Бидон ки шукри мақомӣ азизасту дараҷаи он баландасту ҳаркасӣ ба ҳақиқат он нарасад , ва барои ин гуфт ҳақи ъзўҷл , «у қалили ман ибодии алшкўр »у Иблис таън кард одамиро ва гуфт , «у лои тҷдоксрҳми шокирин бештари эшон шокир набошанд » ва бидон ки он сифот ки онро мунҷӣот гуфтаем ду қисмаст : як қисм аз муқаддамоти роҳ дайнасту андари нафаси хеш мақсӯд нест , чун тавбау сабру хавфу зуҳду муҳосибату фақр ки ин ҳама всилтаст ба корӣ ки вароӣ инаст . Ва дигари қисми мақосид ва нҳоётаст ки андари нафаси хеш мақсӯдаст на аз баҳри он то всилти корӣ дигар бошад , чун муҳаббату шавқу ризоу тавҳиду таваккулу шукр аз ин ҷумлааст .

بدان که شکر مقامی عزیز است و درجه آن بلند است و هرکسی به حقیقت آن نرسد، و برای این گفت حق عزوجل، «و قلیل من عبادی الشکور» و ابلیس طعن کرد آدمی را و گفت، «و لا تجداکثرهم شاکرین بیشتر ایشان شاکر نباشند» و بدان که آن صفات که آن را منجیات گفته ایم دو قسم است: یک قسم از مقدمات راه دین است و اندر نفس خویش مقصود نیست، چون توبه و صبر و خوف و زهد و محاسبت و فقر که این همه وسیلت است به کاری که ورای این است. و دیگر قسم مقاصد و نهایات است که اندر نفس خویش مقصود است نه از بهر آن تا وسیلت کاری دیگر باشد، چون محبت و شوق و رضا و توحید و توکل و شکر از این جمله است.

Ва ҳарчӣ мақсӯд буд андар охират бимонад чунон ки гуфт , «у охири дъўиҳми ани алҳмдллаҳи раби Алъоламин » . Пас чунон воҷиб кардӣ ки ба охир китоб гуфта омадӣ , локин ба сабаби он ки сабр ба шукр таъаллуқ дорад , ӣнҷо гуфта омаду нишони бузургии дараҷаи вай онаст ки ҳақи таъолии вайро ёд кард ва гуфт , « Фозкрўнии азкркму ашкрўи илоу лои ткФрўн »у расӯл ( с ) гуфт , « дараҷаи он ки таом хӯрд ва шокир бошад ҳамчун дараҷа онаст ки рӯза дорад ва собир бошад » . Ва гуфт , « рӯзи қиёмат Нидо кунанд ки лиқми алҳомдўн . Ҳеҷ каси брнхизди магари он ки ҳақро ъзўҷли шукр бкрдаҳ бошад андари ҳамаи аҳвол . Ва чун ин оят фурӯд омад андар ниҳодани ганҷ ва наҳй аз он киу аллазӣнаи икнзўни алзҳбу алқсаҳ , ъмррзии аллоҳ анҳу гуфт , « ё расӯли аллоҳи пас чаҳ ҷамъ кунем аз мол ? » гуфт , « забонии зокиру дилии шокиру зании муъмина » , яъне ки андари дунёи бад-ӣни се чиз қаноат кун ки зании муъмина ёвар бошад андари фароғат ки бидон зикру шукр ҳосил ояд .

و هرچه مقصود بود اندر آخرت بماند چنان که گفت، «و آخر دعویهم ان الحمدلله رب العالمین». پس چنان واجب کردی که به آخر کتاب گفته آمدی، لکن به سبب آن که صبر به شکر تعلق دارد، اینجا گفته آمد و نشان بزرگی درجه وی آن است که حق تعالی وی را یاد کرد و گفت، «فاذکرونی اذکرکم و اشکرو الی و لا تکفرون» و رسول (ص) گفت، «درجه آن که طعام خورد و شاکر باشد همچون درجه آن است که روزه دارد و صابر باشد». و گفت، «روز قیامت ندا کنند که لیقم الحامدون. هیچ کس برنخیزد مگر آن که حق را عزوجل شکر بکرده باشد اندر همه احوال. و چون این آیت فرود آمد اندر نهادن گنج و نهی از آن که و الذین یکنزون الذهب و القصه، عمررضی الله عنه گفت، «یا رسول الله پس چه جمع کنیم از مال؟» گفت، «زبانی ذاکر و دلی شاکر و زنی مومنه»، یعنی که اندر دنیا بدین سه چیز قناعت کن که زنی مومنه یاور باشد اندر فراغت که بدان ذکر و شکر حاصل آید.

Ибни масъӯди рҳмҳми аллоҳ ҳаме гуяд ки шукри як нима имонаст . Ато ҳаме гуяд , « андари наздики Оишаи разии аллоҳ анҳу шудам ва гуфтам аз аҷоиби аҳволи расӯл ( с ) чизе ҳикоят кун . Гуфт : чаҳ буд аз аҳволи вай ки на аҷаб буд . Як шаб бо ман дар ҷома хоб даромад чунон ки тани ваии бараҳна ба тан ман расед . Пас гуфт : ё Оиша бигзор то бираваму худои хешро ибодат кунам . Гуфтам : ман ин мехоҳам ки ба ту наздиктар бошам , локин бирав . Бархест ва аз машки об берун карду вузӯи сохту оби андакӣ истеъмол кард . Сипас дар намози истод ва намоз мекард ва мегирист то онгоҳ ки балол биёмад то ба намоз бомдод равад . Гуфтам : худои таъолии гуноҳони ту омирзидааст чаро майгаре ? гуфт : пас на бандае шокир бошам чаро нигарем ки ин оят бар ман фурӯд омадааст , « ани фии халқи алсмўоту аларзу ихтилофи аллилу алнҳори лоёти лоўлии алолбоби аллазӣнаи изкрўни аллоҳи қёмоу қъўдои алоиаҳ . . . » яъне ки аўлўололбоби хуфта ва нишастау барпоӣ ба зикри ҳақи таъолӣ машғӯл бошанд ва дар аҷоиби малакӯти осмон назора мекунанду шукри он ки ин дараҷа ёфтанд мегарӣанд аз шодӣ ва аз бим » .

ابن مسعود رحمهم الله همی گوید که شکر یک نیمه ایمان است. عطا همی گوید، «اندر نزدیک عایشه رضی الله عنه شدم و گفتم از عجایب احوال رسول (ص) چیزی حکایت کن. گفت: چه بود از احوال وی که نه عجب بود. یک شب با من در جامه خواب درآمد چنان که تن وی برهنه به تن من رسید. پس گفت: یا عایشه بگذار تا بروم و خدای خویش را عبادت کنم. گفتم: من این می خواهم که به تو نزدیکتر باشم، لکن برو. برخاست و از مشک آب بیرون کرد و وضو ساخت و آب اندکی استعمال کرد. سپس در نماز ایستاد و نماز می کرد و می گریست تا آنگاه که بلال بیامد تا به نماز بامداد رود. گفتم: خدای تعالی گناهان تو آمرزیده است چرا می گریی؟ گفت: پس نه بنده ای شاکر باشم چرا نگریم که این آیت بر من فرود آمده است، «ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف اللیل و النهار لآیات لاولی الالباب الذین یذکرون الله قیاما و قعودا الآیه...» یعنی که اولوالالباب خفته و نشسته و برپای به ذکر حق تعالی مشغول باشند و در عجایب ملکوت آسمان نظاره می کنند و شکر آن که این درجه یافتند می گریند از شادی و از بیم».

Чунон ки ривоят кунанд ки яке аз пайғомбарон ба сангӣ хирад бигузашт ки об бисёр аз вай ҳаме омад . Худои таъолии онро ба сухан оварад ва гуфт то ин ояти фурӯд омадааст , « вқўдҳои анносу алҳҷораҳ ки мардуму сангу алаф дӯзах хоҳанд буд » . Ман ҳамчунин ҳаме гарем гуфт : борхдоёи вайро аз ин хавфи эмини гардон . Он иҷобат карданд . Вақте дигар бигузашт . Ҳамчунон об меомад . Гуфт акнӯн борӣ чаро майгаре ? гуфт , « он гиристани хавф буд ва ин гиристан шукраст » .

چنان که روایت کنند که یکی از پیغامبران به سنگی خرد بگذشت که آب بسیار از وی همی آمد. خدای تعالی آن را به سخن آورد و گفت تا این آیت فرود آمده است، «وقودها الناس و الحجاره که مردم و سنگ و علف دوزخ خواهند بود». من همچنین همی گریم گفت: بارخدایا وی را از این خوف ایمن گردان. آن اجابت کردند. وقتی دیگر بگذشت. همچنان آب می آمد. گفت اکنون باری چرا می گریی؟ گفت، «آن گریستن خوف بود و این گریستن شکر است».

Ва ин мислӣаст дили одамии рака аз санги сахт тараст . Бояд ки мегиряд , гоҳ аз андӯҳу гоҳ аз шодӣ то нарм шавад .

و این مثلی است دل آدمی راکه از سنگ سخت تر است. باید که می گرید، گاه از اندوه و گاه از شادی تا نرم شود.