Бидон ки тақсири халқ дар шукр аз ду сабабаст : яке ҷаҳласт ба бисёре неъмат ки неъматҳои худои таъолиро каси ҳаду андоза ва шумор надонад , чунон ки гуфт , «у ан тъдўо наамма аллоҳи лотҳсўҳо » ва мо дар китоби эҳёи баъзе аз он неъматҳо ки ҳақи таъолӣ рост бигуфтаем то ба қиёс он бидонанд ки мумкин нест ки ҳама неъматҳо тавонад шинохтан ва ин китоби он эҳтимол накунад .

بدان که تقصیر خلق در شکر از دو سبب است: یکی جهل است به بسیاری نعمت که نعمتهای خدای تعالی را کس حد و اندازه و شمار نداند، چنان که گفت، «و ان تعدوا نعمه الله لاتحصوها» و ما در کتاب احیا بعضی از آن نعمتها که حق تعالی راست بگفته ایم تا به قیاس آن بدانند که ممکن نیست که همه نعمتها تواند شناختن و این کتاب آن احتمال نکند.

Ва сабаби дигар онаст ки одамӣ ҳар неъмат ки ом бошад ба неъмат нашносаду ҳаргиз шукр накунад ки ин ҳавои латиф ки ба нафас мекашаду рӯҳро ки дар диласт мадад медиҳаду ҳарорати дилро муътадил мегирданд ва агар як нафас мунқатиъ шавад ҳалок гардад , балки ин худ неъматӣ нашносад , ва чунин садҳазораст ки надонад магар ки як соъат дар чоҳӣ шавад ки ҳавои он ғализ буду дам фурӯ гирад ё дар гармобае гарми вайро ҳабс кунанд ки ҳавои он гарм буд . Чун даст бозгирнд бошад ки он соъати қадари ин неъмат бишносад .

و سبب دیگر آن است که آدمی هر نعمت که عام باشد به نعمت نشناسد و هرگز شکر نکند که این هوای لطیف که به نفس می کشد و روح را که در دل است مدد می دهد و حرارت دل را معتدل می گرداند و اگر یک نفس منقطع شود هلاک گردد، بلکه این خود نعمتی نشناسد، و چنین صدهزار است که نداند مگر که یک ساعت در چاهی شود که هوای آن غلیظ بود و دم فرو گیرد یا در گرمابه ای گرم وی را حبس کنند که هوای آن گرم بود. چون دست بازگیرند باشد که آن ساعت قدر این نعمت بشناسد.

Балки худ шукри чашм бино накунад то дард чашм биёбад ё нобӣно шавад . Ва ҳам чун бандае буд ки то вайро назананд қадар неъмат надонад ва чун назананд бтру ғифлат падед ояд , пас тадбири он буд ки неъматҳои ҳақи таъолӣ бар дили хеш тоза медорад , чунон ки тафсили баъзе дар китоб эҳё гуфтаем ва ин марди комилро нишоед .

بلکه خود شکر چشم بینا نکند تا درد چشم بیابد یا نابینا شود. و هم چون بنده ای بود که تا وی را نزنند قدر نعمت نداند و چون نزنند بطر و غفلت پدید آید، پس تدبیر آن بود که نعمتهای حق تعالی بر دل خویش تازه می دارد، چنان که تفصیل بعضی در کتاب احیا گفته ایم و این مرد کامل را نشاید.

Ва аммо тадбири ноқиси он буд ки ҳар рӯз ба бемористон равад ва ба зиндони султон ва ба гӯристон то балоҳо бинаду саломати хеш , бошад ки ба шукр машғӯл шавад : чун ба гӯристон шавад бидонад ки он ҳамаи мурдагон дар орзӯии як рӯз умранд то тақсирҳоро бидон тадоруки кнннд ва намеёбанд . Ва рӯзҳои дарози Фропиши вай ниҳодаанду вай қадар намедонад . Ва аммо он ки дар неъматҳои ом шукр намекунад чун ҳавоу офтобу чашми биноу ҳамаи неъмат мол донаду ончӣ ба ваии махсӯс буд , бояд ки бидонад ки ин ҷаҳласт ки неъмат ки ом буд аз неъмати бншўд , пас агар андеша кунад неъмати хос бар вай бисёраст ки ҳеҷ кас нест ки гумони барад ки чун ақли ваии ҳеҷ ақл нест ва чун халқи ваии ҳеҷ халқ нест ва аз ин буд ки дигаронро аблаҳ ва бдхўӣ гуяд ки хештанро чунон наме пиндорад , пас бояд ки ба шукри ин машғӯл бошад на ба айби мардумон , балки ҳеҷ кас нест ки вайро Фзоиҳу ъибҳост ки он вай донад ва кас надонад ки худои таъолӣ парда бидон нигоҳ доштааст , балки агар он ки бар хотиру андеша гузар кунад мардумон бидонанд ҷой бисёр тшўиру андеша буд . Ва ин дар ҳақи ҳарякии хайрии хос буд , бояд ки шукри он бикунад ва ҳамеша андешаи боз он надорад ки аз он маҳрӯмаст то аз шукр маҳрӯм намонад , бал бояд ки дар он нигарад ки ба вай додаанд беистеҳқоқ .

و اما تدبیر ناقص آن بود که هر روز به بیمارستان رود و به زندان سلطان و به گورستان تا بلاها بیند و سلامت خویش، باشد که به شکر مشغول شود: چون به گورستان شود بداند که آن همه مردگان در آرزوی یک روز عمرند تا تقصیرها را بدان تدارک کننند و نمی یابند. و روزهای دراز فراپیش وی نهاده اند و وی قدر نمی داند. و اما آن که در نعمتهای عام شکر نمی کند چون هوا و آفتاب و چشم بینا و همه نعمت مال داند و آنچه به وی مخصوص بود، باید که بداند که این جهل است که نعمت که عام بود از نعمت بنشود، پس اگر اندیشه کند نعمت خاص بر وی بسیار است که هیچ کس نیست که گمان برد که چون عقل وی هیچ عقل نیست و چون خلق وی هیچ خلق نیست و از این بود که دیگران را ابله و بدخوی گوید که خویشتن را چنان نمی پندارد، پس باید که به شکر این مشغول باشد نه به عیب مردمان، بلکه هیچ کس نیست که وی را فضایح و عیبهاست که آن وی داند و کس نداند که خدای تعالی پرده بدان نگاه داشته است، بلکه اگر آن که بر خاطر و اندیشه گذر کند مردمان بدانند جای بسیار تشویر و اندیشه بود. و این در حق هریکی خیری خاص بود، باید که شکر آن بکند و همیشه اندیشه باز آن ندارد که از آن محروم است تا از شکر محروم نماند، بل باید که در آن نگرد که به وی داده اند بی استحقاق.

Яке пеши бузургӣ аз дарвешӣ гила кард . Гуфт , « хоҳӣ ки чашми надорӣ ва дувоздаҳ ҳазор дирами дорӣ ? » гуфт , « на » , гуфт , « ақл ? » гуфт , « на » , гуфт , « гӯш ? » гуфт , « на » , гуфт , « дасту пой ? » гуфт , « на » , гуфт , « вайро наздики ту панҷоҳ ҳазор дирам ивазаст . Чаро гила мекунӣ ? » балки бештари халқро агар гӯйии ҳоли хеш бо ҳоли фалон иваз кунӣ накунад ва ба ҳоли бештарини халқи ризои надиҳад , пас чун ончии вайро додаанд бештари халқро надодаанд ҷой шукр бошад .

یکی پیش بزرگی از درویشی گله کرد. گفت، «خواهی که چشم نداری و دوازده هزار درم داری؟» گفت، «نه»، گفت، «عقل؟» گفت، «نه»، گفت، «گوش؟» گفت، «نه»، گفت، «دست و پای؟» گفت، «نه»، گفت، «وی را نزدیک تو پنجاه هزار درم عوض است. چرا گله می کنی؟» بلکه بیشتر خلق را اگر گویی حال خویش با حال فلان عوض کنی نکند و به حال بیشترین خلق رضا ندهد، پس چون آنچه وی را داده اند بیشتر خلق را نداده اند جای شکر باشد.