Бидон ки бад-ӣни доруи ҳеҷ касро ҳоҷат нест магари ду беморро : яке он ки аз бисёре гуноҳи навмед шудааст ва тавба намекунад ва мегуяд напазиранду дигари он ки аз бисёре ҷаҳду тоъати хештан ҳалок мекунаду ранҷ бисёр мекашад ки тоқат надорад . Ин ду беморро бад-ӣни дору ҳоҷатаст , аммо аҳли ғифлатро ин дору набӯд балки заҳри қотил буд . Ва умеди ғолиб ба ду сабаб шавад : аввал эътибораст ки андеша кунад дар аҷоиби дунёу офариниши наботу ҳайвону анвоъи неъмат , чунон ки дар китоби шукри гуфтем то раҳматӣ бинаду аноятӣу Лутфӣ ки варои он натавонад буд . Ки агар дар хештан нигарад ҳарчӣ вайро мебоист чигуна офарӣдааст , то ончӣ ба зарурат буд чун сару дил , ё бидон ҳоҷат буд безарурат чун дасту пой ,у ороиш буд беҳоҷат чун сурхии лабу кажии абрӯу сиёҳӣу ростии мижаи чашм чун офарӣдааст .

بدان که بدین دارو هیچ کس را حاجت نیست مگر دو بیمار را: یکی آن که از بسیاری گناه نومید شده است و توبه نمی کند و می گوید نپذیرند و دیگر آن که از بسیاری جهد و طاعت خویشتن هلاک می کند و رنج بسیار می کشد که طاقت ندارد. این دو بیمار را بدین دارو حاجت است، اما اهل غفلت را این دارو نبود بلکه زهر قاتل بود. و امید غالب به دو سبب شود: اول اعتبار است که اندیشه کند در عجایب دنیا و آفرینش نبات و حیوان و انواع نعمت، چنان که در کتاب شکر گفتیم تا رحمتی بیند و عنایتی و لطفی که ورای آن نتواند بود. که اگر در خویشتن نگرد هرچه وی را می بایست چگونه آفریده است، تا آنچه به ضرورت بود چون سر و دل، یا بدان حاجت بود بی ضرورت چون دست و پای، و آرایش بود بی حاجت چون سرخی لب و کژی ابرو و سیاهی و راستی مژه چشم چون آفریده است.

Ва ин раҳмат бо ҳайвоноти ҳама бкрдаҳаст , то бар занбӯрии чандон латофат сунъаст дар таносуби шакли вай ва дар некуии нақши вай ва дар ҳидоят ки вайро додааст то хонаи хеш банно кунаду асал дар вай ҷамъ овараду тоъати подшоҳи хеш чун дораду подшоҳи сиёсат чун кунад . Ҳарки дар чунин аҷоиб дар зоҳиру ботини хеш ва дар ҳамаи офариниш тааммул кунад донад ки раҳмати азимтар аз онаст ки навмидиро ҷой буд ва ё бояд ки хавфи ғолиб буд , балки бояд ки хавфу раҷои баробар буд , пас агар раҷо ғолиб бошад ҷой он ҳасту бози лутфу раҳмати ҳақи таъолӣ дар офариниш ниҳоят надорад .

و این رحمت با حیوانات همه بکرده است، تا بر زنبوری چندان لطافت صنع است در تناسب شکل وی و در نیکویی نقش وی و در هدایت که وی را داده است تا خانه خویش بنا کند و عسل در وی جمع آورد و طاعت پادشاه خویش چون دارد و پادشاه سیاست چون کند. هرکه در چنین عجایب در ظاهر و باطن خویش و در همه آفرینش تامل کند داند که رحمت عظیم تر از آن است که نومیدی را جای بود و یا باید که خوف غالب بود، بلکه باید که خوف و رجا برابر بود، پس اگر رجا غالب باشد جای آن هست و باز لطف و رحمت حق تعالی در آفرینش نهایت ندارد.

То яке аз бузургон мегуяд , « ҳеҷ оят дар қуръони умедвортар аз оят мдоинт нест ки ҳақи таъолии дарозтарин оятӣ дар қуръони фурӯ фиристодааст то мол чун нигоҳ доранд ва чигуна бо вом диҳанд ки зойеъ нашавад . Чигуна мумкин гардад бо чунин аноятӣ аз омурзиши мо қосир буд то ҳама ба дӯзах рӯем ? ин як алоҷ буд ҳосил кардани раҷоро . Ва сахти азим ва бениҳоятаст ва ҳар касе бад-ӣн дараҷа нарасад .

تا یکی از بزرگان می گوید، «هیچ آیت در قرآن امیدوارتر از آیت مداینت نیست که حق تعالی درازترین آیتی در قرآن فرو فرستاده است تا مال چون نگاه دارند و چگونه با وام دهند که ضایع نشود. چگونه ممکن گردد با چنین عنایتی از آمرزش ما قاصر بود تا همه به دوزخ رویم؟ این یک علاج بود حاصل کردن رجا را. و سخت عظیم و بی نهایت است و هر کسی بدین درجه نرسد.

Сабаби дувум тааммуласт дар оёту ахбори раҷо ки он низ аз ҳад берунаст чунон ки дар қуръонаст ки ҳаме гуяд , « ҳеҷ кас аз раҳмати ман навмед машавед лотқнтўои ман раҳмаи аллоҳ » Фариштагон омурзиш мехоҳанд « истғФрўни лмни фии аларз » ва « дӯзах барои онаст то куффорро онҷои фурӯи оранд , аммо шуморо бидон тарсонанд . Злки ихўФи аллоҳ ба ибодау расӯл ( с ) ҳаргиз аз омурзиш хостани уммат хеш нёсуд то ин оят фурӯд омад , «у ани рбки лзўи мғФраҳи ллноси алии злмҳм » ва чун ин оят фурӯд омад ки «у лсўФи иътики рбки Фтрзӣ » , гуфт , « Муҳамад розӣ набошад то аз уммати вай дар дӯзахи як тан буд » .

سبب دوم تامل است در آیات و اخبار رجا که آن نیز از حد بیرون است چنان که در قرآن است که همی گوید، «هیچ کس از رحمت من نومید مشوید لاتقنطوا من رحمه الله» فرشتگان آمرزش می خواهند «یستغفرون لمن فی الارض» و «دوزخ برای آن است تا کفار را آنجا فرو آرند، اما شما را بدان ترسانند. ذلک یخوف الله به عباده و رسول (ص) هرگز از آمرزش خواستن امت خویش نیاسود تا این آیت فرود آمد، «و ان ربک لذو مغفره للناس علی ظلمهم» و چون این آیت فرود آمد که «و لسوف یعطیک ربک فترضی»، گفت، «محمد راضی نباشد تا از امت وی در دوزخ یک تن بود».

Ва чунин оёт бисёраст ва аммо ахбор онаст ки расӯл ( с ) мегуяд , « уммати ман умматӣ марҳӯмаст , азоби эшон дар дунё бошад , фитнау зилзила , ва чун рӯз қиёмат ояд ба дасти ҳарякӣ кофарӣ боздиҳанд ва гӯйанд ин фидоӣ туаст аз дӯзах » .

و چنین آیات بسیار است و اما اخبار آن است که رسول (ص) می گوید، «امت من امتی مرحوم است، عذاب ایشان در دنیا باشد، فتنه و زلزله، و چون روز قیامت آید به دست هریکی کافری بازدهند و گویند این فدای توست از دوزخ».

Ва гуфт , « таб аз ҷӯш дӯзахасту насиби муъмин аз дӯзах онаст » . Ва инс мегуяд ки расӯл ( с ) гуфт , « борхдоё ! ҳисоби уммати ман ба ман кун то касе мсодӣ эшон набинад » . Гуфт , « эшон уммат тавонад ва бандагон мананд ва ман бар эшон раҳими терм . Нахоҳам ки мусовии эшон касе бинад , на ту ва на дайгарӣ » . Ва гуфт , ( с ) ки ҳаёти ман хайр шумост агар зинда бошам шариъат ба шумо меомӯзам ва агар мурда бошам аъмоли шумо бар ман арза мекунанд . Ончии нек буд ҳамд ва шукр мекунам . Ва ончии бади бўод омурзиш мехоҳам .

و گفت، «تب از جوش دوزخ است و نصیب مومن از دوزخ آن است». و انس می گوید که رسول (ص) گفت، «بارخدایا! حساب امت من به من کن تا کسی مسادی ایشان نبیند». گفت، «ایشان امت تواند و بندگان منند و من بر ایشان رحیم ترم. نخواهم که مساوی ایشان کسی بیند، نه تو و نه دیگری». و گفت، (ص) که حیات من خیر شماست اگر زنده باشم شریعت به شما می آموزم و اگر مرده باشم اعمال شما بر من عرضه می کنند. آنچه نیک بود حمد و شکر می کنم. و آنچه بد بواد آمرزش می خواهم.

Ва як рӯзи расӯл ( с ) гуфт , « ё Карими алъФў ! » Ҷабраил гуфт , « доне ки маънии ин чаҳ буд ? он ки зиштӣ афв кунад ва ба некуӣ бадал кунад » . Ва гуфт , « чун банда гуноҳ кунад ва истиғфор кунад , худоӣ таъолӣ гуяд : эй Фариштагон нигоҳ кунед ки бандаи ман гуноҳӣ кард ва донист ки вайро худовандӣаст ки ба гуноҳ бигирад ва ба истиғфор биёмурзад . Гувоҳ гирифтам шуморо ки вайро бёмрзидм » . Ва гуфт , « худоӣ таъолӣ мегуяд : агар бандаи ман гуноҳ кунад ба парии осмон , чун истиғфор мекунад умед медорад , вайро май омрзм » . Ва гуфт , « агар банда ба парии замин гуноҳ дорад , ман ба парии замин барои ӯ раҳмат дорам » . Ва гуфт , « фириштаи гуноҳ банда нанависад то шаш соъат , агар гуноҳро истиғфор кунад Аслан нанависад ва чун тавба накунад ва тоъат накунад , Фриштаҳи даст рост гуяд он дигарро ки гуноҳ аз девони ваии биФгн то ман низ як ҳасанати биФгнми ивази он . Ва ҳар ҳасанӣ ба даҳ сиӣаҳ буд , на вайро бимонад » , ва гуфт , « чун банда гуноҳ кунад бар вай нависанд » . Аъробе гуфт , « агар тавба кунад ? » гуфт , « маҳв кунанд » , гуфт , « агар бо сар шавад ? » гуфт , « банависанд » , гуфт , « агар тавба кунад ? » гуфт , « маҳв кунанд » , гуфт , « то кӣ ? » гуфт , « то истиғфор мекунад » .

و یک روز رسول (ص) گفت، «یا کریم العفو!» جبرئیل گفت، «دانی که معنی این چه بود؟ آن که زشتی عفو کند و به نیکویی بدل کند». و گفت، «چون بنده گناه کند و استغفار کند، خدای تعالی گوید: ای فرشتگان نگاه کنید که بنده من گناهی کرد و دانست که وی را خداوندی است که به گناه بگیرد و به استغفار بیامرزد. گواه گرفتم شما را که وی را بیامرزیدم». و گفت، «خدای تعالی می گوید: اگر بنده من گناه کند به پری آسمان، چون استغفار می کند امید می دارد، وی را می آمرزم». و گفت، «اگر بنده به پُری زمین گناه دارد، من به پری زمین برای او رحمت دارم». و گفت، «فرشته گناه بنده ننویسد تا شش ساعت، اگر گناه را استغفار کند اصلا ننویسد و چون توبه نکند و طاعت نکند، فریشته دست راست گوید آن دیگر را که گناه از دیوان وی بیفگن تا من نیز یک حسنت بیفگنم عوض آن. و هر حسنی به ده سیئه بود، نه وی را بماند»، و گفت، «چون بنده گناه کند بر وی نویسند». اعرابیی گفت، «اگر توبه کند؟» گفت، «محو کنند»، گفت، «اگر با سر شود؟» گفت، «بنویسند»، گفت، «اگر توبه کند؟» گفت، «محو کنند»، گفت، «تا کی؟» گفت، «تا استغفار می کند».

Худои таъолиро аз омурзиш малол нагирад то бандаро аз истиғфор малол нагирад . Ва чун қасд некӣ кунад Фриштаҳи ҳасанати бинависади пеш аз он ки бикунад . Агар бикунад ба даҳ бинависаду онгоҳи зиёдат ҳаме кунад то ба ҳафтсад . Ва чун қасд маъсият кунад нанависад . Агар бикунади яке бинависаду вайро афви худоӣ буд .

خدای تعالی را از آمرزش ملال نگیرد تا بنده را از استغفار ملال نگیرد. و چون قصد نیکی کند فریشته حسنت بنویسد پیش از آن که بکند. اگر بکند به ده بنویسد و آنگاه زیادت همی کند تا به هفتصد. و چون قصد معصیت کند ننویسد. اگر بکند یکی بنویسد و وی را عفو خدای بود.

Ва мардии расӯл ( с )ро гуфт ки ман моҳи рамазон рӯза дораму бас ва панҷ намоз кунам ва бар ин ниФзоим . Ва худоиро таъолӣ бар ман зкўаҳ ва ҳаҷ нест ки мол надорам , фардо куҷо бошам ? расӯл ( с ) бихандед ва гуфт , « бо ман бошӣ агар дил аз ду чизи нигоҳи дорӣ . Аз ғулу ҳасаду забон аз ду чизи нигоҳи дорӣ . Ғайбату дурӯғ . Ва чашм аз ду чизи нигоҳи дорӣ : ба номаҳрами нгридн ва ба халқи худоӣ ба чашми ҳақорати нигоҳ кардан , бо ман дар биҳишт ба ҳам бошӣ барӣни кафи дасти худ азизат дорам » .

و مردی رسول (ص) را گفت که من ماه رمضان روزه دارم و بس و پنج نماز کنم و بر این نیفزایم. و خدای را تعالی بر من زکوه و حج نیست که مال ندارم، فردا کجا باشم؟ رسول (ص) بخندید و گفت، «با من باشی اگر دل از دو چیز نگاه داری. از غل و حسد و زبان از دو چیز نگاه داری. غیبت و دروغ. و چشم از دو چیز نگاه داری: به نامحرم نگریدن و به خلق خدای به چشم حقارت نگاه کردن، با من در بهشت به هم باشی براین کف دست خود عزیزت دارم».

Ва аъробеи расӯл ( с )ро гуфт ки ҳисоби халқи фардо ки кунад ? гуфт , « худои таъолӣ » , гуфт , « ба худии худ ? » гуфт , « оре » , аъробӣ бихандед . Расӯл ( с ) гуфт , « эй аъробӣ ! бхндидӣ ? » гуфт , « ореи Карим чун даст биёбад афв кунад ва чун ҳисоб кунад мсомҳт кунад » . Расӯл ( с ) гуфт , « рост гуфт . Ҳеҷ каси Каримтар аз худоӣ нест » . Пас гуфт , « ин аъробӣ фақиҳаст » .

و اعرابیی رسول (ص) را گفت که حساب خلق فردا که کند؟ گفت، «خدای تعالی»، گفت، «به خودی خود؟» گفت، «آری»، اعرابی بخندید. رسول (ص) گفت، «ای اعرابی! بخندیدی؟» گفت، «آری کریم چون دست بیابد عفو کند و چون حساب کند مسامحت کند». رسول (ص) گفت، «راست گفت. هیچ کس کریم تر از خدای نیست». پس گفت، «این اعرابی فقیه است».

Пас гуфт ки худои каъбаро шариф ва бузург кардааст . Агар бандае онро вайрон кунаду санг аз санг ҷудо гирданд ва бисӯзад , ҷурм вай бидон дараҷа набӯд ки ба вале эй аз авлиёии худои истихфофи намояд . Аъробӣ гуфт , « авлиёӣ худоӣ каёнанд ? » гуфт , « ҳамаи муъминон авлиёӣ вайанд , нашунидае ин оят « аллоҳ вале аллазӣнаи омнўо » ?

پس گفت که خدای کعبه را شریف و بزرگ کرده است. اگر بنده ای آن را ویران کند و سنگ از سنگ جدا گرداند و بسوزد، جرم وی بدان درجه نبود که به ولی ای از اولیای خدای استخفاف نماید. اعرابی گفت، «اولیای خدای کیانند؟» گفت، «همه مومنان اولیای ویند، نشنیده ای این آیت «الله ولی الذین آمنوا»؟

Гуфт , « худоӣ мегуяд : халқро барои он офарӣдаам то бар ман суд кунанд на то ман бар эшон суд кунам » . Ва гуфт , « худои таъолӣ бар худ набиштааст пеш аз он ки халқро бёФрид ки раҳмати ман бар хашми ман ғалаба дорад » . Ва гуфт , « ҳаркии лоолаҳ алооллаҳ бигуфт дар биҳишт шавад . Ва ҳаркии охири калимаи ваии ин буд оташи вайро набинад . Ва ҳарки беширк дар он ҷаҳон равад дар оташ нашавад » .

گفت، «خدای می گوید: خلق را برای آن آفریده ام تا بر من سود کنند نه تا من بر ایشان سود کنم». و گفت، «خدای تعالی بر خود نبشته است پیش از آن که خلق را بیافرید که رحمت من بر خشم من غلبه دارد». و گفت، «هرکه لااله الاالله بگفت در بهشت شود. و هرکه آخر کلمه وی این بود آتش وی را نبیند. و هرکه بی شرک در آن جهان رود در آتش نشود».

Ва гуфт , « агар шумо гуноҳ накардед худои таъолии халқии дигари бёФридӣ то гуноҳ кунанд то бар эшон раҳмат кунад » . Ва гуфт , « худои таъолӣ бар бандаи раҳимтар аз анаст ки модари мушфиқ бар фарзанд » ва гуфт , « худои таъолии чандон раҳмат изҳор кунад ки рӯзи қиёмат ки ҳаргиз дар дил нагузаштааст то ба ҷое ки Иблис гардан барафрӯзад умеди раҳматро » ва гуфт , « худоиро таъолии сад раҳматаст . Навад ва на ниҳодааст қиёматро ва як раҳмат беш изҳор накардааст дар ин олам . Ҳама дилҳо бидон як раҳмат раҳимаст то раҳмати модар бар фарзанду астўр бар бачаи ҳам аз он раҳматаст » .

و گفت، «اگر شما گناه نکردید خدای تعالی خلقی دیگر بیافریدی تا گناه کنند تا بر ایشان رحمت کند». و گفت، «خدای تعالی بر بنده رحیم تر از ان است که مادر مشفق بر فرزند» و گفت، «خدای تعالی چندان رحمت اظهار کند که روز قیامت که هرگز در دل نگذشته است تا به جایی که ابلیس گردن برافروزد امید رحمت را» و گفت، «خدای را تعالی صد رحمت است. نود و نه نهاده است قیامت را و یک رحمت بیش اظهار نکرده است در این عالم. همه دلها بدان یک رحمت رحیم است تا رحمت مادر بر فرزند و استور بر بچه هم از آن رحمت است».

Ва рӯзи қиёмати ин раҳмати бозони навад ва на ҷамъ кунанд ва бар халқи бгстрнд . Ҳар раҳмат чанд атбоқи осмону замин . Ва дар он рӯзи ҳеҷ кас ҳалок нашавад магари он ки андарзи азали ҳалок буд » . Ва гуфт , « шафоати хеш ниҳодаам аҳли кбоирро аз уммати хеш . Пиндоред ки барои мутӣъон ва парҳезгоронаст , балки барои олӯдагон ва мхлтонаст » .

و روز قیامت این رحمت بازان نود و نه جمع کنند و بر خلق بگسترند. هر رحمت چند اطباق آسمان و زمین. و در آن روز هیچ کس هلاک نشود مگر آن که اندرز ازل هلاک بود». و گفت، «شفاعت خویش نهاده ام اهل کبایر را از امت خویش. پندارید که برای مطیعان و پرهیزگاران است، بلکه برای آلودگان و مخلطان است».

Саъди бен балол гуфт , « ду мардро аз дӯзах берун оваранд . Худоӣ таъолӣ гуяд ончӣ дидед аз феъл хеш дидед ки ман зулм накунам бар бандагон ва бифармоед то эшонро ба дӯзах баранд . Яке шитоб баравад ва бо слослу ағлолу дигари бозпас май истад . Ҳардуро боз оваранду пурсанад ки чаро чунин кардед ? он ки шитоб карда бошад гуяд ваболи нофармонӣ ва тақсир чашидам акнӯн аз он бтрсидм ва дигар гуяд гумони некӯи барадами умеди доштам ки чун берун оварадӣ бози дӯзахи бознФрстӣ . Пас ҳар дуро ба биҳишт фиристанд » .

سعد بن بلال گفت، «دو مرد را از دوزخ بیرون آورند. خدای تعالی گوید آنچه دیدید از فعل خویش دیدید که من ظلم نکنم بر بندگان و بفرماید تا ایشان را به دوزخ برند. یکی شتاب برود و با سلاسل و اغلال و دیگر بازپس می ایستد. هردو را باز آورند و پرسند که چرا چنین کردید؟ آن که شتاب کرده باشد گوید وبال نافرمانی و تقصیر چشیدم اکنون از آن بترسیدم و دیگر گوید گمان نیکو بردم امید داشتم که چون بیرون آوردی باز دوزخ بازنفرستی. پس هر دو را به بهشت فرستند».

Ва расӯл ( с ) гуфт ки мунодии рӯзи қиёмат Нидо кунад ки ё уммати Муҳамад ! ман ҳақи хешро дар кор шумо кардаму ҳуқуқи шумо бар якдигар бимонад . Дар кор якдигар кунеду ҳама ба биҳишт шавед » . Ва гуфт , « якеро аз уммати ман ҳозир кунанд рӯзи қиёмат бар сари хилоиқ ва навад ва на сҷли ҳарякии чандон ки чашми бикашад , ҳамаи гуноҳон бар вай арза кунанд ва гӯйанд аз ин ҳамаи ҳеҷ инкор мекунӣ ? Фриштгон аз навиштани инҳо ҳеҷ зулм кардаанд ? гуяд : на ёрб . Бозгўинд : ҳеҷ узри дорӣ ? гуяд : на ёрб . Ва дил бар дӯзах наад , худоӣ таъолӣ гуяд : туро назд ман ҳснтӣ ҳаст бар ту зулм накунам . Пас рқътӣ биоваранд ва бар он навишта : « ашҳади ани лоолаҳи алооллаҳу ашҳади ани Муҳамади расӯли аллоҳ » , банда гуяд ин рқът бо ин сҷлоти куҷо куффорат кунад ? гуяд бар ту зулм накунанд . Он ҳамаи сҷлот дар як каффа ниҳанд ва он рқъаҳ дар он дигар . Рқъаҳи ҳамаро аз ҷой баргирад ва аз ҳамаи гарон тар ояд ки ҳеҷ дар муқобилаи тавҳиди худоӣ таъолӣ наёяд » .

و رسول (ص) گفت که منادی روز قیامت ندا کند که یا امت محمد! من حق خویش را در کار شما کردم و حقوق شما بر یکدیگر بماند. در کار یکدیگر کنید و همه به بهشت شوید». و گفت، «یکی را از امت من حاضر کنند روز قیامت بر سر خلایق و نود و نه سجل هریکی چندان که چشم بکشد، همه گناهان بر وی عرضه کنند و گویند از این همه هیچ انکار می کنی؟ فریشتگان از نوشتن اینها هیچ ظلم کرده اند؟ گوید: نه یارب. بازگویند: هیچ عذر داری؟ گوید: نه یارب. و دل بر دوزخ نهد، خدای تعالی گوید: تو را نزد من حسنتی هست بر تو ظلم نکنم. پس رقعتی بیاورند و بر آن نوشته: «اشهد ان لااله الاالله و اشهد ان محمد رسول الله»، بنده گوید این رقعت با این سجلات کجا کفارت کند؟ گوید بر تو ظلم نکنند. آن همه سجلات در یک کفه نهند و آن رقعه در آن دیگر. رقعه همه را از جای برگیرد و از همه گران تر آید که هیچ در مقابله توحید خدای تعالی نیاید».

Ва гуфт , « худои таъолии Фриштгонро фармоед ки ҳарки дар дили ваии як мисқол хайраст аз дӯзах берун оред . Берун оваранд халқ бисёрро . Пас гӯйанд ки ҳеҷ кас намонад . Пас гуяд : ҳаркиро дар дили мисқоли як зарра хайраст аз дӯзах берун оред . Берун оваранд ва гӯйанд ҳеҷ кас намонад ки як зарра хайр доштааст . Гӯйанд шафоати пайғомбарону шафоати муъминон ҳама барисед ва иҷобат карда шуд . Намонад магари раҳмати арҳми алроҳмин . Як қабза аз дӯзахи фарогираду қавмиро берун оварад ки ҳаргизи ҳеҷ хайр накарда бошанд ба қадари як зарра ва ҳамчун ангушт шуда . Эшонро дар ҷӯии афканд аз ҷӯйҳои биҳишт ки онро наҳр алҳиўаҳ хонанд . Аз онҷо берун оянду поку равшани чунон ки сабза аз миёни сайлоб берун ояд . Ҳам чун марвориди равшани муҳраҳо дар гардан ки аҳли биҳишт ҳама бишносанд ва гӯйанд инҳо озоди кардагони ҳақ таъолӣанд ки ҳаргизи ҳеҷ хайр накардаанд . Пас гӯйанд дар биҳишт шавед ва ҳарчиз ки бинад шморост . Гӯйанд борхдоёи моро он додӣ ки ҳеҷ касро надодӣ дар олам . Гуяд шуморо наздики ман аз ин бузургтар ҳаст . Гӯйанд чаҳ бошад аз ин бузургтар ? гуяд ризои ман ки аз шумо хушнӯд бошам ки ҳаргиз нохушнӯд нашавам » .

و گفت، «خدای تعالی فریشتگان را فرماید که هرکه در دل وی یک مثقال خیر است از دوزخ بیرون آرید. بیرون آورند خلق بسیار را. پس گویند که هیچ کس نماند. پس گوید: هرکه را در دل مثقال یک ذره خیر است از دوزخ بیرون آرید. بیرون آورند و گویند هیچ کس نماند که یک ذره خیر داشته است. گویند شفاعت پیغامبران و شفاعت مومنان همه برسید و اجابت کرده شد. نماند مگر رحمت ارحم الراحمین. یک قبضه از دوزخ فراگیرد و قومی را بیرون آورد که هرگز هیچ خیر نکرده باشند به قدر یک ذره و همچون انگشت شده. ایشان را در جویی افکند از جویهای بهشت که آن را نهر الحیوه خوانند. از آنجا بیرون آیند و پاک و روشن چنان که سبزه از میان سیلاب بیرون آید. هم چون مروارید روشن مهره ها در گردن که اهل بهشت همه بشناسند و گویند اینها آزاد کردگان حق تعالی اند که هرگز هیچ خیر نکرده اند. پس گویند در بهشت شوید و هرچیز که بیند شماراست. گویند بارخدایا ما را آن دادی که هیچ کس را ندادی در عالم. گوید شما را نزدیک من از این بزرگتر هست. گویند چه باشد از این بزرگتر؟ گوید رضای من که از شما خشنود باشم که هرگز ناخشنود نشوم».

Ва ин хабар дар саҳеҳи бухорӣ ва мусалламаст . Ва Амри бен ҳизм гуяд ки се рӯзи расӯл ( с ) ғоиб май буд ки ҷуз ба намози фариза берун наомадӣ . Чун рӯзи чаҳорум буд берун омад ва гуфт , « худои таъолии маро ваъда дод ки ҳафтод ҳазор аз уммати ту беҳисоб биёмурзам ва дар биҳишт шаванд . Ва ман дар ин се рӯзи зиёдати хостам . Худои таъолиро Карим ва бузургвор ёфтам ба ҳар яке аз ин ҳафтод ҳазор дигар дод маро . Гуфтам : борхдоё ! уммати ман чандин бошанд ? гуфт ин адад тамом кунам аз ҷумлаи аъроб .

و این خبر در صحیح بخاری و مسلم است. و عمرو بن حیزم گوید که سه روز رسول (ص) غایب می بود که جز به نماز فریضه بیرون نیامدی. چون روز چهارم بود بیرون آمد و گفت، «خدای تعالی مرا وعده داد که هفتاد هزار از امت تو بی حساب بیامرزم و در بهشت شوند. و من در این سه روز زیادت خواستم. خدای تعالی را کریم و بزرگوار یافتم به هر یکی از این هفتاد هزار دیگر داد مرا. گفتم: بارخدایا! امت من چندین باشند؟ گفت این عدد تمام کنم از جمله اعراب.

Ва ривоят кардаанд ки кӯдакиро дар баъзе аз ғазавоти асир гирифта буданд ва дар ман язиди ниҳода дар рӯзии гарми бғоит . Заниро аз хаймаи чашм бар вай афтод , май давиду аҳли он хайма аз пас вай медавиданд то кӯдакро бигирифт ва ба синаи хеши бознҳоду хештанро сояи бон вай кард то гармо ба кӯдак нарасад ва мегуфт ин писар манаст . Мардумон бигиристанд ки ин бидиданду даст аз корҳо бдоштнд аз азимии шафқати вай . Пас дили расӯл ( с ) онҷо фаро раседу қисса бо вай бигуфтанд ва шод шуд аз раҳими дилии эшон ва аз гиристан эшон барои кӯдак . Ва гуфт , « аҷаб омад шуморо аз шафқату раҳмати ин зан ? » гуфтанд , « оре » , гуфт , « ҳақи таъолӣ бар ҳамгинони шумо раҳим тараст аз он ки ин зан бар писари хеш » . Ва мусулмонон аз онҷо пароканда шуданд ба шодии тамом ки мисли он набӯда буд .

و روایت کرده اند که کودکی را در بعضی از غزوات اسیر گرفته بودند و در من یزید نهاده در روزی گرم بغایت. زنی را از خیمه چشم بر وی افتاد، می دوید و اهل آن خیمه از پس وی می دویدند تا کودک را بگرفت و به سینه خویش بازنهاد و خویشتن را سایه بان وی کرد تا گرما به کودک نرسد و می گفت این پسر من است. مردمان بگریستند که این بدیدند و دست از کارها بداشتند از عظیمی شفقت وی. پس دل رسول (ص) آنجا فرا رسید و قصه با وی بگفتند و شاد شد از رحیم دلی ایشان و از گریستن ایشان برای کودک. و گفت، «عجب آمد شما را از شفقت و رحمت این زن؟» گفتند، «آری»، گفت، «حق تعالی بر همگنان شما رحیم تر است از آن که این زن بر پسر خویش». و مسلمانان از آنجا پراکنده شدند به شادی تمام که مثل آن نبوده بود.

Ва иброҳӣми бен адҳами рҳмҳм аллоҳ гуфт , « шабӣ дар тавоф холӣ бимонадам ва борон меомад . Гуфтам борхдоё ! маро аз гуноҳи нигоҳи дор то ҳеҷ маъсият накунам . Овозӣ шунидам аз хонаи каъба ки ту исмат май хоҳӣу ҳамаи бандагон ҳамин мехоҳанд , агар ҳамаро аз гуноҳ нигоҳ дорам фазлу раҳмати хеш бар ки ошкоро кунам ? »

و ابراهیم بن ادهم رحمهم الله گفت، «شبی در طواف خالی بماندم و باران می آمد. گفتم بارخدایا! مرا از گناه نگاه دار تا هیچ معصیت نکنم. آوازی شنیدم از خانه کعبه که تو عصمت می خواهی و همه بندگان همین می خواهند، اگر همه را از گناه نگاه دارم فضل و رحمت خویش بر که آشکارا کنم؟»

Ва бидон ки чунин ахбор бисёраст ва касе ки хавф бар ваии ғолиб буд ин шифоӣ вайаст . Ва касе ки ғифлат бар ваии ғолиб буд бояд ки бидонад бо ин ҳамаи ахбор ки маълумаст ки баъзе аз муъминон дар дӯзах хоҳанд шуд ва бозпасин каси он буд ки пас аз ҳафт ҳазор сол берун ояд ва агар ҳамаи як кас беш , дар дӯзах нахоҳад шуд , чун дар ҳақ ҳар касе мумкинаст ки он вай бошад , бояд ки роҳи ҳзм ва эҳтиёт гирад ва ончӣ битавонад кард аз ҷаҳди бикунад то ваии он кас набошад ки агар ҳамаи лаззоти дунё бибояд гузошт то як шаб дар дӯзах набояд буд ҷой он бошад то ба ҳафт ҳазор сол чаҳ расад .

و بدان که چنین اخبار بسیار است و کسی که خوف بر وی غالب بود این شفای وی است. و کسی که غفلت بر وی غالب بود باید که بداند با این همه اخبار که معلوم است که بعضی از مومنان در دوزخ خواهند شد و بازپسین کس آن بود که پس از هفت هزار سال بیرون آید و اگر همه یک کس بیش، در دوزخ نخواهد شد، چون در حق هر کسی ممکن است که آن وی باشد، باید که راه حزم و احتیاط گیرد و آنچه بتواند کرد از جهد بکند تا وی آن کس نباشد که اگر همه لذات دنیا بباید گذاشت تا یک شب در دوزخ نباید بود جای آن باشد تا به هفت هزار سال چه رسد.

Ва дар ҷумла бояд ки хавфу раҷои муътадил буд , чунон ки умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « агар мунодӣ кунанд ки ҳеҷ кас дар биҳишт нахоҳад шуд магари як кас , гумон барам ки он ман бошам ва агар гӯйанд ки ҳеҷ кас дар дӯзах нахоҳад шуд магари як кас , тарсам ки он ман бошам » .

و در جمله باید که خوف و رجا معتدل بود، چنان که عمر رضی الله عنه گفت، «اگر منادی کنند که هیچ کس در بهشت نخواهد شد مگر یک کس، گمان برم که آن من باشم و اگر گویند که هیچ کس در دوزخ نخواهد شد مگر یک کس، ترسم که آن من باشم».