود جز آن که بیداری مشفق فرا وی رسد و وی را بیدار کند و این بیدار مشفق پیغمبر است و نایبان وی و علمای دین و همه انبیا را بدین فرستاده اند، چنان که حق تعالی همی گوید: «لتنذر قوما ما انذر آباوهم فهم غافلون» و گفت، «لتنذر قوما ما اتیهم من نذیر من قبلک» همی گوید، «تو را که محمدی بدان فرستادیم تا خلق را از خواب غفلت بیدار کنی و فرا همه بگوئی که «ان الانسان لفی خسر» همه را بر کنار دوزخ آفریده اند. فاما من طغی و اثر الحیوه الدنیا فان الجحیم هی الماوی، و اما من خاف مقام ربه مقام ربه نهی النفس عن الهوی، فان الجنه هی الماوی. هرکه روی به دنیا آورد و از پی هوا فرا شدن گیرد به دوزخ افتاد که مثل هوای وی چون حصیری است به سر چاه دوزخ فراکرده. هرکه بر حصیر برود لابد اندر چاه افتد و هرکه شهوت را خلاف کرد به بهشت افتاد. و مثل شهوت چون عقبه ای است بر راه بهشت که هرکه از وی اندر گذشت لابد به بهشت رسد.

Ва аз ин гуфт соҳиби шаръ ( ъ ) , « хуфт алҷнаҳи болмкораҳ ва хуфт алнори болшҳўот » пас ҳарки аз халқ ки андар бодияаст чун арабу тарк ва карду амсоли ин қавм ки андари миёни эшон илмонаанд , андари хоб ғифлат бимонаданд ки каси эшонро бедор накард , худ аз хатари охират бе хабаранд бидон сабаби роҳ наме раванду ҳаркии андари рўстоҳоинд ҳамчунин ки олами андари миёнаи эшон камтар бошад ки рӯсто чун гӯраст . Чунон ки андар хабараст , « аҳли алкФўри ҳам аҳли алқбўр »у ҳаркии андар шаҳрӣаст ки андари ваии оламу воъиз бар минбар сухангӯӣ нест ва ё олами он шаҳр ба дунё машғӯласт ва ба мусӣбати дайн машғӯл нест , ҳам андар ғифлат бимонаданд ки ин олам низ ғофил ва хуфтааст , дайгариро чун бедор кунад ?

و از این گفت صاحب شرع (ع)، «خفت الجنه بالمکاره و خفت النار بالشهوات» پس هرکه از خلق که اندر بادیه است چون عرب و ترک و کرد و امثال این قوم که اندر میان ایشان علمانه اند، اندر خواب غفلت بماندند که کس ایشان را بیدار نکرد، خود از خطر آخرت بی خبرند بدان سبب راه نمی روند و هرکه اندر روستاهایند همچنین که عالم اندر میانه ایشان کمتر باشد که روستا چون گور است. چنان که اندر خبر است، «اهل الکفور هم اهل القبور» و هرکه اندر شهری است که اندر وی عالم و واعظ بر منبر سخنگوی نیست و یا عالم آن شهر به دنیا مشغول است و به مصیبت دین مشغول نیست، هم اندر غفلت بماندند که این عالم نیز غافل و خفته است، دیگری را چون بیدار کند؟

Ва агар олами шаҳрӣ бар минбар ҳаме раваду маҷлис ҳаме гуяд чунон ки одати музаккарон беҳосиласт саҷъӣу томотӣу нуктаеу ваъдаи раҳматӣу ишвае ҳаме диҳад ки мардумонро гумоне уфтад ба ҳар сифат бошанд , раҳмати эшонро андар хоҳад ёфт , ҳоли ин қавм аз ҳоли ғофилони бтршд ва мисли вай чун хуфта Эйаст бар сари роҳ ки касе вайро бедор кунаду шаробӣ Фроўӣ диҳад ки маст шавад ва биафтад . Ин мудаббири пеш аз ин чунон буд ки осон бедор шудӣ ба ҳар овозӣ ки бишунидӣ , акнӯн чунон шуд кигар панҷоҳ лагад бар сар вай зананд огоҳии наёбад . Ва ҳар омӣ ки дар чунин маҷлисӣ биншинад бад-ӣн сифат шуд ки низ хатари охирати андари дили вай фурӯ наёяд ва ҳарчӣ бо вай гӯйӣ гуяд , « эй мард ! худои Карим ва раҳимаст ва аз гуноҳи ман вайро чаҳ зиён ?у биҳишти фарох аз онаст ки моро андари он ҷой буд » .

و اگر عالم شهری بر منبر همی رود و مجلس همی گوید چنان که عادت مذکران بی حاصل است سجعی و طاماتی و نکته ای و وعده رحمتی و عشوه ای همی دهد که مردمان را گمانی افتد به هر صفت باشند، رحمت ایشان را اندر خواهد یافت، حال این قوم از حال غافلان بترشد و مثل وی چون خفته ای است بر سر راه که کسی وی را بیدار کند و شرابی فراوی دهد که مست شود و بیفتد. این مدبر پیش از این چنان بود که آسان بیدار شدی به هر آوازی که بشنیدی، اکنون چنان شد که گر پنجاه لگد بر سر وی زنند آگاهی نیابد. و هر عامی که در چنین مجلسی بنشیند بدین صفت شد که نیز خطر آخرت اندر دل وی فرو نیاید و هرچه با وی گویی گوید، «ای مرد! خدای کریم و رحیم است و از گناه من وی را چه زیان؟ و بهشت فراخ از آن است که ما را اندر آن جای بود».

Ва амсоли ин тараоти андари димоғ эшон бирӯяд ва мисли вай чун табибӣ буд ки беморро ки андари ҳарорат бар хатар ҳалокаст ангабин диҳад ва гуяд ангабин шифост . Ангабин касеро шифост ки иллати сардӣ буду оёту ахбори раҷоу умеди худоӣ таъолӣ шифост ду беморроу бас : яке он ки чандон маъсият карда бошад ки навмед шуда буд ва аз навмидӣ тавба накунад ва гуяд тавбаи ман ҳаргиз напазирад , ин вайро шифост ки гуфт , « қул ё ибодии аллазӣнаи асрФўои алии анФсҳми лои тқнтўои ман раҳмаи аллоҳ » ба шарти он ки он оят ки бад-ӣн пайваста аст бархонӣ , «у анибўоолии рбкму аслмўолаҳи ман қабл ани ётикми алъзоби сами лои тнсрўн » бо вай бигӯ навмед машав ки ҳақи таъолӣ гуноҳон биёмурзад чун бозгардӣ ва тавба кунӣ воҳсни мо анзлро атбоъ кунӣ .

و امثال این ترهات اندر دماغ ایشان بروید و مثل وی چون طبیبی بود که بیمار را که اندر حرارت بر خطر هلاک است انگبین دهد و گوید انگبین شفاست. انگبین کسی را شفاست که علت سردی بود و آیات و اخبار رجا و امید خدای تعالی شفاست دو بیمار را و بس: یکی آن که چندان معصیت کرده باشد که نومید شده بود و از نومیدی توبه نکند و گوید توبه من هرگز نپذیرد، این وی را شفاست که گفت، «قل یا عبادی الذین اسرفوا علی انفسهم لا تقنطوا من رحمه الله» به شرط آن که آن آیت که بدین پیوسته است برخوانی، «و انیبواالی ربکم و اسلمواله من قبل ان یاتیکم العذاب ثم لا تنصرون» با وی بگو نومید مشو که حق تعالی گناهان بیامرزد چون بازگردی و توبه کنی واحسن ما انزل را اتباع کنی.

Ва бемори дигар касе буд ки хавф бар ваии ғолиб буд чунон ки ҳеҷ аз ибодат наёсоеду бими он буд ки худро аз ҷаҳд бисёр ҳалок кунад ки ба шаби ҳеҷ нхсбду таоми андак моя хӯрду амсоли ин . Вайро ба оёти раҷо марҳам бошад . Аммо чун ин бо ғилофону далерони гӯйӣ чун намак буд ки бар сӯхта карда бошанд ки иллат зиёдат кунад ва чунон ки табиби ҳароратро ба ангабин алоҷ карда бошаду андари хӯни беморӣ шуда , ин олам ҳамчунон андари хӯни дайн мардумон бошаду рафиқи даҷол буду мадади Иблис буд .

و بیمار دیگر کسی بود که خوف بر وی غالب بود چنان که هیچ از عبادت نیاساید و بیم آن بود که خود را از جهد بسیار هلاک کند که به شب هیچ نخسبد و طعام اندک مایه خورد و امثال این. وی را به آیات رجا مرهم باشد. اما چون این با غلافان و دلیران گویی چون نمک بود که بر سوخته کرده باشند که علت زیادت کند و چنان که طبیب حرارت را به انگبین علاج کرده باشد و اندر خون بیماری شده، این عالم همچنان اندر خون دین مردمان باشد و رفیق دجال بود و مدد ابلیس بود.

Ва андар ҳар шаҳрӣ ки олимии чунин буд . Иблис дар чунон шаҳр нашавад ки худ вай ниёбат дорад . Аммо агар сухани воъиз ба шарти шаръу тхўиФу инзор буд , лекини сирати ваии мухолифи гуфтор буд ва бар дунё ҳарис бошад , ғифлати мардумони ҳам ба сухани ваии брнхизд ва мисли вай чун касе буд ки тибқи лўзинаҳи андар пеш гирад ва ҳаме хӯрду фарёд ҳаме кунад ки ин мардумони зинҳори ҳеҷ каси гирди ин мгрдид ки пурзаҳраст . Ин сабаб он шавад ки мардумон бар он ҳарис шаванд ва гӯйанд ин аз он ҳаме гуяд то ҳамаи вайро бошад ва ҳеҷ кас бар вай заҳмат накунад . Аммо чун кирдору гуфтори ҳарду ба шарт буд ва аз ҷинси гуфтору сират салаф бошад , ғофилон ба қавли вай аз хоби ғифлат бедор шаванд агар вайро қабӯлӣ бошад андари миёни халқ , аммо агар қабул набошад ва ё гуруҳеи сухан ҳаме нашунаванду гуруҳеи ҳозири нёинд ,у андари он ғифлат бимонанд , воҷиб бошад ки чандон ки тавонад аз пас эшон Фрошўд ва ба хонаи эшон ҳаме шаваду даъват ҳаме кунад .

و اندر هر شهری که عالمی چنین بود. ابلیس در چنان شهر نشود که خود وی نیابت دارد. اما اگر سخن واعظ به شرط شرع و تخویف و انذار بود، لیکن سیرت وی مخالف گفتار بود و بر دنیا حریص باشد، غفلت مردمان هم به سخن وی برنخیزد و مثل وی چون کسی بود که طبق لوزینه اندر پیش گیرد و همی خورد و فریاد همی کند که این مردمان زنهار هیچ کس گرد این مگردید که پرزهر است. این سبب آن شود که مردمان بر آن حریص شوند و گویند این از آن همی گوید تا همه وی را باشد و هیچ کس بر وی زحمت نکند. اما چون کردار و گفتار هردو به شرط بود و از جنس گفتار و سیرت سلف باشد، غافلان به قول وی از خواب غفلت بیدار شوند اگر وی را قبولی باشد اندر میان خلق، اما اگر قبول نباشد و یا گروهی سخن همی نشنوند و گروهی حاضر نیایند، و اندر آن غفلت بمانند، واجب باشد که چندان که تواند از پس ایشان فراشود و به خانه ایشان همی شود و دعوت همی کند.

Пас аз ин маълум шуд ки халқ аз ҳазор нуҳсад ва навад ва на андари ҳиҷоб ғифлатанд ва аз хатари кори охират бе хабаранд . Ва ғифлат иллатӣаст ки алоҷ ба даст бемор нест чаҳ ғофилро аз ғифлати худ хабар набӯд , алоҷи он чун ҷӯяд ? пас алоҷи он ба даст уламост . Чунон ки кӯдак ки аз хоби ғифлат бедор шавад ба қавли падару модар ва муаллим шавад , мардумон ба қавли воъизону олимон бедор шаванд . Ва чун чунин оламу воъизи азиз шудаанд лоҷарами бинории музмин шудаасту халқи андари ҳиҷоб ғифлат бимонадаанд ва агар ҳадис охират гӯйанд ба сар забон гӯйанд ва бар тибқ расм гӯйанду ботини эшон аз дарди ин маъсияту ҳароси ин хатар бехабар буд ,у андари ин ҳеҷ манфиат набошад .

پس از این معلوم شد که خلق از هزار نهصد و نود و نه اندر حجاب غفلت اند و از خطر کار آخرت بی خبرند. و غفلت علتی است که علاج به دست بیمار نیست چه غافل را از غفلت خود خبر نبود، علاج آن چون جوید؟ پس علاج آن به دست علماست. چنان که کودک که از خواب غفلت بیدار شود به قول پدر و مادر و معلم شود، مردمان به قول واعظان و عالمان بیدار شوند. و چون چنین عالم و واعظ عزیز شده اند لاجرم بیناری مزمن شده است و خلق اندر حجاب غفلت بمانده اند و اگر حدیث آخرت گویند به سر زبان گویند و بر طبق رسم گویند و باطن ایشان از درد این معصیت و هراس این خطر بی خبر بود، و اندر این هیچ منفعت نباشد.