Бидон ки хавф ҳолатӣаст аз аҳволи дайн ва он оташ давр нест ки андари дил падед ояд ва онро сабабӣасту самарае . Аммо сабаби ваии илм ва маърифат аст бидон ки хатари кор охират бинаду асбоби ҳалоки хеши ҳозир ва ғолиб бинад , лобуди ин оташ дар миёни ҷони вай падед ояд . Ва ин аз ду маърифати хезад . Яке он ки худроу уюбу гуноҳони худроу офати тоъоту хабосати ахлоқи худро ба ҳақиқат бибинад ва бо ин тақсирҳо неъмати ҳақи таъолӣ бар хештан бинад . Мисли вай чун касе буд ки аз подшоҳии неъмату халъат бисёр ёфта буд , онгоҳ дар ҳараму хазонаи вай хиёнатҳо кунад , пас ногоҳ бидонад ки подшоҳи вайро дар он хиёнат медидааст ва донад ки малик убӯраст ва мнтқмаст ва бебок ва худро наздики ваии ҳеҷ шафиъ надонад ва ҳеҷ всилт ва қурбат надорад . Лобуди оташ дар миёни ҷони вай падед ояд чун хатари кор хеш бинад .

بدان که خوف حالتی است از احوال دین و آن آتش دور نیست که اندر دل پدید آید و آن را سببی است و ثمره ای. اما سبب وی علم و معرفت است بدان که خطر کار آخرت بیند و اسباب هلاک خویش حاضر و غالب بیند، لابد این آتش در میان جان وی پدید آید. و این از دو معرفت خیزد. یکی آن که خود را و عیوب و گناهان خود را و آفت طاعات و خباثت اخلاق خود را به حقیقت ببیند و با این تقصیرها نعمت حق تعالی بر خویشتن بیند. مثل وی چون کسی بود که از پادشاهی نعمت و خلعت بسیار یافته بود، آنگاه در حرم و خزانه وی خیانتها کند، پس ناگاه بداند که پادشاه وی را در آن خیانت می دیده است و داند که ملک عبور است و منتقم است و بی باک و خود را نزدیک وی هیچ شفیع نداند و هیچ وسیلت و قربت ندارد. لابد آتش در میان جان وی پدید آید چون خطر کار خویش بیند.

Аммо маърифати дувуми он буд ки аз сифат вай нахезад , локин аз бе бокӣу қудрати он хезад ки аз вай май тарсад , чунон ки касе дар чангол шер уфтаду тарсад на аз гуноҳи хеш , локин аз он ки сифат шер медонад ки табъи ваии ҳалок кардан вайаст ва он ки ба вайу заъифии ваии ҳеҷ бок надорад . Ва ин хавфи тамомтар ва фозилтару ҳаркии сифоти ҳақи таъолии шинохту ҷалолу бузургии вайу тўоноӣӣ ва бе бокӣ вай бидонаст ки агар ҳамаи оламро ҳалок кунаду ҷовид дар дӯзах дорад як зарра аз мамлакати вай кам нашавад ва он чаҳ онро риққат ва шафқат гӯйанд аз ҳақиқати он зоти вай муназзаҳаст , ҷои он буд ки тарсад ва ин хавфи анбёءро бошад , агарчӣ донанд ки аз маосӣ маъсӯманд .

اما معرفت دوم آن بود که از صفت وی نخیزد، لکن از بی باکی و قدرت آن خیزد که از وی می ترسد، چنان که کسی در چنگال شیر افتد و ترسد نه از گناه خویش، لکن از آن که صفت شیر می داند که طبع وی هلاک کردن وی است و آن که به وی و ضعیفی وی هیچ باک ندارد. و این خوف تمامتر و فاضلتر و هرکه صفات حق تعالی شناخت و جلال و بزرگی وی و توانائی و بی باکی وی بدانست که اگر همه عالم را هلاک کند و جاوید در دوزخ دارد یک ذره از مملکت وی کم نشود و آن چه آن را رقت و شفقت گویند از حقیقت آن ذات وی منزه است، جای آن بود که ترسد و این خوف انبیاء را باشد، اگرچه دانند که از معاصی معصومند.

Ва ҳарки ба худои таъолии орифтар буд тарсонтар буд . Ва расӯл ( с ) аз ин гуфт , « ориф тарин шумоему тарсонтарин » . Ва аз ин гуфт , « анмои ихшии аллоҳи ман ибодаи алълмоء » . Ва ҳаркии ҷоҳилтар буд эминтар буд . Ва ба Довӯд ( ъ ) ваҳй омад ки ё Довӯд ! аз ман чунон тарс ки аз шери хашмгини тарсӣ .

و هرکه به خدای تعالی عارف تر بود ترسان تر بود. و رسول (ص) از این گفت، «عارف ترین شمایم و ترسان ترین». و از این گفت، «انما یخشی الله من عباده العلماء». و هرکه جاهل تر بود ایمن تر بود. و به داوود (ع) وحی آمد که یا داوود! از من چنان ترس که از شیر خشمگین ترسی.

Сабаби хавф инаст , аммо самараи вай дар даст ва дар тан ва дар ҷавориҳ . Аммо дар дили он ки шаҳавоти дунё мнғс кунаду пурвои он бабрад ки агар касеро шаҳвати занӣ ё таомӣ бошад , чун дар чангол асир афтод ё дар зиндони султон қоҳир афтод , вайро пурвой шаҳват намонад . Бали ҳоли дил дар хавфи ҳамаи хузўъу хушўъ буду ҳамаи муроқибу муҳосибат буду назар дар оқибат буд , на кин монад ва на ҳасад ва на шар ва на дунё ва на ғифлат . Аммо самароти вай дар тани ваии шикастагӣу нзорӣу зардӣ буд . Ва самарати вай дар ҷавориҳи поки доштан буд аз маосӣ ва ба адаби доштан дар тоъот .

سبب خوف این است، اما ثمره وی در دست و در تن و در جوارح. اما در دل آن که شهوات دنیا منغص کند و پروای آن ببرد که اگر کسی را شهوت زنی یا طعامی باشد، چون در چنگال اسیر افتاد یا در زندان سلطان قاهر افتاد، وی را پروای شهوت نماند. بل حال دل در خوف همه خضوع و خشوع بود و همه مراقب و محاسبت بود و نظر در عاقبت بود، نه کین ماند و نه حسد و نه شر و نه دنیا و نه غفلت. اما ثمرات وی در تن وی شکستگی و نزاری و زردی بود. و ثمرت وی در جوارح پاک داشتن بود از معاصی و به ادب داشتن در طاعات.

Ва дараҷоти хавфи мутафовит буд . Агар аз шаҳавот боздорад номи ваии иффат буд ва агар аз ҳаром боздорад номи ваии вараъ буд ва агар аз шубаҳот боздорад ва ё аз ҳалол боздорад ки аз ваии бими ҳаром буд номи ваии тақвои бўод ва агар аз ҳар чаҳ ҷузи зод роҳ аст боздорад номи ваии сидқ буду номи он каси садиқ буд . Ва иффату вараъ дар зер тақво ояд ва ин ҳама дар зер сидқ ояд . Хавф ба ҳақиқат ин бошад .

و درجات خوف متفاوت بود. اگر از شهوات بازدارد نام وی عفت بود و اگر از حرام بازدارد نام وی ورع بود و اگر از شبهات بازدارد و یا از حلال بازدارد که از وی بیم حرام بود نام وی تقوی بواد و اگر از هر چه جز زاد راه است بازدارد نام وی صدق بود و نام آن کس صدیق بود. و عفت و ورع در زیر تقوی آید و این همه در زیر صدق آید. خوف به حقیقت این باشد.

Аммо он ки ашкӣ фурӯд овараду бистарад ва гуяд , « лоҳўлу лоқўаҳи алоболлаҳи алълии алъзим » бо сар ғифлат шавад инро тнки дилӣ занон гӯйанд . Ин хавф набошад ки ҳарки аз чизеи тарсад аз он бигурезад . Ва касе чизе дар остин дорад ва нигоҳ кунад Марӣ бошад . Мумкин набӯд ки бар лоҳўли влоқўаҳи алои биллоҳ ақтсор кунад , балки биндозад . Ва зўолнўнро гуфтанд , « бандаи хоиФ ки бошад ? » гуфт , « он ки хештанро бемор мебинад ки аз ҳамаи шаҳавот ҳазар мекунад аз бими марг » .

اما آن که اشکی فرود آورد و بسترد و گوید، «لاحول و لاقوه الابالله العلی العظیم» با سر غفلت شود این را تنک دلی زنان گویند. این خوف نباشد که هرکه از چیزی ترسد از آن بگریزد. و کسی چیزی در آستین دارد و نگاه کند ماری باشد . ممکن نبود که بر لاحول ولاقوه الا بالله اقتصار کند، بلکه بیندازد. و ذوالنون را گفتند، «بنده خایف که باشد؟» گفت، «آن که خویشتن را بیمار می بیند که از همه شهوات حذر می کند از بیم مرگ».