Бидон ки неъмати ҳақиқии саодат охиратаст ки он матлӯбаст дар нафаси хеш на барои неъматии дигари варои он ва он чаҳор чизаст : Бақоӣ ки фаноро ба вай роҳ набӯду шоде ки ба андӯҳ омехта набӯду илмӣу кашфӣ ки андари ваии кудурату зулмат ҷаҳл набӯд ва бениёзе ки фақру ниёзро ба вай роҳ набӯд ,у Фзлки ин бо лиззати мушоҳидаи ҳазрат илоҳят ояд ки малолу зиёнро ба вай роҳ набӯд . Неъмати ҳақиқӣ инаст ки всилту роҳ инаст ва дар нафаси хеш матлӯб несту неъмати тамоми ин буд ки аз ваии вайро хоҳанд на чизеи дигарро .

بدان که نعمت حقیقی سعادت آخرت است که آن مطلوب است در نفس خویش نه برای نعمتی دیگر ورای آن و آن چهار چیز است: بقایی که فنا را به وی راه نبود و شادیی که به اندوه آمیخته نبود و علمی و کشفی که اندر وی کدورت و ظلمت جهل نبود و بی نیازیی که فقر و نیاز را به وی راه نبود، و فذلک این با لذت مشاهده حضرت الهیت آید که ملال و زیان را به وی راه نبود. نعمت حقیقی این است که وسیلت و راه این است و در نفس خویش مطلوب نیست و نعمت تمام این بود که از وی وی را خواهند نه چیزی دیگر را.

Ва барои ин гуфт расӯл ( с ) « алъиши айши алохраҳ » ва ин калимаи як роҳи расӯл ( с ) дар ғояти шиддат буд . Гуфт то худро аз ранҷи дунё селоат диҳад . Ва як роҳ дар ғояти шодӣ дар ҳаҷи видоъ ки дайн ба камоли расида буду ҳамаи халқ рӯй ба вай оварда буданд , вай бар пушти уштур буд ва аз ваии аъмол ҳаҷ мепурседанд . Чун он камол бидид , ин калима бигуфт то дили вай ба лиззати дунёи бозннгрд . Ва яке гуфт , « бори худоё ! асӣлки тамоми алнъмаҳ » расӯл ( с ) бишунид . Гуфт , « доне ки тамоми неъмат чаҳ бошад ? » гуфт , « на » , гуфт , « он ки дар биҳишти шӯй » .

و برای این گفت رسول(ص) «العیش عیش الاخره» و این کلمه یک راه رسول(ص) در غایت شدت بود. گفت تا خود را از رنج دنیا سلوت دهد. و یک راه در غایت شادی در حج وداع که دین به کمال رسیده بود و همه خلق روی به وی آورده بودند، وی بر پشت اشتر بود و از وی اعمال حج می پرسیدند. چون آن کمال بدید، این کلمه بگفت تا دل وی به لذت دنیا بازننگرد. و یکی گفت، «بار خدایا! اسئلک تمام النعمه» رسول(ص) بشنید. گفت، «دانی که تمام نعمت چه باشد؟» گفت، «نه»، گفت، «آن که در بهشت شوی».

Аммо он неъматҳо ки дар дунё бошад ҳар чаҳ всилт охират нест , ба ҳақиқати он неъмат нест , аммо ончии всилт охиратаст тФориқи он бо шонздаҳ чиз ояд :

اما آن نعمتها که در دنیا باشد هر چه وسیلت آخرت نیست، به حقیقت آن نعمت نیست، اما آنچه وسیلت آخرت است تفاریق آن با شانزده چیز آید:

Чаҳор дар дил ва чаҳор дар тан ва чаҳор беруни тан ва чаҳор ҷамъ буд миёни ин дувоздаҳ . Аммо ончӣ дар диласт илм мукошифаасту илм мъомлтасту иффату адл . Аммо илми мукошифа онаст ки худоиро таъолӣу сифот ӯу млоикаҳу русул вай бишносаду илми мъомлт онаст ки дар ин китоб бигуфтаем ки ақаботи роҳро чунон ки дар рукн мӯҳликотасту зоди роҳи чунон ки дар рукни ибодот ва муомилотасту манозили роҳи чунон ки дар рукн мунҷӣотаст ҳама бишносад бтмомӣ , аммо иффат онаст ки тамоми ҳасани халқ ҳосил кунад дар шикастани қӯти шаҳвату қӯти ғазаб ҳар ду ,у адл онаст ки тамоми ҳасани халқ ҳосил кунад дар шикастани қӯти шаҳвату қӯти ғазаб ҳар ду . Ва адл онаст ки шаҳвату хашмро аз миён брнагирад , ки ин хусрон буд ва мусаллат нагузорад то аз ҳади бишавад ки ин туғён буд , балки ба тарозуи рост май синҷиди чунон ки ҳақ таъолӣ гуфт , « алои ттғўои фии алмизону ақимўолўзни болқсту лои тхсри волмизон » .

چهار در دل و چهار در تن و چهار بیرون تن و چهار جمع بود میان این دوازده. اما آنچه در دل است علم مکاشفه است و علم معاملت است و عفت و عدل. اما علم مکاشفه آن است که خدای را تعالی و صفات او و ملایکه و رسل وی بشناسد و علم معاملت آن است که در این کتاب بگفته ایم که عقبات راه را چنان که در رکن مهلکات است و زاد راه چنان که در رکن عبادات و معاملات است و منازل راه چنان که در رکن منجیات است همه بشناسد بتمامی، اما عفت آن است که تمام حسن خلق حاصل کند در شکستن قوت شهوت و قوت غضب هر دو، و عدل آن است که تمام حسن خلق حاصل کند در شکستن قوت شهوت و قوت غضب هر دو. و عدل آن است که شهوت و خشم را از میان برنگیرد، که این خسران بود و مسلط نگذارد تا از حد بشود که این طغیان بود، بلکه به ترازو راست می سنجد چنان که حق تعالی گفت، «الا تطغوا فی المیزان و اقیموالوزن بالقسط و لا تخسر والمیزان».

Ва ин ҳар чаҳор тамом нашавад ало ба неъматҳо ки дар тан бошад ва он чаҳораст : тандурустӣу қӯту ҷамолу умри дароз . Аммо ҳоҷати саодати охират ба тандурустӣу қӯту умри дароз пӯшида нест ки илму амалу халқи некӯи он фазойил ки дар дил одамӣ бигуфтем ба камол бе ин ба даст наёяд . Аммо ҷамол ба ваии ҳоҷат камтар уфтад , влкни ҳоҷати никўрўии равотар буду ҷамол низ ҳамчун молу ҷоҳ буд бад-ӣни маънӣ . Ва ҳарчӣ дар ҳоҷоти муҳими дунё ба кор ояд дар охират ба кор омада бошад ки муҳимоти дунёи сабаби фироқ охиратасту дунёи мазраъа охиратаст .

و این هر چهار تمام نشود الا به نعمتها که در تن باشد و آن چهار است: تندرستی و قوت و جمال و عمر دراز. اما حاجت سعادت آخرت به تندرستی و قوت و عمر دراز پوشیده نیست که علم و عمل و خلق نیکو آن فضایل که در دل آدمی بگفتیم به کمال بی این به دست نیاید. اما جمال به وی حاجت کمتر افتد، ولکن حاجت نیکوروی رواتر بود و جمال نیز همچون مال و جاه بود بدین معنی. و هرچه در حاجات مهم دنیا به کار آید در آخرت به کار آمده باشد که مهمات دنیا سبب فراغ آخرت است و دنیا مزرعه آخرت است.

Ва дигари некуии зоҳири унвони некуии ботин буд . Он нур аноятӣаст ки дар вақт вилодат бияёду ғолиби он буд ки чун зоҳир биёрост ботин низ ба халқ некӯ биорояд , ва аз ин гуфтаанд ки : ҳеҷ зиштӣ набинӣ ки на аз ҳарчӣ дар вай буд рӯй некӯтар буд . Ва расӯл ( с ) гуфт , « ҳоҷат аз никўрўён хоҳед » ,у умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « чун расӯлӣ ҷой фиристед никўрўӣу никўном бояд ки бошад » .

و دیگر نیکویی ظاهر عنوان نیکویی باطن بود. آن نور عنایتی است که در وقت ولادت بیاید و غالب آن بود که چون ظاهر بیاراست باطن نیز به خلق نیکو بیاراید، و از این گفته اند که: هیچ زشتی نبینی که نه از هرچه در وی بود روی نیکوتر بود. و رسول (ص) گفت، «حاجت از نیکورویان خواهید»، و عمر رضی الله عنه گفت، «چون رسولی جای فرستید نیکوروی و نیکونام باید که باشد».

Ва фуқаҳо гуфтаанд , « чун сифоти аъимма дар намози баробар буд дар илму қироату вараъ , никўрўии аввалитар буд ба имомат » . Ва бидон ки бад-ӣн он мехоҳам ки шаҳватро биҷунбанд ки он сифати занон буд , локини болой тамом кашидау сӯрати рости мутаносиби чунон ки дилҳо ва чашмҳо аз вай нафрат нагирад .

و فقها گفته اند، «چون صفات ائمه در نماز برابر بود در علم و قرائت و ورع، نیکوروی اولی تر بود به امامت». و بدان که بدین آن می خواهم که شهوت را بجنباند که آن صفت زنان بود، لکن بالای تمام کشیده و صورت راست متناسب چنان که دلها و چشمها از وی نفرت نگیرد.

Ва аммо неъматҳое ки берун танасту вайро бидон ҳоҷатаст , молу ҷоҳу аҳлу ъширту бузургӣ насабаст аммо ҳоҷати охират ба мол аз он ваҷҳаст ки касе ки чизе надораду ҳамаи рӯз ба талаби қӯти машғӯл буд , ба илму амал кӣ пардозад ? пас қадари кифоят аз моли неъмат динӣаст . Ва аммо ҷоҳ бидон ҳоҷатаст ки ҳарки ҷоҳ надорад ҳамеша дар дил ӯ истихфоф бошад ва эмин набӯд аз душманон . Локини офат дар зёдтии мол ва ҷоҳаст ва барои ин гуфт расӯл ( с ) , « ҳарки бомдод бархезад ва тундараст буду эмину қӯт рӯз дорад , чунонаст ки ҳамаи дунё вай дорад » , ва ин бемолу ҷоҳ рост наёяд .

و اما نعمتهایی که بیرون تن است و وی را بدان حاجت است، مال و جاه و اهل و عشیرت و بزرگی نسب است اما حاجت آخرت به مال از آن وجه است که کسی که چیزی ندارد و همه روز به طلب قوت مشغول بود، به علم و عمل کی پردازد؟ پس قدر کفایت از مال نعمت دینی است. و اما جاه بدان حاجت است که هرکه جاه ندارد همیشه در دل او استخفاف باشد و ایمن نبود از دشمنان. لکن آفت در زیادتی مال و جاه است و برای این گفت رسول (ص)، «هرکه بامداد برخیزد و تندرست بود و ایمن و قوت روز دارد، چنان است که همه دنیا وی دارد»، و این بی مال و جاه راست نیاید.

Ва расӯл ( с ) гуфт , « нъми алъўни алии тақвои аллоҳи алмол . Нек ёварӣаст мол бар парҳезгорӣ » . Аммо аҳлу фарзанд неъматаст дар дайн ки аҳли сабаби фароғат буд аз машғала бисёру сабаби эминӣ аз шари шаҳват . Ва аз ин гуфт расӯл ( с ) , « нек ёвараст дар дайни зани шоиста » . Ва умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « чаҳ ҷамъ кунем аз моли дунё ? » гуфт , « забони зокиру дили шокиру зани муъмина » . Ва фарзанди сабаби дуои некӯ буд пас аз марг ва дар ҷумлаи зиндагонии ёварад буд . Ва фарзандони нек чун дасту пойу пару бол мард бошанд ки корҳоро кифоят кунанд . Ва ин неъмат бошад , агар аз офати эшон рӯй бо дунё наёвард .

و رسول (ص) گفت، «نعم العون علی تقوی الله المال. نیک یاوری است مال بر پرهیزگاری». اما اهل و فرزند نعمت است در دین که اهل سبب فراغت بود از مشغله بسیار و سبب ایمنی از شر شهوت. و از این گفت رسول (ص)، «نیک یاور است در دین زن شایسته». و عمر رضی الله عنه گفت، «چه جمع کنیم از مال دنیا؟» گفت، «زبان ذاکر و دل شاکر و زن مومنه». و فرزند سبب دعای نیکو بود پس از مرگ و در جمله زندگانی یاورد بود. و فرزندان نیک چون دست و پای و پر و بال مرد باشند که کارها را کفایت کنند. و این نعمت باشد، اگر از آفت ایشان روی با دنیا نیاورد.

Ва аммо насаби муҳтарам аз неъматаст ки имомат ба насаби Қурайш махсӯсасту расӯл ( с ) гуфтааст , « тхирўи алнтФкми алокФоءу аёкму хзроءи алдмн » . Гуфтааст ки , « тухми ҷой шоиста наед ва аз сабза ки бар сар мзблаҳ бошад бипарҳезед » , гуфтанд , « ин чист ? » гуфт , « зани некӯ аз насаб беасл » . Ва бидон ки бад-ӣни насаби насаби хоҷагии дунё наме хоҳем , балки насаби дайн ки бо аҳли салоҳу аҳл илм шавад . Ва ин низ неъматӣаст . Ва ахлоқи бештар сироят кунад аз асл . Ва салоҳи асли далели салоҳи фаръ буд , чунон ки худоӣ таъолӣ гуфт , «у кони Абуҳумои солҳо » .

و اما نسب محترم از نعمت است که امامت به نسب قریش مخصوص است و رسول (ص) گفته است، «تخیرو النطفکم الاکفاء و ایاکم و خضراء الدمن». گفته است که، «تخم جای شایسته نهید و از سبزه که بر سر مزبله باشد بپرهیزید»، گفتند، «این چیست؟» گفت، «زن نیکو از نسب بی اصل». و بدان که بدین نسب نسب خواجگی دنیا نمی خواهیم، بلکه نسب دین که با اهل صلاح و اهل علم شود. و این نیز نعمتی است. و اخلاق بیشتر سرایت کند از اصل. و صلاح اصل دلیل صلاح فرع بود، چنان که خدای تعالی گفت، «و کان ابوهما صالحا».

Ва аммо он чаҳор неъмат ки миёни ин дувоздаҳ ҷамъ кунад . Ҳидоятасту рушду таъйиду тсдид ки ҷумлаи инро тавфиқ гӯйанд ва ҳеҷ неъмат бетавфиқ неъмат нест . Ва маънии тавфиқи мувофиқат афганданаст миёни қазои худоӣу миёни иродати банда ва ин ҳам дар шар буд ва ҳам дар хайр , влкн ба ҳукми одат ба ибодат хос гаштааст .

و اما آن چهار نعمت که میان این دوازده جمع کند. هدایت است و رشد و تایید و تسدید که جمله این را توفیق گویند و هیچ نعمت بی توفیق نعمت نیست. و معنی توفیق موافقت افگندن است میان قضای خدای و میان ارادت بنده و این هم در شر بود و هم در خیر، ولکن به حکم عادت به عبادت خاص گشته است.

Ва он ҷамъ карданаст миёни иродати бандау қазои худоӣ дар он чиз ки хайри банда буд , ва ин ба чаҳор чиз тамом шавад : аввали ҳидоят . Ки ҳеҷ кас аз ҳидоят мустағнӣ нест ки агар касе толиби саодат охират бошад , чун роҳ он надонад ва бероҳӣ аз роҳ нашносад чаҳ фоидае буд ? пас офаридани асбоб , беҳидоят рост наёяд ва барои ин миннати ниҳод ба ҳарду ва гуфт , « алзии аътии кули шиӣии халқаи сами ҳудо » ва гуфт , « қадари Фаҳдӣ » .

و آن جمع کردن است میان ارادت بنده و قضای خدای در آن چیز که خیر بنده بود، و این به چهار چیز تمام شود: اول هدایت. که هیچ کس از هدایت مستغنی نیست که اگر کسی طالب سعادت آخرت باشد، چون راه آن نداند و بی راهی از راه نشناسد چه فایده ای بود؟ پس آفریدن اسباب، بی هدایت راست نیاید و برای این منت نهاد به هردو و گفت، «الذی اعطی کل شیئی خلقه ثم هدی» و گفت، «قدر فهدی».

Ва бидон ки ин ҳидоят бар се дараҷааст : аввал онаст ки фарқ кунад миёни шару хайр , ва ин ҳамаи оқилонро додааст , баъзеро ба ақл ва баъзеро бар забони пайғамбарон . Ва ин ки гуфт , «у ҳдиноаҳи алнҷдин » ин хостааст ки роҳи хайру шар ба вай намӯд ва ин ки гуфт , « ва аммо самуди Фҳдиноҳми Фостҳбўои алъмии алии алҳдӣ » ин хосту ҳарки аз ин ҳидоят маҳрӯмаст ё ба сабаби ҳасад ва кибраст ё ба сабаби шуғли дунё ки гӯш ба анбиёу авлиё ва уламо ндиҳанд , агар на ҳеҷ оқил аз ин оҷиз нест .

و بدان که این هدایت بر سه درجه است: اول آن است که فرق کند میان شر و خیر، و این همه عاقلان را داده است، بعضی را به عقل و بعضی را بر زبان پیغمبران. و این که گفت، «و هدیناه النجدین» این خواسته است که راه خیر و شر به وی نمود و این که گفت، «و اما ثمود فهدیناهم فاستحبوا العمی علی الهدی» این خواست و هرکه از این هدایت محروم است یا به سبب حسد و کبر است یا به سبب شغل دنیا که گوش به انبیا و اولیا و علما ندهند، اگر نه هیچ عاقل از این عاجز نیست.

Дараҷаи дувуми ҳидоят хосаст ки дар миёни муҷоҳидату мъомлти дайни андаки андак пайдо меояду роҳи ҳикмат кушода мегардад . Ва ин самарат муҷоҳидатаст , чунон ки гуфт , « волзинии ҷоҳдўои Финолнҳдинҳми сблно » гуфт , « чун муҷоҳидат кунанд эшонро ба роҳи худ ҳидоят кунем » . Ва нагуфт ба худ ҳидоят кунем , ва ин ки гуфт , « волзини аҳтдўои азодҳми ҳудо » ҳам ин бошад .

درجه دوم هدایت خاص است که در میان مجاهدت و معاملت دین اندک اندک پیدا می آید و راه حکمت گشاده می گردد. و این ثمرت مجاهدت است، چنان که گفت، «والذینی جاهدوا فینالنهدینهم سبلنا» گفت، «چون مجاهدت کنند ایشان را به راه خود هدایت کنیم». و نگفت به خود هدایت کنیم، و این که گفت، «والذین اهتدوا ازادهم هدی» هم این باشد.

Дараҷаи сеюм ҳидояти хос хосаст ва ин нур дар олами набуввату вилоят пайдо ояд ва ин ҳидоят буд ба ҳақи таъолӣ . Ва ин бар ваҷҳе буд ки ақлро қӯт он набӯд ки ба худ ба вай расад ва ин ки гуфт , « қул ани ҳудои аллоҳи ҳўи алҳдӣ » ин хост ки ҳдои мутлақ инаст , ва инро ҳаёт хонд ва гуфт , « аФмн кон мето Фоҳииноаҳу ҷълнолаҳи нурои имшӣ ба фии аннос » .

درجه سوم هدایت خاص خاص است و این نور در عالم نبوت و ولایت پیدا آید و این هدایت بود به حق تعالی. و این بر وجهی بود که عقل را قوت آن نبود که به خود به وی رسد و این که گفت، «قل ان هدی الله هو الهدی» این خواست که هدای مطلق این است، و این را حیات خواند و گفت، «افمن کان میتا فاحییناه و جعلناله نورا یمشی به فی الناس».

Аммо рушди он буд ки бо ҳидоят дар ваии тақозоӣ рафтани роҳӣ ки бидонаст падед ояд , чунон ки гуфт , « влқди атинои иброҳӣми рушда »у кӯдак ки болиғ шавад , агар донад ки мол чун нигоҳ дорад ва надорад , вайро рашиди нгўинд , агарчӣ ҳидоят ёфтааст .

اما رشد آن بود که با هدایت در وی تقاضای رفتن راهی که بدانست پدید آید، چنان که گفت، «ولقد اتینا ابراهیم رشده» و کودک که بالغ شود، اگر داند که مال چون نگاه دارد و ندارد، وی را رشید نگویند، اگرچه هدایت یافته است.

Ва аммо тсдиди он буд ки ҳаракоти аъзои вайро аз ҷониби савоб ба осонӣ ҳаракатӣ диҳанд то базӯдӣ ба мақсӯд мерасад . Пас аз самарати ҳидоят дар маърифатасту самарати рушд дар доъияу самарати тсдид дар қудрату олоти ҳаракат . Ва аммо таъйид иборатаст аз мадад фиристодан аз ғайб дар ботин ба тезии басират ва дар зоҳир ба қӯти бтшу ҳаракат , чунон ки гуфт , «у аидки брўҳи алқудс » . Ва исмати бад-ӣни наздик буд . Ва аз он бошад ки дар ботини ваии монеъӣ падед ояд аз роҳи маъсияту ширк , аммо монеъи надоди бтмомӣ ки аз куҷо омад , чунон ки гуфт , «у лақади ҳиммат ба ваҳми бҳолўлои ани рои бурҳони раба » .

و اما تسدید آن بود که حرکات اعضای وی را از جانب صواب به آسانی حرکتی دهند تا بزودی به مقصود می رسد. پس از ثمرت هدایت در معرفت است و ثمرت رشد در داعیه و ثمرت تسدید در قدرت و آلات حرکت. و اما تایید عبارت است از مدد فرستادن از غیب در باطن به تیزی بصیرت و در ظاهر به قوت بطش و حرکت، چنان که گفت، «و ایدک بروح القدس». و عصمت بدین نزدیک بود. و از آن باشد که در باطن وی مانعی پدید آید از راه معصیت و شرک، اما مانع نداد بتمامی که از کجا آمد، چنان که گفت، «و لقد همت به وهم بهالولا ان رای برهان ربه».

Инаст неъматҳои дунё ки зоди роҳ охиратаст ва инро ба асбоби дигар ҳоҷатаст ва он асбобро асбоби дигар то онгаҳ ки ба охир ба далели алмтҳрину раб алорбоб расад ки мусаббиб алосбобасту шарҳи ҷумлаи ҳалқаҳои силсилаи асбоб дарозаст ва ин қадари ӣнҷо кифоятаст .

این است نعمتهای دنیا که زاد راه آخرت است و این را به اسباب دیگر حاجت است و آن اسباب را اسباب دیگر تا آنگه که به آخر به دلیل المتحرین و رب الارباب رسد که مسبب الاسباب است و شرح جمله حلقه های سلسله اسباب دراز است و این قدر اینجا کفایت است.